The rich and rare biodiversity of Cyprus includes 1,908 plants, 780 seashells, 250 fish, over 7,000 insects, 410 birds including migratory species, 31 mammals, 9 snakes, 11 lizards, 3 amphibians, 120 land snails, an estimated 5,000–8,000 fungi and 3 turtles. These numbers continue to increase through research. Also see All About Cyprus. By George Konstantinou. Email: fanigeorge@hotmail.com – The content of this website is protected by copyright
Η Yellow-bellied Slider, Trachemys scripta scripta, είναι ημιυδρόβια χελώνα της οικογένειας Emydidae, με φυσική εξάπλωση στις νοτιοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, από τη νότια Βιρτζίνια μέχρι τη βόρεια Φλόριντα. Αποτελεί υποείδος του Trachemys scripta, μαζί με την κοκκινομάγουλη νεροχελώνα T. s. elegans και την T. s. troostii.
Είναι ξενικό για την Κύπρο, καθώς δεν ανήκει στη φυσική πανίδα του νησιού. Η μεταφορά τέτοιων νεροχελώνων έξω από τη φυσική τους εξάπλωση συνδέεται κυρίως με το εμπόριο κατοικίδιων και την επακόλουθη εγκατάλειψη ή διαφυγή τους.
Περιγραφή και αναγνώριση
Το επάνω μέρος του κελύφους, το χέλυο, είναι ωοειδές, ελαιοπράσινο έως καστανό, με κιτρινωπά σχέδια. Το κάτω μέρος, το πλάστρο, είναι κυρίως κίτρινο και μπορεί να φέρει σκούρες κηλίδες. Κίτρινες γραμμές διατρέχουν τον λαιμό και τα άκρα. Τα μεγαλύτερα θηλυκά μπορούν να πλησιάζουν τα 30 εκατοστά μήκους χελύου. Τα ηλικιωμένα άτομα ενδέχεται να σκουραίνουν έντονα.
Βασικό αναγνωριστικό γνώρισμα είναι η μεγάλη κίτρινη κηλίδα πίσω από κάθε μάτι, συχνά με κατακόρυφη μορφή και σύνδεση με τις γραμμές του λαιμού. Η Κοκκινομάγουλη νεροχελώνα – Red-eared Slider – Trachemys scriptaelegansδιαθέτει συνήθως κόκκινη μεταοφθαλμική λωρίδα, ενώ η T. s. troostii στενότερη κιτρινωπή λωρίδα.
Το κίτρινο πλάστρο από μόνο του δεν αρκεί για ασφαλή αναγνώριση. Υπάρχουν και διασταυρώσεις μεταξύ υποειδών, οι οποίες μπορούν να παρουσιάζουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά.
Διαφορές αρσενικού και θηλυκού
Τα θηλυκά είναι συνήθως μεγαλύτερα από τα αρσενικά. Τα ενήλικα αρσενικά χαρακτηρίζονται από μακρύτερα νύχια στα μπροστινά άκρα και μακρύτερη ουρά. Τα χαρακτηριστικά αυτά γίνονται σαφέστερα με την ανάπτυξη και δεν επιτρέπουν πάντοτε αξιόπιστη διάκριση φύλου στα μικρά χελωνάκια.
Βιότοπος και συμπεριφορά
Προτιμά στάσιμα ή βραδέως κινούμενα γλυκά νερά, όπως λίμνες, λιμνούλες, έλη, κανάλια και ήρεμα τμήματα ποταμών. Ευνοείται από την υδρόβια βλάστηση, τον μαλακό πυθμένα και τις διαθέσιμες θέσεις ηλιοθεραπείας.
Παρατηρείται συχνά πάνω σε κορμούς, πέτρες και όχθες. Η ηλιοθεραπεία βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Όταν ενοχληθεί, γλιστρά γρήγορα στο νερό, συμπεριφορά από την οποία προέρχεται η αγγλική ονομασία «slider».
Στη φυσική της εξάπλωση περνά την ψυχρή περίοδο με μειωμένη δραστηριότητα, συχνά μέσα στο νερό ή σε προστατευμένες θέσεις του πυθμένα. Η εποχική δραστηριότητα εξαρτάται από τις τοπικές θερμοκρασίες.
Διατροφή
Είναι παμφάγα. Καταναλώνει υδρόβια φυτά, έντομα, μαλάκια, καρκινοειδή, γυρίνους και μικρά ψάρια. Τα νεαρά βασίζονται περισσότερο στη ζωική τροφή, ενώ στα μεγαλύτερα άτομα αυξάνεται συνήθως η συμμετοχή φυτικού υλικού.
Η ευελιξία στη διατροφή και η αξιοποίηση διαφορετικών υδάτινων ενδιαιτημάτων συμβάλλουν στην επιβίωσή της σε περιοχές όπου έχει εισαχθεί.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Η ερωτοτροπία περιλαμβάνει χαρακτηριστικές κινήσεις των μπροστινών άκρων: το αρσενικό δονεί τα μακριά νύχια κοντά στο πρόσωπο του θηλυκού. Η ωοτοκία πραγματοποιείται στην ξηρά, σε φωλιά που σκάβει το θηλυκό.
Για το Trachemys scripta αναφέρονται συνήθως 6–11 αυγά ανά γέννα, με ευρύτερο καταγεγραμμένο εύρος 2–20, και δυνατότητα περισσότερων από μίας ωοτοκίας τον χρόνο. Η επώαση διαρκεί περίπου 60–95 ημέρες, ανάλογα με τις συνθήκες. Η θερμοκρασία επώασης επηρεάζει το φύλο των νεοσσών.
Πρόκειται για μακρόβια χελώνα, που μπορεί να ζήσει αρκετές δεκαετίες. Τα παραπάνω είναι γενικά δεδομένα του είδους και δεν αποτελούν μετρήσεις αναπαραγωγής του υποείδους στην Κύπρο.
Παρουσία και καθεστώς στην Κύπρο
Η επιστημονική μελέτη των Papatheodoulou και συνεργατών, που δημοσιεύθηκε το 2021, κατέγραψε το Trachemys scripta σε 15 τοποθεσίες της Κύπρου, με εγκατεστημένους πληθυσμούς στις 12. Τα στοιχεία αφορούν την περίοδο της μελέτης και δεν αποτελούν σημερινή απογραφή.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν συνολικά το είδος Trachemys scripta και δεν πρέπει να αποδίδονται αποκλειστικά στο T. s. scripta. Η παρουσία ενός συγκεκριμένου υποείδους σε κάθε θέση χρειάζεται χωριστή τεκμηρίωση.
Στο blog έχει παρουσιαστεί η παρουσία εισαγμένων νεροχελώνων στο φράγμα Αθαλάσσας, καθώς και δράση απομάκρυνσης του Trachemys scripta στο πλαίσιο του προγράμματος ICOSTACY.
Επιπτώσεις στην κυπριακή βιοποικιλότητα
Το Trachemys scripta μπορεί να ανταγωνίζεται τις αυτόχθονες νεροχελώνες για τροφή και θέσεις ηλιοθεραπείας ή ωοτοκίας. Στην Κύπρο ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία της αυτόχθονης Γραμμωτή νεροχελώνα – Ποταμοχελώνα – Mauremys rivulata
Η θήρευση μικρών υδρόβιων οργανισμών και η πιθανή μεταφορά παθογόνων αποτελούν πρόσθετους λόγους ανησυχίας. Η ένταση των επιπτώσεων εξαρτάται από την πυκνότητα των εισαγμένων χελωνών και τις συνθήκες κάθε υγροτόπου. Η συνύπαρξη δύο ειδών σε μια θέση δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το ένα έχει προκαλέσει την παρακμή του άλλου.
Νομοθεσία και υπεύθυνη διαχείριση
Το Trachemys scripta, συμπεριλαμβανομένων των τριών υποειδών, περιλαμβάνεται στον ενωσιακό κατάλογο χωροκατακτητικών ξένων ειδών από τις 3 Αυγούστου 2016. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει περιορισμούς στην εισαγωγή, εμπορία, αναπαραγωγή, διατήρηση και απελευθέρωσή του, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις και μεταβατικές διατάξεις.
Για κατοικίδια που αποκτήθηκαν πριν από την ένταξη στον κατάλογο προβλέπεται, υπό προϋποθέσεις, διατήρηση μέχρι το τέλος της φυσικής ζωής τους, με αποτροπή αναπαραγωγής και διαφυγής.
Δεν απελευθερώνουμε νεροχελώνες σε λίμνες, φράγματα, ποταμούς ή πάρκα. Αν εντοπιστεί άτομο στη φύση, καταγράφουμε τη θέση και, εφόσον είναι δυνατό, φωτογραφίες και ενημερώνουμε το Τμήμα Περιβάλλοντος. Η μεταφορά του σε άλλον υγρότοπο εξαπλώνει το πρόβλημα.
Κίνδυνος για τον άνθρωπο
Όπως άλλες χελώνες, μπορεί να δαγκώσει αν συγκρατηθεί ή ενοχληθεί. Μπορεί επίσης να μεταφέρει Salmonella ακόμη και όταν φαίνεται υγιής. Μετά από επαφή με χελώνα, νερό ενυδρείου ή σχετικό εξοπλισμό απαιτείται καλό πλύσιμο των χεριών. Δεν χρησιμοποιούμε χώρους προετοιμασίας τροφίμων για καθαρισμό του εξοπλισμού της.
Κατάσταση διατήρησης
Το Trachemys scripta αξιολογείται παγκοσμίως ως Μειωμένου Ενδιαφέροντος — Least Concern (LC). Η κατηγορία αυτή αφορά το είδος συνολικά. Στην Κύπρο η διαχείριση επικεντρώνεται στην αποτροπή της εξάπλωσής του και στην προστασία της αυτόχθονης πανίδας.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Reptilia
Τάξη: Testudines
Οικογένεια: Emydidae
Γένος:Trachemys
Είδος:Trachemys scripta
Υποείδος:Trachemys scripta scripta (Schoepff, 1792)
Παλαιότερος συνδυασμός:Pseudemys scripta scripta
Αγγλική ονομασία: Yellow-bellied Slider
Καθεστώς στην Κύπρο: Ξενικό· υπάγεται στην καταχώριση του Trachemys scripta ως χωροκατακτητικού ξένου είδους ενωσιακού ενδιαφέροντος.
Yellow-bellied Slider – Trachemys scripta scripta (Schoepff, 1792) – Alien to Cyprus
Text by George Konstantinou
Identity and origin
The Yellow-bellied Slider, Trachemys scripta scripta, is a semiaquatic turtle of the family Emydidae, native to the southeastern United States, from southern Virginia to northern Florida. It is a subspecies of Trachemys scripta, alongside the Red-eared Slider T. s. elegans and the Cumberland Slider T. s. troostii.
It is alien to Cyprus, as it does not belong to the island’s native fauna. The movement of these turtles beyond their natural range is principally associated with the pet trade and subsequent abandonment or escape.
Description and identification
The upper shell, or carapace, is oval, olive-green to brown, with yellowish markings. The underside, or plastron, is predominantly yellow and may bear dark spots. Yellow stripes extend along the neck and limbs. Large females can approach 30 centimetres in carapace length. Older individuals may become considerably darker.
A key identification feature is the large yellow blotch behind each eye, often vertically oriented and connected to the neck stripes. The Red-eared Slider – Trachemys scriptaelegansusually has a red postorbital stripe, whereas T. s. troostii has a narrower yellowish stripe.
A yellow plastron alone is insufficient for reliable identification. Crosses between subspecies also occur and may show intermediate characteristics.
