Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Βίντεο: George Konstantinou – Ποταμός Λιοπετρίου, 2/8/2013
Η καταγραφή στα ανοικτά του Ποταμού Λιοπετρίου
Ο γράμπος, με το διεθνές κοινό όνομα Risso’s Dolphin και το επιστημονικό όνομα Grampus griseus (G. Cuvier, 1812), είναι ένα μεγαλόσωμο θαλάσσιο θηλαστικό της οικογένειας Delphinidae. Αποτελεί το μοναδικό σύγχρονο είδος του γένους Grampus.
Το βίντεο της αρχικής ανάρτησης καταγράφηκε από τον George Konstantinou στις 2 Αυγούστου 2013, περίπου 12 χιλιόμετρα ανοικτά του Ποταμού Λιοπετρίου. Βρισκόμασταν στη θάλασσα για ψάρεμα τόνου όταν συναντήσαμε ένα εντυπωσιακό κοπάδι από περισσότερους από εκατό γράμπους.
Η παρουσία ενός τόσο μεγάλου κοπαδιού γύρω από το σκάφος πρόσφερε ένα σπάνιο και αξέχαστο θέαμα. Για μένα ήταν μια εκπληκτική εμπειρία και μία από τις ξεχωριστές συναντήσεις που μπορεί να προσφέρει η πλούσια θαλάσσια ζωή της Κύπρου.
Η καταγραφή τεκμηριώνει την παρουσία του είδους στις κυπριακές θάλασσες, όπου ο γράμπος παρατηρείται πολύ πιο σπάνια από ορισμένα άλλα δελφίνια. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε ανοικτή θάλασσα και όχι μέσα στο φυσικό αλιευτικό καταφύγιο του Ποταμού Λιοπετρίου. Επομένως, οι συντεταγμένες του καταφυγίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο ως σημείο αναφοράς για την περιοχή αναχώρησης και όχι ως το ακριβές σημείο της παρατήρησης.
- Συντεταγμένες αναφοράς: 34.982155, 34.002636
- Google Maps: Ποταμός Λιοπετρίου
Μορφολογία και αναγνώριση
Ο γράμπος διαθέτει εύρωστο πρόσθιο σώμα, το οποίο στενεύει αισθητά προς τον ουραίο μίσχο. Το κεφάλι είναι μεγάλο, στρογγυλεμένο και χωρίς το μακρύ, ευδιάκριτο ρύγχος που χαρακτηρίζει πολλά άλλα δελφίνια. Στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού υπάρχει συνήθως μια χαρακτηριστική κατακόρυφη αύλακα.
Το ραχιαίο πτερύγιο είναι πολύ ψηλό, καμπυλωτό και δρεπανοειδές. Βρίσκεται περίπου στο μέσο του σώματος και, όταν το ζώο παρατηρείται από μεγάλη απόσταση, μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση με άλλα μεγαλόσωμα κητώδη.
Τα ενήλικα άτομα έχουν συνήθως μήκος περίπου 2,6–4 μέτρα και μπορούν να φτάσουν σε βάρος περίπου 300–500 κιλά. Τα αρσενικά και τα θηλυκά έχουν παρόμοια εξωτερική εμφάνιση, αν και τα αρσενικά μπορεί να είναι ελαφρώς μεγαλύτερα.
Οι χαρακτηριστικές λευκές ουλές
Ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα του είδους είναι οι πολυάριθμες λευκές γραμμές και ουλές που καλύπτουν σταδιακά το σώμα του. Τα νεογέννητα και τα νεαρά άτομα έχουν σκούρο γκρίζο ή καστανό χρώμα και ελάχιστες ουλές.
Καθώς το ζώο μεγαλώνει, το σώμα του καλύπτεται από γραμμικές χαραγές, οι περισσότερες από τις οποίες προκαλούνται από τα δόντια άλλων γράμπων κατά τις κοινωνικές επαφές τους. Ορισμένα σημάδια μπορεί επίσης να προέρχονται από κεφαλόποδα, λάμπραινες ή άλλους θαλάσσιους οργανισμούς.
Οι ουλές δεν χρωματίζονται ξανά όπως το υπόλοιπο δέρμα. Έτσι, συσσωρεύονται με την ηλικία και τα ηλικιωμένα ζώα μπορεί να φαίνονται σχεδόν ολόλευκα, ενώ το ραχιαίο πτερύγιο παραμένει συνήθως πιο σκούρο.
