Xerotyphlops (Typhlops) vermicularis (Merrem, 1799) Τυφλίνος, - Ανήλιος, το τυφλό φίδι της Κύπρου - - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 10/5/2020

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

The eight snakes of Cyprus - Τα οκτώ είδη φιδιών τις Κύπρου

Λίστα ερπετών και αμφίβιων της Κύπρου - List of reptiles and amphibians of Cyprus

Τι πρέπει να ξέρουμε για τα κυπριακά φίδια (Web TV) - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 8/5/2018

Απίστευτες φωτογραφίες και βίντεο κυπριακών φιδιών - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 25/9/2017

Απίστευτο: Πολύ πιθανόν νέο σπάνιο είδος φιδιού στην Κύπρο - - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 16/10/2017

Here you can see a 35 videos of snake rescues from homes and released back into the wild  – 35 βίντεος από Διασώσεις και απελευθερώσεις φιδιών που εισβάλουν σε σπίτια 

Below in English.

Κείμενο, φωτογραφιες, του Γιώργου Κωνσταντίνου

Στην Κύπρο συναντάμε 23 διαφορετικά είδη ερπετών. 11 είδη σαύρας, δύο είδη θαλάσσιων χελωνών, μία χελώνα γλυκού νερού και 9 είδη φιδιών. Τα φίδια τα συναντάμε από το υψόμετρο της θάλασσας μέχρι τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους.

Από τα οκτώ είδη φιδιών της Κύπρου τα τρία είναι δηλητηριώδη, αλλά μόνο το ένα είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο, η φίνα. Τα δύο δηλητηριώδη που δεν είναι επικίνδυνα αποτελούν η σαΐτα και ο ξυλόδροπης, τα οποία είναι οπισθόγλυφα, δηλαδή έχουν τα δόντια τους στο πίσω μέρος του στόματός τους και με ακίνδυνο δηλητήριο για τον άνθρωπο. Ο λόγος που έχουν τα δόντια στο πίσω μέρος του στόματός τους είναι για να βάζουν το δηλητήριό τους στο θύμα τους την ώρα που το καταπίνουν και να το παραλύουν, οπόταν σε περίπτωση δαγκώματος δεν μπορούν να διοχετεύσουν το δηλητήριο.

Ένα από τα 9 φίδια που συναντούμε στην Κύπρο είναι ο Ανήλιος με το κοινό και επιστημονικό όνομα European blind snake or European worm snake – Xerotyphlops (Typhlops) vermicularis (Merrem, 1799) Τυφλίνος, Ανήλιος, σκουλικόφιδο ή Τύφλωψ ο σκωληκοειδής. Ανήκει στην οικογένεια Τυφλοπίδαι (Typhlopidae) και στο γενος Xerotyphlops.

Σε ολόκληρο τον πλανήτη συναντούμε πέραν των 200 διαφορετικών ειδών τυφλών φιδιών που ανήκουν σε αυτή την οικογένεια και σε 18 διαφορετικά γένη. Τα συναντούμε κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές του πλανήτη. Βρίσκονται κυρίως στις τροπικές περιοχές της Αφρικής, της Ασίας, της Αμερικής και σε όλη την ηπειρωτική Αυστραλία και σε διάφορα νησιά. Να σημειώσω ότι μόνο ο ανήλιος του γένους Xerotyphlops υπάρχει στην Κύπρο και στην Ευρώπη.

Ο ανήλιος είναι κοινό είδος, δεν έχει δηλητήριο (Άγλυφο) και είναι φίδι εντελώς ακίνδυνο για τον άνθρωπο. Πρόκειται για πολύ μικρό φίδι που δεν ξεπερνά τα 30-35 εκατοστά και αποτελεί το μικρότερο φίδι της Κύπρου αλλά και ολόκληρής της Ευρώπης. Αν και κοινό είδος στην Κύπρο για τους περισσοτέρους ανθρώπους είναι άγνωστο είδος λόγο της κρυπτικής συμπεριφοράς του μέσα στο χώμα επίσης λόγο της κρυπτικής συμπεριφοράς του πολλά στοιχεία για την βιολογία αυτού του είδους παραμένουν άγνωστα με ανεπαρκείς πληροφορίες.

Όταν τον πιάσεις στο χέρι σου δεν δοκιμάζει καν να δαγκώσει απλός πιέζει δυνατά με την σκληρή ουρά του που μοιάζει σαν κέρατο για να ξεφύγει. Διαθέτει πολύ μικρά δοντάκια στην κάτω γνάθο για να συγκρατεί τα θηράματα του. Ο ανήλιος είναι τυφλό φίδι, στην θέση των ματιών έχει δυο μαύρες κηλίδες καλυμμένες με δέρμα που χρησιμεύουν για να ανιχνεύουν το φως. Ζει κάτω από τις πέτρες και μέσα στο χώμα σε λαγούμια που ανοίγει το ίδιο. Συνήθως μετά από έντονες βροχές βγαίνει από το χώμα και κρύβετε κάτω από τις πέτρες για να μην πνιγεί. Έχει χρώμα έντονο Ρος και στην εμφάνιση μοιάζει πολύ με γαιοσκώληκα (σκουλήκι που ζει στο χώμα). Οι διαφορές του ανήλιου από τον γαιοσκώληκα είναι: ο ανήλιος είναι στεγνός, κινείτε σαν φίδι, έχει φολίδες στο σώμα και έχει τα δυο στίγματα στην θέση των ματιών ενώ ο γαιοσκώληκας είναι υγρός, δεν κινείτε σαν φίδι, δεν έχει φολίδες και μάτια.

Τρέφεται με μυρμήγκια και αβγά μυρμηγκιών αλλά πολύ πιθανών να τρέφεται και με αλλά είδη ασπόνδυλων. Το συναντάμε κυρίως σε πεδινές περιοχές. Είναι κυρίως νυκτόβιο είδος και την νύκτα βγαίνει και στην επιφάνεια αναζητώντας τροφή. Γεννά μέχρι και 8 αυγά σε λαγούμια μέσα στο χώμα.

Εκτός από την Κύπρο τον ανήλιο τον συναντούμε στα Βαλκάνια μέχρι τα Νησιά του Αιγαίου και από την Κύπρο μέχρι το Αφγανιστάν.

Φυσικοί εχθροί του ανήλιου όταν βγαίνει στην επιφάνια την νύκτα είναι οι αλεπούδες, οι γάτοι, οι σκαντζόχοιροι, οι ποντίκες και τα νυκτόβια αρπακτικά πουλιά (κουκουβάγιες). Έχω παρακολουθήσει μερικές φωλιές κουκουβάγιων τη νύχτα και ανάμεσα σε άλλα θηράματα που έφερναν στους νεοσσούς συμπεριλαμβάνονταν και αρκετοί ανήλιοι, κάτι που αποδεικνύει ότι την νύχτα βγαίνουν στο σεργιάνι.

Εχθροί του ανήλιου είναι και οι άνθρωποι που τον σκοτώνουν όπου τον βρουν λόγο ενός μύθου που λέει ότι ο ανήλιος έχει δύο κεφάλια και ότι το δάγκωμά του είναι θανατηφόρο. Πολλοί παππούδες και γονείς διηγούνται αυτούς τους γελοίους μύθους στα μικρά παιδιά τους και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν στα παιδιά φοβίες τις οποίες θα τις κουβαλούν σε όλη τους τη ζωή και με τη σειρά τους θα τις μεταδώσουν στα δικά τους παιδιά. Πολλοί μάλιστα όταν διηγούνται έναν τέτοιο γελοίο μύθο για να γίνουν πιο πιστευτοί λένε ότι το συμβάν που διηγούνται το είδαν και με τα μάτια τους. Όλοι αυτοί οι γελοίοι μύθοι (και υπάρχουν πολλοί) που αφορούν πολλά είδη του τόπου μας κυκλοφορούν από γενιά σε γενιά και οι άνθρωποι τους πιστεύουν και τα σκοτώνουν. Στην ουσία όλοι αυτοί οι μύθοι δρουν εναντίον της βιοποικιλότητας του τόπου μας.

