Orange Godiva, Lady Godiva - Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960) - Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photo Karavas, Kerynia, 22mts deep, 16.07.2025 by Costas Constantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960) – Ένα εντυπωσιακό γυμνοβράγχιο της Μεσογείου

Το Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960) είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά γυμνοβράγχια της Μεσογείου. Με το επιμήκες σώμα του, τις πολυάριθμες κεραίες που μοιάζουν με φλόγες και τις χαρακτηριστικές λευκές γραμμές που διατρέχουν το σώμα του, δύσκολα περνά απαρατήρητο όταν κινείται πάνω σε βραχώδεις επιφάνειες και αποικίες υδροζώων.

Ανήκει στην οικογένεια Myrrhinidae και είναι το μοναδικό σήμερα αποδεκτό είδος του γένους Nemesignis. Η ταξινομική του ιστορία είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς για δεκαετίες ήταν γνωστό ως Dondice banyulensis και αργότερα μεταφέρθηκε σε νέο γένος.

Ένα εντυπωσιακό αιολίδιο γυμνοβράγχιο

Το σώμα του Nemesignis banyulensis είναι μακρύ και σχετικά λεπτό και μπορεί να φτάσει περίπου τα 7 εκατοστά σε μήκος.

Στο κεφάλι ξεχωρίζουν δύο πολύ μακριά στοματικά πλοκάμια, τα οποία είναι αισθητά μεγαλύτερα από τους ρινοφόρους.

Οι ρινοφόροι είναι λεπτοί και φέρουν χαρακτηριστικές εγκάρσιες ελασματώσεις. Αποτελούν σημαντικά αισθητήρια όργανα, με τα οποία το ζώο αντιλαμβάνεται χημικά ερεθίσματα στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Κατά μήκος της ράχης υπάρχουν πολλές ομάδες επιμήκων cerata, δηλαδή δακτυλοειδών προεκτάσεων που αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα των αιολίδιων γυμνοβράγχιων.

Στο συγκεκριμένο είδος οι cerata οργανώνονται σε ομάδες κατά μήκος των δύο πλευρών του σώματος και συχνά έχουν πορτοκαλί, καστανές ή κοκκινωπές αποχρώσεις.

Οι χαρακτηριστικές λευκές γραμμές

Ένα από τα καλύτερα γνωρίσματα για την αναγνώριση του είδους είναι οι έντονες λευκές γραμμές που διατρέχουν το σώμα.

Μια μεσαία λευκή γραμμή εκτείνεται από το οπίσθιο άκρο του σώματος προς το κεφάλι, περνά ανάμεσα στους ρινοφόρους και συνεχίζει προς τα στοματικά πλοκάμια.

Παράλληλα υπάρχουν δύο ακόμη πλευρικές λευκές γραμμές χαμηλότερα στο σώμα.

Αυτό το σχέδιο, σε συνδυασμό με τα μακριά στοματικά πλοκάμια και τις πορτοκαλί cerata, δίνει στο ζώο μια ιδιαίτερα κομψή και αναγνωρίσιμη εμφάνιση.

Χρωματισμός

Ο χρωματισμός παρουσιάζει κάποια παραλλακτικότητα.

Το σώμα μπορεί να είναι διαφανές, υπόλευκο, κιτρινωπό ή πορτοκαλί, ενώ οι cerata συχνά αποκτούν έντονο πορτοκαλί ή κοκκινωπό χρώμα προς τα άκρα.

Επειδή το σώμα είναι σε μεγάλο βαθμό ημιδιαφανές, τμήματα του πεπτικού αδένα μέσα στις cerata μπορούν συχνά να διακρίνονται.

Οι λευκές γραμμές δημιουργούν έντονη αντίθεση με το υπόλοιπο σώμα και αποτελούν χρήσιμο χαρακτηριστικό αναγνώρισης.

Πού ζει

Το Nemesignis banyulensis είναι είδος της Μεσογείου, ενώ υπάρχουν καταγραφές και από γειτονικές περιοχές του ανατολικού Ατλαντικού.

Συναντάται κυρίως σε βραχώδεις υποθαλάσσιους βιότοπους, όπου υπάρχουν αποικίες υδροζώων και άλλων ασπόνδυλων.

Μπορεί να παρατηρηθεί από σχετικά μικρά βάθη και βαθύτερα σε κατάλληλο υπόστρωμα. Καταγραφές από τη δυτική Μεσόγειο το δείχνουν ακόμη και σε βάθη περίπου 5–20 μέτρων.

Η παρουσία του συνδέεται περισσότερο με την ύπαρξη τροφής παρά με ένα συγκεκριμένο είδος υποστρώματος.

Με τι τρέφεται

Όπως πολλά άλλα αιολίδια γυμνοβράγχια, το Nemesignis banyulensis είναι σαρκοφάγο.

Τρέφεται κυρίως με υδρόζωα, μικρούς αποικιακούς συγγενείς των μεδουσών που αναπτύσσονται πάνω σε βράχους, φύκη και άλλες σκληρές επιφάνειες.

Η σχέση αυτή εξηγεί γιατί το γυμνοβράγχιο συχνά βρίσκεται πάνω ή πολύ κοντά σε αποικίες υδροζώων.

Οι αποικίες αυτές αποτελούν τόσο την πηγή τροφής του όσο και το μικροενδιαίτημα μέσα στο οποίο κινείται και αναζητά λεία.

Οι cerata και η άμυνα του ζώου

Οι cerata δεν αποτελούν απλώς διακοσμητικά εξαρτήματα.

Έχουν σημαντικό ρόλο στην πέψη, στην ανταλλαγή αερίων και στην άμυνα.

Σε πολλά αιολίδια γυμνοβράγχια, τα κνιδοκύτταρα που προέρχονται από τα υδρόζωα της τροφής μπορούν να μεταφερθούν άθικτα μέσα από το πεπτικό σύστημα και να αποθηκευτούν στα άκρα των cerata.

Με αυτόν τον τρόπο, το ίδιο το γυμνοβράγχιο μπορεί να χρησιμοποιήσει τις αμυντικές δομές της λείας του προς όφελός του.

Πρόκειται για μία από τις πιο εντυπωσιακές εξελικτικές προσαρμογές των γυμνοβράγχιων.

Αναπαραγωγή

Όπως τα περισσότερα γυμνοβράγχια, το Nemesignis banyulensis είναι ερμαφρόδιτο.

Κάθε άτομο διαθέτει τόσο αρσενικά όσο και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα.

Κατά το ζευγάρωμα, δύο άτομα ανταλλάσσουν γενετικό υλικό και στη συνέχεια μπορούν να αποθέσουν αυγά.

Τα αυγά τοποθετούνται σε χαρακτηριστικές ζελατινώδεις κορδέλες ή ελικοειδείς μάζες, οι οποίες προσκολλώνται πάνω στο υπόστρωμα ή κοντά στις αποικίες με τις οποίες συνδέεται το είδος.

Από τα αυγά εκκολάπτονται μικροσκοπικές προνύμφες που περνούν αρχικά μέρος της ζωής τους μέσα στο πλαγκτόν πριν εγκατασταθούν στον πυθμένα.

Η ταξινομική ιστορία του είδους

Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1960 από τους Portmann και Sandmeier με την ονομασία:

Dondice banyulensis.

Για πολλά χρόνια αυτή ήταν η ονομασία με την οποία εμφανιζόταν στα περισσότερα βιβλία και καταδυτικούς οδηγούς.

Το 2021, νεότερη ταξινομική έρευνα οδήγησε στη δημιουργία νέου γένους για το είδος.

Αρχικά προτάθηκε το όνομα Nemesis, αλλά διαπιστώθηκε ότι αυτό το όνομα χρησιμοποιούνταν ήδη για γένος κωπηπόδων καρκινοειδών από το 1826.

Σύμφωνα με τους κανόνες της ζωολογικής ονοματολογίας, το νεότερο όνομα δεν μπορούσε να διατηρηθεί.

Έτσι, το ίδιο έτος δημιουργήθηκε το αντικαταστατικό όνομα Nemesignis.

Η αποδεκτή σημερινή επιστημονική ονομασία είναι επομένως:

Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960).

Παλαιότερες επιστημονικές ονομασίες

Στη βιβλιογραφία μπορεί να συναντήσει κανείς το ίδιο είδος με διαφορετικά ονόματα.

Μεταξύ των σημαντικότερων συνωνύμων είναι:

Dondice banyulensis Portmann & Sandmeier, 1960

Godiva banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960)

και Dondice nicolae Vicente, 1967.

Αυτό είναι σημαντικό για όποιον αναζητά παλαιότερη βιβλιογραφία ή καταγραφές, επειδή πολλές φωτογραφίες και επιστημονικές αναφορές εξακολουθούν να εμφανίζονται με το όνομα Dondice banyulensis.

Είναι Alien species στην Κύπρο;

Δεν υπάρχει λόγος να χαρακτηρίζεται το Nemesignis banyulensis ως Alien species στην Κύπρο μόνο και μόνο επειδή μπορεί να αποτελεί σπάνια ή νεότερη καταγραφή.

Πρόκειται για είδος με φυσική εξάπλωση στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Επομένως, μια παρουσία του στις κυπριακές θάλασσες είναι βιογεωγραφικά συμβατή με τη φυσική μεσογειακή εξάπλωση του είδους.

Για να χαρακτηριστεί ένα είδος ως Alien απαιτείται τεκμηρίωση ότι έφτασε σε μια περιοχή έξω από τη φυσική του εξάπλωση μέσω άμεσης ή έμμεσης ανθρώπινης δραστηριότητας.

Στην περίπτωση του Nemesignis banyulensis, δεν έχω βρει τέτοια τεκμηρίωση για την Κύπρο.

