The rich and rare biodiversity of Cyprus includes 1,908 plants, 780 seashells, 250 fish, over 7,000 insects, 410 birds including migratory species, 31 mammals, 9 snakes, 11 lizards, 3 amphibians, 120 land snails, an estimated 5,000–8,000 fungi and 3 turtles. These numbers continue to increase through research. Also see All About Cyprus. By George Konstantinou. Email: fanigeorge@hotmail.com – Το υλικό της ιστοσελίδας αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία.
Στην Κύπρο συναντάμε 23 διαφορετικά είδη ερπετών. 11 είδη σαύρας, δύο είδη θαλάσσιων χελωνών, μία χελώνα γλυκού νερού και 9 είδη φιδιών. Τα φίδια τα συναντάμε από το υψόμετρο της θάλασσας μέχρι τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους.
Από τα οκτώ είδη φιδιών της Κύπρου τα τρία είναι δηλητηριώδη, αλλά μόνο το ένα είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο, η φίνα. Τα δύο δηλητηριώδη που δεν είναι επικίνδυνα αποτελούν η σαΐτα και ο ξυλόδροπης, τα οποία είναι οπισθόγλυφα, δηλαδή έχουν τα δόντια τους στο πίσω μέρος του στόματός τους και με ακίνδυνο δηλητήριο για τον άνθρωπο. Ο λόγος που έχουν τα δόντια στο πίσω μέρος του στόματός τους είναι για να βάζουν το δηλητήριό τους στο θύμα τους την ώρα που το καταπίνουν και να το παραλύουν, οπόταν σε περίπτωση δαγκώματος δεν μπορούν να διοχετεύσουν το δηλητήριο.
Ένα από τα 9 φίδια που συναντούμε στην Κύπρο είναι ο Ανήλιος με το κοινό και επιστημονικό όνομα European blind snake or European worm snake – Xerotyphlops (Typhlops) vermicularis (Merrem, 1799) Τυφλίνος, Ανήλιος, σκουλικόφιδο ή Τύφλωψ ο σκωληκοειδής. Ανήκει στην οικογένεια Τυφλοπίδαι (Typhlopidae) και στο γενος Xerotyphlops.
Σε ολόκληρο τον πλανήτη συναντούμε πέραν των 200 διαφορετικών ειδών τυφλών φιδιών που ανήκουν σε αυτή την οικογένεια και σε 18 διαφορετικά γένη. Τα συναντούμε κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές του πλανήτη. Βρίσκονται κυρίως στις τροπικές περιοχές της Αφρικής, της Ασίας, της Αμερικής και σε όλη την ηπειρωτική Αυστραλία και σε διάφορα νησιά. Να σημειώσω ότι μόνο ο ανήλιος του γένους Xerotyphlops υπάρχει στην Κύπρο και στην Ευρώπη.
Ο ανήλιος είναι κοινό είδος, δεν έχει δηλητήριο (Άγλυφο) και είναι φίδι εντελώς ακίνδυνο για τον άνθρωπο. Πρόκειται για πολύ μικρό φίδι που δεν ξεπερνά τα 30-35 εκατοστά και αποτελεί το μικρότερο φίδι της Κύπρου αλλά και ολόκληρής της Ευρώπης. Αν και κοινό είδος στην Κύπρο για τους περισσοτέρους ανθρώπους είναι άγνωστο είδος λόγο της κρυπτικής συμπεριφοράς του μέσα στο χώμα επίσης λόγο της κρυπτικής συμπεριφοράς του πολλά στοιχεία για την βιολογία αυτού του είδους παραμένουν άγνωστα με ανεπαρκείς πληροφορίες.
Όταν τον πιάσεις στο χέρι σου δεν δοκιμάζει καν να δαγκώσει απλός πιέζει δυνατά με την σκληρή ουρά του που μοιάζει σαν κέρατο για να ξεφύγει. Διαθέτει πολύ μικρά δοντάκια στην κάτω γνάθο για να συγκρατεί τα θηράματα του. Ο ανήλιος είναι τυφλό φίδι, στην θέση των ματιών έχει δυο μαύρες κηλίδες καλυμμένες με δέρμα που χρησιμεύουν για να ανιχνεύουν το φως. Ζει κάτω από τις πέτρες και μέσα στο χώμα σε λαγούμια που ανοίγει το ίδιο. Συνήθως μετά από έντονες βροχές βγαίνει από το χώμα και κρύβετε κάτω από τις πέτρες για να μην πνιγεί. Έχει χρώμα έντονο Ρος και στην εμφάνιση μοιάζει πολύ με γαιοσκώληκα (σκουλήκι που ζει στο χώμα). Οι διαφορές του ανήλιου από τον γαιοσκώληκα είναι: ο ανήλιος είναι στεγνός, κινείτε σαν φίδι, έχει φολίδες στο σώμα και έχει τα δυο στίγματα στην θέση των ματιών ενώ ο γαιοσκώληκας είναι υγρός, δεν κινείτε σαν φίδι, δεν έχει φολίδες και μάτια.
Τρέφεται με μυρμήγκια και αβγά μυρμηγκιών αλλά πολύ πιθανών να τρέφεται και με αλλά είδη ασπόνδυλων. Το συναντάμε κυρίως σε πεδινές περιοχές. Είναι κυρίως νυκτόβιο είδος και την νύκτα βγαίνει και στην επιφάνεια αναζητώντας τροφή. Γεννά μέχρι και 8 αυγά σε λαγούμια μέσα στο χώμα.
Εκτός από την Κύπρο τον ανήλιο τον συναντούμε στα Βαλκάνια μέχρι τα Νησιά του Αιγαίου και από την Κύπρο μέχρι το Αφγανιστάν.