Γιώργος Κωνσταντίνου

Απο άρθρο μου στην εφημερίδα Πολίτης

Text and photographs by George Konstantinou In Cyprus, we encounter 23 different species of reptiles: 11 species of lizards, two species of sea turtles, one freshwater turtle and nine species of snakes. Snakes are found from sea level up to the highest peaks of the Troodos Mountains. Of the eight species of snakes found in Cyprus, three are venomous, but only one is dangerous to humans: the blunt-nosed viper. The two venomous species that are not dangerous are the Montpellier snake and the cat snake. These are rear-fanged snakes, meaning that their teeth are located at the back of the mouth, and their venom is harmless to humans. The reason their teeth are positioned at the rear of the mouth is so that they can inject venom into their prey while swallowing it and paralyse it. Therefore, in the event of a bite, they cannot effectively deliver their venom. One of the nine snakes found in Cyprus is the European blind snake, also known as the European worm snake – Xerotyphlops (Typhlops) vermicularis (Merrem, 1799), known in Greek as Tyflinos, Anilios, Skoulikofido or Typhlops the worm-like. It belongs to the family Typhlopidae and to the genus Xerotyphlops. Throughout the world, more than 200 different species of blind snakes belonging to this family and to 18 different genera are found. They occur mainly in tropical and subtropical regions of the planet. They are found mainly in the tropical regions of Africa, Asia and America, throughout mainland Australia and on various islands. It should be noted that only the blind snake of the genus Xerotyphlops occurs in Cyprus and Europe. The blind snake is a common species, it is non-venomous and completely harmless to humans. It is a very small snake that does not exceed 30–35 centimetres and is the smallest snake in Cyprus as well as in the whole of Europe. Although it is a common species in Cyprus, it is unknown to most people because of its secretive behaviour underground. Also because of its secretive behaviour, many aspects of the biology of this species remain unknown, with insufficient information available. When you hold it in your hand, it does not even attempt to bite. It simply presses strongly with its hard tail, which resembles a horn, in an effort to escape. It has very small teeth in the lower jaw for holding its prey. The blind snake is a blind species. In place of eyes, it has two black spots covered by skin, which are used to detect light. It lives under stones and in the soil, inside burrows that it digs itself. Usually, after heavy rainfall, it emerges from the ground and hides under stones so that it does not drown. It has a vivid pink colour and in appearance closely resembles an earthworm, a worm that lives in the soil. The differences between the blind snake and the earthworm are the following: the blind snake is dry, moves like a snake, has scales on its body and has two spots where its eyes are located, while the earthworm is moist, does not move like a snake, has no scales and no eyes. It feeds on ants and ant eggs, but it is very likely that it also feeds on other types of invertebrates. We encounter it mainly in lowland areas. It is primarily nocturnal and at night it comes to the surface in search of food. It lays up to eight eggs in burrows inside the soil. Apart from Cyprus, the blind snake is found in the Balkans as far as the Aegean Islands and from Cyprus eastwards to Afghanistan. The natural enemies of the blind snake when it comes to the surface at night are foxes, cats, hedgehogs, rats and nocturnal birds of prey such as owls. I have observed several owl nests at night, and among the various prey items brought to the chicks were several blind snakes, proving that they come out wandering at night. Humans are also enemies of the blind snake, killing it wherever they find it because of a myth claiming that the blind snake has two heads and that its bite is fatal. Many grandparents and parents tell these ridiculous myths to their young children, with the result that the children develop fears that they carry throughout their lives and later pass on to their own children. Many people, when telling such a ridiculous myth, make it seem more believable by claiming that they witnessed the incident with their own eyes. All these ridiculous myths—and there are many of them—concerning numerous species of our country are passed from generation to generation. People believe them and kill the animals. In reality, all these myths work against the biodiversity of our country. George Konstantinou From my article in the newspaper Politis

Cyprus naturalist George Konstantinou - Cyprus Mail with George Konstantinou 17/9/2023

See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Lower in Greek

Cyprus naturalist George Konstantinou

By Theo PanayidesSeptember 20, 2023

A grand project is being planned from a small home in Geri, where an obsessive, single-minded man is trying to know everything. At least about the island, finds THEO PANAYIDES

The small house in Geri where George Konstantinou lives with his wife Fani looks much like any other small house, albeit veiled behind a burst of bougainvillea. You’d never know what treasures lie within, nor indeed how unique its occupants are. The garden is overgrown, goldfish gleam in a murky-looking pond. Inside, the living room is bedecked with a massive collection of sea shells, including from as far afield as the Philippines. I sit in an armchair, not really noticing the two plastic jars on the floor beside me till George points them out: one of the jars holds a snake (actually a 20-cm ‘cat snake’), the other a scorpion. Fani makes us coffee, then beckons: “There’s an elephant in the corridor, if you’d like to take a look”.

A grand project is being planned from a small home in Geri, where an obsessive, single-minded man is trying to know everything. At least about the island, finds THEO PANAYIDES 

The small house in Geri where George Konstantinou lives with his wife Fani looks much like any other small house, albeit veiled behind a burst of bougainvillea. You’d never know what treasures lie within, nor indeed how unique its occupants are. The garden is overgrown, goldfish gleam in a murky-looking pond. Inside, the living room is bedecked with a massive collection of sea shells, including from as far afield as the Philippines. I sit in an armchair, not really noticing the two plastic jars on the floor beside me till George points them out: one of the jars holds a snake (actually a 20-cm ‘cat snake’), the other a scorpion. Fani makes us coffee, then beckons: “There’s an elephant in the corridor, if you’d like to take a look”.

The small house in Geri where George Konstantinou lives with his wife Fani looks much like any other small house, albeit veiled behind a burst of bougainvillea. You’d never know what treasures lie within, nor indeed how unique its occupants are. The garden is overgrown, goldfish gleam in a murky-looking pond. Inside, the living room is bedecked with a massive collection of sea shells, including from as far afield as the Philippines. I sit in an armchair, not really noticing the two plastic jars on the floor beside me till George points them out: one of the jars holds a snake (actually a 20-cm ‘cat snake’), the other a scorpion. Fani makes us coffee, then beckons: “There’s an elephant in the corridor, if you’d like to take a look”.

The elephant – unlike the snake and scorpion – isn’t real, of course; it’s around two dozen elephant fossils, arranged on the wall in the approximate shape of the beasts they once belonged to. George’s collection of fossils is even more extensive than his collection of sea shells, indeed he says it numbers in the millions – which sounds unlikely but it’s possible, given that he’s spent decades going out into Nature on a daily basis. “There are very few things in Cyprus which my eyes haven’t seen,” he tells me. A mutual friend has already mentioned how she’ll send George a photo if she sees some unusual insect in her house or garden – and he’ll invariably reply in a couple of minutes, with its Latin name and general habits.

That’s impressive, but it’s not the whole story. Knowing every species of animal, insect, bird, plant – even fish; he used to be a freediver – on the island is a huge accomplishment, then again experts exist in all walks of life. What’s amazing about George Konstantinou isn’t just his knowledge but his temperament, his personality, his obsessive nature – even to the point of being self-destructive – and the expansive scope of his ambition. The small house in Geri houses not just fossils (so many fossils “you could set up a museum of natural history of Cyprus”) and reptiles in jars, it’s also where he spends many hours on his magnum opus, an all-encompassing online encyclopaedia of our heritage and biodiversity.

He’s a doleful-looking man, naturally gruff but not unfriendly. His bushy beard is grey, flecked with yellow around the lips; his fingers are stained with tobacco. “You won’t find me even two minutes without a cigarette,” he admits, chain-smoking roll-ups while talking to me and watching National Geographic on TV. “A friend of mine shot that!” he exclaims suddenly, pointing to a clip of a blunt-nosed viper (our only dangerous snake that’s native to Cyprus) biting a heron and refusing to let go; all the big channels apparently trawl YouTube looking for clips, then email creators for permission. (One of his own nature videos, a 15-second clip, was on BBC Earth a few days ago.) It’s mid-afternoon, on a grey cloudy Thursday; any day is fine, said George over the phone, but it has to be after 12 o’clock – I’d assumed because he works in the mornings, but in fact it’s because he sleeps. “What time did I go to bed today?” he asks his wife.

“In the morning,” shrugs Fani.

