Northern Banded Groundling - Brachythemis impartita (Karsch, 1890) - Cyprus

See also 

List of Odonata of Cyprus - (Dragonflies and Damselflies of Cyprus)

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Below in English.

Η Brachythemis impartita είναι μια λιβελούλα με χαρακτηριστικές σκούρες ζώνες στα πτερύγια και μέγεθος που σπάνια ξεπερνά τα τρία εκατοστά. Τα αρσενικά με την ωρίμανση αποκτούν σκούρο μπλε έως μαύρο χρώμα στο σώμα, ενώ τα θηλυκά και τα νεαρά άτομα παραμένουν σε πιο ανοιχτές αποχρώσεις, από κιτρινωπές μέχρι κοκκινωπές. Το είδος συναντάται σε μεγάλο τμήμα της Αφρικής, εκτείνεται στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή και έχει φτάσει μέχρι τη νότια Ευρώπη, με πιο γνωστές εμφανίσεις στην Ιβηρική χερσόνησο, τη Σαρδηνία και τη Σικελία. Στην Κύπρο εντοπίζεται κυρίως περιστασιακά, χωρίς να σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αναπαράγεται με επιτυχία στο φράγμα της Αχνας, γεγονός που δείχνει μια τάση μόνιμης εγκατάστασης. Σύμφωνα με την IUCN θεωρείται είδος χαμηλού κινδύνου.

Η προτίμησή της σε λίμνες, υγροτόπους και ποτάμια με ήπια ροή την καθιστά συχνή σε περιοχές με ήπιες κλιματικές συνθήκες, ενώ μπορεί εύκολα να εκμεταλλευτεί και τεχνητές δεξαμενές ή φράγματα. Ιδιαίτερο γνώρισμά της είναι ότι συχνά ακολουθεί μεγάλα ζώα ή κινούμενα αντικείμενα για να συλλάβει τα μικρά έντομα που αναστατώνονται από την κίνηση. Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται σε αμμώδεις ή λασπώδεις όχθες, όπου τα αυγά εξελίσσονται σε προνύμφες που παραμένουν στο νερό μέχρι να ενηλικιωθούν. Η παρουσία της στην Κύπρο, και ιδιαίτερα η επιτυχής εγκατάσταση στο φράγμα της Άχνας, αποτελεί ένδειξη της δυναμικής εξάπλωσης και της σύνδεσης του νησιού με τα μεταναστευτικά μονοπάτια της Ανατολικής Μεσογείου.

The Brachythemis impartita, commonly known as the Northern Banded Groundling, is a dragonfly of the family Libellulidae, easily recognized by the dark bands across its wings and its relatively small size that rarely exceeds three centimeters. Mature males develop a dark bluish to black coloration on the thorax and abdomen, while females and immature individuals remain lighter, often sandy or reddish in tone. The species is widespread across much of Africa, extends into the Mediterranean and the Middle East, and has reached parts of southern Europe, with notable records from the Iberian Peninsula, Sardinia, and Sicily. In Cyprus it has mostly been recorded sporadically, without forming large populations, but in recent years it has begun to reproduce successfully at the Achna Dam, a development that suggests the possibility of a more permanent establishment. According to the IUCN, it is listed as a species of Least Concern.

This dragonfly favors lakes, wetlands, and slow-flowing rivers, but it also adapts readily to artificial water bodies such as reservoirs and dams. A distinctive feature of its behavior is its tendency to follow large animals or moving objects, catching the small insects disturbed by their movement. Reproduction takes place along sandy or muddy shores, where females deposit their eggs and the aquatic larvae develop until they emerge as adults. Its presence in Cyprus, and particularly its recent success at Achna Dam, highlights both the adaptability of the species and the island’s role as a crossroads within the migratory routes of the Eastern Mediterranean.

Photos, video ant text George Konstantinou - Achna dam 27/9/2025

Fire beetles - Melanophila cuspidata (Klug, 1829) - Cyprus - Σκαθάρι της Φωτιάς – Το Έντομο που «Βλέπει» τις Δασικές Πυρκαγιές

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos Trimiklini after the fire 25/6/2924  by George Konstantinou

Text by George Konstantinou

below in Greek

Among the countless remarkable insects that inhabit our planet, few possess abilities as extraordinary as those of the Fire Beetles of the genus Melanophila. One of the most fascinating representatives of this group is Melanophila cuspidata (Klug, 1829), a species belonging to the jewel beetle family Buprestidae. Although relatively inconspicuous in appearance, this beetle possesses one of the most astonishing biological adaptations known in the insect world: the ability to detect forest fires from many kilometres away.

For decades, scientists struggled to explain how these beetles consistently arrived at freshly burned forests only hours after a fire had started. The mystery was eventually solved through detailed anatomical and physiological research, revealing that Melanophila species possess specialized infrared receptors capable of detecting the heat emitted by distant fires. This remarkable adaptation allows them to locate recently burned trees that provide ideal conditions for reproduction.

Melanophila cuspidata is widely distributed across southern Europe, North Africa, the eastern Mediterranean and parts of western Asia. It has been recorded from countries including Spain, France, Italy, Greece, Turkey, Cyprus and several Middle Eastern regions. Within Cyprus, the species is associated primarily with pine forests and woodland habitats where fire-prone coniferous vegetation dominates the landscape.

Adults typically measure between 7 and 14 millimetres in length. Their bodies are elongated, narrow and slightly flattened, with a dark metallic bronze to black coloration that often exhibits subtle greenish or copper reflections under sunlight. Like many members of the Buprestidae, the body is exceptionally hard and covered by a finely sculptured exoskeleton that gives these beetles their characteristic metallic appearance.

Despite their beauty, Fire Beetles spend much of their lives unnoticed. Adults are active mainly during the warmer months, flying rapidly through forests in search of suitable breeding sites. Unlike many other beetles that rely primarily on visual cues or chemical signals, Melanophila cuspidata combines several highly specialized sensory systems to locate recently burned woodland.

The most remarkable of these is a pair of infrared sensory organs located on the underside of the thorax, close to the middle legs. These organs function as biological infrared detectors capable of sensing thermal radiation emitted by smouldering trees. Laboratory experiments have demonstrated that Fire Beetles can detect extremely small differences in infrared radiation, enabling them to locate fires from considerable distances. Some studies suggest that under favourable atmospheric conditions they may detect large forest fires from tens of kilometres away.

This extraordinary ability serves one critical biological purpose.

