See also
Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Στο ανατολικό Τρόοδος, το δάσος του Μαχαιρά ανεβαίνει από χαμηλές κοιλάδες και πευκόφυτες πλαγιές μέχρι την κορυφή των Κιονιών. Στην καρδιά του βρίσκεται η Ιερά Μονή Μαχαιρά, ενώ γύρω από το δάσος μικρά ορεινά χωριά, αγροτικές κοινότητες και παλιοί δρόμοι συνδέουν τη δασωμένη ορεινή ζώνη με την ύπαιθρο της Λευκωσίας και της Λάρνακας. Στο ίδιο τοπίο συναντώνται η φυσική κληρονομιά του Τροόδους, η μοναστηριακή παράδοση, η αγροτική αρχιτεκτονική του Φικάρδου και η ιστορική μνήμη του Γρηγόρη Αυξεντίου.
Πού βρίσκεται και τι περιλαμβάνει η περιοχή του Μαχαιρά
Ο Μαχαιράς είναι το ανατολικό τμήμα της οροσειράς του Τροόδους γύρω από το ομώνυμο δάσος και τη μονή. Το Εθνικό Δασικό Πάρκο Μαχαιρά καταλαμβάνει περίπου 4.524 εκτάρια. Η περιοχή του δικτύου Natura 2000 «Δάσος Μαχαιρά» (CY2000004) ακολουθεί τα όρια του κρατικού δάσους, σύμφωνα με το επίσημο δελτίο της. Το υψόμετρο κυμαίνεται από περίπου 400 μέτρα στο χαμηλότερο ανατολικό τμήμα έως τα 1.423 μέτρα στην κορυφή των Κιονιών.
Η ευρύτερη «περιοχή του Μαχαιρά» είναι γεωγραφική περιγραφή, χωρίς ενιαίο διοικητικό κατάλογο χωριών. Ο πυρήνας της είναι το δάσος, η μονή και οι κοντινοί ορεινοί οικισμοί. Σε ευρύτερη κλίμακα περιλαμβάνονται κοινότητες που συνδέονται με τις προσβάσεις προς το δάσος. Οι γεωγραφικές ονομασίες μπορούν να επικαλύπτονται: το Φικάρδου, για παράδειγμα, συνδέεται άμεσα με τον Μαχαιρά και παρουσιάζεται επίσης ως χωριό της Πιτσιλιάς στον επίσημο τουριστικό οδηγό.
Τα χωριά γύρω από τον Μαχαιρά
Ο παρακάτω κατάλογος οργανώνει τους οικισμούς ανάλογα με τη σχέση τους με το δάσος και τις προσβάσεις του. Οι ονομασίες και οι επαρχίες των χωριών παρουσιάζονται και στον Κατάλογο Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου.
| Οικισμοί | Σχέση με την περιοχή |
|---|---|
| Λαζανιάς, Φικάρδου, Γούρρι | Τρεις κοντινοί ορεινοί οικισμοί της επαρχίας Λευκωσίας. Συνδέουν την επίσκεψη στη μονή και το δάσος με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και το αγροτικό τοπίο της περιοχής. |
| Καπέδες, Λυθροδόντας | Κοινότητες προς τη βόρεια και ανατολική πλευρά του Μαχαιρά. Οι Καπέδες συνδέονται με την πρόσβαση προς τη μονή. Από τον Λυθροδόντα προσεγγίζονται δασικές διαδρομές όπως η Λευκοθέα, στον δρόμο προς τα Λεύκαρα. |
| Φαρμακάς, Καμπί του Φαρμακά | Χωριά στην ευρύτερη δυτική ορεινή ζώνη. Μαζί με το Γούρρι, το Φικάρδου και τον Λαζανιά συμμετέχουν στο Σύμπλεγμα Υπηρεσιών Κοινοτήτων Ορεινής Γ΄ Λευκωσίας. |
| Οδού, Άγιοι Βαβατσινιάς, Βαβατσινιά | Χωριά της επαρχίας Λάρνακας στην ευρύτερη ορεινή ζώνη προς τα νότια και νοτιοανατολικά. Συνδέουν γεωγραφικά την περιοχή του δάσους με την ορεινή Λάρνακα. |
Λαζανιάς, Φικάρδου και Γούρρι
Ο Λαζανιάς είναι ένας μικρός ορεινός οικισμός κοντά στη μονή. Η κλίμακα του χωριού και η σχέση των σπιτιών με την πλαγιά βοηθούν τον επισκέπτη να διαβάσει το παλιό αγροτικό τοπίο: ο οικισμός, οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις και το δάσος βρίσκονται σε μικρή απόσταση το ένα από το άλλο.