“8am!” he reports triumphantly. “I was working on the website. And not just last night. I’m giving you today as an example, but it’s the same every day.” He’ll work 15 hours (“20 hours, if you can believe it”) on his various projects, a bit less in winter but only because he makes up the difference by going out on field trips. It’s a life that would test the stamina even of a man in good health – but in fact George’s health isn’t good. He’s now 63; at 30 he came down with diabetes, out of nowhere and without any family history to serve as a warning – a disease which, left unchecked, gradually wears down the organs. He had his first heart attack in his early 50s. “I had another one last September which destroyed 70 per cent of my heart. I had to put in a pacemaker.”

Smoking cigarettes and pulling all-nighters doesn’t sound like the best idea for a man with a dodgy heart. Shouldn’t he be taking better care of himself? “Yeah, but I can’t,” he replies. “I want to finish what I’m doing.”

Well, isn’t he afraid of death?

“No, not at all,” he says instantly, having presumably become quite familiar with the circle of life through his forays in the natural world. (“This scene you’re seeing now, I’ve seen hundreds of times,” he says at one point, as National Geographic plays a clip of an eagle swooping down on its prey.) “I’m ready to go. I’ve seen what I’ve seen [in my life], I’m very happy. Besides, I always said to myself, ‘If I make it to 60, I’ll be happy’. I’m 63 now, so this is just gravy.”

His family (he and Fani have three kids, two sons and a daughter) may wish he were less fatalistic; then again, George also strikes me as the kind of person who won’t be moved, once he makes up his mind about something. He was always unusual, stubbornly himself – and he always had the obsession with Nature, “from the time I was born… My first solo outing was when I was two, my mum came and found me in a wet flowerbed, holding an earthworm and studying it”. He calls it a “gene”, meaning he was born with it – but in fact that’s a misnomer because nobody else in the family (originally from Taktakalas in Nicosia, which they fled after the troubles in 1963) shared his interest in flora and fauna.

“They thought I was nuts,” he recalls of his parents. “I’d go to school and my pockets would be full of snakes, frogs, lizards. I’d put them in my satchel, sometimes they’d escape in the classroom…” The parents never understood – even though his dad came from a village (Gerakies) and had grown up surrounded by Nature. “I might be holding something – something harmless, I mean – and they’d get scared and start yelling. Which is usually what happens with people”. This is a constant refrain in our conversation, ignorant normies who refuse to “understand the value of biodiversity, or to learn about dangerous species and when they’re dangerous” and lash out at every perceived threat, however ludicrous. “Someone sees a cockroach and starts screaming. What’s a cockroach going to do to you? This is a phobia, handed down by the parents.”

George’s grandson

Snakes are a good example, he goes on, and I sneak a glance at the plastic jar inches away from my feet. (The snake and scorpion were collected from private homes; the cops have his phone number, and will call George when someone reports an animal sighting so he can pick up the intruder and set it free during his next field trip.) Snakes are a good example of popular prejudice, he repeats: “It’s so easy! We’ve got eight or nine species, just do some research to know which ones are dangerous, look at some photos so you can recognise them. It’s easy – but they panic, and just kill whatever they see.” The irony is that only one species, the aforementioned blunt-nosed viper, actually has a poisonous bite (two others are also poisonous, but the fangs are at the back of the throat and the venom is only applied as they swallow their prey) – yet even George’s own grandpa, who again grew up in a village, had an irrational fear of serpents: “He’d see me handling a snake and say, ‘You’re going to get yourself killed one day, doing things like that’…” George shakes his head: “Ignorance!”.

Cypriots’ alienation from natural rhythms is a constant source of frustration. Snakes eat rats, so a snake goes into a garden to eat a rat – but the homeowner panics and kills the snake, meaning he then has to put down rat poison which also kills lots of other animals. Or take vultures, which are almost extinct in Cyprus (“We only have about 15 vultures now”); farmers put poison on animal carcasses to kill foxes, vultures swoop down on the carcass and are decimated en masse. “Idiocy!” fumes George. “Ignorance and lack of education. Here, for instance,” he goes on, gesturing vaguely to indicate Geri, “they found a chameleon on the road – the most harmless animal we have in Cyprus – and everyone gathered with rakes and shovels to kill it. I mean, come on.”

These are all good stories – but, again, they don’t quite capture the force of his character, or the scale of his single-mindedness. It’s not just that he knows a lot about biodiversity, it’s also that he gave up his life (and continues to do so, even at the cost of his health) in pursuit of these things. He has no use for money, he assures me, and dislikes city life at the best of times, so for many years – spurred on perhaps by the diabetes, and a sense of time running out – he’d spend almost every day exploring, taking photos, collecting fossils. He had to do it, impelled by some urge to know everything. “For instance, I wanted to see all the butterflies of Cyprus. We have 53 kinds of butterfly, I wouldn’t rest till I’d found them all… Then, for instance, orchids. We have 41 kinds of orchids, I wanted to find them all”.

Fani, whom he’d known for years (they were neighbours as kids, then got married in 1985), shared his passion – the couple also owned a pet shop, to pay the bills – though it didn’t trickle down to their children. “It was tough. I can even say they ended up hating it,” admits George. They didn’t have the ‘gene’ – but “because they were kids we had to take them with us, spending all day in the fields. They want nothing to do with it now!”. Instead, the ‘gene’ seems to have skipped a generation: George’s Facebook is full of photos of his 10-year-old grandson (also named George) who – without prompting – has been doing stuff like picking up rocks to find bugs underneath them since he was a toddler. “He’s 10 years old, but he knows everything!” Grandpa proudly shows me a photo of the younger George holding an amusium cristatum, a two-million-year-old clam fossil which the two of them recently unearthed on a trip to Dali.

Love, I suspect, keeps George going, the joy of seeing his mysterious passion confirmed by a new generation – but rage also keeps him going. “You should know one thing,” he tells me darkly: “Right now, in Cyprus, the idiots are in charge”. The idiots are everywhere, from idiots (a.k.a. hunters) who kill animals indiscriminately, for target practice, to well-paid idiots in government who show no interest in helping with his great encyclopaedia. “Idiots tend to stick together,” says George, having studied the subject extensively, “and get rid of all the smart and productive people. That’s what’s happening in Cyprus.” We also talk about the occupied areas – and again, he says gruffly, “I’m not at all political. I’m just against all the idiots”. He has no time for those who refuse to cross, indeed “we have an obligation to go, to get to know our land – and to show by our presence that we’re still here, we haven’t given it up”. He himself knows every road in the north, every nook and cranny; the website includes a definitive “list of towns and villages in occupied Cyprus”.

Ah yes, the website: his great project, though not the only project. George also has an Instagram (cyprus.wildlife.1960), a YouTube channel (the biggest one on Cyprus biodiversity, with over 1,700 videos) and separate blogs devoted to Cyprus mammals and reptiles – but he’s spent the past eight years working on the website, biodiversitycyprus.blogspot.com, especially the modest-looking ‘All About Cyprus’ link which takes you to a cornucopia of… well, everything. Birds and fungi and insects of Cyprus, isopods of Cyprus (one of which he discovered himself, its official Latin name being armadillo Konstantinoui) – but also old mills of Cyprus, caves of Cyprus, picnic sites and monuments and churches and castles and Venetian bridges of Cyprus. “You have to spend many hours,” he explains mildly, “to comprehend what I’ve done.”

It’s a funny thing about evolution, says George Konstantinou: “Everything comes from mistakes”. It’s the freaks of nature that drive a species forward – the giraffe with the long neck who gains an evolutionary advantage when other giraffes can’t reach the high branches in times of drought. George himself was always a bit of a freak, or at least an unusual specimen – yet he’s driving the species forward (the species in question being Cyprius ignoramus), his righteous rage having led to a mania for educating others on Nature and biodiversity.

“I truly believe I’ve changed people in Cyprus, for the better,” he declares, pointing to the Facebook groups he’s formed and the misinformation he’s tried to dispel. “People are beginning to learn. And once this pig-headed old generation dies out – who don’t know anything, and just kill everything – things are going to change!” A grand project, tucked away in a small house in Geri.