Φυσικοί εχθροί του ανήλιου όταν βγαίνει στην επιφάνια την νύκτα είναι οι αλεπούδες, οι γάτοι, οι σκαντζόχοιροι, οι ποντίκες και τα νυκτόβια αρπακτικά πουλιά (κουκουβάγιες). Έχω παρακολουθήσει μερικές φωλιές κουκουβάγιων τη νύχτα και ανάμεσα σε άλλα θηράματα που έφερναν στους νεοσσούς συμπεριλαμβάνονταν και αρκετοί ανήλιοι, κάτι που αποδεικνύει ότι την νύχτα βγαίνουν στο σεργιάνι.
Εχθροί του ανήλιου είναι και οι άνθρωποι που τον σκοτώνουν όπου τον βρουν λόγο ενός μύθου που λέει ότι ο ανήλιος έχει δύο κεφάλια και ότι το δάγκωμά του είναι θανατηφόρο. Πολλοί παππούδες και γονείς διηγούνται αυτούς τους γελοίους μύθους στα μικρά παιδιά τους και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν στα παιδιά φοβίες τις οποίες θα τις κουβαλούν σε όλη τους τη ζωή και με τη σειρά τους θα τις μεταδώσουν στα δικά τους παιδιά. Πολλοί μάλιστα όταν διηγούνται έναν τέτοιο γελοίο μύθο για να γίνουν πιο πιστευτοί λένε ότι το συμβάν που διηγούνται το είδαν και με τα μάτια τους. Όλοι αυτοί οι γελοίοι μύθοι (και υπάρχουν πολλοί) που αφορούν πολλά είδη του τόπου μας κυκλοφορούν από γενιά σε γενιά και οι άνθρωποι τους πιστεύουν και τα σκοτώνουν. Στην ουσία όλοι αυτοί οι μύθοι δρουν εναντίον της βιοποικιλότητας του τόπου μας.
Γιώργος Κωνσταντίνου
Απο άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης
Text and photographs by George Konstantinou
In Cyprus, we encounter 23 different species of reptiles: 11 species of lizards, two species of sea turtles, one freshwater turtle and nine species of snakes. Snakes are found from sea level up to the highest peaks of the Troodos Mountains.
Of the eight species of snakes found in Cyprus, three are venomous, but only one is dangerous to humans: the blunt-nosed viper. The two venomous species that are not dangerous are the Montpellier snake and the cat snake. These are rear-fanged snakes, meaning that their teeth are located at the back of the mouth, and their venom is harmless to humans. The reason their teeth are positioned at the rear of the mouth is so that they can inject venom into their prey while swallowing it and paralyse it. Therefore, in the event of a bite, they cannot effectively deliver their venom.
One of the nine snakes found in Cyprus is the European blind snake, also known as the European worm snake – Xerotyphlops (Typhlops) vermicularis (Merrem, 1799), known in Greek as Tyflinos, Anilios, Skoulikofido or Typhlops the worm-like. It belongs to the family Typhlopidae and to the genus Xerotyphlops.
Throughout the world, more than 200 different species of blind snakes belonging to this family and to 18 different genera are found. They occur mainly in tropical and subtropical regions of the planet. They are found mainly in the tropical regions of Africa, Asia and America, throughout mainland Australia and on various islands. It should be noted that only the blind snake of the genus Xerotyphlops occurs in Cyprus and Europe.
The blind snake is a common species, it is non-venomous and completely harmless to humans. It is a very small snake that does not exceed 30–35 centimetres and is the smallest snake in Cyprus as well as in the whole of Europe. Although it is a common species in Cyprus, it is unknown to most people because of its secretive behaviour underground. Also because of its secretive behaviour, many aspects of the biology of this species remain unknown, with insufficient information available.
When you hold it in your hand, it does not even attempt to bite. It simply presses strongly with its hard tail, which resembles a horn, in an effort to escape. It has very small teeth in the lower jaw for holding its prey. The blind snake is a blind species. In place of eyes, it has two black spots covered by skin, which are used to detect light.
It lives under stones and in the soil, inside burrows that it digs itself. Usually, after heavy rainfall, it emerges from the ground and hides under stones so that it does not drown. It has a vivid pink colour and in appearance closely resembles an earthworm, a worm that lives in the soil.
The differences between the blind snake and the earthworm are the following: the blind snake is dry, moves like a snake, has scales on its body and has two spots where its eyes are located, while the earthworm is moist, does not move like a snake, has no scales and no eyes.
It feeds on ants and ant eggs, but it is very likely that it also feeds on other types of invertebrates. We encounter it mainly in lowland areas. It is primarily nocturnal and at night it comes to the surface in search of food. It lays up to eight eggs in burrows inside the soil.
Apart from Cyprus, the blind snake is found in the Balkans as far as the Aegean Islands and from Cyprus eastwards to Afghanistan.
The natural enemies of the blind snake when it comes to the surface at night are foxes, cats, hedgehogs, rats and nocturnal birds of prey such as owls. I have observed several owl nests at night, and among the various prey items brought to the chicks were several blind snakes, proving that they come out wandering at night.
Humans are also enemies of the blind snake, killing it wherever they find it because of a myth claiming that the blind snake has two heads and that its bite is fatal. Many grandparents and parents tell these ridiculous myths to their young children, with the result that the children develop fears that they carry throughout their lives and later pass on to their own children.
Many people, when telling such a ridiculous myth, make it seem more believable by claiming that they witnessed the incident with their own eyes. All these ridiculous myths—and there are many of them—concerning numerous species of our country are passed from generation to generation. People believe them and kill the animals. In reality, all these myths work against the biodiversity of our country.
George Konstantinou
From my article in the newspaper Politis
Στην Κύπρο συναντάμε 23 διαφορετικά είδη ερπετών, 11 είδη σαυρών, δύο είδη θαλάσσιων χελωνών, μία χελώνα γλυκού νερού και 9 είδη φιδιών.
