Translate

Wednesday, 20 September 2023

Cyprus naturalist George Konstantinou - Cyprus Mail with George Konstantinou 17/9/2023

See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Lower in Greek

Cyprus naturalist George Konstantinou

profile main
A grand project is being planned from a small home in Geri, where an obsessive, single-minded man is trying to know everything. At least about the island, finds THEO PANAYIDES 
The small house in Geri where George Konstantinou lives with his wife Fani looks much like any other small house, albeit veiled behind a burst of bougainvillea. You’d never know what treasures lie within, nor indeed how unique its occupants are. The garden is overgrown, goldfish gleam in a murky-looking pond. Inside, the living room is bedecked with a massive collection of sea shells, including from as far afield as the Philippines. I sit in an armchair, not really noticing the two plastic jars on the floor beside me till George points them out: one of the jars holds a snake (actually a 20-cm ‘cat snake’), the other a scorpion. Fani makes us coffee, then beckons: “There’s an elephant in the corridor, if you’d like to take a look”.
The small house in Geri where George Konstantinou lives with his wife Fani looks much like any other small house, albeit veiled behind a burst of bougainvillea. You’d never know what treasures lie within, nor indeed how unique its occupants are. The garden is overgrown, goldfish gleam in a murky-looking pond. Inside, the living room is bedecked with a massive collection of sea shells, including from as far afield as the Philippines. I sit in an armchair, not really noticing the two plastic jars on the floor beside me till George points them out: one of the jars holds a snake (actually a 20-cm ‘cat snake’), the other a scorpion. Fani makes us coffee, then beckons: “There’s an elephant in the corridor, if you’d like to take a look”.

profile3The elephant – unlike the snake and scorpion – isn’t real, of course; it’s around two dozen elephant fossils, arranged on the wall in the approximate shape of the beasts they once belonged to. George’s collection of fossils is even more extensive than his collection of sea shells, indeed he says it numbers in the millions – which sounds unlikely but it’s possible, given that he’s spent decades going out into Nature on a daily basis. “There are very few things in Cyprus which my eyes haven’t seen,” he tells me. A mutual friend has already mentioned how she’ll send George a photo if she sees some unusual insect in her house or garden – and he’ll invariably reply in a couple of minutes, with its Latin name and general habits.

That’s impressive, but it’s not the whole story. Knowing every species of animal, insect, bird, plant – even fish; he used to be a freediver – on the island is a huge accomplishment, then again experts exist in all walks of life. What’s amazing about George Konstantinou isn’t just his knowledge but his temperament, his personality, his obsessive nature – even to the point of being self-destructive – and the expansive scope of his ambition. The small house in Geri houses not just fossils (so many fossils “you could set up a museum of natural history of Cyprus”) and reptiles in jars, it’s also where he spends many hours on his magnum opus, an all-encompassing online encyclopaedia of our heritage and biodiversity.

He’s a doleful-looking man, naturally gruff but not unfriendly. His bushy beard is grey, flecked with yellow around the lips; his fingers are stained with tobacco. “You won’t find me even two minutes without a cigarette,” he admits, chain-smoking roll-ups while talking to me and watching National Geographic on TV. “A friend of mine shot that!” he exclaims suddenly, pointing to a clip of a blunt-nosed viper (our only dangerous snake that’s native to Cyprus) biting a heron and refusing to let go; all the big channels apparently trawl YouTube looking for clips, then email creators for permission. (One of his own nature videos, a 15-second clip, was on BBC Earth a few days ago.) It’s mid-afternoon, on a grey cloudy Thursday; any day is fine, said George over the phone, but it has to be after 12 o’clock – I’d assumed because he works in the mornings, but in fact it’s because he sleeps. “What time did I go to bed today?” he asks his wife.

“In the morning,” shrugs Fani.

profile2“8am!” he reports triumphantly. “I was working on the website. And not just last night. I’m giving you today as an example, but it’s the same every day.” He’ll work 15 hours (“20 hours, if you can believe it”) on his various projects, a bit less in winter but only because he makes up the difference by going out on field trips. It’s a life that would test the stamina even of a man in good health – but in fact George’s health isn’t good. He’s now 63; at 30 he came down with diabetes, out of nowhere and without any family history to serve as a warning – a disease which, left unchecked, gradually wears down the organs. He had his first heart attack in his early 50s. “I had another one last September which destroyed 70 per cent of my heart. I had to put in a pacemaker.”

Smoking cigarettes and pulling all-nighters doesn’t sound like the best idea for a man with a dodgy heart. Shouldn’t he be taking better care of himself? “Yeah, but I can’t,” he replies. “I want to finish what I’m doing.”