Οικολογικός ρόλος

Τα μικρά γυμνοβράγχια μπορεί να φαίνονται ασήμαντα μέσα στην απεραντοσύνη της θάλασσας, αλλά αποτελούν σημαντικό μέρος των παράκτιων τροφικών πλεγμάτων.

Το Nemesignis banyulensis λειτουργεί ως θηρευτής υδροζώων, επηρεάζοντας τις μικρές αποικίες ασπόνδυλων πάνω στους βραχώδεις πυθμένες.

Ταυτόχρονα αποτελεί και το ίδιο μέρος του τροφικού πλέγματος.

Η παρουσία τέτοιων εξειδικευμένων μικρών θηρευτών δείχνει πόσο πολύπλοκη μπορεί να είναι η ζωή πάνω σε λίγα τετραγωνικά εκατοστά ενός μεσογειακού βράχου.

Μια αποικία υδροζώων μπορεί να φαίνεται στον άνθρωπο σαν ένας απλός «θάμνος» κάτω από το νερό.

Για το Nemesignis banyulensis, όμως, είναι ολόκληρος κόσμος: τροφή, χώρος κίνησης, αναπαραγωγικό περιβάλλον και μέρος του οικοσυστήματος από το οποίο εξαρτάται η επιβίωσή του.

Ένα μικρό κόσμημα της Μεσογείου

Το Nemesignis banyulensis αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα της εντυπωσιακής ποικιλίας των μεσογειακών γυμνοβράγχιων.

Δεν διαθέτει κέλυφος.

Δεν έχει μεγάλη ταχύτητα.

Δεν έχει ισχυρά σαγόνια ή κάποιο εμφανές αμυντικό όπλο.

Και όμως, μέσα από εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης έχει αποκτήσει έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο ζωής.

Βρίσκει και καταναλώνει αποικιακά υδρόζωα.

Μεταφέρει μέσα στο σώμα του ουσίες και αμυντικές δομές που προέρχονται από την τροφή του.

Καλύπτει τη ράχη του με δεκάδες πολύχρωμες cerata.

Και μέσα σε έναν κόσμο από βράχους, φύκη και μικροσκοπικά ασπόνδυλα, αποτελεί έναν εξαιρετικά εξειδικευμένο θαλάσσιο θηρευτή.

Το Nemesignis banyulensis είναι μικρό σε μέγεθος, αλλά η φυσική του ιστορία αποκαλύπτει τη μεγάλη πολυπλοκότητα και την εξελικτική εφευρετικότητα της ζωής στη Μεσόγειο.

Σύνοψη Είδους

Επιστημονική ονομασία: Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960)

Αρχική ονομασία: Dondice banyulensis Portmann & Sandmeier, 1960

Παλαιότερα συνώνυμα: Godiva banyulensis, Dondice nicolae

Κοινές ονομασίες που χρησιμοποιούνται διεθνώς: Orange Godiva, Lady Godiva

Φύλο: Mollusca

Κλάση: Gastropoda

Τάξη: Nudibranchia

Υποτάξη: Aeolidina

Οικογένεια: Myrrhinidae

Γένος: Nemesignis

Μέγιστο αναφερόμενο μήκος: Περίπου 7 cm.

Χαρακτηριστικά: Μακρύ σώμα, πολύ επιμήκη στοματικά πλοκάμια, ελασματωτοί ρινοφόροι, πολυάριθμες cerata και χαρακτηριστικές λευκές γραμμές κατά μήκος του σώματος.

Χρωματισμός: Υπόλευκος, κιτρινωπός έως πορτοκαλί, με πορτοκαλί ή κοκκινωπές cerata και έντονες λευκές γραμμές.

Εξάπλωση: Μεσόγειος Θάλασσα και γειτονικές περιοχές του ανατολικού Ατλαντικού.

Βιότοπος: Κυρίως βραχώδεις πυθμένες και περιοχές με αποικίες υδροζώων.

Διατροφή: Σαρκοφάγο· τρέφεται κυρίως με υδρόζωα.

Αναπαραγωγή: Ερμαφρόδιτο, όπως τα περισσότερα γυμνοβράγχια.

Alien status στην Κύπρο: Δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται ως Alien χωρίς ειδική τεκμηρίωση. Η φυσική του εξάπλωση περιλαμβάνει τη Μεσόγειο.

Ταξινομική ιδιαιτερότητα: Το γένος Nemesignis δημιουργήθηκε το 2021 ως αντικαταστατικό όνομα, επειδή το αρχικά προτεινόμενο Nemesis ήταν ήδη κατειλημμένο από γένος καρκινοειδών.

Οικολογικός ρόλος: Εξειδικευμένος θηρευτής μικρών αποικιακών ασπόνδυλων, ιδιαίτερα υδροζώων, και σημαντικό μέλος της μικροπανίδας των βραχωδών μεσογειακών οικοσυστημάτων.

Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960) – A Striking Mediterranean Nudibranch

Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960) is one of the most striking aeolid nudibranchs of the Mediterranean Sea. With its elongated body, numerous flame-like cerata and characteristic white longitudinal lines, it is a highly distinctive species when encountered on rocky substrates and among colonies of hydroids.

It belongs to the family Myrrhinidae and is currently the only accepted species in the genus Nemesignis.

Its taxonomic history is particularly interesting, because for many years it was widely known under the name Dondice banyulensis before being transferred to a newly established genus.

A Distinctive Aeolid Nudibranch

The body of Nemesignis banyulensis is long and relatively slender and can reach approximately 7 centimetres in length.

At the head are two very long oral tentacles, which are noticeably longer than the rhinophores.

The rhinophores are slender and bear characteristic transverse lamellae. They are important sensory organs that help the animal detect chemical signals in the surrounding marine environment.

Along the back are numerous groups of elongated cerata, the finger-like projections that are one of the most characteristic features of aeolid nudibranchs.

In this species, the cerata are arranged in groups along both sides of the body and are often orange, reddish or brownish in colour.

The Characteristic White Lines

One of the most useful identification features is the pattern of strong white longitudinal lines running along the body.

A median white line extends from the posterior part of the body towards the head, passes between the rhinophores and continues towards the oral tentacles.

Two additional lateral white lines are also present lower on the body.

Together with the long oral tentacles and orange-coloured cerata, these white markings give the animal a very elegant and recognisable appearance.

Colouration

Colour can vary between individuals.

The body may appear transparent, whitish, yellowish or orange, while the cerata often become deeper orange or reddish towards their tips.

Because much of the body is translucent, parts of the digestive gland running through the cerata can often be seen.

The bright white lines contrast strongly with the surrounding body colour and are among the best field characters for recognising the species.

Habitat and Distribution

Nemesignis banyulensis is a species of the Mediterranean Sea, with records also extending into nearby areas of the eastern Atlantic.

It is found mainly on rocky underwater habitats where colonies of hydroids and other sessile invertebrates are present.

It can occur from relatively shallow water to greater depths where suitable prey is available.

Its presence is often more closely related to the distribution of its food than to one particular type of seabed.

Diet

Like many aeolid nudibranchs, Nemesignis banyulensis is carnivorous.

It feeds mainly on hydroids, colonial relatives of jellyfish that grow on rocks, algae and other hard underwater surfaces.

This feeding relationship explains why the nudibranch is often found directly on or very close to hydroid colonies.

These colonies provide both a food source and the small-scale habitat through which the animal moves while feeding.

The Cerata and Defence

The cerata are not simply decorative structures.

They play important roles in digestion, gas exchange and defence.

In many aeolid nudibranchs, stinging cells obtained from hydroid prey can pass through the digestive system without being discharged and are then stored in specialised structures at the tips of the cerata.

In this way, the nudibranch can effectively make use of part of the defensive equipment of its prey.

This ability is one of the most remarkable adaptations found among aeolid nudibranchs.

Reproduction

Like most nudibranchs, Nemesignis banyulensis is hermaphroditic.

Each individual possesses both male and female reproductive organs.

During mating, two individuals exchange reproductive material, after which each may lay eggs.

The eggs are deposited in characteristic gelatinous ribbons or coiled masses attached to the substrate, often close to the habitats where the adults feed.

After hatching, the larvae pass through a planktonic stage before eventually settling onto the seabed and developing into juvenile nudibranchs.

Taxonomic History

The species was originally described in 1960 by Portmann and Sandmeier under the name:

Dondice banyulensis.

For decades, this was the name most commonly used in books, identification guides and diving literature.

In 2021, later taxonomic work resulted in the establishment of a new genus for the species.

The name Nemesis was initially proposed, but it was subsequently recognised that this generic name was already occupied by a genus of copepod crustaceans established in 1826.

Under the rules of zoological nomenclature, the newer use of the name could not be retained.

A replacement genus name, Nemesignis, was therefore introduced.

The currently accepted scientific name is:

Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960).

Earlier Scientific Names

Older literature may refer to the same species under several different names.

Important synonyms include:

Dondice banyulensis Portmann & Sandmeier, 1960

Godiva banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960)

and Dondice nicolae Vicente, 1967.

This is important when searching older scientific papers, diving records or photographic archives, because many observations still appear under the former name Dondice banyulensis.

Is It an Alien Species in Cyprus?

There is no reason to classify Nemesignis banyulensis as an Alien species in Cyprus simply because it may be uncommon or newly recorded.

Its natural distribution includes the Mediterranean Sea.

A record from Cypriot waters is therefore geographically compatible with the natural Mediterranean range of the species.

For a species to be considered Alien, there must be evidence that it reached an area outside its natural range through direct or indirect human activity.

At present, I am not aware of evidence supporting such a classification for Nemesignis banyulensis in Cyprus.