Το Φικάρδου, σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων, είναι από τα χαρακτηριστικότερα σύνολα παραδοσιακής αγροτικής αρχιτεκτονικής στην Κύπρο. Ο οικισμός έχει κηρυχθεί αρχαίο μνημείο και αρκετά κτίσματά του έχουν αποκατασταθεί. Οι οικίες του Κατσινιόρου και του Αχιλλέα Δημήτρη παρουσιάζουν τη μορφή της παλιάς κατοικίας και τους τρόπους με τους οποίους συνυπήρχαν στο ίδιο κτίριο η οικογενειακή ζωή, η αποθήκευση και οι αγροτικές εργασίες.
Το Γούρρι, που στον επίσημο ιστότοπο του συμπλέγματος κοινοτήτων γράφεται Γούρρη, συμπληρώνει την εικόνα των ορεινών οικισμών. Μαζί με τον Λαζανιά και το Φικάρδου προσφέρει μια διαδρομή όπου το ενδιαφέρον περνά από το δάσος και τη μονή στα σπίτια, στις αυλές και στους μικρούς αγροτικούς δρόμους γύρω από τα χωριά.
Η Μονή Μαχαιρά
Η Ιερά Μονή Μαχαιρά, αφιερωμένη στην Παναγία, βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων. Η ίδρυσή της ανάγεται στον 12ο αιώνα. Στο κέντρο της λατρευτικής της παράδοσης βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας της Μαχαιριώτισσας. Η διήγηση που συνδέει την ονομασία της μονής με ένα μαχαίρι ανήκει στην παράδοση για την εύρεση της εικόνας.
Με τη μονή συνδέεται και ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, ο οποίος υπήρξε μοναχός της πριν αναλάβει την Αρχιεπισκοπή. Εκτελέστηκε από τις οθωμανικές αρχές στις 9 Ιουλίου 1821. Η ιστορία της μονής εκτείνεται έτσι από τη μεσαιωνική μοναστική ζωή έως σημαντικά γεγονότα της νεότερης κυπριακής ιστορίας. Για άλλα εκκλησιαστικά μνημεία του νησιού, βλ. τον Οργανωμένο Κατάλογο Εκκλησιών και Μοναστηριών της Κύπρου.
Το κρησφύγετο του Γρηγόρη Αυξεντίου
Κοντά στη μονή βρίσκεται το κρησφύγετο του Γρηγόρη Αυξεντίου, ενός από τα γνωστότερα πρόσωπα του αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955–1959. Στις 3 Μαρτίου 1957, έπειτα από πολιορκία του κρησφύγετου από βρετανικές δυνάμεις, ο Αυξεντίου σκοτώθηκε εκεί. Η θέση αποτελεί τόπο μνήμης και η γειτνίασή της με τη μονή κάνει τον Μαχαιρά ένα από τα σημεία της Κύπρου όπου η εκκλησιαστική και η νεότερη ιστορία συναντώνται μέσα στο ίδιο τοπίο.
Το δάσος και η βιοποικιλότητα
Η υψομετρική διαφορά ανάμεσα στις χαμηλές πλαγιές και στα Κιόνια δημιουργεί ποικιλία συνθηκών σε μικρή απόσταση. Τα πευκοδάση, οι θαμνώνες, οι βραχώδεις θέσεις και οι πιο υγρές χαράδρες προσφέρουν διαφορετικά ενδιαιτήματα. Η τραχεία πεύκη (Pinus brutia) χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος του δασικού τοπίου, ενώ στον υπόροφο απαντούν μεσογειακοί θάμνοι, ανάμεσά τους και η ενδημική λατζιά (Quercus alnifolia).
Το επίσημο δελτίο Natura 2000 καταγράφει στην περιοχή φυτά, πουλιά, νυχτερίδες, ερπετά και αμφίβια. Η αξία του Μαχαιρά βρίσκεται και στη συνέχεια του δάσους: οι ρεματιές, οι ανοιχτές θέσεις και οι πυκνές συστάδες αποτελούν μέρη του ίδιου συστήματος. Στα ανατολικά, ο Λυθροδόντας και το κάτω φράγμα του δίνουν μια διαφορετική εικόνα του τοπίου, εκεί όπου η δασωμένη ορεινή ζώνη συναντά την αγροτική ύπαιθρο.
