Below in English
Φίνα: Ο φόβος
και τρόμος των κυπρίων
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 22/9/2019
Κείμενο, φωτογραφίες του Γιώργου Κωνσταντίνου
Η φίνα αποτελεί τον φόβο και τρόμο σχεδόν όλων των κυπρίων αφού στην θέα της αλλά και μόνο στο άκουσμα της λέξης φίνα όλοι πανικοβάλλονται και ανατριχιάζουν. Ο μεγάλος αυτός φόβος έχει ως αποτέλεσμα τον ανεξέλεγκτο σκοτωμό αυτών των ζώων. Αν και η φίνα προστατεύετε με ευρωπαϊκές και κυπριακές νομοθεσίες ελάχιστοι θα δουν μια φίνα και να μην την σκοτώσουν και αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα δυστυχώς τον σταδιακό αφανισμό του είδους αυτού από τον τόπο μας.
Η φίνα αλλά και όλα τα φίδια είναι ενεργά από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο λόγω του ότι όλα τα ερπετά είναι ψυχρόαιμα, δηλαδή δεν έχουν δική τους θερμοκρασία σώματος, όπως τα θηλαστικά ή τα πουλιά και παίρνουν τη θερμότητα που τους χρειάζεται από το περιβάλλον, για να είναι ενεργά. Τον χειμώνα πέφτουν σε χειμερία νάρκη. Στην Κύπρο λόγω όμως του ήπιου χειμώνα που έχουμε μπορούμε να συναντήσουμε φίδια ακόμα και στην καρδιά του χειμώνα όταν έχει ηλιόλουστη μέρα.Η φίνα ή οχιά, κοντονούρα ή πατσάλα με το επιστημονικό και κοινό όνομα Macrovipera lebetina (Βlunt-nosed viper) είναι ένα από τα 9 είδη φιδιών που συναντούμε στην Κύπρο και το μοναδικό επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Έχει ευρεία εξάπλωση από τα παράλια μέχρι και τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Η φίνα είναι η μεγαλύτερη και βαρύτερη οχιά που συναντούμε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Κύπρος είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που φιλόξενη αυτό το είδος οχιάς. Εκτός από την Κύπρο την φίνα την συναντούμε στην Τουρκιά, Βορειοδυτική Αφρική, Μέση Ανατολή μέχρι το Πακιστάν και το Καζακστάν.
Οι φίνες τρέφονται κυρίως με τρωκτικά όπως ποντικούς και αρουραίους ρυθμίζοντας τους πληθυσμούς τους και αυτό την καθιστά πολύ ωφέλιμη για τον άνθρωπο καθώς τα τρωκτικά προκαλούν ανυπολόγιστες ζημίες σε τρόφιμα και καλλιέργειες και μεταδίδουν και αρκετές ασθένειες στον άνθρωπο. Εκτός από τρωκτικά η φίνα τρέφετέ και με άλλα μικρόσωμα θηλαστικά, σαύρες, με άλλα φίδια, πουλιά και αμφίβια. Χωρίς τα φίδια και τα άλλα αρπακτικά πραγματικά θα γεμίζαμε ποντικούς και αρουραίους με καταστροφικές συνέπιες. Κάθε ζώο σε αυτό τον πλανήτη έχει δημιουργηθεί με απόλυτη σοφία και όλα έχουν τον σκοπό και τον ρόλο τους.
Η φίνα είναι πολύ εύκολο να αναγνωριστεί από τα άλλα φίδια από το τριγωνικό της κεφάλι από το χοντρό γκρίζο της σώμα στο χρώμα της άμμου και από την απότομη κατάληξη της λεπτής ουράς από το χοντρό της σώμα.
Είναι σωληνόγλυφο φίδι όπως και όλα τα δηλητηριώδη φίδια, δηλαδή φέρει δηλητήριο στα μπροστινά της δόντια και είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Τα 2 μεγάλα μπροστινά της δόντια είναι κούφια σαν σωλήνας και συνδέονται με τις θήκες δηλητηρίου που βρίσκονται στο πάνω μέρος του κεφαλιού της. Με το δάγκωμα της στο θήραμα και με την πίεση που ασκείτε το δηλητήριο της διοχετεύετε δια μέσο των κούφιων δοντιών της στο σώμα του θηράματος με αποτέλεσμα αυτό να παραλύσει και σταδιακά να πεθάνει. Μετά τον θάνατο του η φίνα που το παραμονεύει, αρχίζει σιγά σιγά να το καταπίνει ολόκληρο. Μετά την κατάποση της τροφής της αναζητά ένα ήσυχο μέρος για να κουλουριαστεί για μερικές μέρες μέχρι να χωνέψει και να αρχίσει να αναζητά το επόμενο θύμα της. Πρόκειται συνήθως για αργοκίνητο νωχελικό φίδι αλλά όταν εκτινάσσετε για να δαγκώσει χτύπα σαν κεραυνός.