Ecological Role

Small nudibranchs may appear insignificant within the immense marine environment, but they are important components of coastal food webs.

Nemesignis banyulensis acts as a predator of hydroids, influencing small colonial invertebrate communities on rocky substrates.

At the same time, it forms part of the food web itself.

The presence of such specialised predators demonstrates how complex life can be within only a few square centimetres of a Mediterranean rocky reef.

A hydroid colony may look to a diver like a small underwater bush.

For Nemesignis banyulensis, however, it represents an entire world: food, habitat, feeding ground and part of the ecological system upon which its survival depends.

A Small Jewel of the Mediterranean

Nemesignis banyulensis is another remarkable example of the extraordinary diversity of Mediterranean nudibranchs.

It has no shell.

It is not fast.

It does not possess large jaws or any obvious defensive weapon.

Yet through millions of years of evolution it has developed a highly specialised way of life.

It locates and consumes colonial hydroids.

It can retain defensive structures obtained from its prey.

Its back is covered with numerous colourful cerata.

And within a world of rocks, algae and tiny invertebrates, it functions as an exceptionally specialised marine predator.

Although Nemesignis banyulensis is small in size, its natural history reveals the remarkable complexity and evolutionary ingenuity of life in the Mediterranean Sea.

Species Summary

Scientific name: Nemesignis banyulensis (Portmann & Sandmeier, 1960)

Original name: Dondice banyulensis Portmann & Sandmeier, 1960

Earlier synonyms: Godiva banyulensis, Dondice nicolae

Common names sometimes used internationally: Orange Godiva, Lady Godiva nudibranch

Phylum: Mollusca

Class: Gastropoda

Order: Nudibranchia

Group: Aeolidina

Family: Myrrhinidae

Genus: Nemesignis

Maximum reported length: Approximately 7 cm

Main identification features: Elongated body, very long oral tentacles, lamellate rhinophores, numerous cerata and characteristic white longitudinal lines

Colouration: Whitish, yellowish to orange, with orange or reddish cerata and conspicuous white lines

Distribution: Mediterranean Sea and nearby areas of the eastern Atlantic

Habitat: Mainly rocky substrates and areas with hydroid colonies

Diet: Carnivorous; feeds mainly on hydroids

Reproduction: Hermaphroditic, like most nudibranchs

Alien status in Cyprus: It should not be classified as Alien without specific evidence. Its natural distribution includes the Mediterranean Sea.

Taxonomic note: The genus Nemesignis was established in 2021 as a replacement name because the originally proposed genus name Nemesis was already occupied by a genus of crustaceans.

Ecological role: A specialised predator of colonial marine invertebrates, particularly hydroids, and an important component of rocky Mediterranean benthic ecosystems.

Text: George Konstantinou

Common pandora - Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758) Λυθρίνι - Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Cape Greco, 6mts deep,19.06.2022 (Juvenile)- Underwater photos  by Costas Constantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Λυθρίνι – Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758): Ένα από τα χαρακτηριστικά ψάρια της Μεσογείου

Το Λυθρίνι (Pagellus erythrinus), γνωστό στα αγγλικά ως Common Pandora, είναι ένα από τα πιο γνωστά και χαρακτηριστικά ψάρια της Μεσογείου και της θαλάσσιας πανίδας της Κύπρου. Ανήκει στην οικογένεια Sparidae, στην ίδια μεγάλη οικογένεια με τη συναγρίδα, την τσιπούρα, τους σαργούς και πολλά άλλα γνώριμα ψάρια των μεσογειακών νερών.

Το είδος περιγράφηκε επιστημονικά από τον Σουηδό φυσιοδίφη Carl Linnaeus το 1758, στην περίφημη δέκατη έκδοση του Systema Naturae. Σήμερα είναι ευρέως διαδεδομένο στη Μεσόγειο και στον ανατολικό Ατλαντικό, αποτελώντας παράλληλα είδος σημαντικό για την παράκτια αλιεία.

Το σώμα του Λυθρινιού είναι επιμήκες, ωοειδές και πλευρικά πεπλατυσμένο, με χαρακτηριστική μορφή των σπαριδών. Το κεφάλι παρουσιάζει σχετικά επικλινές προφίλ και το στόμα είναι μικρό, αλλά εφοδιασμένο με δόντια κατάλληλα για την κατανάλωση διαφορετικών ειδών βενθικών οργανισμών.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα του είδους είναι ο όμορφος ροζ έως κοκκινωπός χρωματισμός του. Το σώμα μπορεί να εμφανίζει ασημένιες και ροζ ανταύγειες, ενώ η κοιλιακή περιοχή είναι συνήθως πιο ανοιχτόχρωμη. Συχνά παρατηρούνται μικρές γαλάζιες κηλίδες ή λεπτές γραμμές στα πλευρά, ιδιαίτερα στα ζωντανά και φρέσκα άτομα.

Το Λυθρίνι μπορεί να ξεπεράσει τα 50 εκατοστά σε μήκος, αν και τα περισσότερα άτομα που συναντώνται είναι σημαντικά μικρότερα. Το βάρος των μεγαλύτερων ατόμων μπορεί να φθάσει αρκετά κιλά, όμως στην παράκτια αλιεία συναντώνται συχνότερα ψάρια μεσαίου μεγέθους.

Πρόκειται για βενθοπελαγικό είδος, δηλαδή ζει και κινείται κοντά στον πυθμένα αλλά δεν περιορίζεται αποκλειστικά επάνω σε αυτόν. Απαντάται σε διαφορετικούς τύπους βυθού, με ιδιαίτερη προτίμηση σε αμμώδεις, λασπώδεις και μικτούς πυθμένες, καθώς και κοντά σε λιβάδια θαλάσσιων φανερόγαμων.

Μπορεί να βρεθεί από σχετικά ρηχά παράκτια νερά μέχρι βάθη που ξεπερνούν τα 200 μέτρα, ενώ τα νεαρά άτομα συχνά προτιμούν πιο ρηχές περιοχές. Τα μεγαλύτερα ψάρια έχουν την τάση να κινούνται σε βαθύτερα νερά.

Στην Κύπρο το Λυθρίνι απαντάται στα νερά γύρω από ολόκληρο το νησί και αποτελεί γνώριμο είδος τόσο στους επαγγελματίες όσο και στους ερασιτέχνες ψαράδες. Οι αμμώδεις και μικτοί βυθοί της κυπριακής υφαλοκρηπίδας προσφέρουν κατάλληλους χώρους τροφοληψίας και διαβίωσης.

Η διατροφή του είναι αρκετά ποικίλη. Τρέφεται κυρίως με μικρά καρκινοειδή, πολύχαιτους σκώληκες, μαλάκια και άλλα βενθικά ασπόνδυλα, ενώ μπορεί επίσης να καταναλώσει μικρά ψάρια.

Αναζητά μεγάλο μέρος της τροφής του πάνω ή μέσα στα επιφανειακά στρώματα του βυθού. Με τον τρόπο αυτό συμμετέχει ενεργά στις τροφικές σχέσεις των παράκτιων και βαθύτερων θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της βιολογίας του Λυθρινιού αφορά την αναπαραγωγή του. Το είδος παρουσιάζει πρωτογυνικό ερμαφροδιτισμό. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα άτομα λειτουργούν αρχικά ως θηλυκά και αργότερα κατά τη διάρκεια της ζωής τους μπορούν να μετατραπούν σε αρσενικά.

Η στρατηγική αυτή παρατηρείται και σε άλλα θαλάσσια ψάρια και αποτελεί έναν εντυπωσιακό μηχανισμό προσαρμογής που μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση της αναπαραγωγικής ισορροπίας του πληθυσμού.

Η αναπαραγωγική περίοδος διαφέρει ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή και τις θερμοκρασίες του νερού. Στη Μεσόγειο πραγματοποιείται κυρίως κατά τους θερμότερους μήνες. Τα αυγά απελευθερώνονται στο νερό και είναι πελαγικά, όπως συμβαίνει με πολλά άλλα είδη της οικογένειας Sparidae.

Τα νεαρά άτομα αναπτύσσονται συνήθως σε σχετικά ρηχότερες περιοχές, οι οποίες λειτουργούν ως σημαντικοί χώροι ανάπτυξης πριν τα ψάρια μετακινηθούν σταδιακά σε βαθύτερα νερά.

Το Λυθρίνι έχει σημαντική εμπορική και γαστρονομική αξία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Αλιεύεται με παραγάδια, δίχτυα, τράτες και διάφορα άλλα αλιευτικά εργαλεία, ενώ αποτελεί επίσης αγαπημένο στόχο της ερασιτεχνικής αλιείας.

Η σάρκα του θεωρείται εξαιρετικής ποιότητας και το ψάρι καταναλώνεται με πολλούς τρόπους στις μεσογειακές χώρες. Η μακρόχρονη παρουσία του στις τοπικές αγορές το έχει καταστήσει μέρος της παραδοσιακής γαστρονομίας πολλών παράκτιων κοινοτήτων.

Ωστόσο, όπως συμβαίνει με πολλά εμπορικά είδη ψαριών της Μεσογείου, η εντατική αλιευτική πίεση μπορεί να επηρεάσει τους πληθυσμούς του. Η προστασία των νεαρών ατόμων, η τήρηση των αλιευτικών κανονισμών και η διατήρηση υγιών θαλάσσιων οικοτόπων είναι σημαντικές προϋποθέσεις για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των αποθεμάτων.

Το Λυθρίνι αποτελεί έναν χαρακτηριστικό κάτοικο της κυπριακής θάλασσας. Με τον όμορφο ρόδινο χρωματισμό του, την ενδιαφέρουσα αναπαραγωγική του βιολογία και τον σημαντικό του ρόλο τόσο στα θαλάσσια οικοσυστήματα όσο και στην παραδοσιακή αλιεία, είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα του πλούτου που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια της Μεσογείου.