Well, isn’t he afraid of death?

“No, not at all,” he says instantly, having presumably become quite familiar with the circle of life through his forays in the natural world. (“This scene you’re seeing now, I’ve seen hundreds of times,” he says at one point, as National Geographic plays a clip of an eagle swooping down on its prey.) “I’m ready to go. I’ve seen what I’ve seen [in my life], I’m very happy. Besides, I always said to myself, ‘If I make it to 60, I’ll be happy’. I’m 63 now, so this is just gravy.”

His family (he and Fani have three kids, two sons and a daughter) may wish he were less fatalistic; then again, George also strikes me as the kind of person who won’t be moved, once he makes up his mind about something. He was always unusual, stubbornly himself – and he always had the obsession with Nature, “from the time I was born… My first solo outing was when I was two, my mum came and found me in a wet flowerbed, holding an earthworm and studying it”. He calls it a “gene”, meaning he was born with it – but in fact that’s a misnomer because nobody else in the family (originally from Taktakalas in Nicosia, which they fled after the troubles in 1963) shared his interest in flora and fauna.

“They thought I was nuts,” he recalls of his parents. “I’d go to school and my pockets would be full of snakes, frogs, lizards. I’d put them in my satchel, sometimes they’d escape in the classroom…” The parents never understood – even though his dad came from a village (Gerakies) and had grown up surrounded by Nature. “I might be holding something – something harmless, I mean – and they’d get scared and start yelling. Which is usually what happens with people”. This is a constant refrain in our conversation, ignorant normies who refuse to “understand the value of biodiversity, or to learn about dangerous species and when they’re dangerous” and lash out at every perceived threat, however ludicrous. “Someone sees a cockroach and starts screaming. What’s a cockroach going to do to you? This is a phobia, handed down by the parents.”

profile george's grandson
George’s grandson

Snakes are a good example, he goes on, and I sneak a glance at the plastic jar inches away from my feet. (The snake and scorpion were collected from private homes; the cops have his phone number, and will call George when someone reports an animal sighting so he can pick up the intruder and set it free during his next field trip.) Snakes are a good example of popular prejudice, he repeats: “It’s so easy! We’ve got eight or nine species, just do some research to know which ones are dangerous, look at some photos so you can recognise them. It’s easy – but they panic, and just kill whatever they see.” The irony is that only one species, the aforementioned blunt-nosed viper, actually has a poisonous bite (two others are also poisonous, but the fangs are at the back of the throat and the venom is only applied as they swallow their prey) – yet even George’s own grandpa, who again grew up in a village, had an irrational fear of serpents: “He’d see me handling a snake and say, ‘You’re going to get yourself killed one day, doing things like that’…” George shakes his head: “Ignorance!”.


Cypriots’ alienation from natural rhythms is a constant source of frustration. Snakes eat rats, so a snake goes into a garden to eat a rat – but the homeowner panics and kills the snake, meaning he then has to put down rat poison which also kills lots of other animals. Or take vultures, which are almost extinct in Cyprus (“We only have about 15 vultures now”); farmers put poison on animal carcasses to kill foxes, vultures swoop down on the carcass and are decimated en masse. “Idiocy!” fumes George. “Ignorance and lack of education. Here, for instance,” he goes on, gesturing vaguely to indicate Geri, “they found a chameleon on the road – the most harmless animal we have in Cyprus – and everyone gathered with rakes and shovels to kill it. I mean, come on.”

These are all good stories – but, again, they don’t quite capture the force of his character, or the scale of his single-mindedness. It’s not just that he knows a lot about biodiversity, it’s also that he gave up his life (and continues to do so, even at the cost of his health) in pursuit of these things. He has no use for money, he assures me, and dislikes city life at the best of times, so for many years – spurred on perhaps by the diabetes, and a sense of time running out – he’d spend almost every day exploring, taking photos, collecting fossils. He had to do it, impelled by some urge to know everything. “For instance, I wanted to see all the butterflies of Cyprus. We have 53 kinds of butterfly, I wouldn’t rest till I’d found them all… Then, for instance, orchids. We have 41 kinds of orchids, I wanted to find them all”.

Fani, whom he’d known for years (they were neighbours as kids, then got married in 1985), shared his passion – the couple also owned a pet shop, to pay the bills – though it didn’t trickle down to their children. “It was tough. I can even say they ended up hating it,” admits George. They didn’t have the ‘gene’ – but “because they were kids we had to take them with us, spending all day in the fields. They want nothing to do with it now!”. Instead, the ‘gene’ seems to have skipped a generation: George’s Facebook is full of photos of his 10-year-old grandson (also named George) who – without prompting – has been doing stuff like picking up rocks to find bugs underneath them since he was a toddler. “He’s 10 years old, but he knows everything!” Grandpa proudly shows me a photo of the younger George holding an amusium cristatum, a two-million-year-old clam fossil which the two of them recently unearthed on a trip to Dali.