Differences between males and females
Females are usually larger than males. Adult males have longer claws on their front feet and longer tails. These characteristics become clearer during development and do not always allow reliable sex determination in small hatchlings.
Habitat and behaviour
It prefers standing or slow-moving freshwater, including lakes, ponds, marshes, canals and quiet stretches of rivers. Aquatic vegetation, soft bottoms and available basking sites provide favourable conditions.
It is frequently observed on logs, rocks and banks. Basking helps regulate body temperature. When disturbed, it quickly slides into the water, a behaviour reflected in the name “slider”.
Within its native range, it passes the cold season with reduced activity, often underwater or in sheltered positions on the bottom. Seasonal activity depends on local temperatures
Diet
It is omnivorous, consuming aquatic plants, insects, molluscs, crustaceans, tadpoles and small fish. Juveniles rely more heavily on animal food, while plant material generally becomes more important in larger individuals.
Dietary flexibility and the ability to use different aquatic habitats contribute to its survival in areas where it has been introduced.
Reproduction and life cycle
Courtship includes characteristic movements of the front limbs: the male vibrates its long claws near the female’s face. Eggs are laid on land in a nest excavated by the female.
For Trachemys scripta, commonly reported clutches contain 6–11 eggs, within a broader recorded range of 2–20, and females may lay more than once annually. Incubation lasts approximately 60–95 days, depending on conditions. Incubation temperature influences the sex of the hatchlings.
This is a long-lived turtle capable of surviving for several decades. These are general species-level figures and are not measurements of reproduction by this subspecies in Cyprus.
Occurrence and status in Cyprus
The scientific study by Papatheodoulou and colleagues, published in 2021, recorded Trachemys scripta at 15 locations in Cyprus, with established populations at 12. These figures refer to the study period and are not a present-day census.
The figures concern the species Trachemys scripta collectively and must not be attributed exclusively to T. s. scripta. The occurrence of a particular subspecies at each location requires separate documentation.
The blog has presented introduced sliders at Athalassa Dam, as well as a Trachemys scripta removal action undertaken through the ICOSTACY project.
Impacts on the biodiversity of Cyprus
Trachemys scripta can compete with native freshwater turtles for food, basking sites and nesting places. In Cyprus, protecting the native Mauremys rivulata, is particularly important.
Predation on small aquatic organisms and the potential transmission of pathogens are additional concerns. The severity of impacts depends on introduced turtle density and conditions within each wetland. The coexistence of two species at a site does not, by itself, demonstrate that one has caused the decline of the other.
Legislation and responsible management
Trachemys scripta, including all three subspecies, has been included on the Union list of invasive alien species since 3 August 2016. The European framework restricts its importation, trade, breeding, keeping and release, subject to specific exemptions and transitional provisions.
Under certain conditions, companion animals acquired before listing may be retained until the end of their natural lives, provided reproduction and escape are prevented.
Freshwater turtles must not be released into lakes, reservoirs, rivers or parks. If an individual is encountered in the wild, its location and, where possible, photographs should be recorded and the Department of Environment informed. Moving it to another wetland spreads the problem.
Danger to humans
Like other turtles, it may bite if restrained or disturbed. It can also carry Salmonella even when apparently healthy. Hands should be washed thoroughly after contact with a turtle, aquarium water or associated equipment. Its equipment should not be cleaned in food-preparation areas.
Conservation status
Trachemys scripta is globally assessed as Least Concern (LC). This category concerns the species as a whole. In Cyprus, management focuses on preventing its spread and protecting native wildlife.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Reptilia
Order: Testudines
Family: Emydidae
Genus:Trachemys
Species:Trachemys scripta
Subspecies:Trachemys scripta scripta (Schoepff, 1792)
Former combination:Pseudemys scripta scripta
English name: Yellow-bellied Slider
Status in Cyprus: Alien; covered by the listing of Trachemys scripta as an invasive alien species of Union concern.
First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758)
in the Mediterranean Sea' by Costas Constantinou
Cavo Greco, 02.02.2018 - Underwater
photos by Costas Constantinou
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
White-spotted Puffer – Arothron hispidus (Linnaeus, 1758): Η πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους στη Μεσόγειο έγινε στην Κύπρο
Ο White-spotted Puffer (Arothron hispidus), ένας εντυπωσιακός τροπικός λαγοκέφαλος της οικογένειας Tetraodontidae, αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα ξενικά ψάρια που έχουν καταγραφεί στα θαλάσσια νερά της Κύπρου. Η κυπριακή καταγραφή έχει ξεχωριστή επιστημονική και ιστορική σημασία, καθώς αποτέλεσε την πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο Θάλασσα.
Το είδος περιγράφηκε αρχικά από τον Σουηδό φυσιοδίφη Carl Linnaeus το 1758 ως Tetraodon hispidus και σήμερα ταξινομείται ως Arothron hispidus (Linnaeus, 1758).
Πρόκειται για είδος με πολύ μεγάλη φυσική γεωγραφική εξάπλωση στον Ινδο-Ειρηνικό, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας. Απαντάται σε θερμά τροπικά και υποτροπικά νερά και χρησιμοποιεί ποικιλία παράκτιων ενδιαιτημάτων, όπως κοραλλιογενείς και βραχώδεις υφάλους, λιμνοθάλασσες και άλλες ρηχές θαλάσσιες περιοχές.
Το σώμα του είναι παχύ, ωοειδές και χαρακτηριστικό των ψαριών της οικογένειας Tetraodontidae. Ο χρωματισμός του είναι συνήθως γκριζωπός, λαδί ή κιτρινωπός και μεγάλο μέρος του σώματος καλύπτεται από πολυάριθμες μικρές λευκές κηλίδες, από τις οποίες προέρχεται και η αγγλική κοινή ονομασία White-spotted Puffer.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικοί είναι επίσης οι λευκοί σχηματισμοί γύρω από τα μάτια και στην περιοχή των θωρακικών πτερυγίων. Η κοιλιακή επιφάνεια είναι συνήθως πιο ανοιχτόχρωμη.
Το είδος μπορεί να φθάσει περίπου τα 50 εκατοστά σε συνολικό μήκος, αν και πολλά άτομα είναι μικρότερα.
Όπως και οι υπόλοιποι λαγοκέφαλοι, το Arothron hispidus διαθέτει μία από τις πιο εντυπωσιακές αμυντικές προσαρμογές στον κόσμο των ψαριών. Όταν αισθανθεί ότι απειλείται, μπορεί να καταπιεί γρήγορα νερό και να διογκώσει σημαντικά το σώμα του, αυξάνοντας απότομα τον όγκο του και καθιστώντας πολύ δυσκολότερη την κατάποσή του από έναν θηρευτή.
Τα δόντια του είναι επίσης ιδιαίτερα εξειδικευμένα. Τέσσερα μεγάλα δόντια σχηματίζουν ένα ισχυρό ράμφος, χαρακτηριστικό της οικογένειας Tetraodontidae. Με αυτό μπορεί να συνθλίβει οργανισμούς με σκληρά κελύφη ή εξωτερικούς σκελετούς.
Η διατροφή του περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία θαλάσσιων οργανισμών, όπως μαλάκια, καρκινοειδή, εχινόδερμα, πολύχαιτους, σπόγγους και άλλα βενθικά ασπόνδυλα.
Ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό των λαγοκέφαλων είναι η πιθανή παρουσία της εξαιρετικά ισχυρής νευροτοξίνης τετροδοτοξίνης σε διάφορους ιστούς και ιδιαίτερα σε εσωτερικά όργανα. Για τον λόγο αυτό τα ψάρια αυτής της ομάδας δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση.
Η ιστορική ανακάλυψη στην Κύπρο
Στις 2 Φεβρουαρίου 2018, ο Costas Constantinou εντόπισε και φωτογράφισε ένα ασυνήθιστο ψάρι στα παράκτια νερά της περιοχής Πρωταρά – Κάβο Γκρέκο, στη νοτιοανατολική Κύπρο.
Το ψάρι δεν έμοιαζε με τα συνηθισμένα είδη που συναντώνται στα κυπριακά νερά. Ο Costas Constantinou κατέγραψε το άτομο με φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης και βίντεο και στη συνέχεια ανέφερε την παρατήρησή του ώστε να διερευνηθεί και να ταυτοποιηθεί επιστημονικά.
Το άτομο βρισκόταν σε βάθος περίπου 8 μέτρων, πάνω από βραχώδη βυθό, και το συνολικό μήκος του υπολογίστηκε περίπου στα 25–30 εκατοστά. Παρουσίαζε επίσης εμφανή τραυματισμό στην αριστερή πρόσθια πλευρά του σώματος.
Η φωτογραφική και βιντεοσκοπική τεκμηρίωση που εξασφάλισε ο Costas Constantinou επέτρεψε την ασφαλή αναγνώριση του ψαριού ως Arothron hispidus.
Και τότε έγινε αντιληπτή η πραγματική σημασία της ανακάλυψης.
Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε επιβεβαιωμένη επιστημονική καταγραφή του Arothron hispidus στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Έτσι, ένα ψάρι που εντοπίστηκε και φωτογραφήθηκε στα νερά της Κύπρου αποδείχθηκε ότι αποτελούσε την πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Η παρατήρηση μελετήθηκε στη συνέχεια επιστημονικά και δημοσιεύθηκε το 2018 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό BioInvasions Records, στην εργασία με τίτλο:
“First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea.”
Συγγραφείς της επιστημονικής δημοσίευσης ήταν οι Michel Bariche, Costas Constantinou και Nancy Sayar.
Είναι σημαντικό να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην ανακάλυψη στο πεδίο και στην επιστημονική δημοσίευση που ακολούθησε.
Ο Costas Constantinou ήταν εκείνος που εντόπισε και φωτογράφισε πρώτος το ψάρι στην Κύπρο και στη συνέχεια ανέφερε την παρουσία του. Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την επιστημονική διερεύνηση, επιβεβαίωση και τελικά τη δημοσίευση της πρώτης καταγραφής του είδους στη Μεσόγειο.
Η περίπτωση αυτή αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα της τεράστιας σημασίας που μπορούν να έχουν οι παρατηρήσεις στο πεδίο. Μια φωτογραφία ή ένα βίντεο ενός άγνωστου ή ασυνήθιστου οργανισμού μπορεί, όταν τεκμηριωθεί σωστά και γνωστοποιηθεί στους κατάλληλους επιστήμονες, να εξελιχθεί σε σημαντική επιστημονική ανακάλυψη.
Πώς έφθασε το Arothron hispidus στην Κύπρο;
Το πώς ακριβώς έφθασε το συγκεκριμένο άτομο στα κυπριακά νερά δεν κατέστη δυνατό να αποδειχθεί.
Επειδή το Arothron hispidus απαντάται φυσικά στην Ερυθρά Θάλασσα, ένα πιθανό σενάριο είναι η είσοδός του στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Η Διώρυγα του Σουέζ έχει λειτουργήσει για περισσότερο από έναν αιώνα ως θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και της Μεσογείου, επιτρέποντας σε εκατοντάδες οργανισμούς του Ινδο-Ειρηνικού να εισέλθουν και, σε πολλές περιπτώσεις, να εγκατασταθούν στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ένα δεύτερο πιθανό σενάριο ήταν η μεταφορά προνυμφών μέσω έρματος πλοίων.
Οι συγγραφείς της επιστημονικής εργασίας εξέτασαν όμως και μια τρίτη πιθανότητα: το συγκεκριμένο ψάρι να προερχόταν από απελευθέρωση ενυδρείου.