Ασυνήθιστη οδοντοστοιχία
Σε αντίθεση με πολλά άλλα δελφίνια, ο γράμπος διαθέτει πολύ λίγα δόντια. Συνήθως έχει δύο έως επτά ζεύγη ισχυρών δοντιών μόνο στο μπροστινό μέρος της κάτω γνάθου, ενώ η άνω γνάθος των ενήλικων ατόμων κατά κανόνα δεν φέρει λειτουργικά δόντια.
Αυτή η ασυνήθιστη οδοντοστοιχία συνδέεται με τη διατροφή του, η οποία βασίζεται κυρίως σε μαλακόσωμα κεφαλόποδα που μπορούν να συλληφθούν και να καταποθούν χωρίς να χρειάζεται τεμαχισμός.
Διατροφή και νυχτερινό κυνήγι
Ο γράμπος είναι κυρίως τεουθοφάγο κητώδες, δηλαδή τρέφεται κατά κύριο λόγο με κεφαλόποδα. Στη διατροφή του περιλαμβάνονται καλαμάρια, χταπόδια και σουπιές, ενώ περιστασιακά μπορεί να καταναλώσει ψάρια και άλλα θαλάσσια ζώα.
Μεγάλο μέρος της τροφοληψίας πραγματοποιείται τη νύχτα, όταν πολλά μεσοπελαγικά καλαμάρια ανεβαίνουν από τα βαθύτερα στρώματα προς την επιφάνεια. Το ζώο χρησιμοποιεί ηχοεντοπισμό για να προσανατολίζεται και να εντοπίζει τη λεία του στο σκοτάδι.
Μπορεί να πραγματοποιεί βαθιές καταδύσεις, φτάνοντας τουλάχιστον τα 300 μέτρα, και να παραμένει κάτω από το νερό για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Ωστόσο, η διάρκεια και το βάθος κάθε κατάδυσης εξαρτώνται από τον βιότοπο και τη θέση της διαθέσιμης λείας.
Βιότοπος και εξάπλωση
Ο γράμπος έχει ευρεία εξάπλωση στις εύκρατες, υποτροπικές και τροπικές θάλασσες του πλανήτη. Απαντά στον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό, καθώς και στη Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Προτιμά κυρίως βαθιά υπεράκτια νερά κοντά στην ηπειρωτική κατωφέρεια, σε υποθαλάσσιες χαράδρες και σε περιοχές όπου ο πυθμένας παρουσιάζει απότομες κλίσεις. Οι περιοχές αυτές συγκεντρώνουν συχνά μεγάλους αριθμούς κεφαλόποδων.
Παρόλο που θεωρείται κυρίως πελαγικό και βαθύβιο είδος, μπορεί να πλησιάσει τις ακτές όταν ακολουθεί τη λεία του ή όταν τα βαθιά νερά βρίσκονται σχετικά κοντά στην ξηρά. Για τον λόγο αυτόν μια παράκτια εμφάνιση δεν σημαίνει από μόνη της ότι το ζώο έχει χάσει τον προσανατολισμό του.
Η παρουσία του στη Μεσόγειο και την Κύπρο
Ο γράμπος απαντά τακτικά στη Μεσόγειο, αλλά η κατανομή του δεν είναι ομοιόμορφη. Συνδέεται ιδιαίτερα με βαθιές λεκάνες, ηπειρωτικές κατωφέρειες και υποθαλάσσιες χαράδρες.
Οι εμφανίσεις του κοντά στην Κύπρο είναι περιορισμένες και δύσκολα καταγράφονται συστηματικά, καθώς το είδος περνά μεγάλο μέρος της ζωής του σε βαθιά υπεράκτια νερά. Μεμονωμένες παρατηρήσεις, βίντεο, φωτογραφίες και επιστημονικά τεκμηριωμένες εκβράσεις μπορούν επομένως να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για την παρουσία του στην ανατολική Μεσόγειο.
Η καταγραφή στον Ποταμό Λιοπετρίου αποτελεί ένα πολύτιμο στοιχείο της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της Κύπρου. Από το συγκεκριμένο βίντεο και μόνο δεν πρέπει να εξαχθούν συμπεράσματα για τη συχνότητα ή το μέγεθος του πληθυσμού του είδους γύρω από το νησί.
Κοινωνική οργάνωση και συμπεριφορά
Οι γράμποι εμφανίζονται συνήθως σε ομάδες περίπου 10–30 ζώων, αλλά μπορούν επίσης να παρατηρηθούν μεμονωμένα, σε ζεύγη ή σε πολύ μεγαλύτερες συναθροίσεις. Μέσα στις μεγαλύτερες ομάδες μπορεί να υπάρχουν μικρότερες και σταθερότερες κοινωνικές μονάδες.
