See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες George Konstantinou.
Ένα εξειδικευμένο παράσιτο των νυχτερίδων
Το Ixodes vespertilionis είναι ένα είδος σκληρού τσιμπουριού που παρασιτεί κυρίως νυχτερίδες. Στα αγγλικά είναι γνωστό ως Long-legged bat tick, δηλαδή «μακρυπόδαρο τσιμπούρι των νυχτερίδων», εξαιτίας των χαρακτηριστικά μακριών και λεπτών ποδιών του.
Ανήκει στην οικογένεια Ixodidae, τα μέλη της οποίας διαθέτουν σκληρή ραχιαία ασπίδα. Σε αντίθεση με πολλά άλλα τσιμπούρια που αναζητούν ξενιστές πάνω στη βλάστηση, το συγκεκριμένο είδος είναι στενά προσαρμοσμένο στη ζωή μέσα σε σπήλαια και άλλους υπόγειους χώρους όπου καταφεύγουν οι νυχτερίδες.
Παρουσία στην Κύπρο
Το Ixodes vespertilionis έχει καταγραφεί στην Κύπρο, όπου η παρουσία κατάλληλων ξενιστών και πολυάριθμων φυσικών σπηλαίων, στοών, σχισμών και εγκαταλελειμμένων υπόγειων κατασκευών δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την επιβίωσή του.
Η ανεύρεσή του είναι δύσκολη, επειδή συνδέεται με καταφύγια νυχτερίδων τα οποία συχνά είναι δυσπρόσιτα και δεν πρέπει να διαταράσσονται. Η πραγματική εξάπλωση και αφθονία του στην Κύπρο ενδέχεται, επομένως, να είναι μεγαλύτερη από όση δείχνουν οι διαθέσιμες καταγραφές.
Η επιστημονική μελέτη των τσιμπουριών της Κύπρου είναι σημαντική τόσο για την καταγραφή της βιοποικιλότητας όσο και για την καλύτερη κατανόηση των σχέσεων μεταξύ των παρασίτων, των άγριων ζώων και των ιδιαίτερων οικοσυστημάτων του νησιού.
Περιγραφή
Όπως όλα τα αραχνοειδή, το ενήλικο Ixodes vespertilionis έχει τέσσερα ζεύγη ποδιών. Το σώμα του είναι πεπλατυσμένο όταν δεν έχει τραφεί, αλλά διογκώνεται σημαντικά μετά την απορρόφηση αίματος.
Τα πόδια του είναι ασυνήθιστα μακριά και λεπτά σε σύγκριση με το σώμα του. Αυτό το μορφολογικό γνώρισμα θεωρείται προσαρμογή που διευκολύνει την κίνησή του πάνω στο τρίχωμα των νυχτερίδων και στις ανώμαλες επιφάνειες των υπόγειων καταφυγίων.
Το χρώμα του σώματος ποικίλλει από κιτρινωπό ή ανοικτό καστανό μέχρι πιο σκούρο καστανό. Τα θηλυκά είναι μεγαλύτερα από τα αρσενικά και μπορούν να διογκωθούν πολύ μετά τη λήψη αίματος. Οι προνύμφες έχουν τρία ζεύγη ποδιών, ενώ οι νύμφες και τα ενήλικα άτομα έχουν τέσσερα.
Η ακριβής αναγνώριση απαιτεί εξέταση μορφολογικών γνωρισμάτων με στερεοσκόπιο ή μικροσκόπιο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή στα καταφύγια των νυχτερίδων μπορεί να συνυπάρχουν και άλλα συγγενικά είδη τσιμπουριών.
Ξενιστές
Κύριοι ξενιστές του είναι οι νυχτερίδες, ιδιαίτερα είδη των οικογενειών Rhinolophidae και Vespertilionidae. Έχει βρεθεί σε πολλά διαφορετικά είδη νυχτερίδων και θεωρείται ένα από τα λιγότερο εξειδικευμένα ως προς τον ξενιστή τσιμπούρια των νυχτερίδων της Δυτικής Παλαιαρκτικής.