Το Arothron hispidus διατηρείται στο διεθνές εμπόριο θαλάσσιων ενυδρείων λόγω της εντυπωσιακής εμφάνισής του. Η παρουσία ενός μόνο σχετικά μεγάλου ατόμου στην Κύπρο, χωρίς προηγούμενες καταγραφές του είδους κατά μήκος της διαδρομής από την Ερυθρά Θάλασσα προς την Κύπρο, έκανε την πιθανότητα ανθρώπινης απελευθέρωσης ένα σενάριο που δεν μπορούσε να αποκλειστεί.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν με βεβαιότητα ποιος ήταν ο τρόπος εισόδου του συγκεκριμένου ατόμου στη Μεσόγειο.
Η σημασία της κυπριακής ανακάλυψης ενισχύθηκε όταν, περίπου δύο χρόνια αργότερα, καταγράφηκε ακόμη ένα άτομο Arothron hispidus στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτή τη φορά στον Λίβανο.
Οι καταγραφές αυτές είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για την παρακολούθηση της εξάπλωσης ξενικών θαλάσσιων οργανισμών στην περιοχή.
Μέχρι σήμερα, όμως, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το Arothron hispidus έχει δημιουργήσει μόνιμο αναπαραγόμενο πληθυσμό στην Κύπρο. Για τον λόγο αυτό η παρουσία του αντιμετωπίζεται ως περιστασιακή και όχι ως εγκατεστημένο ξενικό είδος.
Η Κύπρος και οι αλλαγές στη θαλάσσια βιοποικιλότητα
Η ιστορία του Arothron hispidus αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης αλλαγής που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η γεωγραφική θέση της Κύπρου, σχετικά κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ και μέσα στα θερμά νερά της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου, την καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό τόπο για την παρακολούθηση νέων θαλάσσιων ειδών.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, πολλά είδη με καταγωγή από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδο-Ειρηνικό έχουν εμφανιστεί στα κυπριακά νερά. Ορισμένα παρέμειναν σπάνιοι επισκέπτες, ενώ άλλα δημιούργησαν μεγάλους και μόνιμους πληθυσμούς.
Η κλιματική αλλαγή και η αύξηση της θερμοκρασίας της Μεσογείου δημιουργούν παράλληλα ολοένα και πιο ευνοϊκές συνθήκες για θερμόφιλα είδη.
Για τον λόγο αυτό η συστηματική παρατήρηση της κυπριακής θάλασσας από επιστήμονες, φυσιοδίφες, δύτες, ψαράδες, υποβρύχιους φωτογράφους και πολίτες μπορεί να προσφέρει εξαιρετικά σημαντικές πληροφορίες.
Η περίπτωση του White-spotted Puffer το απέδειξε με τον καλύτερο τρόπο.
Ένα ψάρι που παρατηρήθηκε στον βυθό του Κάβο Γκρέκο, φωτογραφήθηκε και αναφέρθηκε από τον Costas Constantinou, πέρασε τελικά στην επιστημονική βιβλιογραφία ως η πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του Arothron hispidus στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Μια ακόμη μικρή αλλά σημαντική ιστορία από τη συνεχώς μεταβαλλόμενη βιοποικιλότητα της Κύπρου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Φυσική εξάπλωση: Ινδο-Ειρηνικός, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας.
Χρωματισμός: Γκριζωπό, λαδί ή κιτρινωπό σώμα καλυμμένο από πολυάριθμες μικρές λευκές κηλίδες.
Άμυνα: Όταν απειλείται μπορεί να καταπιεί νερό και να διογκώσει σημαντικά το σώμα του.
Διατροφή: Μαλάκια, καρκινοειδή, εχινόδερμα, πολύχαιτοι, σπόγγοι και άλλα βενθικά ασπόνδυλα.
Τοξικότητα: Όπως και άλλα είδη της οικογένειας Tetraodontidae, μπορεί να περιέχει την ισχυρή νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη και δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση.
Πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή στη Μεσόγειο: Κάβο Γκρέκο – Πρωταράς, Κύπρος, 2 Φεβρουαρίου 2018.
Ανακάλυψη και πρώτη φωτογραφική καταγραφή:Costas Constantinou, ο οποίος εντόπισε και φωτογράφισε το ψάρι και στη συνέχεια ανέφερε την παρουσία του.
Βάθος παρατήρησης: Περίπου 8 m.
Μέγεθος του ατόμου: Περίπου 25–30 cm.
Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό, περιστασιακά καταγεγραμμένο είδος, χωρίς αποδεδειγμένο εγκατεστημένο αναπαραγόμενο πληθυσμό.
Επιστημονική σημασία: Η παρατήρηση στην Κύπρο αποτέλεσε την πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του Arothron hispidus σε ολόκληρη τη Μεσόγειο Θάλασσα.
Επιστημονική δημοσίευση: Bariche, M., Constantinou, C. & Sayar, N. (2018). First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea. BioInvasions Records, 7(4): 433–436.
White-spotted Puffer – Arothron hispidus (Linnaeus, 1758): The First Confirmed Record of the Species in the Mediterranean Was Made in Cyprus
The White-spotted Puffer (Arothron hispidus), a remarkable tropical pufferfish belonging to the family Tetraodontidae, is one of the unusual alien fish species that have been recorded in the marine waters of Cyprus. The Cypriot record is of particular scientific and historical importance, as it represented the first confirmed record of the species in the entire Mediterranean Sea.
The species was originally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 as Tetraodon hispidus and is today classified as Arothron hispidus (Linnaeus, 1758).
It has an extensive natural distribution throughout the Indo-Pacific, including the Red Sea. It inhabits warm tropical and subtropical waters and occurs in a variety of coastal habitats, including coral and rocky reefs, lagoons and other shallow marine environments.
The body is thick and oval, with the characteristic appearance of fishes belonging to the family Tetraodontidae. Its colouration is usually greyish, olive or yellowish, while much of the body is covered with numerous small white spots, from which its English common name, White-spotted Puffer, is derived.
White markings around the eyes and in the region of the pectoral fins are also characteristic, while the underside of the body is generally paler.
The species can reach approximately 50 centimetres in total length, although many individuals are considerably smaller.
Like other pufferfishes, Arothron hispidus possesses one of the most remarkable defensive adaptations found among fishes. When threatened, it can rapidly swallow water and greatly inflate its body, dramatically increasing its size and making itself much more difficult for a predator to swallow.
Its teeth are also highly specialised. Four large teeth form a powerful beak, a characteristic feature of the family Tetraodontidae. This structure enables the fish to crush organisms protected by hard shells or external skeletons.
Its diet includes a wide variety of marine organisms, such as molluscs, crustaceans, echinoderms, polychaete worms, sponges and other benthic invertebrates.
Another important characteristic of pufferfishes is the potential presence of the extremely powerful neurotoxin tetrodotoxin in various tissues, particularly the internal organs. For this reason, fishes belonging to this group should not be regarded as safe for human consumption.
The Historic Discovery in Cyprus
On 2 February 2018, Costas Constantinou encountered and photographed an unusual fish in the coastal waters of the Protaras – Cape Greco area, in south-eastern Cyprus.
The fish did not resemble the species normally encountered in Cypriot waters. Costas Constantinou documented the individual with high-resolution photographs and video and subsequently reported his observation so that the fish could be investigated and scientifically identified.
The individual was observed at a depth of approximately 8 metres, over a rocky seabed, and its total length was estimated at approximately 25–30 centimetres. It also had a conspicuous injury on the left anterior side of its body.
The photographic and video documentation obtained by Costas Constantinou enabled the fish to be confidently identified as Arothron hispidus.
It was then that the true importance of the discovery became apparent.
Until that time, there had been no scientifically confirmed record of Arothron hispidus from the Mediterranean Sea.
A fish discovered and photographed in Cypriot waters had therefore proved to represent the first confirmed record of the species in the entire Mediterranean.
The observation was subsequently studied scientifically and published in 2018 in the international scientific journal BioInvasions Records, in a paper entitled:
“First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea.”
The authors of the scientific publication were Michel Bariche, Costas Constantinou and Nancy Sayar.
It is important to distinguish clearly between the original field discovery and the scientific publication that followed.
Costas Constantinou was the person who first encountered and photographed the fish in Cyprus and subsequently reported its presence. His observation provided the basis for the scientific investigation, confirmation and eventual publication of the first record of the species in the Mediterranean.
This case provides an excellent example of the enormous scientific value of careful observations made in the field. A photograph or video of an unfamiliar or unusual organism, when properly documented and reported to the appropriate specialists, can develop into an important scientific discovery.
How Did Arothron hispidus Reach Cyprus?
Exactly how this particular individual reached Cypriot waters could not be established with certainty.
Because Arothron hispidus occurs naturally in the Red Sea, one possible explanation is that it entered the Mediterranean through the Suez Canal.
For more than a century, the Suez Canal has acted as a marine corridor between the Red Sea and the Mediterranean, allowing hundreds of Indo-Pacific organisms to enter the eastern Mediterranean and, in many cases, establish permanent populations.
A second possible explanation considered was the transportation of larvae through ships' ballast water.
The authors of the scientific paper also considered a third possibility: that the individual originated from an aquarium release.
Arothron hispidus occurs in the international marine aquarium trade because of its unusual and attractive appearance. The occurrence of a single relatively large individual in Cyprus, without previous records along the expected route between the Red Sea and Cyprus, meant that deliberate or accidental release from captivity could not be excluded.
However, there was insufficient evidence to establish with certainty how this particular fish entered the Mediterranean.
The significance of the Cypriot discovery increased when, approximately two years later, another Arothron hispidus was recorded in the eastern Mediterranean, this time in Lebanon.
Such observations are particularly valuable for monitoring the arrival and possible spread of non-native marine organisms in the region.
To date, however, there is no evidence demonstrating that Arothron hispidus has established a self-sustaining breeding population in Cyprus. Its occurrence is therefore regarded as casual rather than that of an established alien species.
Cyprus and the Changing Biodiversity of the Mediterranean
The story of Arothron hispidus forms part of a much larger ecological transformation currently taking place in the eastern Mediterranean.
Cyprus' geographical position, relatively close to the Suez Canal and within the warm waters of the eastern Mediterranean basin, makes the island particularly important for monitoring the appearance of new marine species.
During recent decades, numerous species originating from the Red Sea and Indo-Pacific have appeared in Cypriot waters. Some have remained rare visitors, while others have established large and permanent populations.
At the same time, climate change and the increasing temperature of Mediterranean waters are creating increasingly favourable conditions for warm-water species.
Systematic observation of the seas around Cyprus by scientists, naturalists, divers, fishers, underwater photographers and members of the public can therefore provide extremely valuable information.
The case of the White-spotted Puffer demonstrated this particularly well.
A fish observed on the seabed at Cape Greco, photographed and reported by Costas Constantinou, eventually entered the scientific literature as the first confirmed record of Arothron hispidus in the Mediterranean Sea.
It is another small but important chapter in the continuously changing story of the biodiversity of Cyprus and the eastern Mediterranean.
Native distribution: Indo-Pacific, including the Red Sea.
Colouration: Greyish, olive or yellowish body covered with numerous small white spots.
Defence: When threatened, it can swallow water and greatly inflate its body.
Diet: Molluscs, crustaceans, echinoderms, polychaete worms, sponges and other benthic invertebrates.
Toxicity: Like other members of the family Tetraodontidae, it may contain the powerful neurotoxin tetrodotoxin and should not be regarded as safe for human consumption.
First confirmed Mediterranean record: Cape Greco – Protaras, Cyprus, 2 February 2018.