Love, I suspect, keeps George going, the joy of seeing his mysterious passion confirmed by a new generation – but rage also keeps him going. “You should know one thing,” he tells me darkly: “Right now, in Cyprus, the idiots are in charge”. The idiots are everywhere, from idiots (a.k.a. hunters) who kill animals indiscriminately, for target practice, to well-paid idiots in government who show no interest in helping with his great encyclopaedia. “Idiots tend to stick together,” says George, having studied the subject extensively, “and get rid of all the smart and productive people. That’s what’s happening in Cyprus.” We also talk about the occupied areas – and again, he says gruffly, “I’m not at all political. I’m just against all the idiots”. He has no time for those who refuse to cross, indeed “we have an obligation to go, to get to know our land – and to show by our presence that we’re still here, we haven’t given it up”. He himself knows every road in the north, every nook and cranny; the website includes a definitive “list of towns and villages in occupied Cyprus”.

Ah yes, the website: his great project, though not the only project. George also has an Instagram (cyprus.wildlife.1960), a YouTube channel (the biggest one on Cyprus biodiversity, with over 1,700 videos) and separate blogs devoted to Cyprus mammals and reptiles – but he’s spent the past eight years working on the website, biodiversitycyprus.blogspot.com, especially the modest-looking ‘All About Cyprus’ link which takes you to a cornucopia of… well, everything. Birds and fungi and insects of Cyprus, isopods of Cyprus (one of which he discovered himself, its official Latin name being armadillo Konstantinoui) – but also old mills of Cyprus, caves of Cyprus, picnic sites and monuments and churches and castles and Venetian bridges of Cyprus. “You have to spend many hours,” he explains mildly, “to comprehend what I’ve done.”

It’s a funny thing about evolution, says George Konstantinou: “Everything comes from mistakes”. It’s the freaks of nature that drive a species forward – the giraffe with the long neck who gains an evolutionary advantage when other giraffes can’t reach the high branches in times of drought. George himself was always a bit of a freak, or at least an unusual specimen – yet he’s driving the species forward (the species in question being Cyprius ignoramus), his righteous rage having led to a mania for educating others on Nature and biodiversity.

“I truly believe I’ve changed people in Cyprus, for the better,” he declares, pointing to the Facebook groups he’s formed and the misinformation he’s tried to dispel. “People are beginning to learn. And once this pig-headed old generation dies out – who don’t know anything, and just kill everything – things are going to change!” A grand project, tucked away in a small house in Geri.

Κύπριος φυσιοδίφης Γιώργος Κωνσταντινου

Του Theo Panayides – 20 Σεπτεμβρίου 2023

Ένα μεγάλο εγχείρημα σχεδιάζεται μέσα από ένα μικρό σπίτι στο Γέρι, όπου ένας άνθρωπος με εμμονή και απόλυτη προσήλωση προσπαθεί να γνωρίζει τα πάντα. Τουλάχιστον, τα πάντα για το νησί, γράφει ο THEO PANAYIDES.

Το μικρό σπίτι στο Γέρι, όπου ο George Konstantinou ζει με τη σύζυγό του Fani, μοιάζει πολύ με οποιοδήποτε άλλο μικρό σπίτι, αν και είναι κρυμμένο πίσω από μια έκρηξη βουκαμβίλιας. Δεν θα μπορούσες ποτέ να φανταστείς τι θησαυροί κρύβονται μέσα, ούτε βέβαια πόσο μοναδικοί είναι οι άνθρωποι που το κατοικούν.

Ο κήπος είναι κατάφυτος και παραμελημένος, ενώ χρυσόψαρα λαμπυρίζουν μέσα σε μια λιμνούλα με θολή όψη. Στο εσωτερικό, το σαλόνι είναι διακοσμημένο με μια τεράστια συλλογή από θαλάσσια κοχύλια, με δείγματα ακόμη και από τόσο μακρινά μέρη όσο οι Φιλιππίνες.

Κάθομαι σε μια πολυθρόνα, χωρίς πραγματικά να προσέξω τα δύο πλαστικά δοχεία που βρίσκονται στο πάτωμα δίπλα μου, μέχρι που ο George μου τα δείχνει: στο ένα δοχείο υπάρχει ένα φίδι —στην πραγματικότητα ένα «cat snake» μήκους 20 εκατοστών— και στο άλλο ένας σκορπιός.