Από τα 9 είδη φιδιών της Κύπρου τα τρία είναι δηλητηριώδη αλλά μόνο το ένα είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο, η φίνα. Τα δύο δηλητηριώδη που δεν είναι επικίνδυνα είναι, η Σαΐτα και ο Ξυλόδροπης τα οποία είναι οπισθόγλυφα, δηλαδή έχουν τα δόντια τους στο πίσω μέρος του στόματός στην πάνω σιαγόνα και με ακίνδυνο δηλητήριο για τον άνθρωπο. Ο λόγος που έχουν τα δόντια στο πίσω μέρος του στόματός είναι για να βάζουν το δηλητήριο τους στο θύμα τους την ώρα που το καταπίνουν. Η θέση των δοντιών είναι αρκετά πίσω στο στόμα τους οπόταν σε περίπτωση δαγκώματος δεν μπορούν να διοχετεύσουν το δηλητήριο. Σε πολύ σπάνια περίπτωση διοχέτευσης δηλητηρίου στον άνθρωπο το δηλητήριο είναι αδύνατο και ακίνδυνο και το μόνο που μπορεί να προκαλέσει είναι ελαφρό πρήξιμο στο σημείο του δαγκώματος, λίγο πόνο και μπορεί ελαφρό πυρετό. Πιθανόν προβλήματα να δημιουργηθούν σε αλλεργικά άτομα, αλλά όπως ανάφερα είναι σχεδόν αδύνατο με το δάγκωμα ενός οπισθόγλυφου φιδιού να διοχετευθεί δηλητήριο. Για να μπορέσει να σου διοχετεύσει δηλητήριο το φίδι πρέπει να χώσει κάποιος το δάχτυλο του βαθιά στο στόμα του φιδιού. Στην Κύπρο ποτέ δεν είχαμε σοβαρές επιπτώσεις από το δάγκωμα τέτοιων φιδιών. HΣαΐτα και ο Ξυλόδροπης ποτέ δεν επιτίθενται στον άνθρωπο και η μόνη περίπτωση να σε δαγκώσουν είναι να τα πατήσεις ή να τα πιάσεις κατά λάθος. Είναι φίδια σφικτήρες, δηλαδή σκοτώνουν τα θηράματα τους δια στραγγαλισμού, δαγκώνουν τα θηράματα τους και με αστραπιαίες κινήσεις τυλίγονται γύρο τους σφίγγοντας τα μέχρι να παραλύσουν, μετά αρχίζουν να τα καταπίνουν πάντα αρχίζοντας από το κεφάλι βάζοντας και μια δόση δηλητηρίου που ίσως να προετοιμάζει το γεύμα για την χώνεψη.
European cat snake (Telescopus fallax) (Fleischmann, 1831) Ξυλόδροπης,Αγιόφιδο
Και τα δυο είδη προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 92/43/ΕΚ καθώς και από τον Κυπριακό Νόμο 153(Ι)2003.
Η Σαΐτα ή Σαπίτης με το κοινό αγγλικό όνομα Montpellier snake και το επιστημονικό όνομα Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) της οικογένειας Lamprophiidae έχει ευρεία εξάπλωση από τα παράλια μέχρι και τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Πρόκειται για κοινό είδος του τόπου μας που συνήθως αποφεύγει τις κατοικημένες περιοχές. Αυτό αποδεικνύετε από τις εκατοντάδες κλήσης της πυροσβεστικής για απομακρύνσεις φιδιών που εισβάλουν σε σπίτια. Τουλάχιστον στην επαρχεία Λευκωσίας μόνο σε μια περίπτωση το φίδι ήταν Σαΐτα. Είναι ημερόβιο φίδι που τρέφεται με σαύρες (με αγαπημένο του έδεσμα τον Κουρκουτά), πουλιά, αμφίβια, τρωκτικά και άλλα μικρά θηλαστικά ακόμα και με άλλα φίδια.
Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης.
Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης.
Γίνετε αρκετά μεγάλο και μπορεί να ξεπεράσει και τα δύο μέτρα σε μήκος, αλλά πολύ σπάνια θα δούμε ένα τέτοιο μεγάλο φίδι λόγο του ανελέητου σκοτωμού τους από τους ανθρώπους. Όταν είναι σε νεαρή ηλικία το χρώμα του είναι καφέ με μικρά άσπρα στίγματα και άσπρα σχέδια στο κεφάλι, ενώ τα ενήλικα έχουν γκριζωπό ομοιόμορφο προς ελαιοπράσινο χρώμα με ασπροκίτρινο το κάτω μέρος του σώματος τους. Πρόκειται για πολύ γρήγορο φίδι εξ ου και το όνομα Σαΐτα. Διαθέτη αναρριχητικές, κυνηγητικές και κολυμβητικές ικανότητες. Χαρακτηριστική είναι η στάση που παίρνει όταν νιώσει κάποιο θόρυβο ή όταν θέλει να δει καλύτερά, ανασηκώνει το κεφάλι της ψηλά σαν κόπρα μέχρι και το ένα τρίτο του σώματος της. Όταν νοιώσει ότι απειλείτε συρίζει δυνατά για να φοβίσει και να προειδοποιήσει αυτόν που την πλησιάζει. Ζευγαρώνει την άνοιξη και γεννά το καλοκαίρι αναλόγως του μεγέθους της από 5 μέχρι και 20 αυγά που εκκολάπτονται με την θερμοκρασία του περιβάλλοντός μετά από περίπου δυο μήνες (φθινόπωρο). Εκτός από την Κύπρο την συναντούμε στην Βόρεια Αφρική, Ελλάδα, Δυτική Ασία από την Τουρκία και τα μεσογειακά παράλια της Μέσης Ανατολής μέχρι το Ιράν.