Κύπριος φυσιοδίφης Γιώργος Κωνσταντινου

Του Theo Panayides – 20 Σεπτεμβρίου 2023

Ένα μεγάλο εγχείρημα σχεδιάζεται μέσα από ένα μικρό σπίτι στο Γέρι, όπου ένας άνθρωπος με εμμονή και απόλυτη προσήλωση προσπαθεί να γνωρίζει τα πάντα. Τουλάχιστον, τα πάντα για το νησί, γράφει ο THEO PANAYIDES.

Το μικρό σπίτι στο Γέρι, όπου ο George Konstantinou ζει με τη σύζυγό του Fani, μοιάζει πολύ με οποιοδήποτε άλλο μικρό σπίτι, αν και είναι κρυμμένο πίσω από μια έκρηξη βουκαμβίλιας. Δεν θα μπορούσες ποτέ να φανταστείς τι θησαυροί κρύβονται μέσα, ούτε βέβαια πόσο μοναδικοί είναι οι άνθρωποι που το κατοικούν.

Ο κήπος είναι κατάφυτος και παραμελημένος, ενώ χρυσόψαρα λαμπυρίζουν μέσα σε μια λιμνούλα με θολή όψη. Στο εσωτερικό, το σαλόνι είναι διακοσμημένο με μια τεράστια συλλογή από θαλάσσια κοχύλια, με δείγματα ακόμη και από τόσο μακρινά μέρη όσο οι Φιλιππίνες.

Κάθομαι σε μια πολυθρόνα, χωρίς πραγματικά να προσέξω τα δύο πλαστικά δοχεία που βρίσκονται στο πάτωμα δίπλα μου, μέχρι που ο George μου τα δείχνει: στο ένα δοχείο υπάρχει ένα φίδι —στην πραγματικότητα ένα «cat snake» μήκους 20 εκατοστών— και στο άλλο ένας σκορπιός.

Η Fani μάς φτιάχνει καφέ και ύστερα μου κάνει νόημα:

«Υπάρχει ένας ελέφαντας στον διάδρομο, αν θέλεις να πας να τον δεις».

Ο ελέφαντας —σε αντίθεση με το φίδι και τον σκορπιό— φυσικά δεν είναι αληθινός. Πρόκειται για περίπου δύο δωδεκάδες απολιθώματα ελεφάντων, τοποθετημένα στον τοίχο περίπου στο σχήμα των ζώων στα οποία κάποτε ανήκαν.

Η συλλογή απολιθωμάτων του George είναι ακόμη μεγαλύτερη από τη συλλογή των θαλάσσιων κοχυλιών του. Μάλιστα, ο ίδιος λέει ότι αριθμεί εκατομμύρια δείγματα — κάτι που ακούγεται απίθανο, αλλά είναι δυνατόν, δεδομένου ότι έχει περάσει δεκαετίες βγαίνοντας καθημερινά στη φύση.

«Υπάρχουν πολύ λίγα πράγματα στην Κύπρο που δεν έχουν δει τα μάτια μου», μου λέει.

Μια κοινή μας φίλη μού είχε ήδη αναφέρει ότι, αν δει κάποιο ασυνήθιστο έντομο στο σπίτι ή στον κήπο της, στέλνει μια φωτογραφία στον George — και εκείνος σχεδόν πάντα απαντά μέσα σε λίγα λεπτά, δίνοντάς της τη λατινική ονομασία και πληροφορίες για τις γενικές του συνήθειες.

Αυτό είναι εντυπωσιακό, αλλά δεν είναι ολόκληρη η ιστορία.

Το να γνωρίζει κανείς κάθε είδος ζώου, εντόμου, πουλιού, φυτού —ακόμη και ψαριού, αφού παλαιότερα έκανε ελεύθερη κατάδυση— στο νησί αποτελεί τεράστιο επίτευγμα. Από την άλλη, ειδικοί υπάρχουν σε όλους τους τομείς.

Αυτό που είναι εκπληκτικό στον George Konstantinou δεν είναι μόνο οι γνώσεις του, αλλά και η ιδιοσυγκρασία του, η προσωπικότητά του, η εμμονική του φύση — ακόμη και σε σημείο αυτοκαταστροφής — καθώς και το τεράστιο εύρος της φιλοδοξίας του.

Το μικρό σπίτι στο Γέρι δεν φιλοξενεί μόνο απολιθώματα —τόσα πολλά απολιθώματα ώστε «θα μπορούσες να δημιουργήσεις ένα μουσείο φυσικής ιστορίας της Κύπρου»— και ερπετά μέσα σε δοχεία.

Είναι επίσης ο χώρος όπου περνά αμέτρητες ώρες δουλεύοντας πάνω στο μεγάλο έργο της ζωής του: μια ολοκληρωμένη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της κληρονομιάς και της βιοποικιλότητάς μας.

Ο George είναι ένας άνθρωπος με θλιμμένη όψη, από τη φύση του τραχύς, αλλά όχι εχθρικός. Η πυκνή γενειάδα του είναι γκρίζα, με κιτρινωπές αποχρώσεις γύρω από τα χείλη· τα δάχτυλά του είναι λεκιασμένα από τον καπνό.

«Δεν θα με βρεις ούτε για δύο λεπτά χωρίς τσιγάρο», παραδέχεται, καπνίζοντας το ένα στριφτό μετά το άλλο ενώ μου μιλά και παρακολουθεί National Geographic στην τηλεόραση.

«Ένας φίλος μου το τράβηξε αυτό!» αναφωνεί ξαφνικά, δείχνοντας ένα απόσπασμα με μια οχιά με αμβλεία μύτη —το μοναδικό επικίνδυνο φίδι που είναι αυτόχθονο στην Κύπρο— να δαγκώνει έναν ερωδιό και να αρνείται να τον αφήσει. Όπως φαίνεται, όλα τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια ψάχνουν στο YouTube για βίντεο και στη συνέχεια στέλνουν email στους δημιουργούς ζητώντας άδεια να τα χρησιμοποιήσουν. (Ένα από τα δικά του βίντεο με θέμα τη φύση, ένα απόσπασμα 15 δευτερολέπτων, προβλήθηκε στο BBC Earth πριν από λίγες ημέρες.)

Είναι απόγευμα, μια γκρίζα και συννεφιασμένη Πέμπτη. Οποιαδήποτε μέρα είναι καλή, μου είχε πει ο George στο τηλέφωνο, αλλά πρέπει να είναι μετά τις 12. Είχα υποθέσει ότι αυτό συνέβαινε επειδή εργάζεται τα πρωινά, όμως στην πραγματικότητα είναι επειδή κοιμάται.

«Τι ώρα πήγα για ύπνο σήμερα;» ρωτά τη γυναίκα του.

«Το πρωί», απαντά αδιάφορα η Fani.

«Στις 8 το πρωί!» ανακοινώνει θριαμβευτικά. «Δούλευα στην ιστοσελίδα. Και όχι μόνο χθες βράδυ. Σου δίνω τη σημερινή μέρα ως παράδειγμα, αλλά το ίδιο γίνεται κάθε μέρα».

Δουλεύει 15 ώρες —«20 ώρες, αν μπορείς να το πιστέψεις»— πάνω στα διάφορα έργα του. Λίγο λιγότερο τον χειμώνα, αλλά μόνο επειδή αναπληρώνει τη διαφορά βγαίνοντας σε εξορμήσεις στη φύση.

Είναι ένας τρόπος ζωής που θα δοκίμαζε τις αντοχές ακόμη και ενός ανθρώπου με καλή υγεία — όμως στην πραγματικότητα η υγεία του George δεν είναι καλή. Είναι πλέον 63 ετών. Στα 30 του εμφάνισε διαβήτη, από το πουθενά και χωρίς οικογενειακό ιστορικό που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως προειδοποίηση — μια ασθένεια που, όταν δεν ελέγχεται, φθείρει σταδιακά τα όργανα.

Έπαθε το πρώτο του έμφραγμα λίγο μετά τα 50.

«Έπαθα ακόμη ένα τον περασμένο Σεπτέμβριο, το οποίο κατέστρεψε το 70 τοις εκατό της καρδιάς μου. Χρειάστηκε να βάλω βηματοδότη».

Το να καπνίζει τσιγάρα και να ξενυχτά δουλεύοντας ολόκληρες νύχτες δεν ακούγεται και σαν η καλύτερη ιδέα για έναν άνθρωπο με προβληματική καρδιά. Δεν θα έπρεπε να φροντίζει περισσότερο τον εαυτό του;

«Ναι, αλλά δεν μπορώ», απαντά. «Θέλω να τελειώσω αυτό που κάνω».