Η Fani μάς φτιάχνει καφέ και ύστερα μου κάνει νόημα:

«Υπάρχει ένας ελέφαντας στον διάδρομο, αν θέλεις να πας να τον δεις».

Ο ελέφαντας —σε αντίθεση με το φίδι και τον σκορπιό— φυσικά δεν είναι αληθινός. Πρόκειται για περίπου δύο δωδεκάδες απολιθώματα ελεφάντων, τοποθετημένα στον τοίχο περίπου στο σχήμα των ζώων στα οποία κάποτε ανήκαν.

Η συλλογή απολιθωμάτων του George είναι ακόμη μεγαλύτερη από τη συλλογή των θαλάσσιων κοχυλιών του. Μάλιστα, ο ίδιος λέει ότι αριθμεί εκατομμύρια δείγματα — κάτι που ακούγεται απίθανο, αλλά είναι δυνατόν, δεδομένου ότι έχει περάσει δεκαετίες βγαίνοντας καθημερινά στη φύση.

«Υπάρχουν πολύ λίγα πράγματα στην Κύπρο που δεν έχουν δει τα μάτια μου», μου λέει.

Μια κοινή μας φίλη μού είχε ήδη αναφέρει ότι, αν δει κάποιο ασυνήθιστο έντομο στο σπίτι ή στον κήπο της, στέλνει μια φωτογραφία στον George — και εκείνος σχεδόν πάντα απαντά μέσα σε λίγα λεπτά, δίνοντάς της τη λατινική ονομασία και πληροφορίες για τις γενικές του συνήθειες.

Αυτό είναι εντυπωσιακό, αλλά δεν είναι ολόκληρη η ιστορία.

Το να γνωρίζει κανείς κάθε είδος ζώου, εντόμου, πουλιού, φυτού —ακόμη και ψαριού, αφού παλαιότερα έκανε ελεύθερη κατάδυση— στο νησί αποτελεί τεράστιο επίτευγμα. Από την άλλη, ειδικοί υπάρχουν σε όλους τους τομείς.

Αυτό που είναι εκπληκτικό στον George Konstantinou δεν είναι μόνο οι γνώσεις του, αλλά και η ιδιοσυγκρασία του, η προσωπικότητά του, η εμμονική του φύση — ακόμη και σε σημείο αυτοκαταστροφής — καθώς και το τεράστιο εύρος της φιλοδοξίας του.

Το μικρό σπίτι στο Γέρι δεν φιλοξενεί μόνο απολιθώματα —τόσα πολλά απολιθώματα ώστε «θα μπορούσες να δημιουργήσεις ένα μουσείο φυσικής ιστορίας της Κύπρου»— και ερπετά μέσα σε δοχεία.

Είναι επίσης ο χώρος όπου περνά αμέτρητες ώρες δουλεύοντας πάνω στο μεγάλο έργο της ζωής του: μια ολοκληρωμένη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της κληρονομιάς και της βιοποικιλότητάς μας.

Ο George είναι ένας άνθρωπος με θλιμμένη όψη, από τη φύση του τραχύς, αλλά όχι εχθρικός. Η πυκνή γενειάδα του είναι γκρίζα, με κιτρινωπές αποχρώσεις γύρω από τα χείλη· τα δάχτυλά του είναι λεκιασμένα από τον καπνό.

«Δεν θα με βρεις ούτε για δύο λεπτά χωρίς τσιγάρο», παραδέχεται, καπνίζοντας το ένα στριφτό μετά το άλλο ενώ μου μιλά και παρακολουθεί National Geographic στην τηλεόραση.

«Ένας φίλος μου το τράβηξε αυτό!» αναφωνεί ξαφνικά, δείχνοντας ένα απόσπασμα με μια οχιά με αμβλεία μύτη —το μοναδικό επικίνδυνο φίδι που είναι αυτόχθονο στην Κύπρο— να δαγκώνει έναν ερωδιό και να αρνείται να τον αφήσει. Όπως φαίνεται, όλα τα μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια ψάχνουν στο YouTube για βίντεο και στη συνέχεια στέλνουν email στους δημιουργούς ζητώντας άδεια να τα χρησιμοποιήσουν. (Ένα από τα δικά του βίντεο με θέμα τη φύση, ένα απόσπασμα 15 δευτερολέπτων, προβλήθηκε στο BBC Earth πριν από λίγες ημέρες.)

Είναι απόγευμα, μια γκρίζα και συννεφιασμένη Πέμπτη. Οποιαδήποτε μέρα είναι καλή, μου είχε πει ο George στο τηλέφωνο, αλλά πρέπει να είναι μετά τις 12. Είχα υποθέσει ότι αυτό συνέβαινε επειδή εργάζεται τα πρωινά, όμως στην πραγματικότητα είναι επειδή κοιμάται.