Discovery and first photographic documentation:Costas Constantinou, who encountered and photographed the fish and subsequently reported its presence.
Depth of observation: Approximately 8 m.
Size of the Cypriot individual: Approximately 25–30 cm.
Status in Cyprus: Alien, casually recorded species, with no evidence of an established breeding population.
Scientific significance: The observation in Cyprus represented the first confirmed record of Arothron hispidus in the entire Mediterranean Sea.
Scientific publication: Bariche, M., Constantinou, C. & Sayar, N. (2018). First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea. BioInvasions Records, 7(4): 433–436.
Protaras, 15mts deep First time recorded in Cyprus. July 2019 - Underwater photos by Costas Constantinou
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Orange Gumdrop – Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828): Ένα ξενικό θαλάσσιο γαστερόποδο που καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο το 2019
Η Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828), γνωστή στα αγγλικά ως Orange Gumdrop, είναι ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Pleurobranchidae. Με το χαρακτηριστικό πορτοκαλί έως κοκκινωπό σώμα της και τη μαλακή, σχεδόν ημιδιαφανή εμφάνισή της, αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα ξενικά θαλάσσια είδη που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στα νερά της Κύπρου.
Η παρουσία της στην Κύπρο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το είδος δεν αποτελεί μέρος της αυτόχθονης μεσογειακής πανίδας. Η φυσική του εξάπλωση βρίσκεται στον Ινδο-Ειρηνικό, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας, και η εμφάνισή του στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται στη θαλάσσια βιοποικιλότητα της περιοχής.
Η Berthellina citrina περιγράφηκε επιστημονικά το 1828 από τους Eduard Rüppell και Friedrich Sigismund Leuckart, αρχικά με την ονομασία Pleurobranchus citrinus. Σήμερα ταξινομείται στην οικογένεια Pleurobranchidae, μια ομάδα θαλάσσιων γαστεροπόδων που συγγενεύουν με τους γνωστότερους θαλάσσιους γυμνοσάλιαγκες.
Παρά το γεγονός ότι συχνά αποκαλείται απλώς «sea slug», δεν είναι τυπικό γυμνοβράγχιο. Ανήκει στα Pleurobranchida, τα οποία χαρακτηρίζονται, μεταξύ άλλων, από την παρουσία ενός βραγχίου στη δεξιά πλευρά του σώματος, κάτω από την άκρη του μανδύα.
Η Berthellina citrina είναι μικρό ζώο και συνήθως φθάνει σε μήκος περίπου 3 εκατοστών. Το σώμα της είναι πλατύ, ωοειδές και μαλακό, ενώ ο χρωματισμός της παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις. Μπορεί να είναι σχεδόν ημιδιαφανές ανοιχτό κίτρινο, πορτοκαλί, έντονα πορτοκαλοκόκκινο ή ακόμη και κεραμιδί.
Στην επιφάνεια του μανδύα μπορεί να εμφανίζονται μικρές λευκές κηλίδες ή αδενικές δομές. Οι λευκές κηλίδες έχουν ιδιαίτερη ταξινομική σημασία, καθώς μπορούν να βοηθήσουν στη διάκριση του είδους από παρόμοια μεσογειακά είδη.
Στο κεφάλι υπάρχουν δύο χαρακτηριστικοί σωληνοειδείς ρινοφόροι, αισθητήρια όργανα που βοηθούν το ζώο να αντιλαμβάνεται χημικά ερεθίσματα στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Παρά την εξωτερικά «γυμνή» εμφάνισή της, η Berthellina citrina διατηρεί ένα πολύ μικρό και υπολειμματικό εσωτερικό κέλυφος, το οποίο βρίσκεται κρυμμένο μέσα στους ιστούς του μανδύα.
Ένα νυχτόβιο ζώο του βυθού
Η Berthellina citrina είναι κυρίως νυχτόβιο βενθικό είδος.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας συνήθως παραμένει κρυμμένη κάτω από πέτρες, μέσα σε σχισμές και σε άλλες προστατευμένες θέσεις. Μετά τη δύση του ήλιου βγαίνει από την κρυψώνα της και κινείται αργά πάνω στον βυθό αναζητώντας τροφή.
Στη φυσική περιοχή εξάπλωσής της συναντάται σε βραχώδεις ακτές, υφάλους, ανάμεσα σε ογκόλιθους και σε ρηχά υποπαράκτια περιβάλλοντα, ενώ υπάρχουν καταγραφές της σε πολύ μεγαλύτερα βάθη.
Η διατροφή της αποτελείται κυρίως από σπόγγους, όπως συμβαίνει με πολλά μέλη της οικογένειας Pleurobranchidae. Έχουν επίσης αναφερθεί παρατηρήσεις κατανάλωσης ορισμένων κοραλλιών και οργανικού υλικού.
Παρά το μικρό της μέγεθος και το φαινομενικά απροστάτευτο σώμα της, διαθέτει αποτελεσματικό χημικό μηχανισμό άμυνας.
Αδένες του μανδύα μπορούν, όταν το ζώο ενοχληθεί, να απελευθερώσουν μια λευκωπή, δυσάρεστη και όξινη έκκριση, η οποία λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε πιθανούς θηρευτές.
Η άμυνα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα μαλακόσωμο ζώο που δεν διαθέτει το ισχυρό εξωτερικό κέλυφος των περισσότερων γνωστών σαλιγκαριών.
Όπως πολλά άλλα ετερόβραγχα γαστερόποδα, η Berthellina citrina είναι ερμαφρόδιτη, δηλαδή κάθε άτομο διαθέτει αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα. Τα αυγά εναποτίθενται σε χαρακτηριστικές ζελατινώδεις κορδέλες, συνήθως πορτοκαλί χρώματος.
Η εμφάνιση στη Μεσόγειο
Για πολλά χρόνια υπήρχε σημαντική σύγχυση σχετικά με την παρουσία της Berthellina citrina στη Μεσόγειο.
Παλαιότερες αναφορές αμφισβητήθηκαν επειδή το είδος μπορεί εύκολα να συγχέεται με παρόμοια αυτόχθονα μεσογειακά γαστερόποδα, κυρίως την Berthellina edwardsii και την Berthella aurantiaca.
Η εξωτερική εμφάνιση από μόνη της δεν είναι πάντοτε αρκετή για ασφαλή αναγνώριση.
Το 2018, όμως, μορφολογικές και γενετικές αναλύσεις δειγμάτων από την Τουρκία επιβεβαίωσαν με πειστικό τρόπο την παρουσία της πραγματικής Berthellina citrina στη Μεσόγειο.
Από εκείνη τη στιγμή άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην παρακολούθηση της εξάπλωσης του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πρώτη καταγραφή στην Κύπρο το 2019
Το 2019 η Berthellina citrina καταγράφηκε για πρώτη φορά επιστημονικά και στην Κύπρο.
Η δημοσιευμένη επιστημονική καταγραφή αφορά άτομο που παρατηρήθηκε στις 19 Ιουλίου 2019 στη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή του Κάβο Γκρέκο, στη νοτιοανατολική Κύπρο.
Το ζώο βρέθηκε να κινείται πάνω σε σκληρό υπόστρωμα σε βάθος περίπου 12 μέτρων, ενώ η θερμοκρασία του νερού ήταν περίπου 25°C.
Η παρατήρηση δημοσιεύθηκε το 2020 στο επιστημονικό περιοδικό Mediterranean Marine Science, στο πλαίσιο της εργασίας New Alien Mediterranean Biodiversity Records (March 2020), με τους Periklis Kleitou και Fabio Crocetta να παρουσιάζουν την πρώτη επιστημονική αναφορά του είδους από την Κύπρο.
Στην ίδια επιστημονική δημοσίευση η φωτογραφία του κυπριακού ατόμου αποδίδεται στον Sakis Lazarides.
Η υποβρύχια καταγραφή του Costas Constantinou στον Πρωταρά
Τον ίδιο μήνα, τον Ιούλιο του 2019, το είδος καταγράφηκε υποβρυχίως και στην περιοχή του Πρωταρά από τον Costas Constantinou.
Το άτομο φωτογραφήθηκε σε βάθος περίπου 15 μέτρων, προσφέροντας μια ακόμη πολύτιμη φωτογραφική τεκμηρίωση της παρουσίας της Berthellina citrina στα κυπριακά νερά κατά την ίδια περίοδο που το είδος γινόταν για πρώτη φορά γνωστό από την Κύπρο.
Οι υποβρύχιες φωτογραφίες του Costas Constantinou αποτελούν επομένως μέρος των πολύ πρώιμων καταγραφών αυτού του ξενικού γαστεροπόδου στο νησί.
Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τη σημασία της υποβρύχιας φωτογραφίας και της παρατήρησης από δύτες στην καταγραφή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Μικροί οργανισμοί όπως η Berthellina citrina μπορούν εύκολα να περάσουν απαρατήρητοι. Ένας προσεκτικός δύτης με φωτογραφική μηχανή μπορεί όμως να καταγράψει ένα είδος που δεν είχε προηγουμένως αναφερθεί από μια ολόκληρη χώρα.
Πώς έφθασε στην Κύπρο;
Η Berthellina citrina είναι είδος του Ινδο-Ειρηνικού και υπάρχει φυσικά στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η πιθανότερη εξήγηση για την παρουσία της στην Κύπρο είναι η εξάπλωσή της από πληθυσμούς της Ανατολικής Μεσογείου, μετά την αρχική είσοδο του είδους μέσω της περιοχής του Σουέζ.
Η Διώρυγα του Σουέζ αποτελεί τον σημαντικότερο διάδρομο εισόδου οργανισμών της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδο-Ειρηνικού στη Μεσόγειο.
Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως Λεσσεψιανή μετανάστευση, έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τη σύνθεση της θαλάσσιας πανίδας της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική περιοχή για την παρακολούθηση αυτών των μεταβολών.
Η επιστημονική εργασία που ανακοίνωσε την πρώτη κυπριακή καταγραφή δεν μπόρεσε να προσδιορίσει με απόλυτη βεβαιότητα τον τρόπο άφιξης του είδους στο νησί, αλλά θεώρησε ως πιθανότερο σενάριο τη φυσική διασπορά από γειτονικούς πληθυσμούς.
Ένας μικρός οργανισμός με μεγάλη επιστημονική σημασία
Με μήκος μόλις λίγων εκατοστών, η Berthellina citrina μπορεί να φαίνεται ασήμαντη μέσα στην απεραντοσύνη της κυπριακής θάλασσας.
Ωστόσο, η παρουσία της αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας.
Η θαλάσσια βιοποικιλότητα της Ανατολικής Μεσογείου μεταβάλλεται συνεχώς. Νέα είδη φθάνουν από την Ερυθρά Θάλασσα και άλλες περιοχές, ορισμένα εξαπλώνονται γρήγορα, ενώ άλλα παραμένουν σπάνια και δύσκολα παρατηρήσιμα.
Κάθε νέα καταγραφή προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ αυτών των οικολογικών αλλαγών.
Η εμφάνιση της Orange Gumdrop – Berthellina citrina στην Κύπρο το 2019 και οι πρώιμες υποβρύχιες φωτογραφικές καταγραφές της αποτελούν επομένως ένα μικρό αλλά σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της σύγχρονης θαλάσσιας βιοποικιλότητας του νησιού.
Χρωματισμός: Από ημιδιαφανές κίτρινο και πορτοκαλί μέχρι πορτοκαλοκόκκινο ή κεραμιδί.
Φυσική εξάπλωση: Ινδο-Ειρηνικός, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας.