Σύνοψη Είδους

Επιστημονική ονομασία: Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758)

Κοινές ονομασίες: Λυθρίνι, Common Pandora

Οικογένεια: Sparidae

Τάξη: Acanthuriformes

Μέγιστο μήκος: Πάνω από 50 cm, αν και συνήθως παρατηρούνται μικρότερα άτομα.

Χρωματισμός: Ροζ έως κοκκινωπό σώμα με ασημένιες ανταύγειες και συχνά λεπτές γαλάζιες κηλίδες.

Εξάπλωση: Μεσόγειος Θάλασσα και ανατολικός Ατλαντικός.

Κατάσταση στην Κύπρο: Κοινό αυτόχθονο θαλάσσιο είδος και σημαντικό αλιευτικό ψάρι.

Βιότοπος: Κυρίως αμμώδεις, λασπώδεις και μικτοί πυθμένες, από παράκτια νερά μέχρι βάθη άνω των 200 m.

Τροφή: Καρκινοειδή, πολύχαιτοι, μαλάκια, άλλα βενθικά ασπόνδυλα και περιστασιακά μικρά ψάρια.

Αναπαραγωγή: Ωοτόκο είδος με πελαγικά αυγά. Παρουσιάζει πρωτογυνικό ερμαφροδιτισμό, με ορισμένα άτομα να αλλάζουν φύλο από θηλυκά σε αρσενικά κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Οικονομική σημασία: Σημαντικό είδος για την επαγγελματική και ερασιτεχνική αλιεία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Ο χαρακτηριστικός ρόδινος χρωματισμός και η δυνατότητα αλλαγής φύλου κατά τη διάρκεια της ζωής αποτελούν δύο από τα πιο ενδιαφέροντα γνωρίσματα της βιολογίας του.

Common Pandora – Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758): One of the Characteristic Fishes of the Mediterranean

The Common Pandora (Pagellus erythrinus), known in Greek as Lythrini (Λυθρίνι), is one of the best-known and most characteristic fishes of the Mediterranean and an important member of the marine fauna of Cyprus. It belongs to the family Sparidae, the same large family that includes the gilthead seabream, dentexes, white seabreams and many other familiar fishes of Mediterranean waters.

The species was scientifically described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758, in the famous tenth edition of his Systema Naturae. Today, it is widely distributed throughout the Mediterranean and the eastern Atlantic and is also an important species for coastal fisheries.

The body of the Common Pandora is elongated, oval and laterally compressed, displaying the characteristic shape of many sparids. The head has a relatively sloping profile, while the mouth is small but equipped with teeth adapted for feeding on a variety of benthic organisms.

One of the species' most distinctive features is its beautiful pink to reddish colouration. The body may display silvery and pink reflections, while the underside is generally paler. Small bluish spots or fine blue markings may also be visible along the sides, particularly in living or freshly caught individuals.

The Common Pandora can exceed 50 centimetres in length, although most individuals encountered are considerably smaller. The largest specimens can reach several kilograms in weight, but medium-sized individuals are much more commonly encountered in coastal fisheries.

It is a benthopelagic species, meaning that it lives and moves close to the seabed without being restricted entirely to the bottom. It occurs over a variety of substrates, showing a particular preference for sandy, muddy and mixed bottoms, as well as areas close to seagrass meadows.

It can be found from relatively shallow coastal waters to depths exceeding 200 metres, although juveniles frequently inhabit shallower areas. Larger individuals tend to move into deeper waters.

In Cyprus, the Common Pandora occurs in the waters surrounding the island and is a familiar species to both professional and recreational fishers. The sandy and mixed seabeds around the Cypriot continental shelf provide suitable feeding and living habitats for the species.

Its diet is varied and consists mainly of small crustaceans, polychaete worms, molluscs and other benthic invertebrates, although small fishes may also be consumed.

Much of its food is located on or within the upper layers of the seabed. Through this feeding behaviour, the Common Pandora participates actively in the complex food webs of coastal and deeper marine ecosystems.

One particularly fascinating aspect of the biology of the Common Pandora concerns its reproductive system. The species exhibits protogynous hermaphroditism. This means that some individuals function initially as females and may later change sex and become males during their lifetime.

This reproductive strategy occurs in a number of marine fishes and represents a remarkable biological adaptation that may contribute to maintaining an effective reproductive balance within populations.

The breeding season varies according to geographical region and water temperature. In the Mediterranean, spawning generally takes place during the warmer part of the year. The eggs are released into the water and are pelagic, as is the case with many other members of the family Sparidae.

Juvenile fish generally develop in relatively shallow areas, which can serve as important nursery grounds before the young fish gradually move into deeper waters as they grow.

The Common Pandora has considerable commercial and culinary importance throughout the Mediterranean. It is caught using longlines, nets, trawls and various other fishing methods and is also a popular target for recreational fishers.

Its flesh is considered to be of excellent quality, and the species is prepared and consumed in numerous ways throughout Mediterranean countries. Its long-standing presence in local fish markets has made it part of the traditional cuisine of many coastal communities.

However, as with many commercially important Mediterranean fish species, intensive fishing pressure can affect its populations. Protecting juvenile fish, complying with fisheries regulations and maintaining healthy marine habitats are important requirements for the long-term sustainability of its stocks.

The Common Pandora is a characteristic inhabitant of Cypriot waters. With its beautiful pinkish colouration, fascinating reproductive biology and important role in both marine ecosystems and traditional fisheries, it represents yet another example of the remarkable biodiversity hidden beneath the surface of the Mediterranean Sea.

Species Summary

Scientific name: Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758)

Common names: Common Pandora; Lythrini (Λυθρίνι) in Cyprus and Greece

Family: Sparidae

Order: Acanthuriformes

Maximum length: More than 50 cm, although smaller individuals are much more commonly encountered.

Colouration: Pink to reddish body with silvery reflections and sometimes fine bluish spots or markings.

Distribution: Mediterranean Sea and eastern Atlantic Ocean.

Status in Cyprus: Native marine species and an important fish for local fisheries.

Habitat: Mainly sandy, muddy and mixed seabeds, from coastal waters to depths exceeding 200 m.

Diet: Crustaceans, polychaete worms, molluscs, other benthic invertebrates and occasionally small fishes.

Reproduction: Oviparous, producing pelagic eggs. The species exhibits protogynous hermaphroditism, with some individuals changing sex from female to male during their lifetime.

Economic importance: An important species for both commercial and recreational fisheries throughout the Mediterranean.

Distinctive characteristics: Its characteristic pinkish colouration and the ability of some individuals to change sex during their lifetime are among the most fascinating features of its biology.

Text: George Konstantinou

White-spotted puffer fish - Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) – An Alien Fish Species Recorded for the First Time in the Mediterranean Sea in Cyprus

 See also

Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789) - Λαγοκέφαλος - Cyprus

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758)

in the Mediterranean Sea' by Costas Constantinou

Cavo Greco, 02.02.2018 - Underwater photos  by Costas Constantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

White-spotted Puffer – Arothron hispidus (Linnaeus, 1758): Η πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους στη Μεσόγειο έγινε στην Κύπρο

Ο White-spotted Puffer (Arothron hispidus), ένας εντυπωσιακός τροπικός λαγοκέφαλος της οικογένειας Tetraodontidae, αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα ξενικά ψάρια που έχουν καταγραφεί στα θαλάσσια νερά της Κύπρου. Η κυπριακή καταγραφή έχει ξεχωριστή επιστημονική και ιστορική σημασία, καθώς αποτέλεσε την πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Το είδος περιγράφηκε αρχικά από τον Σουηδό φυσιοδίφη Carl Linnaeus το 1758 ως Tetraodon hispidus και σήμερα ταξινομείται ως Arothron hispidus (Linnaeus, 1758).

Πρόκειται για είδος με πολύ μεγάλη φυσική γεωγραφική εξάπλωση στον Ινδο-Ειρηνικό, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας. Απαντάται σε θερμά τροπικά και υποτροπικά νερά και χρησιμοποιεί ποικιλία παράκτιων ενδιαιτημάτων, όπως κοραλλιογενείς και βραχώδεις υφάλους, λιμνοθάλασσες και άλλες ρηχές θαλάσσιες περιοχές.

Το σώμα του είναι παχύ, ωοειδές και χαρακτηριστικό των ψαριών της οικογένειας Tetraodontidae. Ο χρωματισμός του είναι συνήθως γκριζωπός, λαδί ή κιτρινωπός και μεγάλο μέρος του σώματος καλύπτεται από πολυάριθμες μικρές λευκές κηλίδες, από τις οποίες προέρχεται και η αγγλική κοινή ονομασία White-spotted Puffer.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικοί είναι επίσης οι λευκοί σχηματισμοί γύρω από τα μάτια και στην περιοχή των θωρακικών πτερυγίων. Η κοιλιακή επιφάνεια είναι συνήθως πιο ανοιχτόχρωμη.

Το είδος μπορεί να φθάσει περίπου τα 50 εκατοστά σε συνολικό μήκος, αν και πολλά άτομα είναι μικρότερα.

Όπως και οι υπόλοιποι λαγοκέφαλοι, το Arothron hispidus διαθέτει μία από τις πιο εντυπωσιακές αμυντικές προσαρμογές στον κόσμο των ψαριών. Όταν αισθανθεί ότι απειλείται, μπορεί να καταπιεί γρήγορα νερό και να διογκώσει σημαντικά το σώμα του, αυξάνοντας απότομα τον όγκο του και καθιστώντας πολύ δυσκολότερη την κατάποσή του από έναν θηρευτή.