Κιόνια, Μάντρα του Καμπιού και μονοπάτια
Τα Κιόνια είναι το ψηλότερο σημείο του δάσους, ενώ ο ομώνυμος εκδρομικός χώρος αποτελεί σημείο αναφοράς για τις διαδρομές της ψηλότερης ζώνης. Η Μάντρα του Καμπιού είναι άλλος εκδρομικός χώρος μέσα στο δάσος και αφετηρία σύντομου κυκλικού μονοπατιού. Η Μάντρα του Καμπιού και το Καμπί του Φαρμακά είναι διαφορετικές τοποθεσίες.
| Μονοπάτι | Μήκος και χαρακτήρας |
|---|---|
| Μάντρα του Καμπιού | Κυκλικό, 1 χλμ., εύκολο. Το Τμήμα Δασών το χαρακτηρίζει κατάλληλο για χρήση με τροχοκάθισμα. |
| Κακοκέφαλος – Μάντρα του Καμπιού | Γραμμικό, 5,5 χλμ., αυξημένης δυσκολίας. Αρχίζει κοντά στον δρόμο Μαχαιρά–Κιονιών και καταλήγει στη Μάντρα του Καμπιού. |
| Λευκοθέα – Αετομούττη | Κυκλικό, 1,3 χλμ., με πρόσβαση από τον δρόμο Λυθροδόντα–Λευκάρων. Προσφέρει θέα προς τις περιοχές Λευκωσίας και Λευκάρων και αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4. |
Πηγές
- Τμήμα Περιβάλλοντος – Δάσος Μαχαιρά, δελτίο Natura 2000 CY2000004 — όρια του κρατικού δάσους, υψόμετρα, ενδιαιτήματα και είδη. moa.gov.cy
- Τμήμα Δασών – Μονοπάτια Μελέτης της Φύσης — αφετηρίες, μήκος, δυσκολία και προσβασιμότητα. Μονοπάτια
- Υφυπουργείο Τουρισμού – Φικάρδου και Cyprus: 11,000 Years of History — οικισμός, αγροτική αρχιτεκτονική, μονή και κρησφύγετο. Visit Cyprus
- Σύμπλεγμα Υπηρεσιών Κοινοτήτων Ορεινής Γ΄ Λευκωσίας — επίσημος κατάλογος των κοινοτήτων του συμπλέγματος. SimplegmaOreinis
The Machairas Region – Forest, Monastery and Surrounding Villages – Cyprus
Text by George Konstantinou
In the eastern Troodos Mountains, Machairas Forest rises from low valleys and pine-covered slopes to the summit of Kionia. At its heart stands Machairas Monastery. Around the forest, small mountain villages, farming communities and old roads connect the wooded uplands with the countryside of Nicosia and Larnaca. The same landscape brings together the natural heritage of Troodos, the monastery’s religious tradition, the rural architecture of Fikardou and the memory of Grigoris Afxentiou.
Where the Machairas region lies
Machairas occupies the eastern part of the Troodos range around the forest and monastery that bear its name. Machairas National Forest Park covers approximately 4,524 hectares. According to the official site data sheet, the Machairas Forest Natura 2000 site (CY2000004) follows the boundaries of the state forest. Elevation ranges from about 400 metres in the lowest eastern part to 1,423 metres at the summit of Kionia.
The wider Machairas region is a geographical description with no single administrative list of villages. Its core comprises the forest, monastery and nearby mountain settlements. In a broader sense, it also includes communities linked to the approaches to the forest. Regional names can overlap: Fikardou, for example, is closely associated with Machairas and is also described as a Pitsilia village in the official tourism guide.