Μακροχρόνιοι δεσμοί έχουν καταγραφεί μεταξύ ενήλικων αρσενικών, καθώς και μεταξύ θηλυκών με μικρά. Το είδος μπορεί επίσης να συναναστρέφεται άλλα κητώδη.
Στην επιφάνεια οι γράμποι μπορεί να πραγματοποιούν άλματα, να χτυπούν το νερό με την ουρά ή τα θωρακικά πτερύγια και να υψώνουν κατακόρυφα το κεφάλι τους για να παρατηρήσουν το περιβάλλον. Δεν συνοδεύουν πάντοτε τα σκάφη, αλλά σε ορισμένες περιοχές έχουν παρατηρηθεί να κινούνται κοντά τους.
Αναπαραγωγή και διάρκεια ζωής
Η αναπαραγωγή και οι γεννήσεις μπορούν να πραγματοποιούνται σε διαφορετικές εποχές του έτους, ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή. Η κύηση διαρκεί περίπου 13–14 μήνες και γεννιέται ένα μικρό.
Το νεογέννητο έχει μήκος περίπου 1,1–1,7 μέτρα. Παραμένει με τη μητέρα του και εξαρτάται από αυτήν για τροφή και προστασία κατά το πρώτο στάδιο της ζωής του.
Η διάρκεια ζωής του είδους υπολογίζεται σε τουλάχιστον 35 χρόνια. Η συσσώρευση ουλών και η σταδιακή αλλαγή του χρώματος μπορούν να δώσουν μια γενική εικόνα της ηλικιακής κατηγορίας, αλλά δεν επιτρέπουν τον ακριβή προσδιορισμό της ηλικίας ενός ελεύθερου ζώου.
Απειλές
Μία από τις σοβαρότερες απειλές για τον γράμπο είναι η παγίδευση σε αλιευτικά εργαλεία, όπως παρασυρόμενα δίχτυα, στατικά δίχτυα, παραγάδια και τράτες. Ένα παγιδευμένο δελφίνι μπορεί να τραυματιστεί ή να πνιγεί επειδή δεν μπορεί να ανέβει στην επιφάνεια για να αναπνεύσει.
Άλλες απειλές περιλαμβάνουν:
- τη ρύπανση και τη συσσώρευση τοξικών ουσιών στους ιστούς,
- τα πλαστικά και άλλα θαλάσσια απορρίμματα,
- τον έντονο υποθαλάσσιο θόρυβο,
- τις συγκρούσεις με σκάφη,
- τη μείωση ή μετατόπιση της λείας,
- τις μεταβολές των ωκεανογραφικών συνθηκών λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Ο έντονος ανθρωπογενής ήχος μπορεί να παρεμβαίνει στην επικοινωνία, στον προσανατολισμό και στην αναζήτηση τροφής των κητωδών.
Κατάσταση διατήρησης και προστασία
Σε παγκόσμιο επίπεδο το Grampus griseus κατατάσσεται στην κατηγορία «Μειωμένου Ενδιαφέροντος» (Least Concern). Η μεσογειακή υποομάδα, όμως, έχει αξιολογηθεί ως «Κινδυνεύουσα» (Endangered), γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης της έρευνας και των μέτρων προστασίας.
Όπως όλα τα κητώδη, προστατεύεται αυστηρά στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και διεθνών συμφωνιών, όπως η ACCOBAMS για τη διατήρηση των κητωδών στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα.
Κάθε ζωντανό, τραυματισμένο ή νεκρό κητώδες που εντοπίζεται κοντά στην ακτή πρέπει να αναφέρεται αμέσως στις αρμόδιες αρχές. Δεν πρέπει να επιχειρείται μετακίνηση ή επαναφορά του στη θάλασσα χωρίς τις οδηγίες ειδικών.
Προέλευση των ονομασιών
Η διεθνής κοινή ονομασία Risso’s Dolphin τιμά τον Γάλλο φυσιοδίφη Antoine Risso, του οποίου η περιγραφή αποτέλεσε τη βάση για την επιστημονική παρουσίαση του είδους από τον Georges Cuvier το 1812.
Το όνομα του γένους Grampus έχει αβέβαιη προέλευση. Έχει συσχετιστεί με τη λατινική έκφραση grandis piscis ή τη γαλλική grand poisson, που σημαίνουν «μεγάλο ψάρι».