Λοιπόν, δεν φοβάται τον θάνατο;

«Όχι, καθόλου», απαντά αμέσως, έχοντας προφανώς εξοικειωθεί αρκετά με τον κύκλο της ζωής μέσα από τις περιπλανήσεις του στον φυσικό κόσμο.

(«Αυτή τη σκηνή που βλέπεις τώρα, την έχω δει εκατοντάδες φορές», λέει κάποια στιγμή, καθώς το National Geographic προβάλλει ένα απόσπασμα με έναν αετό να ορμά πάνω στο θήραμά του.)

«Είμαι έτοιμος να φύγω. Έχω δει όσα έχω δει [στη ζωή μου], είμαι πολύ ευτυχισμένος. Άλλωστε, πάντα έλεγα στον εαυτό μου: “Αν φτάσω τα 60, θα είμαι ευτυχισμένος”. Τώρα είμαι 63, οπότε όλα αυτά είναι επιπλέον κέρδος».

Η οικογένειά του —ο ίδιος και η Fani έχουν τρία παιδιά, δύο γιους και μία κόρη— ίσως να εύχεται να ήταν λιγότερο μοιρολάτρης. Από την άλλη, ο George μου δίνει επίσης την εντύπωση ανθρώπου που, από τη στιγμή που θα πάρει μια απόφαση για κάτι, δεν αλλάζει εύκολα γνώμη.

Ήταν πάντοτε ασυνήθιστος, πεισματικά ο εαυτός του — και πάντοτε είχε αυτή την εμμονή με τη Φύση, «από τη στιγμή που γεννήθηκα… Η πρώτη μου έξοδος μόνος μου ήταν όταν ήμουν δύο χρονών. Η μητέρα μου ήρθε και με βρήκε μέσα σε ένα βρεγμένο παρτέρι, να κρατάω έναν γαιοσκώληκα και να τον μελετώ».

Το αποκαλεί «γονίδιο», εννοώντας ότι γεννήθηκε με αυτό — όμως στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι ακριβώς σωστό, επειδή κανένας άλλος στην οικογένεια —η οποία καταγόταν αρχικά από τον Τακτακαλά της Λευκωσίας, απ’ όπου έφυγαν μετά τις ταραχές του 1963— δεν συμμεριζόταν το ενδιαφέρον του για τη χλωρίδα και την πανίδα.

«Νόμιζαν ότι ήμουν τρελός», θυμάται για τους γονείς του. «Πήγαινα σχολείο και οι τσέπες μου ήταν γεμάτες φίδια, βατράχια, σαύρες. Τα έβαζα στη σχολική μου τσάντα, μερικές φορές ξέφευγαν μέσα στην τάξη…»

Οι γονείς του ποτέ δεν κατάλαβαν — παρόλο που ο πατέρας του καταγόταν από χωριό, τις Γερακιές, και είχε μεγαλώσει περιτριγυρισμένος από τη Φύση.

«Μπορεί να κρατούσα κάτι —κάτι ακίνδυνο, εννοώ— και εκείνοι φοβόντουσαν και άρχιζαν να φωνάζουν. Αυτό συνήθως συμβαίνει με τους ανθρώπους».

Αυτό είναι ένα θέμα που επανέρχεται συνεχώς στη συζήτησή μας: οι αδαείς συνηθισμένοι άνθρωποι που αρνούνται να «καταλάβουν την αξία της βιοποικιλότητας ή να μάθουν για τα επικίνδυνα είδη και πότε είναι επικίνδυνα» και επιτίθενται σε οτιδήποτε αντιλαμβάνονται ως απειλή, όσο παράλογο κι αν είναι.

«Κάποιος βλέπει μια κατσαρίδα και αρχίζει να ουρλιάζει. Τι θα σου κάνει μια κατσαρίδα; Αυτό είναι φοβία, που μεταδίδεται από τους γονείς».

Τα φίδια είναι ένα καλό παράδειγμα, συνεχίζει, κι εγώ ρίχνω κλεφτά μια ματιά στο πλαστικό δοχείο που βρίσκεται λίγα εκατοστά από τα πόδια μου.

(Το φίδι και ο σκορπιός συλλέχθηκαν από ιδιωτικές κατοικίες· η αστυνομία έχει τον αριθμό τηλεφώνου του George και τον καλεί όταν κάποιος αναφέρει την παρουσία κάποιου ζώου, ώστε να πάει να παραλάβει τον ανεπιθύμητο επισκέπτη και να τον απελευθερώσει στην επόμενη εξόρμησή του στη φύση.)

Τα φίδια είναι ένα καλό παράδειγμα της λαϊκής προκατάληψης, επαναλαμβάνει:

«Είναι τόσο εύκολο! Έχουμε οκτώ ή εννέα είδη. Απλώς κάνε λίγη έρευνα για να ξέρεις ποια είναι επικίνδυνα, δες μερικές φωτογραφίες για να μπορείς να τα αναγνωρίζεις. Είναι εύκολο — αλλά πανικοβάλλονται και απλώς σκοτώνουν ό,τι βλέπουν».

Η ειρωνεία είναι ότι μόνο ένα είδος, η προαναφερθείσα οχιά με την αμβλεία μύτη, έχει πραγματικά δηλητηριώδες δάγκωμα. Δύο άλλα είναι επίσης δηλητηριώδη, αλλά τα δόντια βρίσκονται στο πίσω μέρος του στόματος και το δηλητήριο διοχετεύεται μόνο καθώς καταπίνουν το θήραμά τους.

Κι όμως, ακόμη και ο ίδιος ο παππούς του George —ο οποίος επίσης είχε μεγαλώσει σε χωριό— είχε έναν παράλογο φόβο για τα φίδια.

«Με έβλεπε να πιάνω ένα φίδι και μου έλεγε: “Μια μέρα θα σκοτωθείς κάνοντας τέτοια πράγματα…”»

Ο George κουνά το κεφάλι του:

«Άγνοια!»

Η αποξένωση των Κυπρίων από τους φυσικούς ρυθμούς αποτελεί μόνιμη πηγή απογοήτευσης.

Τα φίδια τρώνε αρουραίους, οπότε ένα φίδι μπαίνει σε έναν κήπο για να φάει έναν αρουραίο — όμως ο ιδιοκτήτης του σπιτιού πανικοβάλλεται και σκοτώνει το φίδι. Αυτό σημαίνει ότι στη συνέχεια πρέπει να βάλει ποντικοφάρμακο, το οποίο σκοτώνει επίσης πολλά άλλα ζώα.

Ή πάρτε για παράδειγμα τους γύπες, οι οποίοι έχουν σχεδόν εξαφανιστεί στην Κύπρο.

«Έχουμε μόνο περίπου 15 γύπες τώρα».

Οι αγρότες βάζουν δηλητήριο πάνω σε κουφάρια ζώων για να σκοτώσουν αλεπούδες, οι γύπες κατεβαίνουν στα κουφάρια και εξοντώνονται μαζικά.

«Ηλιθιότητα!» εξοργίζεται ο George. «Άγνοια και έλλειψη παιδείας. Εδώ, για παράδειγμα», συνεχίζει, κάνοντας μια αόριστη χειρονομία για να υποδείξει το Γέρι, «βρήκαν έναν χαμαιλέοντα στον δρόμο —το πιο ακίνδυνο ζώο που έχουμε στην Κύπρο— και μαζεύτηκαν όλοι με τσουγκράνες και φτυάρια για να τον σκοτώσουν. Δηλαδή, έλεος».

Όλες αυτές είναι καλές ιστορίες — αλλά, και πάλι, δεν καταφέρνουν πραγματικά να αποδώσουν τη δύναμη του χαρακτήρα του ή το μέγεθος της απόλυτης προσήλωσής του.

Δεν είναι απλώς ότι γνωρίζει πολλά για τη βιοποικιλότητα. Είναι επίσης ότι αφιέρωσε τη ζωή του —και συνεχίζει να το κάνει, ακόμη και εις βάρος της υγείας του— στην αναζήτηση αυτών των πραγμάτων.