Συχνά παρασιτεί πεταλορινόλοφους του γένους Rhinolophus, αλλά έχει επίσης καταγραφεί σε είδη των γενών Myotis, Pipistrellus και άλλων γενών νυχτερίδων.
Η σχέση του με τους ξενιστές του είναι μόνιμα συνδεδεμένη με τα καταφύγιά τους. Τα τσιμπούρια τρέφονται με αίμα για περιορισμένο χρονικό διάστημα και στη συνέχεια αποκολλώνται, παραμένοντας μέσα στο σπήλαιο μέχρι να χρειαστούν το επόμενο γεύμα.
Βιότοπος και μικροενδιαίτημα
Το Ixodes vespertilionis απαντά κυρίως σε σπήλαια, ορυχεία, υπόγειες στοές, βραχώδεις σχισμές, παλιές σήραγγες και άλλους σκοτεινούς χώρους που χρησιμοποιούνται από νυχτερίδες.
Άτομα που δεν τρέφονται μπορούν να κρύβονται μέσα σε ρωγμές, πάνω στα τοιχώματα ή στην οροφή των καταφυγίων και κοντά στα σημεία όπου συγκεντρώνονται οι νυχτερίδες. Τα ενήλικα θηλυκά εντοπίζονται συχνότερα πάνω στους ξενιστές, ενώ τα αρσενικά μπορεί να βρεθούν στα τοιχώματα των σπηλαίων.
Το σχετικά σταθερό μικροκλίμα των υπόγειων χώρων, με περιορισμένες μεταβολές θερμοκρασίας και αυξημένη υγρασία, επιτρέπει στα τσιμπούρια να παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα μακριά από τον ξενιστή.
Κύκλος ζωής
Ο κύκλος ζωής περιλαμβάνει τέσσερα βασικά στάδια: αυγό, προνύμφη, νύμφη και ενήλικο άτομο. Μετά την εκκόλαψη, η εξάποδη προνύμφη αναζητά μια νυχτερίδα, τρέφεται με αίμα και στη συνέχεια αποκολλάται.
Ακολουθεί η έκδυση στο στάδιο της οκτάποδης νύμφης. Η νύμφη χρειάζεται νέο γεύμα αίματος πριν μεταμορφωθεί σε ενήλικο άτομο. Το ενήλικο θηλυκό προσκολλάται σε νυχτερίδα, απορροφά μεγάλη ποσότητα αίματος και, αφού αποκολληθεί, γεννά τα αυγά του μέσα στο καταφύγιο.
Η ολοκλήρωση του κύκλου ζωής εξαρτάται από την παρουσία των ξενιστών και από τις συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας μέσα στο καταφύγιο. Επειδή οι νυχτερίδες αλλάζουν θέσεις ανάπαυσης ή απουσιάζουν εποχικά, το τσιμπούρι πρέπει να μπορεί να επιβιώνει για μεγάλες περιόδους χωρίς τροφή.
Εποχικότητα
Η δραστηριότητά του επηρεάζεται από τον ετήσιο κύκλο των νυχτερίδων. Η χειμερία νάρκη, η δημιουργία αναπαραγωγικών αποικιών και η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού ζώων σε συγκεκριμένα καταφύγια δημιουργούν διαφορετικές ευκαιρίες παρασίτησης.
Οι προνύμφες, οι νύμφες και τα ενήλικα άτομα μπορεί να εμφανίζουν διαφορετικά εποχικά πρότυπα. Η δραστηριότητά τους επηρεάζεται επίσης από το είδος του ξενιστή και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε σπηλαίου.