The villages around Machairas
The table groups the settlements by their relationship to the forest and its approaches. For settlement names and districts, see the List of Municipalities and Communities of Cyprus.
| Settlements | Relationship to the region |
|---|---|
| Lazanias, Fikardou, Gourri | Three nearby mountain villages in the Nicosia District. They connect a visit to the monastery and forest with the traditional architecture and farming landscape of the area. |
| Kapedes, Lythrodontas | Communities on the northern and eastern sides of Machairas. Kapedes lies on an approach to the monastery. From Lythrodontas, the road towards Lefkara gives access to forest walks such as the Lefkothea trail. |
| Farmakas, Kampi of Farmakas | Villages in the wider western uplands. Along with Gourri, Fikardou and Lazanias, they belong to the same mountain Nicosia community services cluster. |
| Odou, Agioi Vavatsinias, Vavatsinia | Larnaca District villages in the wider uplands to the south and southeast. They connect the forest region geographically with mountainous Larnaca. |
Lazanias, Fikardou and Gourri
Lazanias is a small mountain settlement near the monastery. The scale of the village and the way its houses sit on the slope help visitors read the old agricultural landscape: the settlement, cultivated ground and forest are all within a short distance of one another.
At about 900 metres above sea level, Fikardou is one of Cyprus’s most distinctive examples of traditional rural architecture. The settlement has been declared an ancient monument, and several buildings have been restored. The Katsinioros House and the Achilleas Demetri House show how traditional dwellings accommodated family life, storage and agricultural work within the same building.
Gourri, written Γούρρη on the official community services website, completes the group of nearby mountain settlements. Together with Lazanias and Fikardou, it offers a route that leads from the forest and monastery to the houses, courtyards and small farm roads around the villages.
Machairas Monastery
Machairas Monastery, dedicated to the Virgin Mary, stands at an elevation of about 900 metres. Its foundation dates to the 12th century. The icon of the Virgin of Machairas is central to its religious tradition. The account linking the monastery’s name to a knife belongs to the tradition surrounding the discovery of the icon.
Archbishop Kyprianos was a monk at Machairas before becoming Archbishop of Cyprus. He was executed by the Ottoman authorities on 9 July 1821. The monastery’s story thus stretches from medieval monastic life to major events in modern Cypriot history. For other religious monuments on the island, see the Organised Catalogue of Churches and Monasteries of Cyprus.
The hideout of Grigoris Afxentiou
Near the monastery is the hideout of Grigoris Afxentiou, one of the best-known figures of the 1955–1959 EOKA struggle. On 3 March 1957, after British forces surrounded the hideout, Afxentiou was killed there. The site is a place of remembrance. Its proximity to the monastery makes Machairas one of the places in Cyprus where religious and modern history meet in the same landscape.
The forest and its biodiversity
The rise from the lower slopes to Kionia creates a variety of conditions within a short distance. Pinewoods, scrub, rocky ground and wetter ravines provide different habitats. Turkish pine (Pinus brutia) characterises much of the forest landscape, while Mediterranean shrubs, including the endemic golden oak (Quercus alnifolia), occur in the understorey.
The official Natura 2000 data sheet records plants, birds, bats, reptiles and amphibians in the area. Part of the forest’s value lies in its continuity: ravines, clearings and dense stands are parts of the same system. To the east, Lythrodontas and its lower dam show a different side of the landscape, where the wooded uplands meet the farming countryside.
Kionia, Mantra tou Kampiou and the nature trails
Kionia is the highest point in the forest, and the picnic site of the same name is a landmark for routes through the higher ground. Mantra tou Kampiou is another forest picnic site and the starting point of a short circular trail. Mantra tou Kampiou and Kampi of Farmakas are different places.
| Trail | Length and character |
|---|---|
| Mantra tou Kampiou | An easy 1 km circular trail. The Department of Forests lists it as suitable for wheelchair use. |
| Kakokefalos – Mantra tou Kampiou | A more demanding 5.5 km linear trail. It starts near the Machairas–Kionia road and ends at Mantra tou Kampiou. |
| Lefkothea – Aetomoutti | A 1.3 km circular trail reached from the Lythrodontas–Lefkara road. It offers views towards Nicosia and Lefkara and forms part of the E4 European long-distance path. |
Sources
- Department of Environment – Machairas Forest Natura 2000 site data sheet, CY2000004 — state forest boundaries, elevations, habitats and species. moa.gov.cy
- Department of Forests – Nature Trails — starting points, lengths, difficulty and accessibility. Μονοπάτια
- Deputy Ministry of Tourism – Fikardou and Cyprus: 11,000 Years of History — village, rural architecture, monastery and hideout. Visit Cyprus
- Mountain Nicosia Community Services Cluster — official list of the participating communities.