European cat snake (Telescopus fallax) (Fleischmann, 1831) Ξυλόδροπης,Αγιόφιδο
Ο Ξυλόδροπης ή Αγιόφιδο με το κοινό αγγλικό όνομα European cat snake και επιστημονικό όνομα Telescopus fallaxcyprianus (Fleischmann, 1831) της οικογένειας Κολουβρίδες (Colubridae) έχει και αυτό ευρεία εξάπλωση από τα παράλια μέχρι και τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Αποτελεί ενδημικό υποείδος της Κύπρου και είναι το δεύτερο μικρότερο σε μήκος φίδι του τόπου μας, με μήκος από 80 μέχρι 100 εκατοστά. Πρόκειται για κυρίως νυκτόβιο φίδι που τρέφεται με σαύρες, νεοσσούς και μικρά θηλαστικά. Είναι κοινό είδος του τόπου μας και αρκετά πιο κοινό στην επαρχεία Πάφου. Είναι εξαιρετικός αναρριχητής και αναρριχάται πάνω σε ξερολιθιές (δόμες), τοίχους και κορμούς αναζητώντας την αγαπημένη του τροφή που είναι οι σαύρες. Όταν νοιώσει ότι απειλείτε παρά το μικρό του μέγεθος συρίζει δυνατά για να φοβίσει και να προειδοποιήσει αυτόν που τον πλησιάζει. Είναι νωχελικό, αργοκίνητο φίδι με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να το πλησιάζουν εύκολα και να το σκοτώνουν. Οι κόρες των ματιών του έχουν σχήμα σχισμής η οποίες διαστέλλονται το βράδυ για να διευκολύνουν τη νυχτερινή όραση του όπως και η φίνα. Διαθέτει σώμα γκρίζου-μπεζ χρώματος με σκούρες καφέ μπάρες τοποθετημένες κατ’ εναλλαγή στο πάνω μέρος της πλάτης του που μοιάζουν επίσης με την φίνα και για αυτό πολλοί το συνεχίζουν με την επικίνδυνη οχιά και το σκοτώνουν. Ζευγαρώνει την άνοιξη και γεννά το καλοκαίρι αναλόγως του μεγέθους της από 5 μέχρι και 10 αυγά που εκκολάπτονται με την θερμοκρασία του περιβάλλοντός μετά από περίπου δυο μήνες (φθινόπωρο). Εκτός από την Κύπρο το συναντούμε στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, Δυτική Ασία από την Τουρκία και τα μεσογειακά παράλια της Μέσης Ανατολής μέχρι το Ιράν.
Οι κυριότεροι εχθροί των δυο αυτών φιδιών είναι όπως πάντα ο άνθρωπος που τα σκοτώνει όπου τα βρει, τα αρπαχτικά πουλιά, οι αλεπούδες και τα άλλα φίδια.
Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης.
European cat snake (Telescopus fallax) (Fleischmann, 1831) Ξυλόδροπης,Αγιόφιδο,
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
Ο Γιώργος Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1960 στη Λευκωσία και είναι φυσιοδίφης ερευνητής της κυπριακής βιοποικιλότητας. Φωτογράφος και κινηματογραφιστής αγρίας ζωής και πρόεδρος του συνδέσμου προστασίας φυσικής κληρονομίας και βιοποικιλότητας της Κύπρου. Με ακούραστη δράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα του τόπου μας.
Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com
Τηλ. 96376823
The Venomous but Harmless-to-Humans Snakes of Cyprus: Montpellier Snake and European Cat Snake
GEORGE KONSTANTINOU, 17/11/2019
Text and photographs by George Konstantinou
In Cyprus, we encounter 23 different species of reptiles: 11 species of lizards, two species of sea turtles, one freshwater turtle and nine species of snakes.
Of the nine snake species found in Cyprus, three are venomous, but only one, the Blunt-nosed Viper, is dangerous to humans. The other two venomous snakes that are not considered dangerous to humans are the Montpellier Snake and the European Cat Snake. Both are rear-fanged snakes, meaning that their venom-delivering teeth are located towards the back of the upper jaw, and their venom is not considered dangerous to humans.
The reason their fangs are positioned towards the back of the mouth is to introduce venom into their prey while swallowing it. Because the fangs are situated quite far back in the mouth, it is difficult for these snakes to inject venom during an ordinary defensive bite.
In the very rare event that venom is introduced into a person, its effects are generally mild and may include slight swelling at the site of the bite, some pain and possibly a mild fever. Problems could potentially occur in individuals with an allergic reaction, but, as mentioned above, envenomation from the bite of a rear-fanged snake is very uncommon.
For such a snake to introduce venom effectively, a finger would normally have to reach far back into its mouth. In Cyprus, we have never had serious consequences from the bites of these snakes.
The Montpellier Snake and European Cat Snake do not normally attack people. A bite is most likely to occur if someone accidentally steps on or handles one.
Both snakes subdue their prey by biting it and using their bodies to restrain it. With rapid movements, they coil around their prey and hold it before beginning to swallow it, normally starting from the head. Venom may also assist in subduing the prey and possibly in the digestive process.
Both species are protected under the European Habitats Directive 92/43/EEC as well as Cyprus Law 153(I)/2003.
Montpellier Snake – Malpolon insignitus
The Montpellier Snake, known in Cyprus as Saita or Sapitis, has the common English name Montpellier Snake and the scientific name Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827). It belongs to the family Lamprophiidae.
It has a wide distribution in Cyprus, from coastal areas to the higher elevations of the Troodos Mountains. It is a common species on the island and usually avoids inhabited areas.
This is also indicated by the hundreds of calls received by the Fire Service concerning snakes entering houses. At least in the Nicosia District, only in one case was the snake involved a Montpellier Snake.
It is a diurnal snake that feeds on lizards—one of its favourite prey species being the Starred Agama—as well as birds, amphibians, rodents, other small mammals and even other snakes.
The Montpellier Snake can grow quite large and may exceed two metres in length, although seeing such a large individual is very rare because many snakes are killed by people.
When young, its colour is brown with small white spots and white markings on the head. Adults have a more uniform greyish to olive-green colour, with a whitish-yellow underside.
It is an extremely fast snake, which explains its Cypriot name Saita, meaning something moving like an arrow. It is a capable climber, hunter and swimmer.
A characteristic behaviour can be observed when it hears a disturbance or attempts to obtain a better view of its surroundings. It raises its head and the front part of its body high above the ground, somewhat reminiscent of a cobra, sometimes lifting as much as one-third of its body.
When it feels threatened, it hisses loudly in an attempt to frighten and warn whatever is approaching it.
It mates in spring and lays eggs during the summer. Depending on the size of the female, the clutch may contain approximately 5 to 20 eggs. These develop under ambient environmental temperatures and hatch after approximately two months, towards autumn.