Τα δόντια του είναι επίσης ιδιαίτερα εξειδικευμένα. Τέσσερα μεγάλα δόντια σχηματίζουν ένα ισχυρό ράμφος, χαρακτηριστικό της οικογένειας Tetraodontidae. Με αυτό μπορεί να συνθλίβει οργανισμούς με σκληρά κελύφη ή εξωτερικούς σκελετούς.

Η διατροφή του περιλαμβάνει μεγάλη ποικιλία θαλάσσιων οργανισμών, όπως μαλάκια, καρκινοειδή, εχινόδερμα, πολύχαιτους, σπόγγους και άλλα βενθικά ασπόνδυλα.

Ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό των λαγοκέφαλων είναι η πιθανή παρουσία της εξαιρετικά ισχυρής νευροτοξίνης τετροδοτοξίνης σε διάφορους ιστούς και ιδιαίτερα σε εσωτερικά όργανα. Για τον λόγο αυτό τα ψάρια αυτής της ομάδας δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση.

Η ιστορική ανακάλυψη στην Κύπρο

Στις 2 Φεβρουαρίου 2018, ο Costas Constantinou εντόπισε και φωτογράφισε ένα ασυνήθιστο ψάρι στα παράκτια νερά της περιοχής Πρωταρά – Κάβο Γκρέκο, στη νοτιοανατολική Κύπρο.

Το ψάρι δεν έμοιαζε με τα συνηθισμένα είδη που συναντώνται στα κυπριακά νερά. Ο Costas Constantinou κατέγραψε το άτομο με φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης και βίντεο και στη συνέχεια ανέφερε την παρατήρησή του ώστε να διερευνηθεί και να ταυτοποιηθεί επιστημονικά.

Το άτομο βρισκόταν σε βάθος περίπου 8 μέτρων, πάνω από βραχώδη βυθό, και το συνολικό μήκος του υπολογίστηκε περίπου στα 25–30 εκατοστά. Παρουσίαζε επίσης εμφανή τραυματισμό στην αριστερή πρόσθια πλευρά του σώματος.

Η φωτογραφική και βιντεοσκοπική τεκμηρίωση που εξασφάλισε ο Costas Constantinou επέτρεψε την ασφαλή αναγνώριση του ψαριού ως Arothron hispidus.

Και τότε έγινε αντιληπτή η πραγματική σημασία της ανακάλυψης.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε επιβεβαιωμένη επιστημονική καταγραφή του Arothron hispidus στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Έτσι, ένα ψάρι που εντοπίστηκε και φωτογραφήθηκε στα νερά της Κύπρου αποδείχθηκε ότι αποτελούσε την πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του είδους σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Η παρατήρηση μελετήθηκε στη συνέχεια επιστημονικά και δημοσιεύθηκε το 2018 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό BioInvasions Records, στην εργασία με τίτλο:

“First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea.”

Συγγραφείς της επιστημονικής δημοσίευσης ήταν οι Michel Bariche, Costas Constantinou και Nancy Sayar.

Είναι σημαντικό να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στην ανακάλυψη στο πεδίο και στην επιστημονική δημοσίευση που ακολούθησε.

Ο Costas Constantinou ήταν εκείνος που εντόπισε και φωτογράφισε πρώτος το ψάρι στην Κύπρο και στη συνέχεια ανέφερε την παρουσία του. Η παρατήρηση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την επιστημονική διερεύνηση, επιβεβαίωση και τελικά τη δημοσίευση της πρώτης καταγραφής του είδους στη Μεσόγειο.

Η περίπτωση αυτή αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα της τεράστιας σημασίας που μπορούν να έχουν οι παρατηρήσεις στο πεδίο. Μια φωτογραφία ή ένα βίντεο ενός άγνωστου ή ασυνήθιστου οργανισμού μπορεί, όταν τεκμηριωθεί σωστά και γνωστοποιηθεί στους κατάλληλους επιστήμονες, να εξελιχθεί σε σημαντική επιστημονική ανακάλυψη.

Πώς έφθασε το Arothron hispidus στην Κύπρο;

Το πώς ακριβώς έφθασε το συγκεκριμένο άτομο στα κυπριακά νερά δεν κατέστη δυνατό να αποδειχθεί.

Επειδή το Arothron hispidus απαντάται φυσικά στην Ερυθρά Θάλασσα, ένα πιθανό σενάριο είναι η είσοδός του στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Η Διώρυγα του Σουέζ έχει λειτουργήσει για περισσότερο από έναν αιώνα ως θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και της Μεσογείου, επιτρέποντας σε εκατοντάδες οργανισμούς του Ινδο-Ειρηνικού να εισέλθουν και, σε πολλές περιπτώσεις, να εγκατασταθούν στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ένα δεύτερο πιθανό σενάριο ήταν η μεταφορά προνυμφών μέσω έρματος πλοίων.

Οι συγγραφείς της επιστημονικής εργασίας εξέτασαν όμως και μια τρίτη πιθανότητα: το συγκεκριμένο ψάρι να προερχόταν από απελευθέρωση ενυδρείου.

Το Arothron hispidus διατηρείται στο διεθνές εμπόριο θαλάσσιων ενυδρείων λόγω της εντυπωσιακής εμφάνισής του. Η παρουσία ενός μόνο σχετικά μεγάλου ατόμου στην Κύπρο, χωρίς προηγούμενες καταγραφές του είδους κατά μήκος της διαδρομής από την Ερυθρά Θάλασσα προς την Κύπρο, έκανε την πιθανότητα ανθρώπινης απελευθέρωσης ένα σενάριο που δεν μπορούσε να αποκλειστεί.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν με βεβαιότητα ποιος ήταν ο τρόπος εισόδου του συγκεκριμένου ατόμου στη Μεσόγειο.

Η σημασία της κυπριακής ανακάλυψης ενισχύθηκε όταν, περίπου δύο χρόνια αργότερα, καταγράφηκε ακόμη ένα άτομο Arothron hispidus στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτή τη φορά στον Λίβανο.

Οι καταγραφές αυτές είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για την παρακολούθηση της εξάπλωσης ξενικών θαλάσσιων οργανισμών στην περιοχή.

Μέχρι σήμερα, όμως, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το Arothron hispidus έχει δημιουργήσει μόνιμο αναπαραγόμενο πληθυσμό στην Κύπρο. Για τον λόγο αυτό η παρουσία του αντιμετωπίζεται ως περιστασιακή και όχι ως εγκατεστημένο ξενικό είδος.

Η Κύπρος και οι αλλαγές στη θαλάσσια βιοποικιλότητα

Η ιστορία του Arothron hispidus αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης αλλαγής που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η γεωγραφική θέση της Κύπρου, σχετικά κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ και μέσα στα θερμά νερά της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου, την καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό τόπο για την παρακολούθηση νέων θαλάσσιων ειδών.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, πολλά είδη με καταγωγή από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδο-Ειρηνικό έχουν εμφανιστεί στα κυπριακά νερά. Ορισμένα παρέμειναν σπάνιοι επισκέπτες, ενώ άλλα δημιούργησαν μεγάλους και μόνιμους πληθυσμούς.

Η κλιματική αλλαγή και η αύξηση της θερμοκρασίας της Μεσογείου δημιουργούν παράλληλα ολοένα και πιο ευνοϊκές συνθήκες για θερμόφιλα είδη.

Για τον λόγο αυτό η συστηματική παρατήρηση της κυπριακής θάλασσας από επιστήμονες, φυσιοδίφες, δύτες, ψαράδες, υποβρύχιους φωτογράφους και πολίτες μπορεί να προσφέρει εξαιρετικά σημαντικές πληροφορίες.

Η περίπτωση του White-spotted Puffer το απέδειξε με τον καλύτερο τρόπο.

Ένα ψάρι που παρατηρήθηκε στον βυθό του Κάβο Γκρέκο, φωτογραφήθηκε και αναφέρθηκε από τον Costas Constantinou, πέρασε τελικά στην επιστημονική βιβλιογραφία ως η πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του Arothron hispidus στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Μια ακόμη μικρή αλλά σημαντική ιστορία από τη συνεχώς μεταβαλλόμενη βιοποικιλότητα της Κύπρου και της Ανατολικής Μεσογείου.

Σύνοψη Είδους

Επιστημονική ονομασία: Arothron hispidus (Linnaeus, 1758)

Κοινή αγγλική ονομασία: White-spotted Puffer

Οικογένεια: Tetraodontidae

Τάξη: Tetraodontiformes

Μέγιστο μήκος: Περίπου 50 cm

Φυσική εξάπλωση: Ινδο-Ειρηνικός, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας.

Χρωματισμός: Γκριζωπό, λαδί ή κιτρινωπό σώμα καλυμμένο από πολυάριθμες μικρές λευκές κηλίδες.

Άμυνα: Όταν απειλείται μπορεί να καταπιεί νερό και να διογκώσει σημαντικά το σώμα του.

Διατροφή: Μαλάκια, καρκινοειδή, εχινόδερμα, πολύχαιτοι, σπόγγοι και άλλα βενθικά ασπόνδυλα.

Τοξικότητα: Όπως και άλλα είδη της οικογένειας Tetraodontidae, μπορεί να περιέχει την ισχυρή νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη και δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση.

Πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή στη Μεσόγειο: Κάβο Γκρέκο – Πρωταράς, Κύπρος, 2 Φεβρουαρίου 2018.

Ανακάλυψη και πρώτη φωτογραφική καταγραφή: Costas Constantinou, ο οποίος εντόπισε και φωτογράφισε το ψάρι και στη συνέχεια ανέφερε την παρουσία του.