Βιότοπος: Βραχώδεις βυθοί, ύφαλοι, σχισμές και περιοχές κάτω από πέτρες, από πολύ ρηχά νερά μέχρι σημαντικά μεγαλύτερα βάθη.
Δραστηριότητα: Κυρίως νυχτόβιο είδος.
Τροφή: Κυρίως σπόγγοι και άλλοι βενθικοί οργανισμοί.
Άμυνα: Απελευθερώνει αμυντικές χημικές εκκρίσεις από αδένες του μανδύα.
Αναπαραγωγή: Ερμαφρόδιτο είδος που εναποθέτει τα αυγά σε ζελατινώδεις κορδέλες.
Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό θαλάσσιο είδος.
Πρώτη επιστημονικά δημοσιευμένη καταγραφή στην Κύπρο: Κάβο Γκρέκο, 19 Ιουλίου 2019, σε βάθος περίπου 12 m.
Πρώιμη φωτογραφική καταγραφή στον Πρωταρά: Ιούλιος 2019, περίπου 15 m βάθος, με υποβρύχιες φωτογραφίες του Costas Constantinou.
Επιστημονική σημασία: Η παρουσία της Berthellina citrina αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της συνεχιζόμενης εξάπλωσης ειδών Ινδο-Ειρηνικής προέλευσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Orange Gumdrop – Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828): An Alien Marine Gastropod First Recorded in Cyprus in 2019
Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828), commonly known as the Orange Gumdrop, is a small but striking marine gastropod belonging to the family Pleurobranchidae. With its characteristic orange to reddish body and soft, almost translucent appearance, it is one of the interesting alien marine species recorded in the waters of Cyprus in recent years.
Its presence in Cyprus is of particular interest because the species is not considered part of the native Mediterranean fauna. Its natural distribution lies within the Indo-Pacific, including the Red Sea, and its appearance in the eastern Mediterranean represents another example of the considerable changes taking place in the marine biodiversity of the region.
Berthellina citrina was scientifically described in 1828 by Eduard Rüppell and Friedrich Sigismund Leuckart, originally under the name Pleurobranchus citrinus. It is currently classified within the family Pleurobranchidae, a group of marine gastropods related to the more familiar sea slugs.
Although it is often simply described as a “sea slug”, it is not a typical nudibranch. It belongs to the Pleurobranchida, which are characterised, among other features, by the presence of a gill on the right side of the body beneath the edge of the mantle.
Berthellina citrina is a relatively small animal, usually reaching a length of approximately 3 centimetres. Its body is broad, oval and soft, while its colouration can vary considerably. Individuals may be pale translucent yellow, orange, bright orange-red or even reddish-brown.
The surface of the mantle may bear small white spots or glandular structures. These markings can have taxonomic importance because they may help distinguish the species from similar Mediterranean pleurobranchs.
Two characteristic tubular rhinophores are present on the head. These sensory organs allow the animal to detect chemical signals in the surrounding marine environment.
Despite its externally shell-less appearance, Berthellina citrina retains a very small, reduced internal shell concealed within the tissues of the mantle.
A Nocturnal Animal of the Seabed
Berthellina citrina is primarily a nocturnal benthic species.
During daylight hours it generally remains concealed beneath stones, inside crevices and in other protected places. After sunset, it emerges from its shelter and slowly moves across the seabed in search of food.
Within its natural range, it occurs along rocky shores, reefs, among boulders and in shallow subtidal environments, although records also exist from considerably greater depths.
Its diet consists mainly of sponges, as is the case with many members of the family Pleurobranchidae. Feeding on certain other benthic organisms has also been reported.
Despite its small size and apparently vulnerable soft body, the Orange Gumdrop possesses an effective chemical defence mechanism.
When disturbed, glands in the mantle can release a whitish, acidic and distasteful secretion, which helps deter potential predators.
Such chemical protection is particularly valuable to a soft-bodied animal that lacks the strong external shell possessed by most familiar marine snails.
Like many other heterobranch gastropods, Berthellina citrina is hermaphroditic, with each individual possessing both male and female reproductive organs. Its eggs are deposited in characteristic gelatinous ribbons, which are often orange in colour.
The Appearance of Berthellina citrina in the Mediterranean
For many years there was considerable uncertainty concerning the presence of Berthellina citrina in the Mediterranean.
Earlier reports were questioned because the species can easily be confused with similar native Mediterranean gastropods, particularly Berthellina edwardsii and Berthella aurantiaca.
External appearance alone is therefore not always sufficient for reliable identification.
In 2018, however, morphological and molecular analyses of specimens from Turkey convincingly confirmed the presence of true Berthellina citrina in the Mediterranean.
This confirmation opened a new chapter in monitoring the distribution of the species throughout the eastern Mediterranean.
The First Published Record from Cyprus in 2019
In 2019, Berthellina citrina was scientifically recorded from Cyprus.
The published scientific record concerns an individual observed on 19 July 2019 in the Cape Greco Marine Protected Area, in south-eastern Cyprus.
The animal was observed crawling over hard substrate at a depth of approximately 12 metres, where the water temperature was about 25°C.
The observation was subsequently published in 2020 in the scientific journal Mediterranean Marine Science, as part of the paper New Alien Mediterranean Biodiversity Records (March 2020). The Cyprus record was presented by Periklis Kleitou and Fabio Crocetta.
The photograph accompanying the Cyprus record in the scientific publication is credited to Sakis Lazarides.
This distinction is important when discussing a “first record”: the Cape Greco observation of 19 July 2019 is the first record from Cyprus documented in the scientific literature identified during the review of the available evidence.
The Underwater Record by Costas Constantinou at Protaras
During the same month, July 2019, Berthellina citrina was also photographed underwater in the Protaras area by Costas Constantinou.
The individual was observed at a depth of approximately 15 metres, and the underwater photographs taken by Costas Constantinou provide valuable documentation of the presence of this alien gastropod in Cypriot waters during the very period in which the species was first being recorded from the island.
These photographs therefore represent one of the very early documented observations of Berthellina citrina in Cyprus.
The exact chronology is important. Without an exact date for the Protaras photographs demonstrating that they were taken before 19 July 2019, it would not be scientifically safe to describe this observation as the first record from Cyprus. It is more accurate to describe it as an important early photographic record from July 2019.
The case once again demonstrates the importance of underwater photography and careful observation by divers in documenting marine biodiversity.
Small organisms such as Berthellina citrina can easily remain unnoticed. An observant diver carrying a camera, however, may document a species that has never previously been reported from an entire country.
How Did It Reach Cyprus?
Berthellina citrina is an Indo-Pacific species that also occurs naturally in the Red Sea.
The most plausible explanation for its presence in Cyprus is dispersal from populations already present in the eastern Mediterranean, following an earlier entry of the species through the region of the Suez Canal.
The Suez Canal represents the principal pathway through which organisms originating in the Red Sea and Indo-Pacific have entered the Mediterranean.
This process, widely known as Lessepsian migration, has profoundly altered the composition of the marine fauna of the eastern Mediterranean.
Because of its geographical position, Cyprus occupies an important location for monitoring these ongoing biological changes.
The scientific work reporting the Cyprus occurrence could not establish the precise means by which the species reached the island. Natural dispersal from neighbouring populations was considered the most plausible explanation.
A Small Animal of Considerable Scientific Interest
At only a few centimetres in length, Berthellina citrina may appear insignificant within the immense marine environment surrounding Cyprus.
Its presence, however, forms part of a much larger ecological story.
The biodiversity of the eastern Mediterranean is undergoing continuous change. New species originating from the Red Sea and Indo-Pacific are appearing throughout the region. Some spread rapidly and establish populations, while others remain uncommon, localised and difficult to detect.
Every properly documented observation therefore adds another piece to the complex puzzle of these ecological changes.
The appearance of the Orange Gumdrop – Berthellina citrina in Cyprus in 2019, together with the early underwater photographic observations made during that period, represents a small but important chapter in the modern history of the island's marine biodiversity.
Colouration: From translucent yellow and orange to orange-red or reddish-brown.
Native distribution: Indo-Pacific, including the Red Sea.
Habitat: Rocky seabeds, reefs, crevices and areas beneath stones, from shallow water to considerably greater depths.
Activity: Primarily nocturnal.
Diet: Mainly sponges and other benthic organisms.
Defence: Capable of producing defensive chemical secretions from mantle glands.
Reproduction: Hermaphroditic; eggs are deposited in gelatinous ribbons.
Status in Cyprus: Alien marine species.
First scientifically published record from Cyprus: Cape Greco, 19 July 2019, at approximately 12 m depth.
Early photographic record at Protaras: July 2019, approximately 15 m depth, with underwater photographs by Costas Constantinou.
Scientific significance: The occurrence of Berthellina citrina provides further evidence of the continuing arrival and spread of Indo-Pacific marine organisms in the eastern Mediterranean and highlights the importance of underwater observations in documenting changes in Cyprus' marine biodiversity.
Η Papilio demoleus είναι μεγάλη και εντυπωσιακή πεταλούδα της οικογένειας Papilionidae. Είναι γνωστή στα αγγλικά ως Lime butterfly, Lemon butterfly, Lime Swallowtail και Chequered Swallowtail. Οι ονομασίες αυτές σχετίζονται με τα εσπεριδοειδή που χρησιμοποιούν οι προνύμφες της ως φυτά ξενιστές.
Παρόλο που ανήκει στις αποκαλούμενες swallowtail butterflies, η Papilio demoleus δεν διαθέτει τις μακριές ουρές στα πίσω φτερά που χαρακτηρίζουν πολλά άλλα είδη του γένους Papilio.
Το είδος δεν ανήκει στην ιστορικά γηγενή πανίδα της Κύπρου. Έφθασε στο νησί το 2021, αναπαράχθηκε σε εσπεριδοειδή, επέζησε από τον χειμώνα και εξαπλώθηκε γρήγορα. Η επιστημονική παρακολούθηση των ετών 2021–2024 παρέχει πλέον ισχυρά στοιχεία ότι έχει εγκατασταθεί επιτυχώς στην Κύπρο.
Επιστημονική ονομασία και ταξινομία
Το είδος περιγράφηκε από τον Carl Linnaeus το 1758 στη δέκατη έκδοση του έργου Systema Naturae. Η αρχική και η σημερινή του ονομασία είναι Papilio demoleus, επομένως το όνομα του συγγραφέα και το έτος δεν τοποθετούνται σε παρένθεση: Papilio demoleus Linnaeus, 1758.
Το γένος Papilio είναι το τυπικό γένος της οικογένειας Papilionidae. Η λατινική λέξη papilio σημαίνει πεταλούδα. Το ειδικό επίθετο demoleus προέρχεται από το κύριο όνομα Δημολέων, το οποίο απαντά στην κλασική μυθολογική και λογοτεχνική παράδοση.
Το υποείδος που εγκαταστάθηκε στην Κύπρο
Η Papilio demoleus περιλαμβάνει γεωγραφικά διαφοροποιημένα υποείδη. Η ταυτότητα του κυπριακού πληθυσμού δεν βασίστηκε μόνο στα εξωτερικά μορφολογικά χαρακτηριστικά. Η μοριακή ανάλυση επιβεβαίωσε ότι τα άτομα της Κύπρου ανήκουν στο ονομαστικό υποείδος:
Papilio demoleus demoleus Linnaeus, 1758
Το ίδιο ονομαστικό υποείδος είχε προηγουμένως επιβεβαιωθεί με μοριακές μεθόδους στους πληθυσμούς της μεσογειακής Συρίας. Το αποτέλεσμα αυτό υποστήριξε την άποψη ότι η άφιξη στην Κύπρο αποτελούσε συνέχεια της φυσικής δυτικής εξάπλωσης του είδους από τη Μέση Ανατολή και τις ανατολικές ακτές της Μεσογείου και όχι ανεξάρτητη εισαγωγή με ανθρώπινη μεταφορά.