Γεωγραφική εξάπλωση
Το Ixodes vespertilionis έχει ευρεία εξάπλωση στη Δυτική Παλαιαρκτική. Έχει καταγραφεί από τη Βρετανία και τη δυτική Ευρώπη μέχρι την ανατολική Ευρώπη και τα Ουράλια, καθώς και στη Μεσόγειο, στη βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή.
Παλαιότερες δημοσιεύσεις απέδιδαν στο είδος ακόμη ευρύτερη εξάπλωση στην Ασία. Ωστόσο, σύγχρονες μορφολογικές και γενετικές έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένοι ασιατικοί πληθυσμοί που αναγνωρίζονταν παλαιότερα ως I. vespertilionis ανήκουν σε διαφορετικά, πρόσφατα διαχωρισμένα είδη. Για τον λόγο αυτό, οι παλαιές καταγραφές χρειάζονται προσεκτική επανεξέταση.
Οικολογικός ρόλος
Τα παράσιτα αποτελούν φυσικό μέρος των οικοσυστημάτων και συμμετέχουν σε πολύπλοκες εξελικτικές σχέσεις με τους ξενιστές τους. Η παρουσία του Ixodes vespertilionis δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια νυχτερίδα είναι άρρωστη.
Οι υγιείς νυχτερίδες μπορούν συνήθως να ανεχθούν μικρό αριθμό τσιμπουριών. Έντονη προσβολή, όμως, μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό, τοπικές δερματικές αλλοιώσεις, απώλεια αίματος και εξασθένηση, ιδιαίτερα σε νεαρά ή ήδη καταπονημένα ζώα.
Μικροοργανισμοί και υγειονομική σημασία
Σε μελέτες έχουν ανιχνευθεί διάφοροι μικροοργανισμοί σε τσιμπούρια που σχετίζονται με νυχτερίδες. Η ανίχνευση γενετικού υλικού ενός μικροοργανισμού σε ένα τσιμπούρι, ωστόσο, δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το είδος αποτελεί αποτελεσματικό φορέα ή ότι μπορεί να μεταδώσει τον συγκεκριμένο μικροοργανισμό στον άνθρωπο.
Το Ixodes vespertilionis είναι στενά συνδεδεμένο με τις νυχτερίδες και τα υπόγεια καταφύγιά τους και δεν θεωρείται συνηθισμένο παράσιτο του ανθρώπου ή των κατοικίδιων ζώων. Η πιθανή επιδημιολογική σημασία του εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Δεν πρέπει να συγχέεται με το κοινότερο Ixodes ricinus, ένα είδος που παρασιτεί πολλά θηλαστικά και πτηνά και αποτελεί σημαντικό φορέα παθογόνων μικροοργανισμών στην Ευρώπη.
Προστασία των νυχτερίδων και ασφαλής έρευνα
Όλα τα είδη νυχτερίδων της Κύπρου είναι προστατευόμενα. Η είσοδος σε καταφύγια, ιδιαίτερα κατά τη χειμερία νάρκη ή την περίοδο αναπαραγωγής, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ενόχληση και πρέπει να αποφεύγεται χωρίς τις απαιτούμενες άδειες και την κατάλληλη επιστημονική επίβλεψη.
Δεν πρέπει να αγγίζουμε ή να απομακρύνουμε τσιμπούρια από άγριες νυχτερίδες. Η σύλληψη και εξέταση νυχτερίδων πρέπει να πραγματοποιείται μόνο από αδειοδοτημένους και εκπαιδευμένους ερευνητές, με κατάλληλο προστατευτικό εξοπλισμό και σύμφωνα με τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ευζωίας και βιοασφάλειας.
Κατάσταση διατήρησης
Το Ixodes vespertilionis δεν έχει αξιολογηθεί αυτοτελώς στην παγκόσμια Κόκκινη Λίστα της IUCN. Η επιβίωσή του εξαρτάται από τη διατήρηση υγιών πληθυσμών νυχτερίδων και κατάλληλων υπόγειων καταφυγίων.