Βάθος παρατήρησης: Περίπου 8 m.

Μέγεθος του ατόμου: Περίπου 25–30 cm.

Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό, περιστασιακά καταγεγραμμένο είδος, χωρίς αποδεδειγμένο εγκατεστημένο αναπαραγόμενο πληθυσμό.

Επιστημονική σημασία: Η παρατήρηση στην Κύπρο αποτέλεσε την πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή του Arothron hispidus σε ολόκληρη τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Επιστημονική δημοσίευση: Bariche, M., Constantinou, C. & Sayar, N. (2018). First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea. BioInvasions Records, 7(4): 433–436.

White-spotted Puffer – Arothron hispidus (Linnaeus, 1758): The First Confirmed Record of the Species in the Mediterranean Was Made in Cyprus

The White-spotted Puffer (Arothron hispidus), a remarkable tropical pufferfish belonging to the family Tetraodontidae, is one of the unusual alien fish species that have been recorded in the marine waters of Cyprus. The Cypriot record is of particular scientific and historical importance, as it represented the first confirmed record of the species in the entire Mediterranean Sea.

The species was originally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 as Tetraodon hispidus and is today classified as Arothron hispidus (Linnaeus, 1758).

It has an extensive natural distribution throughout the Indo-Pacific, including the Red Sea. It inhabits warm tropical and subtropical waters and occurs in a variety of coastal habitats, including coral and rocky reefs, lagoons and other shallow marine environments.

The body is thick and oval, with the characteristic appearance of fishes belonging to the family Tetraodontidae. Its colouration is usually greyish, olive or yellowish, while much of the body is covered with numerous small white spots, from which its English common name, White-spotted Puffer, is derived.

White markings around the eyes and in the region of the pectoral fins are also characteristic, while the underside of the body is generally paler.

The species can reach approximately 50 centimetres in total length, although many individuals are considerably smaller.

Like other pufferfishes, Arothron hispidus possesses one of the most remarkable defensive adaptations found among fishes. When threatened, it can rapidly swallow water and greatly inflate its body, dramatically increasing its size and making itself much more difficult for a predator to swallow.

Its teeth are also highly specialised. Four large teeth form a powerful beak, a characteristic feature of the family Tetraodontidae. This structure enables the fish to crush organisms protected by hard shells or external skeletons.

Its diet includes a wide variety of marine organisms, such as molluscs, crustaceans, echinoderms, polychaete worms, sponges and other benthic invertebrates.

Another important characteristic of pufferfishes is the potential presence of the extremely powerful neurotoxin tetrodotoxin in various tissues, particularly the internal organs. For this reason, fishes belonging to this group should not be regarded as safe for human consumption.

The Historic Discovery in Cyprus

On 2 February 2018, Costas Constantinou encountered and photographed an unusual fish in the coastal waters of the Protaras – Cape Greco area, in south-eastern Cyprus.

The fish did not resemble the species normally encountered in Cypriot waters. Costas Constantinou documented the individual with high-resolution photographs and video and subsequently reported his observation so that the fish could be investigated and scientifically identified.

The individual was observed at a depth of approximately 8 metres, over a rocky seabed, and its total length was estimated at approximately 25–30 centimetres. It also had a conspicuous injury on the left anterior side of its body.

The photographic and video documentation obtained by Costas Constantinou enabled the fish to be confidently identified as Arothron hispidus.

It was then that the true importance of the discovery became apparent.

Until that time, there had been no scientifically confirmed record of Arothron hispidus from the Mediterranean Sea.

A fish discovered and photographed in Cypriot waters had therefore proved to represent the first confirmed record of the species in the entire Mediterranean.

The observation was subsequently studied scientifically and published in 2018 in the international scientific journal BioInvasions Records, in a paper entitled:

“First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea.”

The authors of the scientific publication were Michel Bariche, Costas Constantinou and Nancy Sayar.

It is important to distinguish clearly between the original field discovery and the scientific publication that followed.

Costas Constantinou was the person who first encountered and photographed the fish in Cyprus and subsequently reported its presence. His observation provided the basis for the scientific investigation, confirmation and eventual publication of the first record of the species in the Mediterranean.

This case provides an excellent example of the enormous scientific value of careful observations made in the field. A photograph or video of an unfamiliar or unusual organism, when properly documented and reported to the appropriate specialists, can develop into an important scientific discovery.

How Did Arothron hispidus Reach Cyprus?

Exactly how this particular individual reached Cypriot waters could not be established with certainty.

Because Arothron hispidus occurs naturally in the Red Sea, one possible explanation is that it entered the Mediterranean through the Suez Canal.

For more than a century, the Suez Canal has acted as a marine corridor between the Red Sea and the Mediterranean, allowing hundreds of Indo-Pacific organisms to enter the eastern Mediterranean and, in many cases, establish permanent populations.

A second possible explanation considered was the transportation of larvae through ships' ballast water.

The authors of the scientific paper also considered a third possibility: that the individual originated from an aquarium release.

Arothron hispidus occurs in the international marine aquarium trade because of its unusual and attractive appearance. The occurrence of a single relatively large individual in Cyprus, without previous records along the expected route between the Red Sea and Cyprus, meant that deliberate or accidental release from captivity could not be excluded.

However, there was insufficient evidence to establish with certainty how this particular fish entered the Mediterranean.

The significance of the Cypriot discovery increased when, approximately two years later, another Arothron hispidus was recorded in the eastern Mediterranean, this time in Lebanon.

Such observations are particularly valuable for monitoring the arrival and possible spread of non-native marine organisms in the region.

To date, however, there is no evidence demonstrating that Arothron hispidus has established a self-sustaining breeding population in Cyprus. Its occurrence is therefore regarded as casual rather than that of an established alien species.

Cyprus and the Changing Biodiversity of the Mediterranean

The story of Arothron hispidus forms part of a much larger ecological transformation currently taking place in the eastern Mediterranean.

Cyprus' geographical position, relatively close to the Suez Canal and within the warm waters of the eastern Mediterranean basin, makes the island particularly important for monitoring the appearance of new marine species.

During recent decades, numerous species originating from the Red Sea and Indo-Pacific have appeared in Cypriot waters. Some have remained rare visitors, while others have established large and permanent populations.

At the same time, climate change and the increasing temperature of Mediterranean waters are creating increasingly favourable conditions for warm-water species.

Systematic observation of the seas around Cyprus by scientists, naturalists, divers, fishers, underwater photographers and members of the public can therefore provide extremely valuable information.

The case of the White-spotted Puffer demonstrated this particularly well.

A fish observed on the seabed at Cape Greco, photographed and reported by Costas Constantinou, eventually entered the scientific literature as the first confirmed record of Arothron hispidus in the Mediterranean Sea.

It is another small but important chapter in the continuously changing story of the biodiversity of Cyprus and the eastern Mediterranean.

Species Summary

Scientific name: Arothron hispidus (Linnaeus, 1758)

Common name: White-spotted Puffer

Family: Tetraodontidae

Order: Tetraodontiformes

Maximum length: Approximately 50 cm

Native distribution: Indo-Pacific, including the Red Sea.

Colouration: Greyish, olive or yellowish body covered with numerous small white spots.

Defence: When threatened, it can swallow water and greatly inflate its body.

Diet: Molluscs, crustaceans, echinoderms, polychaete worms, sponges and other benthic invertebrates.

Toxicity: Like other members of the family Tetraodontidae, it may contain the powerful neurotoxin tetrodotoxin and should not be regarded as safe for human consumption.

First confirmed Mediterranean record: Cape Greco – Protaras, Cyprus, 2 February 2018.

Discovery and first photographic documentation: Costas Constantinou, who encountered and photographed the fish and subsequently reported its presence.

Depth of observation: Approximately 8 m.

Size of the Cypriot individual: Approximately 25–30 cm.

Status in Cyprus: Alien, casually recorded species, with no evidence of an established breeding population.

Scientific significance: The observation in Cyprus represented the first confirmed record of Arothron hispidus in the entire Mediterranean Sea.

Scientific publication: Bariche, M., Constantinou, C. & Sayar, N. (2018). First confirmed record of the white-spotted puffer Arothron hispidus (Linnaeus, 1758) in the Mediterranean Sea. BioInvasions Records, 7(4): 433–436.

Text: George Konstantinou

Orange gumdrop - Berthellina citrina (Ruppell & Leuckart, 1828) - Alien Species in Cyprus

   See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Protaras, 15mts deep First time recorded in Cyprus. July 2019 - Underwater photos  by Costas Constantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Orange Gumdrop – Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828): Ένα ξενικό θαλάσσιο γαστερόποδο που καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο το 2019

Η Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828), γνωστή στα αγγλικά ως Orange Gumdrop, είναι ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Pleurobranchidae. Με το χαρακτηριστικό πορτοκαλί έως κοκκινωπό σώμα της και τη μαλακή, σχεδόν ημιδιαφανή εμφάνισή της, αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα ξενικά θαλάσσια είδη που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στα νερά της Κύπρου.

Η παρουσία της στην Κύπρο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το είδος δεν αποτελεί μέρος της αυτόχθονης μεσογειακής πανίδας. Η φυσική του εξάπλωση βρίσκεται στον Ινδο-Ειρηνικό, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας, και η εμφάνισή του στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται στη θαλάσσια βιοποικιλότητα της περιοχής.

Η Berthellina citrina περιγράφηκε επιστημονικά το 1828 από τους Eduard Rüppell και Friedrich Sigismund Leuckart, αρχικά με την ονομασία Pleurobranchus citrinus. Σήμερα ταξινομείται στην οικογένεια Pleurobranchidae, μια ομάδα θαλάσσιων γαστεροπόδων που συγγενεύουν με τους γνωστότερους θαλάσσιους γυμνοσάλιαγκες.