Outside Cyprus, the species occurs in North Africa, Greece and western Asia, from Turkey and the Mediterranean coasts of the Middle East eastwards towards Iran.
European Cat Snake – Telescopus fallax cyprianus
The European Cat Snake, known in Cyprus as Xylodropis or Agiofido, has the scientific name Telescopus fallax cyprianus (Fleischmann, 1831) and belongs to the family Colubridae.
It also has a wide distribution in Cyprus, from coastal areas to the higher elevations of the Troodos Mountains.
The Cypriot form is an endemic subspecies of Cyprus and is the second-smallest snake on the island, reaching approximately 80–100 centimetres in length.
It is primarily a nocturnal snake and feeds on lizards, young birds and small mammals. It is a common species in Cyprus and is particularly common in the Paphos District.
The European Cat Snake is an excellent climber. It climbs dry-stone walls, other walls and tree trunks while searching for its preferred prey, particularly lizards.
When it feels threatened, despite its relatively small size, it can hiss loudly in an attempt to frighten and warn an approaching animal or person.
It is generally a slow-moving snake, which unfortunately makes it easier for people to approach and kill it.
Its pupils are vertically slit-shaped and expand at night to facilitate nocturnal vision, similar to those of the Blunt-nosed Viper.
Its body is greyish-beige with dark brown markings arranged along the upper part of the back. These markings can make it superficially resemble the Blunt-nosed Viper, and for this reason many people confuse it with the dangerous viper and kill it.
The European Cat Snake mates in spring and lays its eggs during summer. Depending on the size of the female, it lays approximately 5 to 10 eggs, which develop under ambient environmental temperatures and hatch after approximately two months, towards autumn.
Outside Cyprus, the species Telescopus fallax occurs in southeastern Europe and western Asia, including Turkey and the Mediterranean regions of the Middle East extending towards Iran.
Natural Enemies and Human Persecution
The main enemies of these two snakes include, as is so often the case, humans who kill them whenever they encounter them, as well as birds of prey, foxes and other snakes.
Both the Montpellier Snake and the European Cat Snake form part of the natural biodiversity of Cyprus. Although both possess venom, their biology and rear-fanged dentition are very different from those of the Blunt-nosed Viper, the venomous snake of Cyprus that represents a significant medical risk to humans.
GEORGE KONSTANTINOU
George Konstantinou was born in 1960 in Nicosia and is a naturalist and researcher of Cypriot biodiversity. He is a wildlife photographer and filmmaker and President of the Cyprus Natural Heritage and Biodiversity Protection Association. He is also highly active on social media in raising awareness about the environment and biodiversity of Cyprus.
Κείμενο, φωτογραφίες, βίντεο του Γιώργου Κωνσταντίνου 13/10/2019
Στην Κύπρο συναντάμε είκοσι δύο διαφορετικά είδη ερπετών. Έντεκα είδη σαυρών, δύο είδη θαλάσσιων χελωνών, μία χελώνα γλυκού νερού και 9 είδη φιδιών.
Το θερκό με το κοινό και επιστημονικό όνομα Black Whip Snake - Dolichophis jugularis (Linnaeus, 1758) Θερκό, Μαύρο φίδι ή Περβολάρης της οικογένειας Κολουβρίδες (Colubridae) είναι ημερόβιο φίδι και αποτελεί ένα από τα 9 φίδια της Κύπρου και ένα από τα μη δηλητηριώδη φίδια της Κύπρου. Το συναντούμε από τα παράλια μέχρι και τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους με εξάπλωση σε ολόκληρη την Κύπρο.
Αποτελεί το μεγαλύτερο σε μήκος φίδι της Κύπρου αλλά και της Ευρώπης με μήκος που φτάνει περίπου τα τρία μέτρα, αλλά στην Κύπρο πολύ σπάνια συναντάς ένα Θερκό με τόσο μεγάλο μέγεθος λόγο του ανελέητου σκοτωμού τους από τους ανθρώπους που δεν τα αφήνουν να ζήσουν αρκετά για να πάρουν το τελικό τους μέγεθος. Η φοβία των κυπρίων γενικά για τα φίδια και οι διάφοροι μύθοι που κυκλοφορούν έχουν ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι να σκοτώνουν αυτά τα υπέροχα και ωφέλιμα ζώα. Ένας αναληθής και γελοίος μύθος που κυκλοφορά στην Κύπρο και που δυστυχώς οι πλείστοι τον πιστεύουν λέει ότι αν ενοχλήσεις ένα Θερκό αυτό δένετε κόμπο και αρχίζει να σε χτυπά σαν μαστίγιο, και μάλιστα οι περισσότεροι από αυτούς που διηγούνται αυτόν τον γελοίο μύθο για να γίνουν πιστευτοί λένε ότι αυτή η συμπεριφορά του Θερκού έτυχε στους ίδιους ή το είδαν να συμβαίνει σε κάποιον άλλο. Ένας άλλος επίσης αναληθής μύθος λέει ότι οι παλιοί διατηρούσαν Θερκά στα περιβόλια τους για να τρώνε τα βλαβερά τρωκτικά που τους έκαναν μεγάλες ζημίες και μάλιστα για να διατηρούν συνεχώς τα Θερκά στα περιβόλια τους τους έβαζαν δοχεία με γάλα για να πίνουν. Στην πραγματικότητα τα Θερκά δεν πίνουν γάλα και ούτε μένουν συνεχώς στον ίδιο τόπο αλλά συνεχώς μετακινούνται για εξεύρεση τροφής, από αυτόν τον μύθο πηρέ και το όνομα Περβολάρης. Το Θερκό ποτέ δεν επιτίθεται στον άνθρωπο εκτός αν απειληθεί. Για να δαγκώσει κάποιον πρέπει να το πατήσει κατά λάθος ή να προσπαθήσει να το πιάσει. Εάν στριμωχτεί κάπου και δεν έχει τρόπο διαφυγής παίρνει αμυντική στάση σηκώνοντας το κεφάλι βγάζοντας νευρικά την γλώσσα έξω συρίζοντας για να σε φοβίσει και να απομακρυνθείς από κοντά του. Εάν έχει τρόπο διαφυγής με την θέα ενός ανθρώπου θα εξαφανιστεί σε κλάσματα δευτερολέπτου. Εάν δείτε ένα Θερκό στην αυλή σας το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να το αγνοήσετε και πολύ πιθανόν να μην το ξαναδείτε. Εάν μπει μέσα στο σπίτι σας μην το σκοτώσετε αλλά να ειδοποιήσετε την πυροσβεστική και θα σας δώσει τα τηλέφωνα ειδικών για να το απομακρύνουν.