Δεν έχει καμία χρησιμότητα για τα χρήματα, με διαβεβαιώνει, και δεν του αρέσει η ζωή στην πόλη έτσι κι αλλιώς. Έτσι, για πολλά χρόνια —ίσως ωθούμενος και από τον διαβήτη και από την αίσθηση ότι ο χρόνος τελειώνει— περνούσε σχεδόν κάθε μέρα εξερευνώντας, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας απολιθώματα.

Έπρεπε να το κάνει, παρακινούμενος από κάποια εσωτερική ανάγκη να γνωρίσει τα πάντα.

«Για παράδειγμα, ήθελα να δω όλες τις πεταλούδες της Κύπρου. Έχουμε 53 είδη πεταλούδων, δεν θα ησύχαζα μέχρι να τις βρω όλες… Μετά, για παράδειγμα, οι ορχιδέες. Έχουμε 41 είδη ορχιδέας, ήθελα να τις βρω όλες».

Η Fani, την οποία γνώριζε εδώ και χρόνια —ήταν γείτονες όταν ήταν παιδιά και στη συνέχεια παντρεύτηκαν το 1985— μοιραζόταν το πάθος του. Το ζευγάρι είχε επίσης κατάστημα κατοικίδιων ζώων, για να πληρώνει τους λογαριασμούς.

Ωστόσο, το πάθος αυτό δεν πέρασε στα παιδιά τους.

«Ήταν δύσκολο. Μπορώ ακόμη να πω ότι στο τέλος το μίσησαν», παραδέχεται ο George.

Δεν είχαν το «γονίδιο» — αλλά «επειδή ήταν παιδιά, έπρεπε να τα παίρνουμε μαζί μας, περνώντας ολόκληρη τη μέρα στα χωράφια. Τώρα δεν θέλουν να έχουν καμία σχέση με αυτό!»

Αντίθετα, το «γονίδιο» φαίνεται ότι παρέλειψε μία γενιά.

Το Facebook του George είναι γεμάτο φωτογραφίες του δεκάχρονου εγγονού του —που επίσης ονομάζεται George— ο οποίος, χωρίς καμία παρότρυνση, κάνει πράγματα όπως να σηκώνει πέτρες για να βρει ζωύφια από κάτω, από τότε που ήταν νήπιο.

«Είναι 10 χρονών, αλλά τα ξέρει όλα!»

Ο παππούς μού δείχνει περήφανα μια φωτογραφία του μικρού George να κρατά ένα Amusium cristatum, ένα απολίθωμα δίθυρου ηλικίας δύο εκατομμυρίων ετών, το οποίο οι δυο τους είχαν πρόσφατα ξεθάψει σε μια εξόρμηση στο Δάλι.

Η αγάπη, υποψιάζομαι, είναι αυτή που κρατά τον George σε κίνηση, η χαρά να βλέπει το μυστηριώδες πάθος του να επιβεβαιώνεται σε μια νέα γενιά — αλλά και η οργή τον κρατά σε κίνηση.

«Ένα πράγμα πρέπει να ξέρεις», μου λέει σκοτεινά. «Αυτή τη στιγμή, στην Κύπρο, οι ηλίθιοι κάνουν κουμάντο».

Οι ηλίθιοι βρίσκονται παντού: από τους ηλίθιους —δηλαδή τους κυνηγούς— που σκοτώνουν ζώα αδιακρίτως, για εξάσκηση στη σκοποβολή, μέχρι τους καλοπληρωμένους ηλίθιους στην κυβέρνηση που δεν δείχνουν κανένα ενδιαφέρον να βοηθήσουν στη μεγάλη εγκυκλοπαίδειά του.

«Οι ηλίθιοι έχουν την τάση να κολλούν μεταξύ τους», λέει ο George, έχοντας μελετήσει εκτενώς το θέμα, «και να ξεφορτώνονται όλους τους έξυπνους και παραγωγικούς ανθρώπους. Αυτό συμβαίνει στην Κύπρο».

Μιλάμε επίσης για τα κατεχόμενα — και πάλι, λέει τραχιά:

«Δεν είμαι καθόλου πολιτικός. Είμαι απλώς εναντίον όλων των ηλίθιων».

Δεν έχει καθόλου χρόνο για εκείνους που αρνούνται να περάσουν στα κατεχόμενα. Μάλιστα:

«Έχουμε υποχρέωση να πηγαίνουμε, να γνωρίσουμε τη γη μας — και να δείχνουμε με την παρουσία μας ότι είμαστε ακόμη εδώ, ότι δεν την εγκαταλείψαμε».

Ο ίδιος γνωρίζει κάθε δρόμο στον βορρά, κάθε γωνιά και κάθε απόμερο σημείο. Η ιστοσελίδα περιλαμβάνει έναν πλήρη «κατάλογο πόλεων και χωριών της κατεχόμενης Κύπρου».

Α, ναι, η ιστοσελίδα: το μεγάλο του έργο, αν και όχι το μοναδικό.

Ο George έχει επίσης Instagram (cyprus.wildlife.1960), ένα κανάλι στο YouTube —το μεγαλύτερο για τη βιοποικιλότητα της Κύπρου, με περισσότερα από 1.700 βίντεο— καθώς και ξεχωριστά ιστολόγια αφιερωμένα στα θηλαστικά και τα ερπετά της Κύπρου.

Όμως τα τελευταία οκτώ χρόνια εργάζεται πάνω στην ιστοσελίδα biodiversitycyprus.blogspot.com, και ιδιαίτερα στον φαινομενικά λιτό σύνδεσμο “All About Cyprus”, ο οποίος σε οδηγεί σε έναν πραγματικό πλούτο από… λοιπόν, τα πάντα.

Πουλιά και μύκητες και έντομα της Κύπρου, ισόποδα της Κύπρου —ένα από τα οποία ανακάλυψε ο ίδιος και του οποίου η επίσημη λατινική ονομασία είναι Armadillo konstantinoui— αλλά επίσης παλιοί μύλοι της Κύπρου, σπήλαια της Κύπρου, εκδρομικοί χώροι και μνημεία και εκκλησίες και κάστρα και βενετικά γεφύρια της Κύπρου.

«Πρέπει να αφιερώσεις πολλές ώρες», εξηγεί ήρεμα, «για να καταλάβεις τι έχω κάνει».

Είναι παράξενο πράγμα η εξέλιξη, λέει ο George Konstantinou:

«Τα πάντα προέρχονται από λάθη».

Είναι οι παραξενιές της φύσης που οδηγούν ένα είδος προς τα εμπρός — η καμηλοπάρδαλη με τον μακρύ λαιμό που αποκτά εξελικτικό πλεονέκτημα όταν οι άλλες καμηλοπαρδάλεις δεν μπορούν να φτάσουν τα ψηλά κλαδιά σε περιόδους ξηρασίας.

Ο ίδιος ο George ήταν πάντοτε κάπως παράξενος, ή τουλάχιστον ένα ασυνήθιστο δείγμα — κι όμως ωθεί το είδος προς τα εμπρός (το εν λόγω είδος είναι το Cyprius ignoramus), καθώς η δίκαιη οργή του τον οδήγησε σε μια μανία να εκπαιδεύει τους άλλους για τη Φύση και τη βιοποικιλότητα.

«Πιστεύω πραγματικά ότι έχω αλλάξει τους ανθρώπους στην Κύπρο, προς το καλύτερο», δηλώνει, δείχνοντας τις ομάδες στο Facebook που έχει δημιουργήσει και την παραπληροφόρηση που έχει προσπαθήσει να καταρρίψει.

«Οι άνθρωποι αρχίζουν να μαθαίνουν. Και μόλις πεθάνει αυτή η ξεροκέφαλη παλιά γενιά —που δεν ξέρει τίποτα και απλώς σκοτώνει τα πάντα— τα πράγματα θα αλλάξουν!»

Ένα μεγάλο εγχείρημα, κρυμμένο μέσα σε ένα μικρό σπίτι στο Γέρι.