Freshly burned trees represent the perfect nursery for the beetle's offspring. Shortly after a fire, females lay their eggs beneath the bark of recently scorched or dying trees. Fire weakens the trees' natural defences, reduces competition from other wood-boring insects and eliminates many predators and parasites that would otherwise attack the larvae.

After hatching, the larvae tunnel beneath the bark, feeding on the cambium and outer wood tissues. Their development may continue for one or more years depending on environmental conditions, after which they pupate within the wood before emerging as adults to continue the cycle.

The life history of Melanophila cuspidata is therefore intimately linked to one of nature's most destructive—but ecologically important—disturbances: forest fire.

Although fire is often viewed solely as a natural disaster, many Mediterranean ecosystems have evolved alongside periodic wildfires. Certain plant species require fire for seed germination, while numerous insects, fungi and microorganisms exploit the ecological opportunities created after a burn. Fire Beetles represent one of the most remarkable examples of this evolutionary specialization.

Adults feed little and survive only for a relatively short period. Their primary objective is reproduction, and much of their adult life is devoted to locating suitable burned habitats before competing species arrive.

Like many jewel beetles, Melanophila cuspidata is a strong and agile flyer. Warm sunny days stimulate flight activity, allowing adults to cover considerable distances while searching for recently burned forests. Their rapid response following wildfires has often amazed both foresters and entomologists.

Interestingly, scientists have studied the beetle's infrared sensory organs in considerable detail because they provide inspiration for the development of advanced infrared detection technologies. The structure and sensitivity of these biological sensors have influenced research into early fire-detection systems and highly sensitive thermal imaging devices.

Although the species depends upon fire-created habitats, increasing habitat fragmentation, intensive forest management and the removal of burned timber shortly after fires may reduce the availability of suitable breeding sites. In some regions, modern forestry practices remove fire-damaged trees before larvae complete their development, potentially affecting local populations.

Nevertheless, Melanophila cuspidata remains relatively widespread throughout much of its natural range and is not currently considered globally threatened.

The Fire Beetle reminds us that nature continually transforms destruction into renewal. What appears to humans as devastation often creates opportunities for countless specialised organisms whose lives have evolved in harmony with natural ecological processes. Through millions of years of evolution, Melanophila cuspidata has become one of nature's most extraordinary examples of adaptation, possessing biological sensors that continue to fascinate scientists and engineers alike.

Far from being merely another beetle, it is a remarkable symbol of evolution's ingenuity and of the intricate relationships that connect fire, forests and biodiversity.

---

Species Summary

Scientific name: Melanophila cuspidata (Klug, 1829)

Common name: Fire Beetle

Family: Buprestidae

Order: Coleoptera

Body length: Approximately 7–14 mm

Distribution: Southern Europe, North Africa, Eastern Mediterranean, Western Asia, including Cyprus

Habitat: Pine forests, conifer woodlands and recently burned forest habitats

Diet (larvae): Cambium and wood tissues beneath the bark of fire-damaged trees

Adult activity: Spring to late summer

Remarkable adaptation: Specialized infrared receptors capable of detecting the heat produced by forest fires from great distances

Ecological importance: A highly specialized insect that colonizes recently burned forests and contributes to the natural decomposition and ecological succession of fire-affected woodlands.

Ανάμεσα στα χιλιάδες είδη εντόμων που κατοικούν στον πλανήτη μας, ελάχιστα διαθέτουν τόσο εντυπωσιακές προσαρμογές όσο τα Σκαθάρια της Φωτιάς του γένους Melanophila. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είδη είναι το Melanophila cuspidata (Klug, 1829), ένα κολεόπτερο της οικογένειας Buprestidae, γνωστής και ως οικογένεια των μεταλλικών ξυλοφάγων σκαθαριών.

Παρόλο που εξωτερικά δεν εντυπωσιάζει όσο άλλα πολύχρωμα σκαθάρια της ίδιας οικογένειας, διαθέτει μία από τις πιο εκπληκτικές βιολογικές ικανότητες που έχουν ποτέ ανακαλυφθεί στον κόσμο των εντόμων: μπορεί να ανιχνεύει δασικές πυρκαγιές από μεγάλες αποστάσεις, χρησιμοποιώντας ειδικούς αισθητήρες υπέρυθρης ακτινοβολίας.

Για πολλές δεκαετίες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να εξηγήσουν πώς αυτά τα σκαθάρια εμφανίζονταν σε καμένες δασικές εκτάσεις μόλις λίγες ώρες μετά την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς. Το φαινόμενο φαινόταν σχεδόν ανεξήγητο, μέχρι που ανατομικές και φυσιολογικές μελέτες αποκάλυψαν ότι τα είδη του γένους Melanophila διαθέτουν εξειδικευμένα όργανα ανίχνευσης υπέρυθρης ακτινοβολίας, ικανά να αντιλαμβάνονται τη θερμότητα που εκπέμπουν τα φλεγόμενα ή ακόμη και τα καπνίζοντα δέντρα.

Το Melanophila cuspidata απαντάται στη νότια Ευρώπη, στη Βόρεια Αφρική, στην ανατολική Μεσόγειο και σε περιοχές της δυτικής Ασίας. Έχει καταγραφεί στην Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα, την Τουρκία, την Κύπρο και σε αρκετές χώρες της Μέσης Ανατολής. Στην Κύπρο συνδέεται κυρίως με πευκοδάση και άλλες δασικές εκτάσεις όπου κυριαρχούν τα κωνοφόρα.

Το σώμα του είναι επίμηκες και ελαφρώς πεπλατυσμένο, με μήκος που κυμαίνεται συνήθως από 7 έως 14 χιλιοστά. Ο χρωματισμός του είναι μεταλλικός σκούρος, από χαλκόχρωμος έως μαυριδερός, με διακριτικές πρασινωπές ή χάλκινες ανταύγειες όταν φωτίζεται από τον ήλιο. Όπως όλα σχεδόν τα βουπρεστίδια, διαθέτει ιδιαίτερα σκληρό εξωσκελετό και λεπτομερώς σκαλισμένη επιφάνεια, χαρακτηριστικά που του προσδίδουν ιδιαίτερη ανθεκτικότητα.

Παρά την εντυπωσιακή του βιολογία, το έντομο περνά συνήθως απαρατήρητο. Τα ενήλικα άτομα είναι δραστήρια κυρίως κατά τους θερμούς μήνες της άνοιξης και του καλοκαιριού, πραγματοποιώντας γρήγορες πτήσεις πάνω από τα δάση αναζητώντας κατάλληλες θέσεις για αναπαραγωγή.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα έντομα που βασίζονται κυρίως στην όσφρηση ή στην όραση, το Melanophila cuspidata χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό αισθητηρίων μηχανισμών, με σημαντικότερο τους υπέρυθρους υποδοχείς που βρίσκονται στην κάτω πλευρά του θώρακα, κοντά στη βάση των μεσαίων ποδιών.