Νεαρό
Παρά τον ανελέητο σκοτωμό τους από τους κυπρίους ο πληθυσμός τους ευτυχώς βρίσκετε σε ικανοποιητικά επίπεδα. Μπορώ να πω ότι ο πληθυσμός των Θερκών στην Κύπρο είναι κατά πολύ μεγαλύτερος από όλα τα άλλα είδη φιδιών της Κύπρου. Το 95% των κλήσεων στην πυροσβεστική για απομάκρυνση φιδιών από σπίτια, αυλές και άλλα υποστατικά πρόκειται για ακίνδυνα θερκά.
Τα Θερκά αλλά και όλα τα φίδια είναι πολύ ωφέλιμα για τη γεωργία καθώς ένα μεγάλο μέρος της διατροφής τους αποτελείται από τρωκτικά (κυρίως νυφίτσες) τα οποία προκαλούν πολλές αρρώστιες και ανυπολόγιστες ζημιές στον άνθρωπο. Έτσι κρατούν τις ισορροπίες της φύσης. Εκτός από τρωκτικά τρέφονται επίσης με άλλα μικρά θηλαστικά, με σαύρες, πουλιά, βατράχους, αλλά φίδια ακόμα και με Φίνες. Υπάρχει ακόμα και έντονος κανιβαλισμός μεταξύ τους, δηλαδή τρώνε και φίδια του δικού τους είδους (Το μεγάλο τρώει το μικρότερο).
Νεαρό
Τα Θερκά αλλά και όλα τα φίδια ζευγαρώνουν τέλος της άνοιξης αρχές καλοκαιριού και γεννούν τα αβγά τους μέσα καλοκαιριού και εκκολάπτονται το φθινόπωρο. Γεννούν ανάλογος του μεγέθους τους μέχρι και 20 μακρουλά μεμβρανοειδή αυγά σε τρύπες, λαγούμια, σχισμές βράχων, κάτω από μεγάλες πέτρες και άλλα αντικείμενα, τα αυγά εκκολάπτονται με την θερμοκρασία και υγρασία του περιβάλλοντος σε περίπου 2 μήνες. Τα εκκολαπτόμενα μικρά Θερκά είναι σε θέση να επιβιώσουν μόνα τους και τρέφονται κυρίως με μικρές σαύρες μέχρι να μεγαλώσουν και να μπορούν να φάνε πιο μεγάλα θηράματα. Στο ζευγάρωμά τους είναι ακίνητα με ενωμένα τα σώματά τους. Πολλές φορές βλέπουμε δύο φίδια να συμπεριφέρονται παράξενα, να τυλίγονται μεταξύ τους και να ανασηκώνονται από το έδαφος σαν να χορεύουν. Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν ότι αυτό που βλέπουν είναι μια ιεροτελεστία ζευγαρώματος αλλά αυτό είναι λάθος, στην πραγματικότητα αυτό που βλέπουν είναι μια φιλονικία μεταξύ δύο αρσενικών για εδαφική επικράτεια. Η μάχη αυτή δεν είναι βίαια και έχει ως αποτέλεσμα την επικράτηση του πιο δυνατού και τη φυγή του αδύνατου.
Πρόκειται για πολύ γρήγορα και ευκίνητα φίδια και έχουν την ικανότητα να αναρριχώνται με μεγάλη ευκολία σε ανώμαλους τοίχους, ξερολιθιές, γκρεμούς ακόμα και σε δέντρα. Μια φορά μου ζητήθηκε να απομακρύνω ένα Θερκό από την ταράτσα μιας τετραώροφης πολυκατοικίας στην καρδιά της Λευκωσίας, ενώ μια άλλη φορά από ένα πανύψηλο δέντρο σε αυλή σπιτιού.
Το χρώμα των νεαρών Θερκών διαφέρει από τα ενήλικα. Από την εκκόλαψη και μέχρι τριών χρονών τα Θερκά έχουν πρασινωπό χρώμα με καφετιά στίγματα, μετά τα τρία χρόνια αποχτούν σταδιακά το γυαλιστερό μαύρο χρώμα, το μαύρο χρώμα το έχουν στο πάνω μέρος ενώ η κοιλιά τους είναι άσπρη. Πολλοί δεν το γνωρίζουν αυτό και με την θέα ενός νεαρού Θερκού πιστεύουν ότι πρόκειται για άλλο είδος φιδιού.
Τα Θερκά όπως και όλα τα είδη φιδιών αλλάζουν το δέρμα τους αρκετές φορές τον χρόνο. Σκοπός της αλλαγής του δέρματος είναι για να μπορέσουν να μεγαλώσουν, επίσης με την αλλαγή του δέρματος απαλλάσσονται από τυχόν παράσιτα, γδαρσίματα και σημάδια από επουλωμένες πληγές. Η διαδικασία αλλαγής του δέρματος δεν γίνετε από την μια στιγμή στην άλλη αλλά διαρκεί μερικές μέρες. Περίπου 6 με 7 μέρες πριν την αλλαγή του δέρματος τα μάτια του φιδιού γίνονται ολόασπρα από την αποκολλήσει του δέρματος από τα μάτια με αποτέλεσμα το φίδι να μην βλέπει καθόλου, βρίσκει ένα ασφαλές μέρος και κουλουριάζετε μέχρι να έρθει η ώρα της αλλαγής, κατά την αλλαγή τρίβετε πάνω σε ξύλα ή πέτρες και το δέρμα αρχίζει να βγαίνει σιγά σιγά από το κεφάλι μέχρι την ουρά ολόκληρο. Κατά την διάρκεια αυτής της διαδικασίας το φίδι είναι ευάλωτο σε θηρευτές και επίσης δεν τρέφετε καθόλου. Το αλλαγμένο δέρμα των φιδιών στην Κύπρο το ονομάζουν φόρεμα, ντύμα, πετσιά ή μαδέρι της κουφής.