Η φίνα είναι κυρίως νυκτόβιο φίδι και δραστηριοποιείτε συνήθως αργά το απόγευμα. Αρέσκεται να συχνάζει σε δροσερά μέρη με νερό όπου και καραδοκεί τα θηράματα της που έρχονται για να πιούν νερό. Επίσης αρέσκεται να συχνάζει σε βραχώδεις και πετρώδης περιοχές. Μετά από μια σχετικά κρύα νύκτα μπορούμε να την δούμε να λιάζετε στον πρωινό ήλιο ξαπλωμένη σε πέτρες, βράχους και αγροτικά μονοπάτια.
Οι φίνες ζευγαρώνουν τέλος της άνοιξης αρχές καλοκαιριού και γεννούν τα αβγά τους μέσα καλοκαιριού και εκκολάπτονται το φθινόπωρο. Στο ζευγάρωμά τους τα φίδια είναι ακίνητα με ενωμένα τα σώματά τους. Μπορούν να γεννήσουν μέχρι 20 αυγά ή και περισσότερα κάτω από πέτρες, βράχους και άλλα μεγάλα αντικείμενα. Τα αυγά δεν έχουν τσόφλι όπως των πουλιών αλλά μόνο μεμβράνη, εκκολάπτονται με την θερμοκρασία του περιβάλλοντος και τα μικρά φιδάκια αμέσως μετά την εκκόλαψη έχουν την ικανότητα να επιβιώσουν μόνα τους. Τα νεογέννητα φιδάκια δεν έχουν ποτέ επαφή με την μητέρα τους. Τα μικρά διαθέτουν δόντια και δηλητήριο από την πρώτη μέρα της ζωής τους και είναι εξίσου επικίνδυνα με τα ενήλικα φίδια.
Εάν συναντήσουμε φίνα ή κάποιο άλλο φίδι στους αγρούς δεν χρειάζεται να το σκοτώσουμε ή να πανικοβληθούμε. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να απομακρυνθούμε και να το αφήσουμε στην ησυχία του.
Σε περίπτωση δαγκώματος από φίνα δεν πανικοβαλλόμαστε και με ήρεμες κινήσεις για να μην δώσουμε την ευκαιρία στο δηλητήριο να κυκλοφορήσει στο αίμα πάμε στο κοντινότερο νοσοκομείο. Παρά τους μύθους που κυκλοφορούν μετά το δάγκωμα φίνας όπου και να βρισκόμαστε στην Κύπρο έχουμε αρκετό χρόνο να πάμε στο κοντινότερο νοσοκομείο. Γενικά στην Κύπρο το δάγκωμα φίνας είναι σπάνιο με 1 – 2 ή καθόλου περιστατικά δαγκώματος τον χρόνο.
Τα συμπτώματα από δάγκωμα φίνας είναι οίδημα στην περιοχή του δαγκώματος έντονος πόνος, αλλαγή του χρώματος στην περιοχή (μαύρισμα ή κοκκίνισμα) και φούσκωμα ολόκληρου του ποδιού ή χεριού που δέχτηκε το δάγκωμα. Το άτομο που δέχεται το δάγκωμα αμέσως μετά καταλαμβάνετε από μεγάλο φόβο και αγωνιά με αποτέλεσμα να επιδεινωθεί η κατάσταση του λόγο άλλων προβλημάτων. Πριν μερικά χρόνια γυναίκα δαγκώθηκε από φίνα και λόγο του μεγάλου της φόβου δυστυχώς πέθανε από ανακοπή καρδίας.
Οι νόμοι προστασίας των φιδιών δυστυχώς δεν εφαρμόζονται και υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, αφού συχνά βλέπουμε στο διαδίκτυο πολλούς να ποζάρουν με σκοτωμένα φίδια χωρίς καμία συνέπεια. Δεν ξέρω αν καμία φορά μπορέσουν οι κύπριοι να ξεπεράσουν αυτές τις φοβίες όχι μόνο για την φίνα αλλά και για πολλά άλλα ζώα της Κύπρου και επιτέλους να τα σεβαστούν. Μόνο οι αρμόδιοι μπορούν να το πετύχουν αυτό με περιβαλλοντική εκπαίδευση στα σχολεία, με τα κατάλληλα έντυπα, με ντοκιμαντέρ για την βιοποικιλότητα του τόπου μας που θα μορφώσουν και θα ευαισθητοποιήσουν τον κόσμο μας. Αυτό προσπαθώ να κάνω και εγώ μέσω αυτής της εφημερίδας με τα άρθρα μου κάθε Κυριακή, ελπίζω και εύχομαι να έχω βάλει και εγώ το λιθαράκι μου στον τομέα αυτό.
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Απο αρθρο μου στην εφημεριδα Πολιτης.
The blunt-nosed viper, like all snakes, is active from spring until autumn because all reptiles are cold-blooded. In other words, they do not maintain their own body temperature as mammals and birds do, but obtain the heat they require from their surroundings in order to remain active. During winter they enter hibernation. However, because Cyprus has mild winters, we may encounter snakes even in the middle of winter on a sunny day.
The blunt-nosed viper, also known in Cyprus as “fina,” “ochia,” “kontonoura” or “patsala,” has the scientific name Macrovipera lebetina and the English common name blunt-nosed viper. It is one of the nine snake species found in Cyprus and the only one that is dangerous to humans. It has a wide distribution, from the coastal areas to the highest peaks of the Troodos Mountains.