«Τι ώρα πήγα για ύπνο σήμερα;» ρωτά τη γυναίκα του.

«Το πρωί», απαντά αδιάφορα η Fani.

«Στις 8 το πρωί!» ανακοινώνει θριαμβευτικά. «Δούλευα στην ιστοσελίδα. Και όχι μόνο χθες βράδυ. Σου δίνω τη σημερινή μέρα ως παράδειγμα, αλλά το ίδιο γίνεται κάθε μέρα».

Δουλεύει 15 ώρες —«20 ώρες, αν μπορείς να το πιστέψεις»— πάνω στα διάφορα έργα του. Λίγο λιγότερο τον χειμώνα, αλλά μόνο επειδή αναπληρώνει τη διαφορά βγαίνοντας σε εξορμήσεις στη φύση.

Είναι ένας τρόπος ζωής που θα δοκίμαζε τις αντοχές ακόμη και ενός ανθρώπου με καλή υγεία — όμως στην πραγματικότητα η υγεία του George δεν είναι καλή. Είναι πλέον 63 ετών. Στα 30 του εμφάνισε διαβήτη, από το πουθενά και χωρίς οικογενειακό ιστορικό που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως προειδοποίηση — μια ασθένεια που, όταν δεν ελέγχεται, φθείρει σταδιακά τα όργανα.

Έπαθε το πρώτο του έμφραγμα λίγο μετά τα 50.

«Έπαθα ακόμη ένα τον περασμένο Σεπτέμβριο, το οποίο κατέστρεψε το 70 τοις εκατό της καρδιάς μου. Χρειάστηκε να βάλω βηματοδότη».

Το να καπνίζει τσιγάρα και να ξενυχτά δουλεύοντας ολόκληρες νύχτες δεν ακούγεται και σαν η καλύτερη ιδέα για έναν άνθρωπο με προβληματική καρδιά. Δεν θα έπρεπε να φροντίζει περισσότερο τον εαυτό του;

«Ναι, αλλά δεν μπορώ», απαντά. «Θέλω να τελειώσω αυτό που κάνω».

Λοιπόν, δεν φοβάται τον θάνατο;

«Όχι, καθόλου», απαντά αμέσως, έχοντας προφανώς εξοικειωθεί αρκετά με τον κύκλο της ζωής μέσα από τις περιπλανήσεις του στον φυσικό κόσμο.

(«Αυτή τη σκηνή που βλέπεις τώρα, την έχω δει εκατοντάδες φορές», λέει κάποια στιγμή, καθώς το National Geographic προβάλλει ένα απόσπασμα με έναν αετό να ορμά πάνω στο θήραμά του.)

«Είμαι έτοιμος να φύγω. Έχω δει όσα έχω δει [στη ζωή μου], είμαι πολύ ευτυχισμένος. Άλλωστε, πάντα έλεγα στον εαυτό μου: “Αν φτάσω τα 60, θα είμαι ευτυχισμένος”. Τώρα είμαι 63, οπότε όλα αυτά είναι επιπλέον κέρδος».

Η οικογένειά του —ο ίδιος και η Fani έχουν τρία παιδιά, δύο γιους και μία κόρη— ίσως να εύχεται να ήταν λιγότερο μοιρολάτρης. Από την άλλη, ο George μου δίνει επίσης την εντύπωση ανθρώπου που, από τη στιγμή που θα πάρει μια απόφαση για κάτι, δεν αλλάζει εύκολα γνώμη.

Ήταν πάντοτε ασυνήθιστος, πεισματικά ο εαυτός του — και πάντοτε είχε αυτή την εμμονή με τη Φύση, «από τη στιγμή που γεννήθηκα… Η πρώτη μου έξοδος μόνος μου ήταν όταν ήμουν δύο χρονών. Η μητέρα μου ήρθε και με βρήκε μέσα σε ένα βρεγμένο παρτέρι, να κρατάω έναν γαιοσκώληκα και να τον μελετώ».

Το αποκαλεί «γονίδιο», εννοώντας ότι γεννήθηκε με αυτό — όμως στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι ακριβώς σωστό, επειδή κανένας άλλος στην οικογένεια —η οποία καταγόταν αρχικά από τον Τακτακαλά της Λευκωσίας, απ’ όπου έφυγαν μετά τις ταραχές του 1963— δεν συμμεριζόταν το ενδιαφέρον του για τη χλωρίδα και την πανίδα.