Οι αισθητήρες αυτοί λειτουργούν σαν μικροσκοπικοί βιολογικοί ανιχνευτές θερμότητας. Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι μπορούν να αντιλαμβάνονται εξαιρετικά μικρές μεταβολές της υπέρυθρης ακτινοβολίας, επιτρέποντας στο σκαθάρι να εντοπίζει μεγάλες δασικές πυρκαγιές από αποστάσεις αρκετών χιλιομέτρων. Υπό ευνοϊκές ατμοσφαιρικές συνθήκες, εκτιμάται ότι μπορεί να εντοπίσει ακόμη και πολύ απομακρυσμένες πυρκαγιές.

Ο λόγος ύπαρξης αυτής της μοναδικής προσαρμογής είναι αποκλειστικά αναπαραγωγικός.

Τα πρόσφατα καμένα δέντρα αποτελούν το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη των προνυμφών του. Αμέσως μετά από μια πυρκαγιά, τα θηλυκά γεννούν τα αυγά τους κάτω από τον φλοιό καμένων ή βαριά εξασθενημένων δέντρων. Η φωτιά μειώνει σημαντικά τις φυσικές άμυνες των δέντρων, περιορίζει τον ανταγωνισμό από άλλα ξυλοφάγα έντομα και καταστρέφει πολλούς φυσικούς εχθρούς των προνυμφών.

Μετά την εκκόλαψη, οι προνύμφες ανοίγουν στοές κάτω από τον φλοιό, τρεφόμενες με το κάμβιο και τους εξωτερικούς ιστούς του ξύλου. Η ανάπτυξή τους μπορεί να διαρκέσει έναν ή περισσότερους χρόνους, ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες, μέχρι να νυμφωθούν μέσα στο ξύλο και να εμφανιστούν ως ενήλικα άτομα.

Ολόκληρος ο βιολογικός κύκλος του είδους είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με ένα από τα πιο καταστροφικά αλλά ταυτόχρονα φυσικά φαινόμενα των μεσογειακών οικοσυστημάτων: τη δασική πυρκαγιά.

Παρόλο που η φωτιά θεωρείται συνήθως περιβαλλοντική καταστροφή, πολλά μεσογειακά οικοσυστήματα έχουν εξελιχθεί παράλληλα με τις περιοδικές πυρκαγιές. Πολλά φυτικά είδη εξαρτώνται από τη φωτιά για τη βλάστηση των σπόρων τους, ενώ αρκετά έντομα, μύκητες και μικροοργανισμοί εκμεταλλεύονται τις νέες οικολογικές συνθήκες που δημιουργούνται μετά από μια πυρκαγιά. Το Melanophila cuspidata αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της εξελικτικής εξειδίκευσης.

Τα ενήλικα άτομα ζουν σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και τρέφονται ελάχιστα. Η κύρια αποστολή τους είναι η αναπαραγωγή και η όσο το δυνατόν ταχύτερη εύρεση πρόσφατα καμένων δέντρων πριν αυτά αποικιστούν από ανταγωνιστικά είδη.

Όπως και τα περισσότερα μέλη της οικογένειας Buprestidae, το Melanophila cuspidata είναι ιδιαίτερα ικανός πτητής. Οι θερμές και ηλιόλουστες ημέρες αυξάνουν σημαντικά τη δραστηριότητά του, επιτρέποντάς του να διανύει μεγάλες αποστάσεις αναζητώντας κατάλληλους τόπους αναπαραγωγής.

Η μοναδική αυτή βιολογική προσαρμογή έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον όχι μόνο των εντομολόγων αλλά και των μηχανικών. Οι υπέρυθροι αισθητήρες του σκαθαριού έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης επιστημονικής έρευνας και έχουν εμπνεύσει την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών ανίχνευσης πυρκαγιών και θερμικής απεικόνισης.

Παρόλο που το είδος εξαρτάται από τις καμένες δασικές εκτάσεις, η εντατική δασική διαχείριση και ιδιαίτερα η άμεση απομάκρυνση των καμένων κορμών μετά από πυρκαγιές μειώνει σημαντικά τους διαθέσιμους χώρους αναπαραγωγής. Σε αρκετές περιοχές, οι προνύμφες δεν προλαβαίνουν να ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους πριν απομακρυνθεί η καμένη ξυλεία.

Ωστόσο, το Melanophila cuspidata εξακολουθεί να θεωρείται σχετικά κοινό σε μεγάλο μέρος της φυσικής του εξάπλωσης και σήμερα δεν περιλαμβάνεται στα παγκοσμίως απειλούμενα είδη.

Το Σκαθάρι της Φωτιάς μάς υπενθυμίζει ότι στη φύση ακόμη και η καταστροφή μπορεί να μετατραπεί σε ευκαιρία ζωής. Εκεί όπου ο άνθρωπος βλέπει μόνο στάχτες και απώλεια, η εξέλιξη έχει δημιουργήσει οργανισμούς που εξαρτώνται από αυτές ακριβώς τις συνθήκες για την επιβίωσή τους. Το Melanophila cuspidata αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα της δύναμης της φυσικής επιλογής και της απίστευτης εφευρετικότητας της εξέλιξης.

Πολύ περισσότερο από ένα ακόμη σκαθάρι, είναι ένα μοναδικό σύμβολο της σχέσης ανάμεσα στη φωτιά, στα δάση και στη βιοποικιλότητα.

---

Σύνοψη Είδους

Επιστημονική ονομασία: Melanophila cuspidata (Klug, 1829)

Κοινή ονομασία: Σκαθάρι της Φωτιάς

Οικογένεια: Buprestidae

Τάξη: Coleoptera (Κολεόπτερα)

Μήκος σώματος: 7–14 mm

Εξάπλωση: Νότια Ευρώπη, Βόρεια Αφρική, Ανατολική Μεσόγειος, Δυτική Ασία, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου

Βιότοπος: Πευκοδάση, κωνοφόρα δάση και πρόσφατα καμένες δασικές εκτάσεις

Τροφή προνυμφών: Κάμβιο και ιστοί ξύλου κάτω από τον φλοιό καμένων δέντρων

Περίοδος δραστηριότητας ενηλίκων: Άνοιξη έως τέλος καλοκαιριού

Εντυπωσιακή προσαρμογή: Διαθέτει εξειδικευμένους αισθητήρες υπέρυθρης ακτινοβολίας που του επιτρέπουν να εντοπίζει δασικές πυρκαγιές από μεγάλες αποστάσεις.