The blunt-nosed viper is the largest and heaviest viper found anywhere in Europe. Cyprus is the only European country inhabited by this viper species. Outside Cyprus, the blunt-nosed viper occurs in Turkey, northwestern Africa and the Middle East, extending as far as Pakistan and Kazakhstan.
Blunt-nosed vipers feed mainly on rodents such as mice and rats, regulating their populations. This makes the viper very beneficial to humans, as rodents cause incalculable damage to food and crops and transmit several diseases to people. In addition to rodents, the blunt-nosed viper feeds on other small mammals, lizards, other snakes, birds and amphibians.
Without snakes and other predators, we would truly be overrun by mice and rats, with disastrous consequences. Every animal on this planet has been created with absolute wisdom, and each has its own purpose and role.
The blunt-nosed viper can be distinguished very easily from other snakes by its triangular head, its thick greyish, sand-coloured body and the abrupt transition from its thick body to its thin tail.
Like all venomous snakes, it is solenoglyphous. This means that it carries venom in its front fangs and is dangerous to humans. Its two large front fangs are hollow like tubes and are connected to the venom glands situated in the upper part of its head.
When it bites its prey, pressure causes the venom to flow through the hollow fangs and into the prey’s body, resulting in paralysis and gradual death. After the prey dies, the viper, which has been waiting nearby, begins slowly swallowing it whole.
After consuming its food, the viper seeks a quiet place where it can coil up for several days until digestion is complete and it begins searching for its next victim. It is usually a slow-moving and lethargic snake, but when it strikes to bite, it moves like lightning.
The blunt-nosed viper is mainly nocturnal and usually becomes active late in the afternoon. It likes to frequent cool places with water, where it waits for prey coming to drink. It also favours rocky and stony areas.
Following a relatively cold night, we may see it basking in the morning sun while lying on stones, rocks or rural tracks.
Blunt-nosed vipers mate at the end of spring or the beginning of summer. They lay their eggs in the middle of summer, and the eggs hatch during autumn. During mating, the snakes remain motionless with their bodies joined together.
They can lay as many as 20 eggs or even more beneath stones, rocks and other large objects. The eggs do not have a hard shell like those of birds but are covered only by a membrane. They are incubated by the ambient temperature, and immediately after hatching, the young snakes can survive independently.
Newly hatched snakes never have any contact with their mother. The young possess fangs and venom from the first day of their lives and are just as dangerous as adult snakes.
If we encounter a blunt-nosed viper or any other snake in the countryside, there is no reason to kill it or panic. All we need to do is move away and leave it in peace.
Snakes never attack humans unless they feel that their lives are threatened. For a snake to bite, someone usually has to catch it, step on it accidentally or approach it too closely.
To protect ourselves from snakebites while in the countryside, it is advisable to wear high boots, avoid walking through tall grass and watch where we step.
When someone approaches a blunt-nosed viper too closely, it assumes a defensive posture and produces a loud hiss, warning the person not to come any nearer. Usually, however, the snake flees as soon as it sees a human.
During my many excursions through the Cypriot countryside, I have encountered countless blunt-nosed vipers. In every case, I approached them closely, but they never attacked me. Their only concern was to move as far away from me as possible.
If a snake bites us and we do not know whether it is venomous, we can examine the bite site. If the snake is non-venomous, it will leave a reddish, watch-shaped mark at the site of the bite, and all that needs to be done is to disinfect the area. If the snake that bit us is venomous—in Cyprus, a blunt-nosed viper—we will see one or two small puncture marks at the bite site.
In the event of a blunt-nosed viper bite, we must not panic. We should move calmly so that the venom is not given the opportunity to circulate through the bloodstream and go to the nearest hospital.
Despite the myths surrounding blunt-nosed viper bites, wherever we may be in Cyprus, we have sufficient time to reach the nearest hospital. In general, bites from blunt-nosed vipers are rare in Cyprus, with one or two—or sometimes no—cases recorded each year.
The symptoms of a blunt-nosed viper bite include swelling around the bite, severe pain, a change in the colour of the affected area, which may become black or red, and swelling of the entire leg or arm that received the bite.
Immediately after being bitten, the person may be overcome by intense fear and anxiety, which can worsen their condition because of other health problems. A few years ago, a woman was bitten by a blunt-nosed viper and, unfortunately, because of her extreme fear, died from cardiac arrest.
Unfortunately, the laws protecting snakes are not enforced and exist only on paper. We frequently see people on the internet posing with dead snakes without facing any consequences.
I do not know whether Cypriots will ever be able to overcome these fears—not only of the blunt-nosed viper but also of many other animals found in Cyprus—and finally begin to respect them.
Only the competent authorities can achieve this through environmental education in schools, appropriate publications and documentaries about the biodiversity of our country that will educate and raise public awareness.
This is what I also try to accomplish through my articles in this newspaper every Sunday. I hope and wish that I, too, have made a small contribution in this field.
Text: George Konstantinou 22/9/2019
From my article in the Politis newspaper.
.JPG)