«Νόμιζαν ότι ήμουν τρελός», θυμάται για τους γονείς του. «Πήγαινα σχολείο και οι τσέπες μου ήταν γεμάτες φίδια, βατράχια, σαύρες. Τα έβαζα στη σχολική μου τσάντα, μερικές φορές ξέφευγαν μέσα στην τάξη…»

Οι γονείς του ποτέ δεν κατάλαβαν — παρόλο που ο πατέρας του καταγόταν από χωριό, τις Γερακιές, και είχε μεγαλώσει περιτριγυρισμένος από τη Φύση.

«Μπορεί να κρατούσα κάτι —κάτι ακίνδυνο, εννοώ— και εκείνοι φοβόντουσαν και άρχιζαν να φωνάζουν. Αυτό συνήθως συμβαίνει με τους ανθρώπους».

Αυτό είναι ένα θέμα που επανέρχεται συνεχώς στη συζήτησή μας: οι αδαείς συνηθισμένοι άνθρωποι που αρνούνται να «καταλάβουν την αξία της βιοποικιλότητας ή να μάθουν για τα επικίνδυνα είδη και πότε είναι επικίνδυνα» και επιτίθενται σε οτιδήποτε αντιλαμβάνονται ως απειλή, όσο παράλογο κι αν είναι.

«Κάποιος βλέπει μια κατσαρίδα και αρχίζει να ουρλιάζει. Τι θα σου κάνει μια κατσαρίδα; Αυτό είναι φοβία, που μεταδίδεται από τους γονείς».

Τα φίδια είναι ένα καλό παράδειγμα, συνεχίζει, κι εγώ ρίχνω κλεφτά μια ματιά στο πλαστικό δοχείο που βρίσκεται λίγα εκατοστά από τα πόδια μου.

(Το φίδι και ο σκορπιός συλλέχθηκαν από ιδιωτικές κατοικίες· η αστυνομία έχει τον αριθμό τηλεφώνου του George και τον καλεί όταν κάποιος αναφέρει την παρουσία κάποιου ζώου, ώστε να πάει να παραλάβει τον ανεπιθύμητο επισκέπτη και να τον απελευθερώσει στην επόμενη εξόρμησή του στη φύση.)

Τα φίδια είναι ένα καλό παράδειγμα της λαϊκής προκατάληψης, επαναλαμβάνει:

«Είναι τόσο εύκολο! Έχουμε οκτώ ή εννέα είδη. Απλώς κάνε λίγη έρευνα για να ξέρεις ποια είναι επικίνδυνα, δες μερικές φωτογραφίες για να μπορείς να τα αναγνωρίζεις. Είναι εύκολο — αλλά πανικοβάλλονται και απλώς σκοτώνουν ό,τι βλέπουν».

Η ειρωνεία είναι ότι μόνο ένα είδος, η προαναφερθείσα οχιά με την αμβλεία μύτη, έχει πραγματικά δηλητηριώδες δάγκωμα. Δύο άλλα είναι επίσης δηλητηριώδη, αλλά τα δόντια βρίσκονται στο πίσω μέρος του στόματος και το δηλητήριο διοχετεύεται μόνο καθώς καταπίνουν το θήραμά τους.

Κι όμως, ακόμη και ο ίδιος ο παππούς του George —ο οποίος επίσης είχε μεγαλώσει σε χωριό— είχε έναν παράλογο φόβο για τα φίδια.

«Με έβλεπε να πιάνω ένα φίδι και μου έλεγε: “Μια μέρα θα σκοτωθείς κάνοντας τέτοια πράγματα…”»

Ο George κουνά το κεφάλι του:

«Άγνοια!»

Η αποξένωση των Κυπρίων από τους φυσικούς ρυθμούς αποτελεί μόνιμη πηγή απογοήτευσης.

Τα φίδια τρώνε αρουραίους, οπότε ένα φίδι μπαίνει σε έναν κήπο για να φάει έναν αρουραίο — όμως ο ιδιοκτήτης του σπιτιού πανικοβάλλεται και σκοτώνει το φίδι. Αυτό σημαίνει ότι στη συνέχεια πρέπει να βάλει ποντικοφάρμακο, το οποίο σκοτώνει επίσης πολλά άλλα ζώα.

Ή πάρτε για παράδειγμα τους γύπες, οι οποίοι έχουν σχεδόν εξαφανιστεί στην Κύπρο.

«Έχουμε μόνο περίπου 15 γύπες τώρα».

Οι αγρότες βάζουν δηλητήριο πάνω σε κουφάρια ζώων για να σκοτώσουν αλεπούδες, οι γύπες κατεβαίνουν στα κουφάρια και εξοντώνονται μαζικά.