Περιγραφή του ενήλικου
Η Papilio demoleus είναι μεσαίου έως μεγάλου μεγέθους πεταλούδα, με άνοιγμα φτερών που συνήθως κυμαίνεται περίπου από 80 έως 100 χιλιοστά. Τα φτερά έχουν μαύρο βασικό χρώμα και καλύπτονται από πολλές ακανόνιστες κίτρινες ή κιτρινωπές κηλίδες και ζώνες, σχηματίζοντας ένα έντονα καρό σχέδιο.
Στα πίσω φτερά υπάρχει μια πλατιά κιτρινωπή ζώνη, καθώς και γαλάζιες και κοκκινωπές κηλίδες κοντά στο πίσω άκρο. Σε αντίθεση με πολλές άλλες πεταλούδες της οικογένειας Papilionidae, τα πίσω φτερά δεν φέρουν εμφανείς ουρές.
Η κάτω επιφάνεια των φτερών είναι πιο ανοιχτόχρωμη, αλλά διατηρεί το χαρακτηριστικό μαύρο, κίτρινο, γαλάζιο και κοκκινωπό σχέδιο. Τα δύο φύλα μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους, αν και τα θηλυκά είναι συνήθως λίγο μεγαλύτερα και έχουν πιο στρογγυλεμένη κοιλιά.
Πτήση και συμπεριφορά
Η πεταλούδα έχει γρήγορη, δυναμική και συχνά ακανόνιστη πτήση. Είναι ικανή να διανύει σημαντικές αποστάσεις, χαρακτηριστικό που συνέβαλε στη μεγάλη γεωγραφική της εξάπλωση. Τα ενήλικα επισκέπτονται συχνά ανθισμένα φυτά, κήπους, πάρκα, γεωργικές περιοχές και φυτείες εσπεριδοειδών.
Τα αρσενικά μπορεί να επισκέπτονται υγρό έδαφος και λάσπη για να προσλαμβάνουν άλατα και άλλα ανόργανα στοιχεία, συμπεριφορά γνωστή ως mud-puddling. Και τα δύο φύλα τρέφονται με νέκταρ από διάφορα άνθη.
Σε αστικές και περιαστικές περιοχές της Κύπρου, τα ενήλικα μπορούν να εντοπιστούν γύρω από κήπους στους οποίους υπάρχουν λεμονιές, πορτοκαλιές, μανταρινιές και άλλα φυτά της οικογένειας Rutaceae.
Αυγό και προνύμφη
Το θηλυκό τοποθετεί συνήθως τα αυγά μεμονωμένα πάνω στα νεαρά φύλλα και στους τρυφερούς βλαστούς των φυτών ξενιστών. Τα αυγά είναι σχεδόν σφαιρικά και αρχικά έχουν ανοιχτό κίτρινο ή κρεμ χρώμα, το οποίο σκουραίνει πριν από την εκκόλαψη.
Οι νεαρές προνύμφες είναι μαύρες ή σκούρες καστανές με λευκές κηλίδες. Η εμφάνισή τους μοιάζει με περιττώματα πτηνού, προσφέροντάς τους αποτελεσματική παραλλαγή απέναντι σε πιθανούς θηρευτές. Καθώς αναπτύσσονται, αποκτούν πράσινο χρώμα με μαύρες, λευκές και καστανές εγκάρσιες ζώνες.
Όπως και οι άλλες προνύμφες της οικογένειας Papilionidae, διαθέτουν πίσω από το κεφάλι ένα διχαλωτό, αναστρέψιμο όργανο που ονομάζεται οσμητήριο. Όταν ενοχληθούν, το προβάλλουν και απελευθερώνουν έντονα οσμηρές χημικές ουσίες, οι οποίες λειτουργούν αποτρεπτικά εναντίον μυρμηγκιών, μικρών θηρευτών και ορισμένων παρασιτοειδών.
Χρυσαλλίδα και ολοκλήρωση του κύκλου ζωής
Όταν ολοκληρώσει την ανάπτυξή της, η προνύμφη εγκαταλείπει συνήθως το σημείο διατροφής και αναζητά κατάλληλο σταθερό υπόστρωμα. Μεταμορφώνεται σε χρυσαλλίδα, η οποία στερεώνεται με το οπίσθιο άκρο και συγκρατείται όρθια με μια μεταξωτή ζώνη γύρω από το σώμα.
Η χρυσαλλίδα μπορεί να είναι πράσινη ή καστανή, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο έχει σχηματιστεί. Με αυτόν τον τρόπο εναρμονίζεται οπτικά με πράσινους βλαστούς, ξερά κλαδιά ή άλλες επιφάνειες.
Σε θερμές συνθήκες, ολόκληρος ο κύκλος ζωής μπορεί να ολοκληρωθεί γρήγορα, επιτρέποντας την παραγωγή πολλών γενεών μέσα στο ίδιο έτος. Σε δυσμενείς εποχικές συνθήκες, το στάδιο της χρυσαλλίδας μπορεί να παραταθεί. Η ικανότητα αυτή συνέβαλε στην επιβίωση και στην εγκατάσταση του είδους σε περιοχές με διαφορετικές κλιματικές συνθήκες.
Φυτά ξενιστές και σχέση με τα εσπεριδοειδή
Οι προνύμφες τρέφονται κυρίως με φυτά της οικογένειας Rutaceae. Ανάμεσα στους σημαντικότερους ξενιστές περιλαμβάνονται διάφορα είδη του γένους Citrus, όπως η λεμονιά, η πορτοκαλιά, η μανταρινιά και η λιμεττία, καθώς και συγγενικά καλλιεργούμενα ή αυτοφυή φυτά.
Στην Κύπρο επιβεβαιώθηκε αναπαραγωγή πάνω σε τρία είδη εσπεριδοειδών σε διαφορετικές αστικές τοποθεσίες. Οι καταγραφές αυγών, προνυμφών, χρυσαλλίδων και ενηλίκων απέδειξαν ότι το είδος δεν ήταν απλώς ένας περιστασιακός επισκέπτης, αλλά ολοκλήρωνε κανονικά τον βιολογικό του κύκλο στο νησί.
Οι νεαρές προνύμφες προκαλούν μικρά ακανόνιστα φαγώματα στα φύλλα, ενώ οι μεγαλύτερες μπορούν να καταναλώσουν σημαντικό μέρος της φυλλικής επιφάνειας. Η πιθανή επίδραση είναι μεγαλύτερη στα νεαρά δενδρύλλια και στα φυτώρια, ενώ τα ώριμα και υγιή δέντρα αντέχουν συνήθως περιορισμένη προσβολή.
Παγκόσμια εξάπλωση
Η Papilio demoleus είναι μία από τις πιο ευρέως εξαπλωμένες πεταλούδες της οικογένειας Papilionidae. Η φυσική και διευρυμένη εξάπλωσή της περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της νότιας και νοτιοανατολικής Ασίας, την ινδική υποήπειρο, τη Μέση Ανατολή και τμήματα της Αυστραλασίας.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες επέκτεινε εντυπωσιακά την κατανομή της. Εξαπλώθηκε προς τη δυτική Παλαιαρκτική και τις ανατολικές ακτές της Μεσογείου, ενώ άλλοι πληθυσμοί εμφανίστηκαν σε νησιά του Ινδικού Ωκεανού και στην Καραϊβική. Η μεγάλη πτητική της ικανότητα, η προσαρμοστικότητά της και η εκτεταμένη καλλιέργεια εσπεριδοειδών διευκολύνουν τη διασπορά της.
Η πορεία προς την Κύπρο
Η εξάπλωση του είδους προς την Κύπρο αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης κίνησης προς τα δυτικά. Πληθυσμοί είχαν εξαπλωθεί από τις περιοχές του Περσικού Κόλπου προς τη Συρία και τη νοτιοανατολική Τουρκία και ακολούθως προς τις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας, της Συρίας και του Λιβάνου.
Η άφιξή του στην Κύπρο είχε προβλεφθεί εξαιτίας της συνεχούς γεωγραφικής του επέκτασης και της ισχυρής πτητικής του ικανότητας. Το είδος καταγράφηκε για πρώτη φορά στο νησί τον Αύγουστο του 2021. Η πρώτη επιστημονική δημοσίευση για την παρουσία του στην Κύπρο παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά.
Η άφιξη στην Κύπρο θεωρήθηκε αποτέλεσμα φυσικής διασποράς από τις ανατολικές ηπειρωτικές ακτές και όχι μεταφοράς με φυτά ή άλλο ανθρώπινο μέσο. Η μοριακή ταύτιση του κυπριακού πληθυσμού με το ονομαστικό υποείδος της μεσογειακής Συρίας ενίσχυσε σημαντικά αυτή την ερμηνεία.
Αναπαραγωγή στην Κύπρο το 2021
Λίγο μετά την πρώτη άφιξη, εντοπίστηκαν αυγά και προνύμφες σε φυτά εσπεριδοειδών σε αστικές περιοχές. Η αναπαραγωγή επιβεβαιώθηκε σε τρία είδη του γένους Citrus, ενώ οι παρατηρήσεις έδειξαν ότι ολοκληρώθηκαν δύο γενεές κατά το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο του 2021.
Οι καταγραφές αυτές ήταν ιδιαίτερα σημαντικές, επειδή απέδειξαν ότι τα πρώτα άτομα δεν παρέμειναν απλώς στο νησί, αλλά βρήκαν κατάλληλα φυτά ξενιστές και παρήγαγαν απογόνους. Παρέμενε, ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα κατά πόσο το είδος θα μπορούσε να επιβιώσει από τον κυπριακό χειμώνα.
Επιβίωση του χειμώνα 2021–2022
Ο χειμώνας 2021–2022 ήταν ασυνήθιστα ψυχρός για την ανατολική Μεσόγειο. Παρά τις αρχικές αμφιβολίες, νέες παρατηρήσεις ενηλίκων τον Απρίλιο του 2022 και η εμφάνιση νέας γενεάς τον Ιούνιο επιβεβαίωσαν ότι η Papilio demoleus είχε διαχειμάσει επιτυχώς στην Κύπρο.
Η επιτυχής διαχείμαση αποτελούσε βασική προϋπόθεση για μόνιμη εγκατάσταση. Απέδειξε ότι τουλάχιστον μέρος του πληθυσμού μπορούσε να ολοκληρώσει τον ετήσιο κύκλο του στις κλιματικές συνθήκες του νησιού.
Εξάπλωση κατά το 2022
Η συστηματική συλλογή και επαλήθευση παρατηρήσεων από πολίτες, φυσιοδίφες και μέλη της Cyprus Butterfly Study Group αποκάλυψε γρήγορη επέκταση του είδους κατά το 2022. Μέσα σε έναν μόνο χρόνο, οι επιβεβαιωμένες αναφορές κάλυπταν περίπου το 11% της έκτασης της Κύπρου.
Οι μεγάλες αποστάσεις μεταξύ του κύριου πυρήνα καταγραφών στην κεντρική και ανατολική Κύπρο και των παρατηρήσεων σε παράκτιες περιοχές έδειχναν ότι η πραγματική εξάπλωση ήταν πιθανότατα πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που είχε ήδη χαρτογραφηθεί.