Παρά το γεγονός ότι συχνά αποκαλείται απλώς «sea slug», δεν είναι τυπικό γυμνοβράγχιο. Ανήκει στα Pleurobranchida, τα οποία χαρακτηρίζονται, μεταξύ άλλων, από την παρουσία ενός βραγχίου στη δεξιά πλευρά του σώματος, κάτω από την άκρη του μανδύα.

Η Berthellina citrina είναι μικρό ζώο και συνήθως φθάνει σε μήκος περίπου 3 εκατοστών. Το σώμα της είναι πλατύ, ωοειδές και μαλακό, ενώ ο χρωματισμός της παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις. Μπορεί να είναι σχεδόν ημιδιαφανές ανοιχτό κίτρινο, πορτοκαλί, έντονα πορτοκαλοκόκκινο ή ακόμη και κεραμιδί.

Στην επιφάνεια του μανδύα μπορεί να εμφανίζονται μικρές λευκές κηλίδες ή αδενικές δομές. Οι λευκές κηλίδες έχουν ιδιαίτερη ταξινομική σημασία, καθώς μπορούν να βοηθήσουν στη διάκριση του είδους από παρόμοια μεσογειακά είδη.

Στο κεφάλι υπάρχουν δύο χαρακτηριστικοί σωληνοειδείς ρινοφόροι, αισθητήρια όργανα που βοηθούν το ζώο να αντιλαμβάνεται χημικά ερεθίσματα στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Παρά την εξωτερικά «γυμνή» εμφάνισή της, η Berthellina citrina διατηρεί ένα πολύ μικρό και υπολειμματικό εσωτερικό κέλυφος, το οποίο βρίσκεται κρυμμένο μέσα στους ιστούς του μανδύα.

Ένα νυχτόβιο ζώο του βυθού

Η Berthellina citrina είναι κυρίως νυχτόβιο βενθικό είδος.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας συνήθως παραμένει κρυμμένη κάτω από πέτρες, μέσα σε σχισμές και σε άλλες προστατευμένες θέσεις. Μετά τη δύση του ήλιου βγαίνει από την κρυψώνα της και κινείται αργά πάνω στον βυθό αναζητώντας τροφή.

Στη φυσική περιοχή εξάπλωσής της συναντάται σε βραχώδεις ακτές, υφάλους, ανάμεσα σε ογκόλιθους και σε ρηχά υποπαράκτια περιβάλλοντα, ενώ υπάρχουν καταγραφές της σε πολύ μεγαλύτερα βάθη.

Η διατροφή της αποτελείται κυρίως από σπόγγους, όπως συμβαίνει με πολλά μέλη της οικογένειας Pleurobranchidae. Έχουν επίσης αναφερθεί παρατηρήσεις κατανάλωσης ορισμένων κοραλλιών και οργανικού υλικού.

Παρά το μικρό της μέγεθος και το φαινομενικά απροστάτευτο σώμα της, διαθέτει αποτελεσματικό χημικό μηχανισμό άμυνας.

Αδένες του μανδύα μπορούν, όταν το ζώο ενοχληθεί, να απελευθερώσουν μια λευκωπή, δυσάρεστη και όξινη έκκριση, η οποία λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε πιθανούς θηρευτές.

Η άμυνα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα μαλακόσωμο ζώο που δεν διαθέτει το ισχυρό εξωτερικό κέλυφος των περισσότερων γνωστών σαλιγκαριών.

Όπως πολλά άλλα ετερόβραγχα γαστερόποδα, η Berthellina citrina είναι ερμαφρόδιτη, δηλαδή κάθε άτομο διαθέτει αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα. Τα αυγά εναποτίθενται σε χαρακτηριστικές ζελατινώδεις κορδέλες, συνήθως πορτοκαλί χρώματος.

Η εμφάνιση στη Μεσόγειο

Για πολλά χρόνια υπήρχε σημαντική σύγχυση σχετικά με την παρουσία της Berthellina citrina στη Μεσόγειο.

Παλαιότερες αναφορές αμφισβητήθηκαν επειδή το είδος μπορεί εύκολα να συγχέεται με παρόμοια αυτόχθονα μεσογειακά γαστερόποδα, κυρίως την Berthellina edwardsii και την Berthella aurantiaca.

Η εξωτερική εμφάνιση από μόνη της δεν είναι πάντοτε αρκετή για ασφαλή αναγνώριση.

Το 2018, όμως, μορφολογικές και γενετικές αναλύσεις δειγμάτων από την Τουρκία επιβεβαίωσαν με πειστικό τρόπο την παρουσία της πραγματικής Berthellina citrina στη Μεσόγειο.

Από εκείνη τη στιγμή άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην παρακολούθηση της εξάπλωσης του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η πρώτη καταγραφή στην Κύπρο το 2019

Το 2019 η Berthellina citrina καταγράφηκε για πρώτη φορά επιστημονικά και στην Κύπρο.

Η δημοσιευμένη επιστημονική καταγραφή αφορά άτομο που παρατηρήθηκε στις 19 Ιουλίου 2019 στη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή του Κάβο Γκρέκο, στη νοτιοανατολική Κύπρο.

Το ζώο βρέθηκε να κινείται πάνω σε σκληρό υπόστρωμα σε βάθος περίπου 12 μέτρων, ενώ η θερμοκρασία του νερού ήταν περίπου 25°C.

Η παρατήρηση δημοσιεύθηκε το 2020 στο επιστημονικό περιοδικό Mediterranean Marine Science, στο πλαίσιο της εργασίας New Alien Mediterranean Biodiversity Records (March 2020), με τους Periklis Kleitou και Fabio Crocetta να παρουσιάζουν την πρώτη επιστημονική αναφορά του είδους από την Κύπρο.

Στην ίδια επιστημονική δημοσίευση η φωτογραφία του κυπριακού ατόμου αποδίδεται στον Sakis Lazarides.

Η υποβρύχια καταγραφή του Costas Constantinou στον Πρωταρά

Τον ίδιο μήνα, τον Ιούλιο του 2019, το είδος καταγράφηκε υποβρυχίως και στην περιοχή του Πρωταρά από τον Costas Constantinou.

Το άτομο φωτογραφήθηκε σε βάθος περίπου 15 μέτρων, προσφέροντας μια ακόμη πολύτιμη φωτογραφική τεκμηρίωση της παρουσίας της Berthellina citrina στα κυπριακά νερά κατά την ίδια περίοδο που το είδος γινόταν για πρώτη φορά γνωστό από την Κύπρο.

Οι υποβρύχιες φωτογραφίες του Costas Constantinou αποτελούν επομένως μέρος των πολύ πρώιμων καταγραφών αυτού του ξενικού γαστεροπόδου στο νησί.

Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τη σημασία της υποβρύχιας φωτογραφίας και της παρατήρησης από δύτες στην καταγραφή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.

Μικροί οργανισμοί όπως η Berthellina citrina μπορούν εύκολα να περάσουν απαρατήρητοι. Ένας προσεκτικός δύτης με φωτογραφική μηχανή μπορεί όμως να καταγράψει ένα είδος που δεν είχε προηγουμένως αναφερθεί από μια ολόκληρη χώρα.

Πώς έφθασε στην Κύπρο;

Η Berthellina citrina είναι είδος του Ινδο-Ειρηνικού και υπάρχει φυσικά στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η πιθανότερη εξήγηση για την παρουσία της στην Κύπρο είναι η εξάπλωσή της από πληθυσμούς της Ανατολικής Μεσογείου, μετά την αρχική είσοδο του είδους μέσω της περιοχής του Σουέζ.

Η Διώρυγα του Σουέζ αποτελεί τον σημαντικότερο διάδρομο εισόδου οργανισμών της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδο-Ειρηνικού στη Μεσόγειο.

Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως Λεσσεψιανή μετανάστευση, έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τη σύνθεση της θαλάσσιας πανίδας της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική περιοχή για την παρακολούθηση αυτών των μεταβολών.

Η επιστημονική εργασία που ανακοίνωσε την πρώτη κυπριακή καταγραφή δεν μπόρεσε να προσδιορίσει με απόλυτη βεβαιότητα τον τρόπο άφιξης του είδους στο νησί, αλλά θεώρησε ως πιθανότερο σενάριο τη φυσική διασπορά από γειτονικούς πληθυσμούς.

Ένας μικρός οργανισμός με μεγάλη επιστημονική σημασία

Με μήκος μόλις λίγων εκατοστών, η Berthellina citrina μπορεί να φαίνεται ασήμαντη μέσα στην απεραντοσύνη της κυπριακής θάλασσας.

Ωστόσο, η παρουσία της αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας.

Η θαλάσσια βιοποικιλότητα της Ανατολικής Μεσογείου μεταβάλλεται συνεχώς. Νέα είδη φθάνουν από την Ερυθρά Θάλασσα και άλλες περιοχές, ορισμένα εξαπλώνονται γρήγορα, ενώ άλλα παραμένουν σπάνια και δύσκολα παρατηρήσιμα.

Κάθε νέα καταγραφή προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ αυτών των οικολογικών αλλαγών.

Η εμφάνιση της Orange Gumdrop – Berthellina citrina στην Κύπρο το 2019 και οι πρώιμες υποβρύχιες φωτογραφικές καταγραφές της αποτελούν επομένως ένα μικρό αλλά σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της σύγχρονης θαλάσσιας βιοποικιλότητας του νησιού.