Η καταστροφή ή σφράγιση σπηλαίων, η ανεξέλεγκτη ανθρώπινη παρουσία, ο τεχνητός φωτισμός και η διατάραξη των αποικιών μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη την εξειδικευμένη πανίδα των καταφυγίων, συμπεριλαμβανομένων των εξωπαρασίτων των νυχτερίδων.
Ταξινόμηση
Κοινή αγγλική ονομασία – English common name: Long-legged bat tick
Ελληνική περιγραφική ονομασία – Greek descriptive name: Τσιμπούρι των νυχτερίδων
Βασίλειο – Kingdom: Animalia
Συνομοταξία – Phylum: Arthropoda
Υποσυνομοταξία – Subphylum: Chelicerata
Ομοταξία – Class: Arachnida
Υφομοταξία – Subclass: Acari
Υπέρταξη – Superorder: Parasitiformes
Τάξη – Order: Ixodida
Οικογένεια – Family: Ixodidae
Γένος – Genus: Ixodes
Είδος – Species: Ixodes vespertilionis
Επιστημονική ονομασία – Scientific name: Ixodes vespertilionis C. L. Koch, 1844
Κατάσταση στην IUCN – IUCN status: Δεν έχει αξιολογηθεί – Not Evaluated (NE)
Πηγές
GBIF – Ixodes vespertilionis C. L. Koch, 1844
European Scientific Counsel Companion Animal Parasites – Ixodes vespertilionis
British Bat Survey – A Brief Guide to Bat Ectoparasites
Long-legged bat tick – Ixodes vespertilionis C. L. Koch, 1844 – Cyprus
Text and photographs by George Konstantinou.
A specialized parasite of bats
Ixodes vespertilionis is a hard tick that primarily parasitizes bats. It is commonly known in English as the Long-legged bat tick because of its characteristically long and slender legs.
It belongs to the family Ixodidae, whose members possess a hard dorsal shield. Unlike many other ticks that wait for passing hosts on vegetation, this species is closely adapted to life inside caves and other underground places used by roosting bats.
Occurrence in Cyprus
Ixodes vespertilionis has been recorded in Cyprus, where the presence of suitable hosts and numerous natural caves, galleries, rock crevices and abandoned underground structures provides favourable conditions for its survival.
It is difficult to locate because it is associated with bat roosts, many of which are inaccessible and must not be disturbed. Its true distribution and abundance in Cyprus may therefore be greater than the available records indicate.
The scientific study of Cyprus ticks is important both for documenting biodiversity and for understanding the relationships between parasites, wildlife and the island’s distinctive ecosystems.
Description
Like all arachnids, adult Ixodes vespertilionis have four pairs of legs. The body is flattened when unfed but expands considerably after a blood meal.
Its legs are unusually long and slender in relation to its body. This morphological feature is regarded as an adaptation facilitating movement through bat fur and across the irregular surfaces of underground roosts.
Body coloration ranges from yellowish or light brown to darker brown. Females are larger than males and can become greatly enlarged after feeding. Larvae have three pairs of legs, whereas nymphs and adults have four.
Accurate identification requires examination of morphological characters under a stereomicroscope or microscope. This is particularly important because other related tick species may occur in bat roosts.
Hosts
Its principal hosts are bats, particularly species belonging to the families Rhinolophidae and Vespertilionidae. It has been recorded from numerous bat species and is regarded as one of the least host-specific bat ticks in the Western Palearctic.
It frequently parasitizes horseshoe bats of the genus Rhinolophus, but it has also been recorded from species belonging to Myotis, Pipistrellus and other bat genera.
Its relationship with its hosts is permanently linked to their roosts. The ticks feed on blood for a limited period and then detach, remaining inside the cave until another blood meal is required.
Habitat and microhabitat
Ixodes vespertilionis occurs mainly in caves, mines, underground galleries, rock fissures, old tunnels and other dark places used by bats.