Καταγράφηκαν διαδοχικές γενεές, αναπαραγωγή και παρουσία του είδους σε νέες περιοχές. Τα δεδομένα αυτά οδήγησαν ήδη από το 2023 στο συμπέρασμα ότι η εγκατάστασή του ήταν πολύ πιθανή, παρότι απαιτούνταν πολυετής παρακολούθηση για οριστική επιβεβαίωση.
Η παρακολούθηση 2021–2024 και η επιβεβαίωση της εγκατάστασης
Η νεότερη επιστημονική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025, αξιολόγησε τα αποτελέσματα της παρακολούθησης από το 2021 μέχρι το 2024. Συγκεντρώθηκαν 783 παρατηρήσεις από 248 παρατηρητές, προσφέροντας μια πολύ ισχυρότερη εικόνα της εξάπλωσης, της αναπαραγωγής και της εποχικής παρουσίας του είδους στην Κύπρο.
Η συνεχής παρουσία του για τέσσερα διαδοχικά έτη, η επιτυχής διαχείμαση, η παραγωγή πολλών γενεών και η γεωγραφική εξάπλωση σε σημαντικό μέρος του νησιού υποστηρίζουν πλέον την επιτυχή εγκατάσταση της Papilio demoleus στην Κύπρο. Επομένως, δεν πρέπει πλέον να παρουσιάζεται απλώς ως περιστασιακό ή πιθανώς εγκατεστημένο είδος. Πρόκειται για μη γηγενές είδος που έχει εγκαταστήσει αναπαραγόμενο πληθυσμό.
Η σημασία της επιστήμης των πολιτών
Η τεκμηρίωση της εξάπλωσης της Papilio demoleus αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αξίας της επιστήμης των πολιτών. Φωτογραφίες και αναφορές από μεγάλο αριθμό παρατηρητών, όταν συνοδεύονται από ημερομηνία, τοποθεσία και επιστημονική επαλήθευση, μπορούν να προσφέρουν δεδομένα που θα ήταν πολύ δύσκολο να συγκεντρωθούν αποκλειστικά από μια μικρή ερευνητική ομάδα.
Η εκτεταμένη συμμετοχή επέτρεψε την παρακολούθηση της πεταλούδας σε ολόκληρη σχεδόν την Κύπρο, την καταγραφή νέων περιοχών παρουσίας και την αναγνώριση της χρονικής ακολουθίας των γενεών της. Παράλληλα, απέδειξε τη μεγάλη αξία των φωτογραφικών αρχείων και των παρατηρήσεων των Κυπρίων φυσιοδιφών.
Μη γηγενές είδος και πιθανές επιπτώσεις
Η Papilio demoleus χαρακτηρίζεται ως μη γηγενές είδος στην Κύπρο. Σε αρκετές περιοχές του κόσμου θεωρείται δυνητικά επιβλαβής οργανισμός των εσπεριδοειδών, επειδή οι προνύμφες καταναλώνουν τα φύλλα τους.
Στην Κύπρο έχει επιβεβαιωθεί η χρήση καλλιεργούμενων εσπεριδοειδών, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι προκαλεί σοβαρή οικονομική ζημιά. Η πυκνότητα των πληθυσμών, η συχνότητα των προσβολών και οι πιθανές συνέπειες για φυτώρια ή καλλιέργειες χρειάζονται συνεχή παρακολούθηση.
Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αδιακρίτως εντομοκτόνα μόλις εντοπιστεί μια προνύμφη. Τέτοιες εφαρμογές μπορούν να εξοντώσουν μεγάλο αριθμό γηγενών επικονιαστών και ωφέλιμων εντόμων. Σε μικρά δέντρα και οικιακούς κήπους, η χειρωνακτική απομάκρυνση περιορισμένου αριθμού προνυμφών αποτελεί περισσότερο στοχευμένη επιλογή, όταν πράγματι χρειάζεται προστασία του φυτού.
Φυσικοί εχθροί και οικολογική προσαρμογή
Τα αυγά, οι προνύμφες και οι χρυσαλλίδες της πεταλούδας μπορούν να αποτελέσουν τροφή ή ξενιστές για πτηνά, αράχνες, αρπακτικά έντομα, παρασιτοειδείς σφήκες και άλλους οργανισμούς. Με την πάροδο του χρόνου, οι τοπικοί φυσικοί εχθροί μπορεί να ενσωματώσουν το νέο είδος στα τροφικά δίκτυα της Κύπρου.
Η εξέλιξη του πληθυσμού της πρέπει να παρακολουθείται τόσο για τις πιθανές επιδράσεις στα εσπεριδοειδή όσο και για τις σχέσεις που αναπτύσσει με τη γηγενή πανίδα. Η εγκατάσταση ενός μη γηγενούς είδους είναι μια δυναμική οικολογική διαδικασία και οι μακροχρόνιες συνέπειές της δεν μπορούν να αξιολογηθούν μόνο από τις πρώτες χρονιές παρουσίας του.
Οι επιστημονικές εργασίες για την Κύπρο
Η άφιξη, η αναπαραγωγή, η διαχείμαση και η εγκατάσταση της Papilio demoleus στην Κύπρο τεκμηριώθηκαν σταδιακά μέσα από μια σειρά επιστημονικών δημοσιεύσεων:
1. Πρώτη εμφάνιση στην Κύπρο – 2021
John, E., Bağlar, H., Başbay, O. & Salimeh, M. (2021). “First appearance in Cyprus of Papilio demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae), as it continues its predicted westward spread in the Palaearctic region”. Entomologist’s Gazette 72(4): 257–264.
Η εργασία τεκμηρίωσε την πρώτη εμφάνιση του είδους στην Κύπρο τον Αύγουστο του 2021, στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης δυτικής επέκτασής του.
2. Ταυτοποίηση του υποείδους και επιβεβαίωση αναπαραγωγής – 2022
John, E., Bağlar, H., Başbay, O., Konstantinou, G., Salimeh, M. & Wiemers, M. (2022). “Confirmation of the presence of nominotypical Papilio demoleus demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae) in Cyprus, with additional notes on breeding and potential colonization”. Entomologist’s Gazette 73(2): 117–128. DOI: 10.31184/G00138894.732.1846.
Η μοριακή ανάλυση επιβεβαίωσε το ονομαστικό υποείδος P. d. demoleus, ενώ καταγράφηκε αναπαραγωγή σε τρία είδη εσπεριδοειδών και η παραγωγή δύο γενεών το 2021.
3. Επιτυχής διαχείμαση – 2022
John, E., Bağlar, H., Konstantinou, G., Başbay, O. & Salimeh, M. (2022). “Early observations confirm overwintering success of Papilio demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae) in 2021/2022, enhancing potential for establishment in Cyprus”. Entomologist’s Gazette 73: 150–154.
Οι ανοιξιάτικες παρατηρήσεις και η εμφάνιση νέας γενεάς επιβεβαίωσαν ότι το είδος επέζησε από τον χειμώνα 2021–2022.
4. Εξάπλωση μέσω δεδομένων επιστήμης των πολιτών – 2023
John, E., Bağlar, H. & Konstantinou, G. (2023). “Has Papilio demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae) succeeded in becoming established in Cyprus? Evidence from citizen science reports in 2022”. Entomologist’s Monthly Magazine 159: 87–95. DOI: 10.31184/M00138908.1592.4178.
Η εργασία χαρτογράφησε τη γρήγορη εξάπλωση κατά το 2022 και ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο των επαληθευμένων αναφορών πολιτών.
5. Επιτυχής εγκατάσταση στην Κύπρο – 2025
John, E., Bağlar, H., Kolokotronis, D., Konstantinou, G., Tzirkalli, E., White, R. & Wijnker, P. (2025). “Papilio demoleus Linnaeus (Lepidoptera: Papilionidae): results of community science monitoring 2021–2024 imply successful establishment in Cyprus”. Entomologist’s Monthly Magazine 161(3): 209–223. DOI: 10.31184/M00138908.1613.4311.
Η πολυετής μελέτη, βασισμένη σε 783 παρατηρήσεις από 248 παρατηρητές, τεκμηρίωσε ότι το είδος έχει πλέον εγκατασταθεί επιτυχώς στην Κύπρο.
Φωτογραφίες
Οι φωτογραφίες λήφθηκαν στο Γέρι κατά τα έτη 2021 και 2022.
Φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia – Ζώα
Συνομοταξία: Arthropoda – Αρθρόποδα
Ομοταξία: Insecta – Έντομα
Τάξη: Lepidoptera – Λεπιδόπτερα
Υπεροικογένεια: Papilionoidea
Οικογένεια: Papilionidae
Υποοικογένεια: Papilioninae
Φυλή: Papilionini
Γένος: Papilio Linnaeus, 1758
Είδος: Papilio demoleus Linnaeus, 1758
Υποείδος στην Κύπρο: Papilio demoleus demoleus Linnaeus, 1758
Κατάσταση στην Κύπρο: Μη γηγενές, εγκατεστημένο και αναπαραγόμενο είδος
Πηγές
John, E., Bağlar, H., Başbay, O. & Salimeh, M. (2021) – Πρώτη εμφάνιση της Papilio demoleus στην Κύπρο.
John, E., Bağlar, H., Başbay, O., Konstantinou, G., Salimeh, M. & Wiemers, M. (2022) – Επιβεβαίωση του ονομαστικού υποείδους στην Κύπρο και στοιχεία αναπαραγωγής και πιθανής αποίκησης.
John, E., Bağlar, H., Konstantinou, G., Başbay, O. & Salimeh, M. (2022) – Επιτυχής διαχείμαση κατά το 2021–2022 και ενίσχυση της πιθανότητας εγκατάστασης.
John, E., Bağlar, H. & Konstantinou, G. (2023) – Στοιχεία επιστήμης των πολιτών για την εξάπλωση του είδους κατά το 2022.
John, E. et al. (2025) – Αποτελέσματα παρακολούθησης 2021–2024 και επιτυχής εγκατάσταση στην Κύπρο.
A newly arrived butterfly now established in Cyprus
Papilio demoleus is a large and striking butterfly belonging to the family Papilionidae. It is known as the Lime butterfly, Lemon butterfly, Lime Swallowtail and Chequered Swallowtail. These names are associated with the citrus plants used by its larvae as host plants.
Although it belongs to the butterflies commonly known as swallowtails, Papilio demoleus lacks the long hindwing tails characteristic of many other species of the genus Papilio.
The species does not belong to the historically native fauna of Cyprus. It reached the island in 2021, bred on citrus plants, survived the winter and spread rapidly. Scientific monitoring conducted from 2021 to 2024 now provides strong evidence that it has become successfully established in Cyprus.
Scientific name and taxonomy
The species was described by Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of Systema Naturae. Its original and current name is Papilio demoleus, so the author’s name and year are not placed in parentheses: Papilio demoleus Linnaeus, 1758.
The genus Papilio is the type genus of the family Papilionidae. The Latin word papilio means butterfly. The specific epithet demoleus derives from the personal name Demoleon, which occurs in classical mythology and literary tradition.
The subspecies established in Cyprus
Papilio demoleus includes a number of geographically differentiated subspecies. The identity of the Cyprus population was not determined solely from external morphological features. Molecular analysis confirmed that the individuals found in Cyprus belong to the nominate subspecies:
Papilio demoleus demoleus Linnaeus, 1758
The same nominate subspecies had previously been confirmed through molecular methods in populations from Mediterranean Syria. This result supported the conclusion that its arrival in Cyprus represented a continuation of the species’ natural westward expansion from the Middle East and the eastern Mediterranean coasts, rather than an independent human-assisted introduction.