Τα δυο δηλητηριώδη αλλά μη επικίνδυνα φίδια της Κύπρου - Εφημερίδα πολίτης 17/11/2019 - The Two Venomous but Non-Dangerous Snakes of Cyprus – Politis Newspaper, 17/11/2019

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Cat snake -Telescopus fallax cyprianus (Barbour & Amaral, 1927) Ξυλόδροπης, Αγιόφιδο - Endemic subspecies of Cyprus

Montpellier snake - Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης - Cyprus

Θερκό: Το μεγαλύτερο φίδι της Κύπρου αλλά και της Ευρώπης - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 13/10/2019

Λίστα ερπετών και αμφίβιων της Κύπρου - List of reptiles and amphibians of Cyprus

The eight snakes of Cyprus - Τα οκτώ είδη φιδιών τις Κύπρου

Τι πρέπει να ξέρουμε για τα κυπριακά φίδια (Web TV) - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 8/5/2018

Απίστευτες φωτογραφίες και βίντεο κυπριακών φιδιών - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 25/9/2017

Απίστευτο: Πολύ πιθανόν νέο σπάνιο είδος φιδιού στην Κύπρο - - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 16/10/2017

Below in English

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 17/11/2019

Κείμενο, φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου

Στην Κύπρο συναντάμε 23 διαφορετικά είδη ερπετών, 11 είδη σαυρών, δύο είδη θαλάσσιων χελωνών, μία  χελώνα γλυκού νερού και 9 είδη φιδιών.

Από τα 9 είδη φιδιών της Κύπρου τα τρία είναι δηλητηριώδη αλλά μόνο το ένα είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο, η φίνα. Τα δύο δηλητηριώδη που δεν είναι επικίνδυνα είναι, η Σαΐτα και ο Ξυλόδροπης τα οποία είναι οπισθόγλυφα, δηλαδή έχουν τα δόντια τους στο πίσω μέρος του στόματός στην πάνω σιαγόνα  και με ακίνδυνο δηλητήριο για τον άνθρωπο. Ο λόγος που έχουν τα δόντια στο πίσω μέρος του στόματός  είναι για να βάζουν το δηλητήριο τους στο θύμα τους την ώρα που το καταπίνουν. Η θέση των δοντιών είναι αρκετά πίσω στο στόμα τους οπόταν σε περίπτωση δαγκώματος δεν μπορούν να διοχετεύσουν το δηλητήριο. Σε πολύ σπάνια περίπτωση διοχέτευσης δηλητηρίου στον άνθρωπο το δηλητήριο είναι αδύνατο και ακίνδυνο και το μόνο που μπορεί να προκαλέσει είναι ελαφρό πρήξιμο στο σημείο του δαγκώματος, λίγο πόνο και μπορεί ελαφρό πυρετό. Πιθανόν προβλήματα να δημιουργηθούν σε αλλεργικά άτομα, αλλά όπως ανάφερα είναι σχεδόν αδύνατο με το δάγκωμα ενός οπισθόγλυφου φιδιού να διοχετευθεί δηλητήριο. Για να μπορέσει να σου διοχετεύσει δηλητήριο το φίδι πρέπει να χώσει κάποιος το δάχτυλο του βαθιά στο στόμα του φιδιού. Στην Κύπρο ποτέ δεν είχαμε σοβαρές επιπτώσεις από το δάγκωμα τέτοιων φιδιών. H Σαΐτα και ο Ξυλόδροπης ποτέ δεν επιτίθενται στον άνθρωπο και η μόνη περίπτωση να σε δαγκώσουν είναι να τα πατήσεις ή να τα πιάσεις κατά λάθος. Είναι φίδια σφικτήρες, δηλαδή σκοτώνουν τα θηράματα τους δια στραγγαλισμού, δαγκώνουν τα θηράματα τους και με αστραπιαίες κινήσεις τυλίγονται γύρο τους σφίγγοντας τα μέχρι να παραλύσουν, μετά αρχίζουν να τα καταπίνουν πάντα αρχίζοντας από το κεφάλι βάζοντας και μια δόση δηλητηρίου που ίσως να προετοιμάζει το γεύμα για την χώνεψη.    

European cat snake (Telescopus fallax) (Fleischmann, 1831) Ξυλόδροπης,Αγιόφιδο

Και τα δυο είδη προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία 92/43/ΕΚ καθώς και από τον Κυπριακό Νόμο 153(Ι)2003.

Η Σαΐτα ή Σαπίτης με το κοινό αγγλικό όνομα Montpellier snake και το επιστημονικό όνομα Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) της οικογένειας Lamprophiidae έχει ευρεία εξάπλωση από τα παράλια μέχρι και τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Πρόκειται για κοινό είδος του τόπου μας που συνήθως αποφεύγει τις κατοικημένες περιοχές. Αυτό αποδεικνύετε από τις εκατοντάδες κλήσης της πυροσβεστικής για απομακρύνσεις φιδιών που εισβάλουν σε σπίτια. Τουλάχιστον στην επαρχεία Λευκωσίας μόνο σε μια περίπτωση το φίδι ήταν Σαΐτα. Είναι ημερόβιο φίδι που τρέφεται με σαύρες (με αγαπημένο του έδεσμα τον Κουρκουτά), πουλιά, αμφίβια, τρωκτικά και άλλα μικρά θηλαστικά ακόμα και με άλλα φίδια. 

Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης.

Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης.

Γίνετε αρκετά μεγάλο και μπορεί να ξεπεράσει και τα δύο μέτρα σε μήκος, αλλά πολύ σπάνια θα δούμε ένα τέτοιο μεγάλο φίδι λόγο του ανελέητου σκοτωμού τους από τους ανθρώπους. Όταν είναι σε νεαρή ηλικία το χρώμα του είναι καφέ με μικρά άσπρα στίγματα και άσπρα σχέδια στο κεφάλι, ενώ τα ενήλικα έχουν γκριζωπό ομοιόμορφο προς ελαιοπράσινο χρώμα με ασπροκίτρινο το κάτω μέρος του σώματος τους. Πρόκειται για πολύ γρήγορο φίδι εξ ου και το όνομα Σαΐτα. Διαθέτη αναρριχητικές, κυνηγητικές  και κολυμβητικές ικανότητες. Χαρακτηριστική είναι η στάση που παίρνει όταν νιώσει κάποιο θόρυβο ή όταν θέλει να δει καλύτερά, ανασηκώνει το κεφάλι της ψηλά σαν κόπρα μέχρι και το ένα τρίτο του σώματος της. Όταν νοιώσει ότι απειλείτε συρίζει δυνατά για να φοβίσει και να προειδοποιήσει αυτόν που την πλησιάζει. Ζευγαρώνει την άνοιξη και γεννά το καλοκαίρι αναλόγως του μεγέθους της από 5 μέχρι και 20 αυγά που εκκολάπτονται με την θερμοκρασία του περιβάλλοντός μετά από περίπου δυο μήνες (φθινόπωρο). Εκτός από την Κύπρο την συναντούμε στην Βόρεια Αφρική, Ελλάδα, Δυτική Ασία από την Τουρκία και τα μεσογειακά παράλια της Μέσης Ανατολής μέχρι το Ιράν.  