Οικολογική σημασία: Εξειδικευμένο είδος που αποικίζει πρόσφατα καμένα δάση, συμβάλλοντας στις φυσικές διεργασίες αποσύνθεσης και στην οικολογική διαδοχή των μεσογειακών δασικών οικοσυστημάτων.

Odonata of Cyprus - Οι λιβελούλες της Κύπρου. Τα γρηγορότερα έντομα στον πλανήτη - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 23/9/2018

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

 List of Odonata of Cyprus - (Dragonflies and Damselflies of Cyprus)

Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

Below in English.

Κείμενο, φωτογραφία, του Γιώργου Κωνσταντίνου

Οι λιβελούλες τα γνωστά μας αεροπλανάκια ανήκουν στην ομοταξία των εντόμων και στην τάξη οδοντόγναθα (Odonata). Τα συναντούμε σε δυο υποτάξεις τα dragonflies (λιβελούλες)  Ανισόπτερα (Anisoptera) και τα damselflies Zυγόπτερα (Zygoptera). Τα Ζυγόπτερα ταξινομουντε σε 18 οικογένειες και τα Ανισόπτερα σε τέσσερις οικογένειες. Το όνομά τής λιβελούλας προέρχεται από τη λατινική λέξη libella που σημαίνει υδρόμετρο και σχετίζεται με τα μέρη που ζει τις πηγές, ποτάμια, λίμνες, και σε κάθε υδροβιότοπο. Οι λιβελούλες αποτελούν τα πιο αγαπητά έντομα για τους ανθρώπους μετά τις πεταλούδες.

Banded demoiselle (Calopteryx splendens)

Στον πλανήτη έχουν καταγραφεί περισσότερα από 6.000 διαφορετικά είδη. Στην Ευρώπη έχουν καταγραφεί περίπου 120 είδη ενώ στην Κύπρο έχουν καταγραφεί 37 διαφορετικά είδη άλλα μερικά από αυτά αποτελούν πολύ σπάνια είδη.  Πρόκειται για έντομα που επιβίωσαν δια μέσο εκατομμυρίων ετών αφού απολιθώματα τους έχουν βρεθεί από την Τριαδική περίοδο πριν 320 εκατομμύρια χρόνια. 

Το μεγαλύτερο είδος λιβελούλας βρέθηκε ως απολίθωμα και είχε άνοιγμα φτερών 70 εκατοστών. Είναι σαρκοφάγα έντομα και πολύ δεινοί θηρευτές και ίσως σε αυτό να οφείλουν την επιβίωση τους μέχρι και σήμερα. Τα συναντούμε σε πολλούς υπέροχους χρωματισμούς όπως κόκκινο, μοβ, μπλε, γαλάζιο, κίτρινο και σε πολλά άλλα χρώματα. Συνήθως το θηλυκό και το αρσενικό έχουν διαφορετικά χρώματα και πολλοί νομίζουν ότι είναι διαφορετικά είδη. Τα Ανισόπτερα (Anisoptera) έχουν 2 ζευγάρια φτερών και όταν κάθονται ακίνητα έχουν τα φτερά τους ανοιχτά και κάθετα προς το σώμα τους ενώ τα Zυγόπτερα που διαθέτουν και αυτά 2 ζευγάρια φτερών όταν κάθονται έχουν τα φτερά τους κλειστά. Μπορούν εν πτήση να γεννούν τα αυγά τους, να πιάνουν τα θηράματα τους, και να ζευγαρώνουν. Το θηλυκό γεννά εν πτήση τα αυγά του στην επιφάνια του νερού σε επιπλέοντα φυτά. 

Οι προνύμφες τους ζουν μέσα στο νερό και τρέφονται κυρίως με προνύμφες άλλων υδρόβιων εντόμων, ασπόνδυλα, μικρά ψαράκια και γυρίνους, αναπνέουν μέσα από βράγχια στον πρωκτό και μπορούν να προωθηθούν γρήγορα εκπέμποντας νερό από τον πρωκτό. Όταν η ζωή της ως προνύμφη τελειώσει βγαίνει έξω από το νερό συνήθως την νύχτα πάνω σε βλάστηση που υπάρχει κοντά στο νερό και μένουν ακίνητες, στην συνέχεια το δέρμα της ράχης ανοίγει και βγαίνει από μέσα το τέλειο έντομο, όπως ακριβώς βγαίνει η πεταλούδα από το κουκούλι της.

Black stream glider (Trithemis festiva).

Τα ώριμα πτερωτά έντομα τρέφονται με κουνούπια, μύγες, πεταλούδες, μέλισσες και γενικά όποιο έντομο μπορούν να πιάσουν. Είναι εξαιρετικοί κυνηγοί και κυνηγούν άλλα έντομα με 2 τρόπους.  Μερικά είδη τριγυρίζουν ψάχνοντας για λεία ενώ άλλα είδη κάθονται σε ένα μέρος με καλή θέα, περιμένοντας για λεία που περνάει, μετά ορμούν πάνω της την αρπάζουν και την τρώνε είτε στον αέρα η κάθονται κάπου.  Μπορούν να πετάνε προς όλες τις κατευθύνσεις. Μπροστά, πίσω, πάνω, κάτω. Επίσης μπορούν να πετάξουν με το σώμα τους να εφάπτεται στο νερό.

Blue emperor (Anax imperator)

Οι λιβελούλες περνούν την περισσότερη ζωή τους σαν νύμφες κάτω από την επιφάνεια του νερού. Σε κατάσταση προνύμφης αναλόγως του είδους ζουν από 1 μέχρι 5 χρόνια μέσα στο νερό ενώ ως ενήλικα έντομα έχουν πολύ μικρή διάρκεια ζωής και η ζωή τους κυμαίνεται αναλόγως του είδους και του κλίματος της περιοχής που ζουν από μερικές βδομάδες μέχρι και 1 χρόνο. Το μέγεθος του σώματος τους ποικίλη αναλόγως του είδους και κυμαίνεται σε μήκος από 2 μέχρι 9 πόντους και με άνοιγμα φτερών από 2 μέχρι 11 πόντους. Έχουν εξωσκελετό και το σώμα τους αποτελείται από τρία τμήματα το κεφάλι με πολύ μεγάλα μάτια, τον θώρακα με τα έξι πόδια τους και την κοιλία. Στο κεφάλι τους έχουν δύο κοντές και λεπτές κεραίες και δύο μεγάλα μάτια. Το κάθε μάτι αποτελείται από 30.000 φακούς. Ο μικροσκοπικός της εγκέφαλος μπορεί και αποκωδικοποιεί τα σήματα που δίνουν αυτοί οι φακοί και εντοπίζει την παραμικρή κίνηση γύρω της.