«Ηλιθιότητα!» εξοργίζεται ο George. «Άγνοια και έλλειψη παιδείας. Εδώ, για παράδειγμα», συνεχίζει, κάνοντας μια αόριστη χειρονομία για να υποδείξει το Γέρι, «βρήκαν έναν χαμαιλέοντα στον δρόμο —το πιο ακίνδυνο ζώο που έχουμε στην Κύπρο— και μαζεύτηκαν όλοι με τσουγκράνες και φτυάρια για να τον σκοτώσουν. Δηλαδή, έλεος».

Όλες αυτές είναι καλές ιστορίες — αλλά, και πάλι, δεν καταφέρνουν πραγματικά να αποδώσουν τη δύναμη του χαρακτήρα του ή το μέγεθος της απόλυτης προσήλωσής του.

Δεν είναι απλώς ότι γνωρίζει πολλά για τη βιοποικιλότητα. Είναι επίσης ότι αφιέρωσε τη ζωή του —και συνεχίζει να το κάνει, ακόμη και εις βάρος της υγείας του— στην αναζήτηση αυτών των πραγμάτων.

Δεν έχει καμία χρησιμότητα για τα χρήματα, με διαβεβαιώνει, και δεν του αρέσει η ζωή στην πόλη έτσι κι αλλιώς. Έτσι, για πολλά χρόνια —ίσως ωθούμενος και από τον διαβήτη και από την αίσθηση ότι ο χρόνος τελειώνει— περνούσε σχεδόν κάθε μέρα εξερευνώντας, φωτογραφίζοντας και συλλέγοντας απολιθώματα.

Έπρεπε να το κάνει, παρακινούμενος από κάποια εσωτερική ανάγκη να γνωρίσει τα πάντα.

«Για παράδειγμα, ήθελα να δω όλες τις πεταλούδες της Κύπρου. Έχουμε 53 είδη πεταλούδων, δεν θα ησύχαζα μέχρι να τις βρω όλες… Μετά, για παράδειγμα, οι ορχιδέες. Έχουμε 41 είδη ορχιδέας, ήθελα να τις βρω όλες».

Η Fani, την οποία γνώριζε εδώ και χρόνια —ήταν γείτονες όταν ήταν παιδιά και στη συνέχεια παντρεύτηκαν το 1985— μοιραζόταν το πάθος του. Το ζευγάρι είχε επίσης κατάστημα κατοικίδιων ζώων, για να πληρώνει τους λογαριασμούς.

Ωστόσο, το πάθος αυτό δεν πέρασε στα παιδιά τους.

«Ήταν δύσκολο. Μπορώ ακόμη να πω ότι στο τέλος το μίσησαν», παραδέχεται ο George.

Δεν είχαν το «γονίδιο» — αλλά «επειδή ήταν παιδιά, έπρεπε να τα παίρνουμε μαζί μας, περνώντας ολόκληρη τη μέρα στα χωράφια. Τώρα δεν θέλουν να έχουν καμία σχέση με αυτό!»

Αντίθετα, το «γονίδιο» φαίνεται ότι παρέλειψε μία γενιά.

Το Facebook του George είναι γεμάτο φωτογραφίες του δεκάχρονου εγγονού του —που επίσης ονομάζεται George— ο οποίος, χωρίς καμία παρότρυνση, κάνει πράγματα όπως να σηκώνει πέτρες για να βρει ζωύφια από κάτω, από τότε που ήταν νήπιο.

«Είναι 10 χρονών, αλλά τα ξέρει όλα!»

Ο παππούς μού δείχνει περήφανα μια φωτογραφία του μικρού George να κρατά ένα Amusium cristatum, ένα απολίθωμα δίθυρου ηλικίας δύο εκατομμυρίων ετών, το οποίο οι δυο τους είχαν πρόσφατα ξεθάψει σε μια εξόρμηση στο Δάλι.

Η αγάπη, υποψιάζομαι, είναι αυτή που κρατά τον George σε κίνηση, η χαρά να βλέπει το μυστηριώδες πάθος του να επιβεβαιώνεται σε μια νέα γενιά — αλλά και η οργή τον κρατά σε κίνηση.

«Ένα πράγμα πρέπει να ξέρεις», μου λέει σκοτεινά. «Αυτή τη στιγμή, στην Κύπρο, οι ηλίθιοι κάνουν κουμάντο».

Οι ηλίθιοι βρίσκονται παντού: από τους ηλίθιους —δηλαδή τους κυνηγούς— που σκοτώνουν ζώα αδιακρίτως, για εξάσκηση στη σκοποβολή, μέχρι τους καλοπληρωμένους ηλίθιους στην κυβέρνηση που δεν δείχνουν κανένα ενδιαφέρον να βοηθήσουν στη μεγάλη εγκυκλοπαίδειά του.