Unfed individuals may hide in cracks, on the walls or ceilings of roosts and close to the places where bats congregate. Adult females are more frequently found attached to hosts, whereas males may be encountered on cave walls.
The relatively stable microclimate of underground sites, with limited temperature fluctuations and elevated humidity, allows the ticks to remain away from a host for extended periods.
Life cycle
Its life cycle consists of four principal stages: egg, larva, nymph and adult. After hatching, the six-legged larva finds a bat, takes a blood meal and subsequently detaches.
It then moults into an eight-legged nymph. The nymph requires another blood meal before developing into an adult. The adult female attaches to a bat, consumes a large quantity of blood and, after detaching, lays her eggs within the roost.
Completion of the life cycle depends on the presence of hosts and on suitable temperature and humidity within the shelter. Because bats may change roosts or be seasonally absent, the tick must be capable of surviving for long periods without feeding.
Seasonality
Its activity is influenced by the annual cycle of its bat hosts. Hibernation, the formation of maternity colonies and the concentration of large numbers of bats in particular roosts create different opportunities for parasitism.
Larvae, nymphs and adults may display different seasonal patterns. Their activity is also affected by the host species and the particular environmental conditions within each cave.
Geographical distribution
Ixodes vespertilionis is widely distributed throughout the Western Palearctic. It has been recorded from Britain and western Europe eastwards through eastern Europe to the Ural region, as well as around the Mediterranean, in North Africa and in the Middle East.
Older publications attributed an even wider Asian distribution to the species. Modern morphological and genetic research has demonstrated, however, that some Asian populations previously identified as I. vespertilionis belong to distinct, recently separated species. Older records must therefore be interpreted carefully.
Ecological role
Parasites form a natural component of ecosystems and participate in complex evolutionary relationships with their hosts. The presence of Ixodes vespertilionis does not necessarily indicate that a bat is diseased.
Healthy bats can normally tolerate small numbers of ticks. Heavy infestations, however, may cause irritation, localized skin damage, blood loss and weakness, particularly in young or already stressed animals.
Microorganisms and medical importance
Various microorganisms have been detected during studies of ticks associated with bats. However, detecting a microorganism’s genetic material in a tick does not by itself demonstrate that the tick is a competent vector or that it can transmit that microorganism to humans.
Ixodes vespertilionis is closely associated with bats and their underground roosts and is not regarded as a usual parasite of humans or domestic animals. Its possible epidemiological importance remains a subject of scientific investigation.
It should not be confused with the more widespread Ixodes ricinus, which parasitizes numerous mammals and birds and is an important vector of pathogens in Europe.
Bat conservation and safe research
All bat species occurring in Cyprus are protected. Entering their roosts, particularly during hibernation or the breeding season, can cause serious disturbance and should be avoided without the necessary permits and appropriate scientific supervision.
Ticks should not be touched or removed from wild bats. Capturing and examining bats must be undertaken only by trained and licensed researchers using suitable protective equipment and following established animal-welfare and biosafety protocols.
Conservation status
Ixodes vespertilionis has not been assessed separately for the IUCN Red List. Its continued survival depends on healthy bat populations and the preservation of suitable underground roosts.
The destruction or sealing of caves, uncontrolled human access, artificial lighting and disturbance of bat colonies may affect the entire specialized roost fauna, including bat ectoparasites.
Classification
English common name: Long-legged bat tick
Greek descriptive name: Τσιμπούρι των νυχτερίδων
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Chelicerata
Class: Arachnida
Subclass: Acari
Superorder: Parasitiformes
Order: Ixodida
Family: Ixodidae
Genus: Ixodes
Species: Ixodes vespertilionis
Scientific name: Ixodes vespertilionis C. L. Koch, 1844
IUCN status: Not Evaluated (NE)
Sources
GBIF – Ixodes vespertilionis C. L. Koch, 1844
European Scientific Counsel Companion Animal Parasites – Ixodes vespertilionis