Blue-tailed Damselfly (Ischnura elegans)

Τα συναντούμε συνήθως κοντά σε λίμνες, ρυάκια, ποταμούς, έλη και γενικά όπου υπάρχει νερό αν και μερικά είδη μπορούμε να τα βρούμε και σε περιοχές πολύ μακριά από νερά. Συναντούμε τα Οδοντόγναθα σε όλο τον κόσμο με εξαίρεση μόνο τις πολικές περιοχές. Τη μεγαλύτερη ποικιλία τη βρίσκουμε στις τροπικές ζώνες.

 Πρόκειται για πολύ γρήγορα και αθόρυβα έντομα και αποτελούν τα πιο γρήγορα έντομα στον πλανήτη, μερικά είδη μπορούν να πιάσουν ταχύτητα μέχρι 80 χιλιόμετρα. Μερικά είδη όπως τα είδη του γένους Anax που αποτελούν και τα μεγαλύτερα από όλα τα είδη που συναντούμε στον τόπο μας, όταν ο καιρός το επιτρέπει ανεβαίνουν σε πολύ μεγάλα ύψη και κυνηγούν άλλα έντομα κυρίως μέλισσες. Οι κυνηγητικές ικανότητες της λιβελούλας είναι εκπληκτικές, καταφέρνει να σκοτώσει το 95% των στόχων της, γεγονός που την κατατάσσει σε πολύ ψηλή θέση στην λίστα με τους πιο ικανούς θηρευτές του κόσμου.

Common winter damselfly (Sympecma fusca).

Οι λιβελούλες είναι πολύ ωφέλιμες  γιατί κρατούν τον πληθυσμό των κουνουπιών χαμηλό μίας και είναι η βασική τροφή τους ως προνύμφες τρώγοντας τα αυγά και τις προνύμφες των κουνουπιών.

Η Λιβελούλα είναι ένα έντομο που λατρεύτηκε ως σύμβολο μυστικισμού, αφού συμβολίζει την αναγέννηση, τον μετασχηματισμό και την προσαρμοστικότητα, από την Εποχή τού Μινωϊκού Πολιτισμού.

Φυσικοί εχθροί των λιβελούλων είναι η ανομβρία καθώς τα έντομα αυτά χρειάζονται νερό για να ολοκληρώσουν τον κύκλο της ζωής τους. ΟΙ λιβελούλες αποτελούν λιχουδιά για πολλά αρπαχτικά πουλιά όπως μερικά είδη φαλκονιών, για εντομοφάγα πουλιά, μεγαλόσωμες αράχνες, ερπετά και αμφίβια. Καταστροφές των λιβελούλων που οφείλονται σε ανθρωπίνους παράγοντες είναι οι ψεκασμοί και οι καταστροφή των υγροτόπων με συνεπεία οι λιβελούλες να μην μπορούν να αναπαραχθούν.

Crocothemis erythraea

Οι λιβελούλες λόγο της μεγάλης πολυχρωμίας και ομορφιάς που διαθέτουν αποτελούν ένα εξαιρετικό θέμα για πολλούς φωτογράφους άγριας ζωής.

Γιώργος Κωνσταντίνου

Απο άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης

Keeled skimmer - Orthetrum coerulescens

Text and photograph by George Konstantinou

Dragonflies, commonly known to us as “little aeroplanes,” belong to the class of insects and to the order Odonata. They are divided into two suborders: dragonflies, Anisoptera, and damselflies, Zygoptera. The Zygoptera are classified into 18 families and the Anisoptera into four families. The name “dragonfly” comes from the Latin word libella, meaning water level, and is related to the places where they live: springs, rivers, lakes and every kind of wetland. Dragonflies are among the most beloved insects for people, after butterflies.

More than 6,000 different species have been recorded on the planet. Approximately 120 species have been recorded in Europe, while 37 different species have been recorded in Cyprus, although some of them are very rare species. These are insects that have survived through millions of years, since their fossils have been found from the Triassic period, 320 million years ago. The largest dragonfly species was found as a fossil and had a wingspan of 70 centimetres. They are carnivorous insects and highly skilled predators, and perhaps this is what has enabled them to survive until today. We encounter them in many wonderful colours, such as red, purple, blue, light blue, yellow and many others. Usually, the female and the male have different colours, and many people think they are different species. The Anisoptera have two pairs of wings, and when they sit still, they hold their wings open and perpendicular to their bodies, while the Zygoptera, which also have two pairs of wings, hold their wings closed when at rest. They can lay their eggs, catch their prey and mate while in flight. The female lays her eggs in flight on the surface of the water and on floating plants. Their larvae live in the water and feed mainly on the larvae of other aquatic insects, invertebrates, small fish and tadpoles. They breathe through gills in the anus and can propel themselves rapidly by expelling water from the anus. When their life as larvae comes to an end, they emerge from the water, usually at night, climbing onto vegetation near the water, where they remain motionless. Then the skin on their back splits open and the fully developed insect emerges from inside, exactly as a butterfly emerges from its cocoon.

The mature winged insects feed on mosquitoes, flies, butterflies, bees and generally any insect they can catch. They are excellent hunters and hunt other insects in two ways. Some species fly around searching for prey, while other species sit in a place with a good view, waiting for passing prey. They then rush towards it, seize it and eat it either in the air or after landing somewhere. They can fly in every direction: forwards, backwards, upwards and downwards. They can also fly with their bodies touching the surface of the water.

Dragonflies spend most of their lives as nymphs beneath the surface of the water. In the larval stage, depending on the species, they live for one to five years in the water, while as adult insects they have a very short lifespan. Depending on the species and the climate of the region in which they live, their adult life ranges from a few weeks to one year. Their body size varies according to the species and ranges from 2 to 9 centimetres in length, with a wingspan of 2 to 11 centimetres. They have an exoskeleton, and their body consists of three sections: the head with very large eyes, the thorax with their six legs, and the abdomen. On their head they have two short, thin antennae and two large eyes. Each eye consists of 30,000 lenses. Their microscopic brain is able to decode the signals provided by these lenses and detect the slightest movement around them.