European cat snake (Telescopus fallax) (Fleischmann, 1831) Ξυλόδροπης,Αγιόφιδο

Ο Ξυλόδροπης ή  Αγιόφιδο με το κοινό αγγλικό όνομα European cat snake και επιστημονικό όνομα  Telescopus fallax cyprianus (Fleischmann, 1831) της οικογένειας Κολουβρίδες (Colubridae) έχει και αυτό ευρεία εξάπλωση από τα παράλια μέχρι και τις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους. Αποτελεί ενδημικό υποείδος της Κύπρου και είναι  το δεύτερο μικρότερο σε μήκος φίδι του τόπου μας, με μήκος από 80 μέχρι 100 εκατοστά. Πρόκειται για κυρίως νυκτόβιο φίδι που τρέφεται με σαύρες, νεοσσούς και μικρά θηλαστικά. Είναι κοινό είδος του τόπου μας και αρκετά πιο κοινό στην επαρχεία Πάφου. Είναι εξαιρετικός αναρριχητής και αναρριχάται πάνω σε ξερολιθιές (δόμες), τοίχους και κορμούς αναζητώντας την αγαπημένη του τροφή που είναι οι σαύρες.  Όταν νοιώσει ότι απειλείτε παρά το μικρό του μέγεθος συρίζει δυνατά για να φοβίσει και να προειδοποιήσει αυτόν που τον πλησιάζει. Είναι νωχελικό, αργοκίνητο φίδι με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να το πλησιάζουν εύκολα και να το σκοτώνουν. Οι κόρες των ματιών του έχουν σχήμα σχισμής η οποίες διαστέλλονται το βράδυ για να διευκολύνουν τη νυχτερινή όραση του όπως και η φίνα. Διαθέτει σώμα γκρίζου-μπεζ χρώματος με σκούρες καφέ μπάρες τοποθετημένες κατ’ εναλλαγή στο πάνω μέρος της πλάτης του που μοιάζουν επίσης με την φίνα και για αυτό πολλοί το συνεχίζουν με την επικίνδυνη οχιά και το σκοτώνουν.  Ζευγαρώνει την άνοιξη και γεννά το καλοκαίρι αναλόγως του μεγέθους της από 5 μέχρι και 10 αυγά που εκκολάπτονται με την θερμοκρασία του περιβάλλοντός μετά από περίπου δυο μήνες (φθινόπωρο).  Εκτός από την Κύπρο το συναντούμε στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, Δυτική Ασία από την Τουρκία και τα μεσογειακά παράλια της Μέσης Ανατολής μέχρι το Ιράν.

Οι κυριότεροι εχθροί των δυο αυτών φιδιών είναι όπως πάντα ο άνθρωπος που τα σκοτώνει όπου τα βρει, τα αρπαχτικά πουλιά, οι αλεπούδες και τα άλλα φίδια.

Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827) Σαΐττα - Σαπίτης.

European cat snake (Telescopus fallax) (Fleischmann, 1831) Ξυλόδροπης,Αγιόφιδο,

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Ο Γιώργος Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1960 στη Λευκωσία και είναι φυσιοδίφης ερευνητής της κυπριακής βιοποικιλότητας. Φωτογράφος και κινηματογραφιστής αγρίας ζωής και πρόεδρος του συνδέσμου προστασίας φυσικής κληρονομίας και βιοποικιλότητας της Κύπρου. Με ακούραστη δράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα του τόπου μας.

Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com

Τηλ. 96376823 

The Venomous but Harmless-to-Humans Snakes of Cyprus: Montpellier Snake and European Cat Snake

GEORGE KONSTANTINOU, 17/11/2019

Text and photographs by George Konstantinou

In Cyprus, we encounter 23 different species of reptiles: 11 species of lizards, two species of sea turtles, one freshwater turtle and nine species of snakes.

Of the nine snake species found in Cyprus, three are venomous, but only one, the Blunt-nosed Viper, is dangerous to humans. The other two venomous snakes that are not considered dangerous to humans are the Montpellier Snake and the European Cat Snake. Both are rear-fanged snakes, meaning that their venom-delivering teeth are located towards the back of the upper jaw, and their venom is not considered dangerous to humans.

The reason their fangs are positioned towards the back of the mouth is to introduce venom into their prey while swallowing it. Because the fangs are situated quite far back in the mouth, it is difficult for these snakes to inject venom during an ordinary defensive bite.

In the very rare event that venom is introduced into a person, its effects are generally mild and may include slight swelling at the site of the bite, some pain and possibly a mild fever. Problems could potentially occur in individuals with an allergic reaction, but, as mentioned above, envenomation from the bite of a rear-fanged snake is very uncommon.

For such a snake to introduce venom effectively, a finger would normally have to reach far back into its mouth. In Cyprus, we have never had serious consequences from the bites of these snakes.

The Montpellier Snake and European Cat Snake do not normally attack people. A bite is most likely to occur if someone accidentally steps on or handles one.

Both snakes subdue their prey by biting it and using their bodies to restrain it. With rapid movements, they coil around their prey and hold it before beginning to swallow it, normally starting from the head. Venom may also assist in subduing the prey and possibly in the digestive process.

Both species are protected under the European Habitats Directive 92/43/EEC as well as Cyprus Law 153(I)/2003.

Montpellier Snake – Malpolon insignitus

The Montpellier Snake, known in Cyprus as Saita or Sapitis, has the common English name Montpellier Snake and the scientific name Malpolon insignitus (Geoffroy in Savigny, 1827). It belongs to the family Lamprophiidae.

It has a wide distribution in Cyprus, from coastal areas to the higher elevations of the Troodos Mountains. It is a common species on the island and usually avoids inhabited areas.

This is also indicated by the hundreds of calls received by the Fire Service concerning snakes entering houses. At least in the Nicosia District, only in one case was the snake involved a Montpellier Snake.

It is a diurnal snake that feeds on lizards—one of its favourite prey species being the Starred Agama—as well as birds, amphibians, rodents, other small mammals and even other snakes.

The Montpellier Snake can grow quite large and may exceed two metres in length, although seeing such a large individual is very rare because many snakes are killed by people.

When young, its colour is brown with small white spots and white markings on the head. Adults have a more uniform greyish to olive-green colour, with a whitish-yellow underside.

It is an extremely fast snake, which explains its Cypriot name Saita, meaning something moving like an arrow. It is a capable climber, hunter and swimmer.

A characteristic behaviour can be observed when it hears a disturbance or attempts to obtain a better view of its surroundings. It raises its head and the front part of its body high above the ground, somewhat reminiscent of a cobra, sometimes lifting as much as one-third of its body.

When it feels threatened, it hisses loudly in an attempt to frighten and warn whatever is approaching it.

It mates in spring and lays eggs during the summer. Depending on the size of the female, the clutch may contain approximately 5 to 20 eggs. These develop under ambient environmental temperatures and hatch after approximately two months, towards autumn.

Outside Cyprus, the species occurs in North Africa, Greece and western Asia, from Turkey and the Mediterranean coasts of the Middle East eastwards towards Iran.

European Cat Snake – Telescopus fallax cyprianus

The European Cat Snake, known in Cyprus as Xylodropis or Agiofido, has the scientific name Telescopus fallax cyprianus (Fleischmann, 1831) and belongs to the family Colubridae.

It also has a wide distribution in Cyprus, from coastal areas to the higher elevations of the Troodos Mountains.

The Cypriot form is an endemic subspecies of Cyprus and is the second-smallest snake on the island, reaching approximately 80–100 centimetres in length.

It is primarily a nocturnal snake and feeds on lizards, young birds and small mammals. It is a common species in Cyprus and is particularly common in the Paphos District.

The European Cat Snake is an excellent climber. It climbs dry-stone walls, other walls and tree trunks while searching for its preferred prey, particularly lizards.

When it feels threatened, despite its relatively small size, it can hiss loudly in an attempt to frighten and warn an approaching animal or person.

It is generally a slow-moving snake, which unfortunately makes it easier for people to approach and kill it.

Its pupils are vertically slit-shaped and expand at night to facilitate nocturnal vision, similar to those of the Blunt-nosed Viper.

Its body is greyish-beige with dark brown markings arranged along the upper part of the back. These markings can make it superficially resemble the Blunt-nosed Viper, and for this reason many people confuse it with the dangerous viper and kill it.

The European Cat Snake mates in spring and lays its eggs during summer. Depending on the size of the female, it lays approximately 5 to 10 eggs, which develop under ambient environmental temperatures and hatch after approximately two months, towards autumn.

Outside Cyprus, the species Telescopus fallax occurs in southeastern Europe and western Asia, including Turkey and the Mediterranean regions of the Middle East extending towards Iran.

Natural Enemies and Human Persecution

The main enemies of these two snakes include, as is so often the case, humans who kill them whenever they encounter them, as well as birds of prey, foxes and other snakes.

Both the Montpellier Snake and the European Cat Snake form part of the natural biodiversity of Cyprus. Although both possess venom, their biology and rear-fanged dentition are very different from those of the Blunt-nosed Viper, the venomous snake of Cyprus that represents a significant medical risk to humans.

---

GEORGE KONSTANTINOU

George Konstantinou was born in 1960 in Nicosia and is a naturalist and researcher of Cypriot biodiversity. He is a wildlife photographer and filmmaker and President of the Cyprus Natural Heritage and Biodiversity Protection Association. He is also highly active on social media in raising awareness about the environment and biodiversity of Cyprus.

Contact: fanigeorge@hotmail.com

Tel.: 96376823