Να αναφέρω μια παράξενη συμπεριφορά του είδους αυτού που δεν έχω παρατηρήσει σε άλλο είδος φιδιού αλλά ούτε αναφέρετε σε καμία βιβλιογραφία. Εντόπισα ένα μεγάλο Θερκό στον πάτο ενός πηγαδιού με βάθος περίπου 8 μέτρα μέσα στο νερό, στην προσπάθεια μου να το σώσω παρατήρησα ότι το φίδι κάθε λίγη ώρα άνοιγε το στόμα και έβγαζε ένα λεπτό ήχο σαν κλάμα, μετά από αρκετά χρόνια απομάκρυνα ένα Θερκό από σπίτι και το τοποθέτησα σε μια ειδική σακούλα, μέχρι να το απελευθερώσω το άκουσα αρκετές φορές να βγάζει τον ίδιο ακριβώς ήχο με το φίδι του πηγαδιού. Είναι εκπληκτικό, όταν εγκλωβιστούν κάπου και δεν έχουν τρόπο διαφυγής βγάζουν ήχους απελπισίας σαν να κλαίνε.
Εχθροί των Θερκών στην Κύπρο εκτός από τον άνθρωπο είναι τα αρπακτικά πουλιά, οι γάτοι, οι αλεπούδες και όταν είναι σε πολύ νεαρή ηλικία τα τρώνε άλλα είδη φιδιών, οι σκαντζόχοιροι και όσο και να σας φαίνεται παράξενο οι νυφίτσες (όταν το θήραμα γίνεται θύτης).
Τα Θερκά εκτός από την Κύπρο τα συναντούμε στην Ελλάδα, Μάλτα, Τουρκιά, Ισραήλ, Ιορδανία, Συρία, Κουβέιτ, Λίβανο, Ιράκ και Ιράν. Στην Συρία στα καταστήματα κατοικίδιων πουλάνε τα Θερκά και τα νερόφιδα κατά εκατοντάδες (κάτι που είδα με τα μάτια μου) και πραγματικά δεν έχω καταλάβει τον λόγο που τα αγοράζει κάποιος και για ποιο σκοπό.
Τα Θερκά προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 92/43/ΕΚ καθώς και τον Κυπριακό Νόμο 153(Ι)2003 που προνοούν πολύ αυστηρά πρόστιμα όταν τα σκοτώσεις αλλά δυστυχώς οι νόμοι αυτοί δεν εφαρμόζονται και κανένας δεν διαμαρτύρεται. Δεν θέλω να τους πάρω όλους στον λαιμό μου αλλά δυστυχώς οι περισσότεροι ζωόφιλοι στην Κύπρο περιορίζονται στην φιλοζωία του σκυλιού και του γατιού, τα υπόλοιπα άλλα ζώα να πάνε στον διάολο. Δεν λέω ότι δεν πρέπει να αγαπούμε σκύλους και γάτους αλλά φιλοζωία είναι να σέβεσαι να αγαπάς και να προστατεύεις με κάθε τρόπο όλα τα ζώα του πλανήτη μας. Όλα είναι μια αλυσίδα, κάθε είδος που αφανίζετε από τον πλανήτη φέρνει και το ανθρώπινο γένος πιο κοντά στον αφανισμό.
ΜΗΝ τα σκοτώνετε είναι τελείως ακίνδυνα, είναι ρυθμιστές της φύσης.
Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com - Τηλ 96376823
The Black Whip Snake of Cyprus
Text, photographs and video by George Konstantinou, 13/10/2019
In Cyprus, we encounter twenty-two different species of reptiles: eleven species of lizards, two species of sea turtles, one freshwater turtle and nine species of snakes.
The Black Whip Snake, with the common and scientific name Black Whip Snake – Dolichophis jugularis (Linnaeus, 1758), known in Cyprus as Therko, Black Snake or Pervoláris, belongs to the family Colubridae. It is a diurnal snake and is one of the nine species of snakes found in Cyprus and one of the non-venomous snakes of the island. It can be found from the coast up to the highest peaks of the Troodos Mountains and is distributed throughout Cyprus.
It is the longest snake in Cyprus and also in Europe, reaching approximately three metres in length. In Cyprus, however, it is very rare to encounter a Therko of such a large size because of the relentless killing of these snakes by people, who do not allow them to live long enough to reach their full size. The general fear Cypriots have of snakes, together with the various myths surrounding them, results in people killing these magnificent and beneficial animals.
One false and ridiculous myth circulating in Cyprus, which unfortunately most people believe, claims that if you disturb a Therko, it ties itself into a knot and begins striking you like a whip. In fact, most of those who tell this ridiculous story, in an attempt to make it more believable, claim that this behaviour happened to them personally or that they witnessed it happening to someone else.
Another equally false myth says that in the old days people kept Therka in their orchards so that they would eat the harmful rodents that caused extensive damage. It is even said that, in order to keep the Therka permanently in their orchards, people placed containers of milk for them to drink. In reality, Therka do not drink milk, nor do they remain permanently in the same place. They are constantly moving in search of food. It is from this myth that the snake acquired the Cypriot name Pervoláris, meaning “the orchard dweller”.
The Therko never attacks humans unless it feels threatened. For it to bite someone, a person would have to accidentally step on it or attempt to catch it. If it becomes cornered somewhere with no means of escape, it assumes a defensive posture, raising its head, nervously flicking its tongue and hissing in an attempt to frighten you and make you move away. If it has an escape route, at the sight of a human it will disappear within fractions of a second.