We usually encounter them near lakes, streams, rivers, marshes and generally wherever there is water, although some species can also be found in areas very far from water. Odonata are found throughout the world, with the exception of the polar regions. The greatest variety is found in tropical zones.

They are very fast and silent insects and are the fastest insects on the planet, with some species able to reach speeds of up to 80 kilometres per hour. Some species, such as those of the genus Anax, which are also the largest of all the species found in our country, rise to great heights when the weather permits and hunt other insects, mainly bees. The hunting abilities of the dragonfly are astonishing. It manages to kill 95% of its targets, a fact that places it very high on the list of the most efficient predators in the world.

Dragonflies are very beneficial because they keep mosquito populations low, since mosquitoes are their main food during the larval stage, when they eat mosquito eggs and larvae.

The dragonfly is an insect that has been revered as a symbol of mysticism, as it represents rebirth, transformation and adaptability, since the era of the Minoan civilisation.

Natural enemies of dragonflies include drought, since these insects require water in order to complete their life cycle. Dragonflies are a delicacy for many birds of prey, such as some species of falcons, as well as insect-eating birds, large spiders, reptiles and amphibians. Destruction of dragonfly populations caused by human factors includes spraying and the destruction of wetlands, with the result that dragonflies are unable to reproduce.

Because of their great variety of colours and their beauty, dragonflies are an excellent subject for many wildlife photographers.

George Konstantinou

From my article in the newspaper Politis

Lesser emperor - Anax parthenope

Migrant hawker (Aeshna mixta)

Red-veined darter - Sympetrum fonscolombii

Red-veined dropwing - Trithemis arteriosa

Trithemis annulata

Slender Skimmer or Green Marsh Hawk - Orthetrum sabina

Λιθόκερος – ANT1 TV – Μέρα Μεσημέρι - Με τον Γιώργο Κωνσταντίνου – 20/3/2023

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Giant water bug - Lethocerus patruelis (Stål, 1854) - Λιθόκερος - Cyprus

Λιθόκερος - Sigma tv – Μεσημέρι και κάτι - Με τον Γιώργο Κωνσταντίνου – 19/3/2023

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Giant water bug - Lethocerus patruelis (Stål, 1854) - Λιθόκερος - Cyprus

Πιτυοκάμπη - Με τον Γιώργο Κωνσταντίνου - ALPHA ΚΑΛΗΜΕΡΑ / 12/03/24 - The pine processionary - Thaumetopoea pityocampa

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

The pine processionary - Thaumetopoea pityocampa (Denis & Schiffermüller, 1775) - Πιτυοκάμπη - Κάμπια του πεύκου - Cyprus

See also - List of Moths of Cyprus you will find in this blog (Lepidoptera)

Μαρτούθκια και Πιτυοκάμπη - Με τον Γιώργο Κωνσταντίνου - ΕΝΗΜΈΡΩΣΗ ALPHA TV - 5/3/2024

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Ocnogyna loewii (Zeller, 1846) Μαρτούθκια - Cyprus

The pine processionary - Thaumetopoea pityocampa (Denis & Schiffermüller, 1775) - Πιτυοκάμπη - Κάμπια του πεύκου - Cyprus

See also - List of Moths of Cyprus you will find in this blog (Lepidoptera)

Aphids of the family: Aphididae - Αφίδες της οικογένειας Αφιδίδες – Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos by George Konstantinou

Κειμενο Γιωργος Κωνσταντινου - Text by George Konstantinou

below in Greek

Aphids of the Family Aphididae: The Tiny Sap-Sucking Insects of Plants

Aphids, belonging to the family Aphididae, are one of the largest and most important families of insects within the order Hemiptera. Despite their minute size, they play a significant role in both natural ecosystems and agriculture, serving as major herbivorous insects while also providing food for a wide variety of other organisms.

To most people, aphids are recognised as tiny green, black or brown insects that gather in dense colonies on young shoots, leaves, flower buds and fruits. Although they are often regarded simply as troublesome pests, aphids are remarkably fascinating insects with complex biology and unique evolutionary adaptations.

More than 5,500 species of aphids have been described worldwide, of which approximately 1,500 species occur in Europe. In Cyprus, dozens of species have been recorded on both native and cultivated plants, and new records continue to be added as entomological research progresses.

Aphids are tiny insects, usually measuring between 1 and 6 millimetres in length. Their bodies are soft, pear-shaped and highly vulnerable. Their colour varies greatly depending on the species and may be green, yellowish, black, brown, grey, orange, red or even white due to a waxy coating.

One of the most distinctive characteristics of aphids is the pair of small tube-like projections extending from the rear of the abdomen. These structures, known as cornicles or siphunculi, are unique to the family Aphididae. They release defensive secretions and alarm pheromones that warn other members of the colony when predators approach.

Aphids possess specialised piercing-sucking mouthparts that enable them to penetrate plant tissues and feed on the nutrient-rich sap flowing through the phloem. Although this sap contains abundant sugars, it is relatively poor in proteins, forcing aphids to consume large quantities in order to obtain sufficient nutrients.

The excess sugars are excreted as a sweet liquid known as honeydew. Honeydew serves as an important food source for many other insects, particularly ants, bees, wasps and flies. It also provides an ideal substrate for the growth of sooty mould fungi, which produce the characteristic black coating often seen on leaves and stems.

The relationship between aphids and ants is one of nature's best-known examples of mutualism. Many ant species actively protect aphid colonies from predators in exchange for the honeydew they produce. Ants often gently stroke the abdomen of aphids with their antennae, stimulating the insects to release droplets of honeydew, much like humans milk domesticated animals. For this reason, aphids are often referred to as the "cattle of ants."

The reproductive biology of aphids is among the most remarkable in the insect world. During spring and summer, many species reproduce through parthenogenesis, meaning females give birth to live female offspring without fertilisation or the presence of males. This method of reproduction allows colonies to expand at an extraordinary rate. Within only a few weeks, the descendants of a single female may number many thousands.

When environmental conditions become unfavourable or colonies become overcrowded, winged individuals are produced. These disperse in search of new host plants where fresh colonies can be established. Towards the end of the growing season, many species produce both males and females that mate and lay overwintering eggs capable of surviving until the following spring.

Many aphid species have remarkably complex life cycles. Some alternate between two completely different host plants during the year, beginning development on a woody primary host before migrating to herbaceous plants during the warmer months and returning to the original host in autumn.