Description of the adult
Papilio demoleus is a medium-sized to large butterfly, with a wingspan generally ranging from approximately 80 to 100 millimetres. The wings have a black ground colour covered by numerous irregular yellow or yellowish spots and bands, producing a strongly chequered pattern.
The hindwings bear a broad yellowish band and blue and reddish markings near the rear margin. Unlike many other members of the family Papilionidae, the hindwings do not possess prominent tails.
The undersides of the wings are paler but retain the characteristic black, yellow, blue and reddish pattern. The sexes are quite similar, although females are generally slightly larger and have a more rounded abdomen.
Flight and behaviour
The butterfly has a rapid, powerful and often irregular flight. It is capable of travelling considerable distances, a characteristic that has contributed to its extensive geographical expansion. Adults frequently visit flowering plants, gardens, parks, agricultural areas and citrus plantations.
Males may visit damp ground and mud to obtain salts and other minerals, a behaviour known as mud-puddling. Both sexes feed on nectar from a variety of flowers.
In urban and suburban areas of Cyprus, adults can be found around gardens containing lemon, orange, mandarin and other plants of the family Rutaceae.
Egg and larva
The female usually lays its eggs singly on young leaves and tender shoots of the host plants. The eggs are almost spherical and initially pale yellow or cream, becoming darker before hatching.
Young larvae are black or dark brown with white markings. Their appearance resembles bird droppings, providing effective camouflage against potential predators. As they develop, they become green with black, white and brown transverse bands.
Like other larvae of the family Papilionidae, they possess a forked, reversible organ behind the head known as an osmeterium. When disturbed, they extend it and release strongly scented chemical substances that deter ants, small predators and some parasitoids.
Pupa and completion of the life cycle
After completing its growth, the larva normally leaves its feeding site and searches for a suitable stable surface. It transforms into a pupa, attached at the rear and supported in an upright position by a silken girdle around its body.
The pupa may be green or brown, depending on the environment in which it forms. It consequently blends visually with green stems, dry twigs or other surrounding surfaces.
Under warm conditions, the complete life cycle can be completed rapidly, allowing several generations to develop during the same year. Under unfavourable seasonal conditions, the pupal stage may be prolonged. This ability has contributed to the species’ survival and establishment in regions with differing climatic conditions.
Host plants and association with citrus
The larvae feed mainly on plants belonging to the family Rutaceae. Important hosts include various species of the genus Citrus, such as lemon, orange, mandarin and lime, as well as related cultivated or wild plants.
Breeding in Cyprus was confirmed on three citrus species at different urban locations. Records of eggs, larvae, pupae and adults demonstrated that the species was not merely an occasional visitor but was successfully completing its life cycle on the island.
Young larvae produce small, irregular feeding marks on the leaves, while larger larvae can consume a substantial part of the leaf surface. The potential effect is greater on young saplings and nursery plants, whereas mature, healthy trees can generally withstand limited feeding.
Global distribution
Papilio demoleus is one of the most widely distributed butterflies in the family Papilionidae. Its natural and expanded range includes much of southern and south-eastern Asia, the Indian subcontinent, the Middle East and parts of Australasia.
During recent decades, it has expanded its distribution dramatically. It spread into the western Palaearctic and along the eastern Mediterranean coasts, while other populations appeared on islands in the Indian Ocean and in the Caribbean. Its strong flight, adaptability and the widespread cultivation of citrus facilitate its dispersal.
The route towards Cyprus
The species’ expansion towards Cyprus formed part of a wider westward movement. Populations had spread from the Gulf region into Syria and south-eastern Türkiye and subsequently along the Mediterranean coasts of Türkiye, Syria and Lebanon.
Its arrival in Cyprus had been predicted because of its continuing geographical expansion and strong flight. The species was first recorded on the island in August 2021. The first scientific publication documenting its presence in Cyprus appeared in the same year.
Its arrival was considered the result of natural dispersal from the eastern mainland coasts rather than transportation on plants or by another human-assisted means. Molecular matching of the Cyprus population with the nominate subspecies from Mediterranean Syria strongly supported this interpretation.
Breeding in Cyprus during 2021
Soon after the initial arrival, eggs and larvae were discovered on citrus plants in urban areas. Breeding was confirmed on three Citrus species, while the observations indicated that two generations were completed during late summer and autumn 2021.
These records were particularly important because they demonstrated that the first individuals had not simply remained on the island but had found suitable host plants and produced offspring. The crucial question remained whether the species would be capable of surviving the Cyprus winter.
Survival of the 2021–2022 winter
The winter of 2021–2022 was unusually cold for the eastern Mediterranean. Despite the initial uncertainty, new adult observations in April 2022 and the appearance of a new generation in June confirmed that Papilio demoleus had overwintered successfully in Cyprus.
Successful overwintering was an essential requirement for permanent establishment. It demonstrated that at least part of the population could complete its annual cycle under the island’s climatic conditions.
Expansion during 2022
The systematic collection and verification of observations submitted by citizens, naturalists and members of the Cyprus Butterfly Study Group revealed rapid expansion during 2022. In only one year, confirmed reports covered approximately 11% of the area of Cyprus.
The considerable distances separating the main concentration of records in central and eastern Cyprus from observations in coastal areas indicated that its true distribution was probably much greater than the area already mapped.
Successive generations, breeding and presence in new areas were recorded. By 2023, these data had already led to the conclusion that establishment was highly probable, although multi-year monitoring was required for firm confirmation.
Monitoring during 2021–2024 and confirmation of establishment
The most recent scientific study, published in 2025, evaluated the results of monitoring conducted from 2021 to 2024. A total of 783 observations submitted by 248 observers provided a much stronger picture of the species’ spread, breeding and seasonal occurrence in Cyprus.
Its continuous presence for four consecutive years, successful overwintering, production of multiple generations and geographical spread across a substantial part of the island now support the successful establishment of Papilio demoleus in Cyprus. It should therefore no longer be presented merely as an occasional or possibly established species. It is a non-native species with an established breeding population.
The importance of community science
The documentation of the spread of Papilio demoleus is a characteristic example of the value of community science. Photographs and reports submitted by numerous observers, when accompanied by a date, location and scientific verification, can provide data that would be extremely difficult for a small research team to collect alone.
Extensive participation made it possible to monitor the butterfly across almost the whole of Cyprus, record new areas of occurrence and recognize the chronological sequence of its generations. It also demonstrated the considerable value of photographic archives and observations made by Cypriot naturalists.
A non-native species and its potential effects
Papilio demoleus is classified as a non-native species in Cyprus. In several parts of the world, it is regarded as a potential pest of citrus because its larvae consume citrus leaves.
Its use of cultivated citrus has been confirmed in Cyprus, although this does not automatically mean that it causes serious economic damage. Population density, the frequency of infestations and possible effects on nurseries or commercial orchards require continued monitoring.
Insecticides should not be used indiscriminately when a larva is discovered. Such treatments can kill large numbers of native pollinators and beneficial insects. On small trees and in private gardens, the manual removal of a limited number of larvae is a more targeted option when protection of the plant is genuinely necessary.
Natural enemies and ecological adaptation
The eggs, larvae and pupae may serve as prey or hosts for birds, spiders, predatory insects, parasitoid wasps and other organisms. Over time, local natural enemies may incorporate the newly established butterfly into Cyprus food webs.
Its population should be monitored both for its possible effects on citrus and for the relationships it develops with native fauna. The establishment of a non-native species is a dynamic ecological process, and its long-term consequences cannot be evaluated solely from the first few years of its presence.
Scientific papers concerning Cyprus
The arrival, breeding, overwintering and establishment of Papilio demoleus in Cyprus were documented gradually through a series of scientific publications:
1. First appearance in Cyprus – 2021
John, E., Bağlar, H., Başbay, O. & Salimeh, M. (2021). “First appearance in Cyprus of Papilio demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae), as it continues its predicted westward spread in the Palaearctic region”. Entomologist’s Gazette 72(4): 257–264.
The paper documented the species’ first appearance in Cyprus in August 2021 as part of its continuing westward expansion.
2. Subspecies identification and confirmation of breeding – 2022
John, E., Bağlar, H., Başbay, O., Konstantinou, G., Salimeh, M. & Wiemers, M. (2022). “Confirmation of the presence of nominotypical Papilio demoleus demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae) in Cyprus, with additional notes on breeding and potential colonization”. Entomologist’s Gazette 73(2): 117–128. DOI: 10.31184/G00138894.732.1846.
Molecular analysis confirmed the nominate subspecies P. d. demoleus, while breeding on three citrus species and the production of two generations during 2021 were recorded.
3. Successful overwintering – 2022
John, E., Bağlar, H., Konstantinou, G., Başbay, O. & Salimeh, M. (2022). “Early observations confirm overwintering success of Papilio demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae) in 2021/2022, enhancing potential for establishment in Cyprus”. Entomologist’s Gazette 73: 150–154.
Spring observations and the appearance of a new generation confirmed that the species had survived the winter of 2021–2022.
4. Expansion documented through community-science data – 2023
John, E., Bağlar, H. & Konstantinou, G. (2023). “Has Papilio demoleus Linnaeus, 1758 (Lepidoptera: Papilionidae) succeeded in becoming established in Cyprus? Evidence from citizen science reports in 2022”. Entomologist’s Monthly Magazine 159: 87–95. DOI: 10.31184/M00138908.1592.4178.
The study mapped the rapid expansion recorded during 2022 and highlighted the essential contribution of verified citizen reports.
5. Successful establishment in Cyprus – 2025
John, E., Bağlar, H., Kolokotronis, D., Konstantinou, G., Tzirkalli, E., White, R. & Wijnker, P. (2025). “Papilio demoleus Linnaeus (Lepidoptera: Papilionidae): results of community science monitoring 2021–2024 imply successful establishment in Cyprus”. Entomologist’s Monthly Magazine 161(3): 209–223. DOI: 10.31184/M00138908.1613.4311.
The multi-year study, based on 783 observations submitted by 248 observers, documented the species’ successful establishment in Cyprus.
Photographs
The photographs were taken at Geri during 2021 and 2022.
Photographs: George Konstantinou.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Papilionoidea
Family: Papilionidae
Subfamily: Papilioninae
Tribe: Papilionini
Genus: Papilio Linnaeus, 1758
Species: Papilio demoleus Linnaeus, 1758
Subspecies in Cyprus: Papilio demoleus demoleus Linnaeus, 1758
Common names: Lime butterfly, Lemon butterfly, Lime Swallowtail, Chequered Swallowtail
Status in Cyprus: Non-native, established and breeding species
Sources
John, E., Bağlar, H., Başbay, O. & Salimeh, M. (2021) – First appearance of Papilio demoleus in Cyprus.
John, E., Bağlar, H., Başbay, O., Konstantinou, G., Salimeh, M. & Wiemers, M. (2022) – Confirmation of the nominate subspecies in Cyprus, with evidence of breeding and potential colonization.
John, E., Bağlar, H., Konstantinou, G., Başbay, O. & Salimeh, M. (2022) – Successful overwintering during 2021–2022 and increased potential for establishment.
John, E., Bağlar, H. & Konstantinou, G. (2023) – Community-science evidence concerning the species’ spread during 2022.
John, E. et al. (2025) – Monitoring results from 2021–2024 and successful establishment in Cyprus.
%20(1).JPG)
%20(14).JPG)
%20(17).JPG)
%20(18).JPG)
%20(15).JPG)
%20(26).JPG)
%20(10).JPG)
%20(11).JPG)
.JPG)
.JPG)
%20-%20Copy.JPG)
.JPG)