«Οι ηλίθιοι έχουν την τάση να κολλούν μεταξύ τους», λέει ο George, έχοντας μελετήσει εκτενώς το θέμα, «και να ξεφορτώνονται όλους τους έξυπνους και παραγωγικούς ανθρώπους. Αυτό συμβαίνει στην Κύπρο».

Μιλάμε επίσης για τα κατεχόμενα — και πάλι, λέει τραχιά:

«Δεν είμαι καθόλου πολιτικός. Είμαι απλώς εναντίον όλων των ηλίθιων».

Δεν έχει καθόλου χρόνο για εκείνους που αρνούνται να περάσουν στα κατεχόμενα. Μάλιστα:

«Έχουμε υποχρέωση να πηγαίνουμε, να γνωρίσουμε τη γη μας — και να δείχνουμε με την παρουσία μας ότι είμαστε ακόμη εδώ, ότι δεν την εγκαταλείψαμε».

Ο ίδιος γνωρίζει κάθε δρόμο στον βορρά, κάθε γωνιά και κάθε απόμερο σημείο. Η ιστοσελίδα περιλαμβάνει έναν πλήρη «κατάλογο πόλεων και χωριών της κατεχόμενης Κύπρου».

Α, ναι, η ιστοσελίδα: το μεγάλο του έργο, αν και όχι το μοναδικό.

Ο George έχει επίσης Instagram (cyprus.wildlife.1960), ένα κανάλι στο YouTube —το μεγαλύτερο για τη βιοποικιλότητα της Κύπρου, με περισσότερα από 1.700 βίντεο— καθώς και ξεχωριστά ιστολόγια αφιερωμένα στα θηλαστικά και τα ερπετά της Κύπρου.

Όμως τα τελευταία οκτώ χρόνια εργάζεται πάνω στην ιστοσελίδα biodiversitycyprus.blogspot.com, και ιδιαίτερα στον φαινομενικά λιτό σύνδεσμο “All About Cyprus”, ο οποίος σε οδηγεί σε έναν πραγματικό πλούτο από… λοιπόν, τα πάντα.

Πουλιά και μύκητες και έντομα της Κύπρου, ισόποδα της Κύπρου —ένα από τα οποία ανακάλυψε ο ίδιος και του οποίου η επίσημη λατινική ονομασία είναι Armadillo konstantinoui— αλλά επίσης παλιοί μύλοι της Κύπρου, σπήλαια της Κύπρου, εκδρομικοί χώροι και μνημεία και εκκλησίες και κάστρα και βενετικά γεφύρια της Κύπρου.

«Πρέπει να αφιερώσεις πολλές ώρες», εξηγεί ήρεμα, «για να καταλάβεις τι έχω κάνει».

Είναι παράξενο πράγμα η εξέλιξη, λέει ο George Konstantinou:

«Τα πάντα προέρχονται από λάθη».

Είναι οι παραξενιές της φύσης που οδηγούν ένα είδος προς τα εμπρός — η καμηλοπάρδαλη με τον μακρύ λαιμό που αποκτά εξελικτικό πλεονέκτημα όταν οι άλλες καμηλοπαρδάλεις δεν μπορούν να φτάσουν τα ψηλά κλαδιά σε περιόδους ξηρασίας.

Ο ίδιος ο George ήταν πάντοτε κάπως παράξενος, ή τουλάχιστον ένα ασυνήθιστο δείγμα — κι όμως ωθεί το είδος προς τα εμπρός (το εν λόγω είδος είναι το Cyprius ignoramus), καθώς η δίκαιη οργή του τον οδήγησε σε μια μανία να εκπαιδεύει τους άλλους για τη Φύση και τη βιοποικιλότητα.

«Πιστεύω πραγματικά ότι έχω αλλάξει τους ανθρώπους στην Κύπρο, προς το καλύτερο», δηλώνει, δείχνοντας τις ομάδες στο Facebook που έχει δημιουργήσει και την παραπληροφόρηση που έχει προσπαθήσει να καταρρίψει.

«Οι άνθρωποι αρχίζουν να μαθαίνουν. Και μόλις πεθάνει αυτή η ξεροκέφαλη παλιά γενιά —που δεν ξέρει τίποτα και απλώς σκοτώνει τα πάντα— τα πράγματα θα αλλάξουν!»

Ένα μεγάλο εγχείρημα, κρυμμένο μέσα σε ένα μικρό σπίτι στο Γέρι.

No comments:

Post a Comment