In natural ecosystems, aphids are an essential food source for numerous organisms. Their best-known natural enemies include ladybirds (Coccinellidae), lacewing larvae (Chrysopidae), hoverfly larvae (Syrphidae), parasitic wasps of the family Braconidae, spiders, predatory bugs and many insectivorous birds. A single ladybird larva may consume several hundred aphids before completing its development.

Although they form an important part of food webs, aphids are also among the most destructive agricultural pests worldwide. By extracting plant sap, they weaken their host plants, causing leaf curling, reduced growth and lower crop yields. Even more significant is their role as vectors of plant diseases. During feeding, aphids are capable of transmitting more than 200 different plant viruses, causing severe economic losses in crops such as potatoes, citrus trees, vegetables, legumes, cereals and fruit trees.

In Cyprus, aphids are most abundant from late winter through spring, when fresh plant growth is tender and rich in sap. They are commonly found on roses, citrus trees, almond trees, vegetables, legumes and numerous wild plant species throughout the island.

Despite their reputation as destructive pests, aphids are an indispensable component of biodiversity. They connect plants with an extensive network of predators, parasitoids and mutualistic organisms, contributing significantly to ecosystem functioning. Their presence, even when economically damaging to crops, represents part of the natural balance that has evolved over millions of years.

These tiny sap-feeding insects, often dismissed simply as "greenfly" or plant pests, conceal behind their minute size an extraordinarily complex ecology and one of the most fascinating life cycles in the insect world.

Species Group Summary

Scientific family: Aphididae

Common names: Aphids, Greenfly, Blackfly (depending on species)

Order: Hemiptera

Suborder: Sternorrhyncha

Worldwide species: More than 5,500

European species: Approximately 1,500

Status in Cyprus: Numerous species occurring in both natural habitats and cultivated ecosystems

Body length: 1–6 mm

Diet: Plant phloem sap

Reproduction: Primarily parthenogenesis during spring and summer, with sexual reproduction occurring in autumn in many species

Remarkable characteristic: Produce honeydew, maintain mutualistic relationships with ants, and are among the world's most important vectors of plant viruses.

Ecological importance: A vital food source for countless predatory and parasitic insects, an essential component of terrestrial food webs, and an integral part of natural biodiversity.

Baizongia pistaciae (Linnaeus) - Aphids 

Αφίδες της οικογένειας Αφιδίδες (Aphididae): Οι μικροσκοπικοί χυμομύζες των φυτών

Οι αφίδες ή μελίγκρες, που ανήκουν στην οικογένεια Αφιδίδες (Aphididae), αποτελούν μία από τις πολυπληθέστερες και σημαντικότερες οικογένειες εντόμων της τάξης Ημίπτερα (Hemiptera). Παρά το πολύ μικρό τους μέγεθος, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο τόσο στα φυσικά οικοσυστήματα όσο και στη γεωργία, καθώς αποτελούν βασικούς φυτοφάγους οργανισμούς αλλά και τροφή για μεγάλο αριθμό άλλων ειδών.

Οι αφίδες είναι γνωστές στους περισσότερους ανθρώπους ως μικροσκοπικά πράσινα, μαύρα ή καφέ έντομα που συγκεντρώνονται σε μεγάλες αποικίες πάνω σε τρυφερούς βλαστούς, φύλλα, άνθη και καρπούς φυτών. Αν και συχνά θεωρούνται απλώς ενοχλητικά παράσιτα, αποτελούν εξαιρετικά ενδιαφέροντα έντομα με πολύπλοκη βιολογία και μοναδικές εξελικτικές προσαρμογές.

Μέχρι σήμερα έχουν περιγραφεί περισσότερα από 5.500 είδη αφίδων παγκοσμίως, από τα οποία περίπου 1.500 απαντούν στην Ευρώπη. Στην Κύπρο έχουν καταγραφεί δεκάδες είδη που ζουν τόσο σε αυτοφυή όσο και σε καλλιεργούμενα φυτά, ενώ νέες καταγραφές εξακολουθούν να προστίθενται καθώς συνεχίζονται οι εντομολογικές έρευνες.

Οι αφίδες είναι μικροσκοπικά έντομα με μήκος σώματος που κυμαίνεται συνήθως από 1 έως 6 χιλιοστά. Το σώμα τους είναι μαλακό, αχλαδόμορφο και ιδιαίτερα ευάλωτο. Ο χρωματισμός τους διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος και μπορεί να είναι πράσινος, κιτρινωπός, μαύρος, καστανός, γκρι, πορτοκαλί, κόκκινος ή ακόμη και λευκός λόγω κηρώδους επικάλυψης.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα των αφίδων είναι οι δύο μικροί σωληνοειδείς σχηματισμοί που προεξέχουν από το πίσω μέρος της κοιλιάς τους. Οι σχηματισμοί αυτοί ονομάζονται σιφώνια ή κορνίκια και αποτελούν μοναδικό χαρακτηριστικό της οικογένειας Aphididae. Από αυτά εκκρίνονται αμυντικές ουσίες και φερομόνες συναγερμού, οι οποίες προειδοποιούν τις υπόλοιπες αφίδες της αποικίας όταν πλησιάζει κάποιος θηρευτής.

Οι αφίδες διαθέτουν εξειδικευμένο στοματικό μόριο νύσσοντος-μυζητικού τύπου, με το οποίο διαπερνούν τους φυτικούς ιστούς και απομυζούν τους χυμούς που κυκλοφορούν στο φλοίωμα των φυτών. Η τροφή αυτή είναι ιδιαίτερα πλούσια σε σάκχαρα αλλά σχετικά φτωχή σε πρωτεΐνες, γι' αυτό οι αφίδες πρέπει να καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες φυτικού χυμού ώστε να καλύψουν τις διατροφικές τους ανάγκες.

Το πλεονάζον σάκχαρο αποβάλλεται με τη μορφή ενός γλυκού υγρού που είναι γνωστό ως μελίτωμα. Το μελίτωμα αποτελεί σημαντική πηγή τροφής για πολλά άλλα έντομα, ιδιαίτερα για τα μυρμήγκια, τις μέλισσες, τις σφήκες και διάφορες μύγες. Πάνω σε αυτό αναπτύσσονται επίσης μύκητες της καπνιάς, οι οποίοι δημιουργούν το χαρακτηριστικό μαύρο επίχρισμα στα φύλλα και στους βλαστούς.