Σύνοψη Είδους

Επιστημονική ονομασία: Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828)

Κοινές αγγλικές ονομασίες: Orange Gumdrop, Lemon Pleurobranch

Φύλο: Mollusca

Κλάση: Gastropoda

Οικογένεια: Pleurobranchidae

Μέγεθος: Περίπου έως 3 cm

Χρωματισμός: Από ημιδιαφανές κίτρινο και πορτοκαλί μέχρι πορτοκαλοκόκκινο ή κεραμιδί.

Φυσική εξάπλωση: Ινδο-Ειρηνικός, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας.

Βιότοπος: Βραχώδεις βυθοί, ύφαλοι, σχισμές και περιοχές κάτω από πέτρες, από πολύ ρηχά νερά μέχρι σημαντικά μεγαλύτερα βάθη.

Δραστηριότητα: Κυρίως νυχτόβιο είδος.

Τροφή: Κυρίως σπόγγοι και άλλοι βενθικοί οργανισμοί.

Άμυνα: Απελευθερώνει αμυντικές χημικές εκκρίσεις από αδένες του μανδύα.

Αναπαραγωγή: Ερμαφρόδιτο είδος που εναποθέτει τα αυγά σε ζελατινώδεις κορδέλες.

Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό θαλάσσιο είδος.

Πρώτη επιστημονικά δημοσιευμένη καταγραφή στην Κύπρο: Κάβο Γκρέκο, 19 Ιουλίου 2019, σε βάθος περίπου 12 m.

Πρώιμη φωτογραφική καταγραφή στον Πρωταρά: Ιούλιος 2019, περίπου 15 m βάθος, με υποβρύχιες φωτογραφίες του Costas Constantinou.

Επιστημονική σημασία: Η παρουσία της Berthellina citrina αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της συνεχιζόμενης εξάπλωσης ειδών Ινδο-Ειρηνικής προέλευσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Orange Gumdrop – Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828): An Alien Marine Gastropod First Recorded in Cyprus in 2019

Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828), commonly known as the Orange Gumdrop, is a small but striking marine gastropod belonging to the family Pleurobranchidae. With its characteristic orange to reddish body and soft, almost translucent appearance, it is one of the interesting alien marine species recorded in the waters of Cyprus in recent years.

Its presence in Cyprus is of particular interest because the species is not considered part of the native Mediterranean fauna. Its natural distribution lies within the Indo-Pacific, including the Red Sea, and its appearance in the eastern Mediterranean represents another example of the considerable changes taking place in the marine biodiversity of the region.

Berthellina citrina was scientifically described in 1828 by Eduard Rüppell and Friedrich Sigismund Leuckart, originally under the name Pleurobranchus citrinus. It is currently classified within the family Pleurobranchidae, a group of marine gastropods related to the more familiar sea slugs.

Although it is often simply described as a “sea slug”, it is not a typical nudibranch. It belongs to the Pleurobranchida, which are characterised, among other features, by the presence of a gill on the right side of the body beneath the edge of the mantle.

Berthellina citrina is a relatively small animal, usually reaching a length of approximately 3 centimetres. Its body is broad, oval and soft, while its colouration can vary considerably. Individuals may be pale translucent yellow, orange, bright orange-red or even reddish-brown.

The surface of the mantle may bear small white spots or glandular structures. These markings can have taxonomic importance because they may help distinguish the species from similar Mediterranean pleurobranchs.

Two characteristic tubular rhinophores are present on the head. These sensory organs allow the animal to detect chemical signals in the surrounding marine environment.

Despite its externally shell-less appearance, Berthellina citrina retains a very small, reduced internal shell concealed within the tissues of the mantle.

A Nocturnal Animal of the Seabed

Berthellina citrina is primarily a nocturnal benthic species.

During daylight hours it generally remains concealed beneath stones, inside crevices and in other protected places. After sunset, it emerges from its shelter and slowly moves across the seabed in search of food.

Within its natural range, it occurs along rocky shores, reefs, among boulders and in shallow subtidal environments, although records also exist from considerably greater depths.

Its diet consists mainly of sponges, as is the case with many members of the family Pleurobranchidae. Feeding on certain other benthic organisms has also been reported.

Despite its small size and apparently vulnerable soft body, the Orange Gumdrop possesses an effective chemical defence mechanism.

When disturbed, glands in the mantle can release a whitish, acidic and distasteful secretion, which helps deter potential predators.

Such chemical protection is particularly valuable to a soft-bodied animal that lacks the strong external shell possessed by most familiar marine snails.

Like many other heterobranch gastropods, Berthellina citrina is hermaphroditic, with each individual possessing both male and female reproductive organs. Its eggs are deposited in characteristic gelatinous ribbons, which are often orange in colour.

The Appearance of Berthellina citrina in the Mediterranean

For many years there was considerable uncertainty concerning the presence of Berthellina citrina in the Mediterranean.

Earlier reports were questioned because the species can easily be confused with similar native Mediterranean gastropods, particularly Berthellina edwardsii and Berthella aurantiaca.

External appearance alone is therefore not always sufficient for reliable identification.

In 2018, however, morphological and molecular analyses of specimens from Turkey convincingly confirmed the presence of true Berthellina citrina in the Mediterranean.

This confirmation opened a new chapter in monitoring the distribution of the species throughout the eastern Mediterranean.

The First Published Record from Cyprus in 2019

In 2019, Berthellina citrina was scientifically recorded from Cyprus.

The published scientific record concerns an individual observed on 19 July 2019 in the Cape Greco Marine Protected Area, in south-eastern Cyprus.

The animal was observed crawling over hard substrate at a depth of approximately 12 metres, where the water temperature was about 25°C.

The observation was subsequently published in 2020 in the scientific journal Mediterranean Marine Science, as part of the paper New Alien Mediterranean Biodiversity Records (March 2020). The Cyprus record was presented by Periklis Kleitou and Fabio Crocetta.

The photograph accompanying the Cyprus record in the scientific publication is credited to Sakis Lazarides.

This distinction is important when discussing a “first record”: the Cape Greco observation of 19 July 2019 is the first record from Cyprus documented in the scientific literature identified during the review of the available evidence.

The Underwater Record by Costas Constantinou at Protaras

During the same month, July 2019, Berthellina citrina was also photographed underwater in the Protaras area by Costas Constantinou.

The individual was observed at a depth of approximately 15 metres, and the underwater photographs taken by Costas Constantinou provide valuable documentation of the presence of this alien gastropod in Cypriot waters during the very period in which the species was first being recorded from the island.

These photographs therefore represent one of the very early documented observations of Berthellina citrina in Cyprus.

The exact chronology is important. Without an exact date for the Protaras photographs demonstrating that they were taken before 19 July 2019, it would not be scientifically safe to describe this observation as the first record from Cyprus. It is more accurate to describe it as an important early photographic record from July 2019.

The case once again demonstrates the importance of underwater photography and careful observation by divers in documenting marine biodiversity.

Small organisms such as Berthellina citrina can easily remain unnoticed. An observant diver carrying a camera, however, may document a species that has never previously been reported from an entire country.

How Did It Reach Cyprus?

Berthellina citrina is an Indo-Pacific species that also occurs naturally in the Red Sea.

The most plausible explanation for its presence in Cyprus is dispersal from populations already present in the eastern Mediterranean, following an earlier entry of the species through the region of the Suez Canal.

The Suez Canal represents the principal pathway through which organisms originating in the Red Sea and Indo-Pacific have entered the Mediterranean.

This process, widely known as Lessepsian migration, has profoundly altered the composition of the marine fauna of the eastern Mediterranean.

Because of its geographical position, Cyprus occupies an important location for monitoring these ongoing biological changes.

The scientific work reporting the Cyprus occurrence could not establish the precise means by which the species reached the island. Natural dispersal from neighbouring populations was considered the most plausible explanation.

A Small Animal of Considerable Scientific Interest

At only a few centimetres in length, Berthellina citrina may appear insignificant within the immense marine environment surrounding Cyprus.

Its presence, however, forms part of a much larger ecological story.

The biodiversity of the eastern Mediterranean is undergoing continuous change. New species originating from the Red Sea and Indo-Pacific are appearing throughout the region. Some spread rapidly and establish populations, while others remain uncommon, localised and difficult to detect.

Every properly documented observation therefore adds another piece to the complex puzzle of these ecological changes.

The appearance of the Orange Gumdrop – Berthellina citrina in Cyprus in 2019, together with the early underwater photographic observations made during that period, represents a small but important chapter in the modern history of the island's marine biodiversity.

Species Summary

Scientific name: Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828)

Common names: Orange Gumdrop, Lemon Pleurobranch

Phylum: Mollusca

Class: Gastropoda

Family: Pleurobranchidae

Size: Approximately up to 3 cm

Colouration: From translucent yellow and orange to orange-red or reddish-brown.

Native distribution: Indo-Pacific, including the Red Sea.

Habitat: Rocky seabeds, reefs, crevices and areas beneath stones, from shallow water to considerably greater depths.

Activity: Primarily nocturnal.

Diet: Mainly sponges and other benthic organisms.

Defence: Capable of producing defensive chemical secretions from mantle glands.

Reproduction: Hermaphroditic; eggs are deposited in gelatinous ribbons.

Status in Cyprus: Alien marine species.

First scientifically published record from Cyprus: Cape Greco, 19 July 2019, at approximately 12 m depth.

Early photographic record at Protaras: July 2019, approximately 15 m depth, with underwater photographs by Costas Constantinou.

Scientific significance: The occurrence of Berthellina citrina provides further evidence of the continuing arrival and spread of Indo-Pacific marine organisms in the eastern Mediterranean and highlights the importance of underwater observations in documenting changes in Cyprus' marine biodiversity.

Text: George Konstantinou