If you see a Therko in your garden, the best thing to do is ignore it, and you will most likely never see it again. If one enters your house, do not kill it. Instead, contact the Fire Service, which will provide you with the telephone numbers of specialists who can remove it.
Despite the relentless killing of these snakes by Cypriots, their population fortunately remains at satisfactory levels. I can say that the population of Therka in Cyprus is considerably larger than that of all the other snake species found on the island. About 95% of calls to the Fire Service concerning the removal of snakes from houses, gardens and other premises involve harmless Therka.
Therka, like all snakes, are extremely beneficial to agriculture because a large part of their diet consists of rodents, which spread many diseases and cause incalculable damage to humans. In this way, snakes help maintain the balance of nature. Apart from rodents, they also feed on other small mammals, lizards, birds, frogs and other snakes, even Blunt-nosed Vipers. There is also intense cannibalism among them, meaning that they eat snakes of their own species—the larger snake eating the smaller one.
Therka, like all snakes, mate at the end of spring and beginning of summer. They lay their eggs in midsummer, and these hatch in autumn. Depending on their size, they lay up to twenty elongated, membranous eggs in holes, burrows, rock crevices, beneath large stones and other objects. The eggs hatch through the temperature and humidity of the environment after approximately two months.
The newly hatched Therka are capable of surviving on their own and feed mainly on small lizards until they grow large enough to consume bigger prey. During mating, the snakes remain motionless with their bodies joined together.
Many times, we see two snakes behaving strangely, intertwining with each other and rising from the ground as though they were dancing. Most people believe that what they are witnessing is a mating ritual, but this is incorrect. What they are actually seeing is a confrontation between two males over territorial dominance. This fight is not violent and results in the stronger male prevailing and the weaker one retreating.
They are extremely fast and agile snakes and have the ability to climb rough walls, dry-stone walls, cliffs and even trees with great ease. On one occasion, I was asked to remove a Therko from the roof of a four-storey apartment building in the heart of Nicosia, while on another occasion I had to remove one from a very tall tree in the garden of a house.
The colour of young Therka differs from that of adults. From hatching until approximately three years of age, they have a greenish colour with brown markings. After the age of three, they gradually acquire their glossy black colour. The upper part of the body is black, while the belly is white. Many people are unaware of this and, when they see a young Therko, believe that it is a different species of snake.
Therka, like all snake species, shed their skin several times a year. The purpose of shedding is to allow them to grow, while at the same time helping them rid themselves of possible parasites, scratches and marks from healed wounds.
The process of shedding does not happen from one moment to the next but lasts several days. Approximately six to seven days before shedding, the snake's eyes become completely white as the old skin separates from the eyes, resulting in the snake being unable to see. It finds a safe place and coils up until the time comes to shed. During shedding, it rubs itself against pieces of wood or stones, and the skin gradually begins to come off from the head towards the tail, eventually coming off whole.
During this process, the snake is vulnerable to predators and does not feed at all. In Cyprus, the shed skin of snakes is known by various traditional names, including forema, ntyma, petsia or maderi tis koufis.
I would like to mention a strange behaviour of this species that I have never observed in any other species of snake, nor have I seen it mentioned in any literature. I once found a large Therko at the bottom of a well approximately eight metres deep, in the water. While attempting to rescue it, I noticed that every so often the snake opened its mouth and produced a faint sound resembling crying.
Several years later, I removed a Therko from a house and placed it in a special bag. Before I released it, I heard it several times producing exactly the same sound as the snake in the well. It is remarkable that when they become trapped somewhere with no means of escape, they produce sounds of distress as though they were crying.
Apart from humans, the enemies of Therka in Cyprus include birds of prey, cats and foxes. When the snakes are very young, they are also preyed upon by other species of snakes, hedgehogs and, strange as it may seem, weasels—when the prey becomes the predator.
Apart from Cyprus, Therka are found in Greece, Malta, Turkey, Israel, Jordan, Syria, Kuwait, Lebanon, Iraq and Iran. In Syria, Therka and water snakes are sold by the hundreds in pet shops—something I have seen with my own eyes—and I genuinely do not understand why people buy them or for what purpose.
Therka are protected under European Directive 92/43/EEC, as well as under Cypriot Law 153(I)2003, which provide for very severe penalties for killing them. Unfortunately, these laws are not enforced and nobody protests.
I do not want to tar everyone with the same brush, but unfortunately most animal lovers in Cyprus limit their love of animals to dogs and cats, while all the other animals can go to hell. I am not saying that we should not love dogs and cats, but loving animals means respecting, loving and protecting, in every possible way, all the animals on our planet.
Everything is part of a chain. Every species that disappears from our planet brings the human race one step closer to extinction.
DO NOT kill them. They are completely harmless; they are regulators of nature.
%20(Fleischmann,%201831)%20%CE%9E%CF%85%CE%BB%CF%8C%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B7%CF%82,%CE%91%CE%B3%CE%B9%CF%8C%CF%86%CE%B9%CE%B4%CE%BF.jpg)
%20%CE%A3%CE%B1%CE%90%CF%84%CF%84%CE%B1%20-%20%CE%A3%CE%B1%CF%80%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82..jpg)
%20%CE%A3%CE%B1%CE%90%CF%84%CF%84%CE%B1%20-%20%CE%A3%CE%B1%CF%80%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82.JPG)
%20(Fleischmann,%201831)%20%CE%9E%CF%85%CE%BB%CF%8C%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B7%CF%82,%CE%91%CE%B3%CE%B9%CF%8C%CF%86%CE%B9%CE%B4%CE%BF..jpg)
%20%CE%A3%CE%B1%CE%90%CF%84%CF%84%CE%B1%20-%20%CE%A3%CE%B1%CF%80%CE%AF%CF%84%CE%B7%CF%82,.jpg)
%20(Fleischmann,%201831)%20%CE%9E%CF%85%CE%BB%CF%8C%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%80%CE%B7%CF%82,%CE%91%CE%B3%CE%B9%CF%8C%CF%86%CE%B9%CE%B4%CE%BF,.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)