Η σχέση των αφίδων με τα μυρμήγκια αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αμοιβαιότητας στη φύση. Πολλά είδη μυρμηγκιών προστατεύουν ενεργά τις αποικίες των αφίδων από τους φυσικούς τους εχθρούς και, σε αντάλλαγμα, συλλέγουν το μελίτωμα που παράγουν. Συχνά τα μυρμήγκια αγγίζουν απαλά την κοιλιά των αφίδων με τις κεραίες τους, προκαλώντας την έκκριση σταγονιδίων μελιτώματος, όπως ακριβώς ο άνθρωπος αρμέγει τα κατοικίδια ζώα του. Για τον λόγο αυτό οι αφίδες αποκαλούνται συχνά «οι αγελάδες των μυρμηγκιών».

Η αναπαραγωγή των αφίδων είναι από τις πιο εντυπωσιακές στον κόσμο των εντόμων. Κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού, πολλά είδη αναπαράγονται χωρίς γονιμοποίηση, μέσω παρθενογένεσης. Τα θηλυκά γεννούν ζωντανά θηλυκά άτομα χωρίς να απαιτείται η παρουσία αρσενικών. Αυτή η μορφή αναπαραγωγής επιτρέπει στις αποικίες να αυξάνονται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ένα μόνο άτομο μπορεί να δώσει απογόνους που αριθμούν πολλές χιλιάδες.

Όταν οι συνθήκες γίνουν δυσμενείς ή οι αποικίες αποκτήσουν πολύ μεγάλη πυκνότητα, εμφανίζονται πτερωτά άτομα τα οποία εγκαταλείπουν το φυτό ξενιστή και αναζητούν νέες περιοχές για αποικισμό. Προς το τέλος της καλλιεργητικής περιόδου, πολλά είδη παράγουν αρσενικά και θηλυκά άτομα που ζευγαρώνουν και γεννούν ανθεκτικά αυγά τα οποία διαχειμάζουν μέχρι την επόμενη άνοιξη.

Οι αφίδες παρουσιάζουν συχνά πολύπλοκους βιολογικούς κύκλους. Πολλά είδη χρησιμοποιούν δύο διαφορετικά φυτά κατά τη διάρκεια του έτους. Ξεκινούν την ανάπτυξή τους σε ένα κύριο ξυλώδες φυτό και αργότερα μετακινούνται σε ποώδη φυτά, επιστρέφοντας ξανά στον αρχικό ξενιστή το φθινόπωρο.

Στη φύση αποτελούν σημαντική πηγή τροφής για πολυάριθμους οργανισμούς. Οι πιο γνωστοί φυσικοί τους εχθροί είναι οι πασχαλίτσες (Coccinellidae), οι προνύμφες των χρυσόφτερων (Chrysopidae), οι προνύμφες των συρφίδων (Syrphidae), διάφορες παρασιτικές σφήκες της οικογένειας Braconidae, αράχνες, αρπακτικά κοριοί και μικρά εντομοφάγα πουλιά. Μία μόνο προνύμφη πασχαλίτσας μπορεί να καταναλώσει εκατοντάδες αφίδες πριν ολοκληρώσει την ανάπτυξή της.

Παρότι αποτελούν βασικό κρίκο των τροφικών αλυσίδων, οι αφίδες είναι επίσης από τους σημαντικότερους εχθρούς της γεωργίας. Η άμεση απομύζηση των φυτικών χυμών εξασθενεί τα φυτά, προκαλεί κατσάρωμα των φύλλων, καθυστέρηση στην ανάπτυξη και μείωση της παραγωγής. Ακόμη σημαντικότερος είναι ο ρόλος τους ως φορείς φυτικών ιών. Κατά τη διάρκεια της διατροφής τους μπορούν να μεταφέρουν περισσότερους από 200 διαφορετικούς φυτικούς ιούς, προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε καλλιέργειες όπως οι πατάτες, τα εσπεριδοειδή, τα λαχανικά, τα όσπρια, τα δημητριακά και τα οπωροφόρα δέντρα.

Στην Κύπρο οι αφίδες εμφανίζονται κυρίως από τα τέλη του χειμώνα μέχρι την άνοιξη, όταν η νέα βλάστηση είναι τρυφερή και πλούσια σε χυμούς. Τις περισσότερες φορές παρατηρούνται σε τριανταφυλλιές, εσπεριδοειδή, αμυγδαλιές, λαχανικά, όσπρια και σε πλήθος αυτοφυών φυτών της κυπριακής υπαίθρου.

Παρά τη φήμη τους ως επιβλαβών εντόμων, οι αφίδες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της βιοποικιλότητας. Συνδέουν τα φυτά με ένα τεράστιο δίκτυο θηρευτών, παρασίτων και συμβιωτικών οργανισμών, συμβάλλοντας στη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Η παρουσία τους, ακόμη και όταν προκαλεί προβλήματα στις καλλιέργειες, αποτελεί μέρος της φυσικής ισορροπίας που έχει διαμορφωθεί μέσα από εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης.

Οι μικροσκοπικές αυτές «μελίγκρες», που συχνά περνούν απαρατήρητες ή αντιμετωπίζονται μόνο ως παράσιτα, κρύβουν πίσω από το μικρό τους μέγεθος μία εξαιρετικά σύνθετη οικολογία και έναν από τους πιο ενδιαφέροντες κύκλους ζωής στον κόσμο των εντόμων.

Σύνοψη Ομάδας

Επιστημονική οικογένεια: Aphididae

Κοινές ονομασίες: Αφίδες, Μελίγκρες

Τάξη: Hemiptera (Ημίπτερα)

Υποτάξη: Sternorrhyncha

Παγκόσμια είδη: Πάνω από 5.500

Ευρωπαϊκά είδη: Περίπου 1.500

Κατάσταση στην Κύπρο: Δεκάδες είδη, κοινά σε φυσικά και καλλιεργούμενα οικοσυστήματα

Μέγεθος: 1–6 mm

Τροφή: Φυτικοί χυμοί (φλοίωμα)

Αναπαραγωγή: Κυρίως παρθενογένεση την άνοιξη και το καλοκαίρι, σεξουαλική αναπαραγωγή το φθινόπωρο σε πολλά είδη

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Παράγουν μελίτωμα, συμβιώνουν με μυρμήγκια και αποτελούν από τους σημαντικότερους φορείς φυτικών ιών παγκοσμίως.

Οικολογική σημασία: Βασική τροφή για πλήθος αρπακτικών και παρασιτοειδών εντόμων, σημαντικός κρίκος των τροφικών αλυσίδων και αναπόσπαστο μέρος της φυσικής βιοποικιλότητας.

Κειμενο Γιωργος Κωνσταντινου - Text by George Konstantinou