Το ειδικό επίθετο griseus είναι λατινικό και σημαίνει γκρίζος, αναφερόμενο στο βασικό χρώμα του σώματος.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Animalia
- Φύλο: Chordata
- Υποφύλο: Vertebrata
- Κλάση: Mammalia
- Τάξη: Artiodactyla
- Υποτάξη: Whippomorpha
- Κατώτερη τάξη: Cetacea
- Παρατάξη: Odontoceti
- Οικογένεια: Delphinidae
- Γένος: Grampus
- Είδος: Grampus griseus (G. Cuvier, 1812)
- Ελληνική κοινή ονομασία: Γράμπος
- Αγγλική κοινή ονομασία: Risso’s Dolphin
Πηγές
- Αρχική ανάρτηση – Biodiversity of Cyprus
- NOAA Fisheries – Risso’s Dolphin
- ACCOBAMS – Risso’s Dolphin
- Bearzi et al. – Grampus griseus in the Mediterranean Sea
- Chicote, Amigó & Gazo – Submarine canyons as important habitat
- ASCOBANS – Grampus griseus
- Visit Cyprus – Potamos Liopetriou Natural Fishing Shelter
Risso’s Dolphin – Grampus griseus (G. Cuvier, 1812) – Γράμπος – Potamos Liopetriou, 2 August 2013 – Cyprus
Text by George Konstantinou
Video: George Konstantinou – Potamos Liopetriou, 2 August 2013
The record off Potamos Liopetriou
Risso’s Dolphin, with the scientific name Grampus griseus (G. Cuvier, 1812), is a large marine mammal belonging to the family Delphinidae. It is the only living species of the genus Grampus.
The video in the original post was recorded by George Konstantinou on 2 August 2013, approximately 12 kilometres offshore from Potamos Liopetriou. We were at sea fishing for tuna when we encountered an impressive pod of more than one hundred Risso’s Dolphins.
The presence of such a large pod around the boat offered a rare and unforgettable spectacle. For me, it was an extraordinary experience and one of the exceptional encounters that Cyprus’s rich marine life can offer.
This record documents the species’ presence in Cypriot waters, where Risso’s Dolphin is observed much less frequently than certain other dolphins. The encounter occurred in the open sea and not inside the natural fishing shelter of Potamos Liopetriou. The fishing shelter’s coordinates should therefore be used only as a geographical reference for the area of departure and not as the precise location of the observation.
- Reference coordinates: 34.982155, 34.002636
- Google Maps: Potamos Liopetriou
Appearance and identification
Risso’s Dolphin has a robust anterior body that narrows noticeably towards the tailstock. Its head is large and rounded, without the long, distinct beak characteristic of many other dolphins. A distinctive vertical crease is usually present on the front of the head.
The dorsal fin is very tall, curved and falcate. It is positioned approximately halfway along the body and, when the animal is viewed from a considerable distance, may cause confusion with other large cetaceans.
Adults are generally about 2.6–4 metres long and may weigh approximately 300–500 kilograms. Males and females have a similar external appearance, although males may be slightly larger.
The characteristic white scars
One of the species’ most important features is the large number of white lines and scars that gradually cover its body. Newborn and young animals are dark grey or brown and have very few scars.
As the animal grows, its body becomes covered with linear scratches, most of which are caused by the teeth of other Risso’s Dolphins during social interactions. Some marks may also be caused by cephalopods, lampreys or other marine organisms.
The scars do not regain the colour of the surrounding skin. They therefore accumulate with age, and older animals may appear almost completely white, while the dorsal fin usually remains darker.
An unusual dentition
Unlike many other dolphins, Risso’s Dolphin has very few teeth. It usually possesses two to seven pairs of strong teeth at the front of the lower jaw, while the upper jaw of adults generally has no functional teeth.
This unusual dentition is associated with a diet based primarily on soft-bodied cephalopods, which can be captured and swallowed without being cut into pieces.
Diet and nocturnal hunting
Risso’s Dolphin is primarily teuthophagous, meaning that it feeds mainly on cephalopods. Its diet includes squid, octopuses and cuttlefish, although it may occasionally consume fish and other marine animals.
Much of its feeding takes place at night, when many mesopelagic squid rise from deeper waters towards the surface. The dolphin uses echolocation to navigate and locate its prey in darkness.
It can dive to depths of at least 300 metres and remain underwater for extended periods. However, the duration and depth of each dive depend on the habitat and the location of available prey.
Habitat and distribution
Risso’s Dolphin has a broad distribution throughout the world’s temperate, subtropical and tropical seas. It occurs in the Atlantic, Pacific and Indian oceans, as well as the Mediterranean and Red seas.
It mainly favours deep offshore waters near continental slopes, submarine canyons and areas with steep underwater topography. Such environments frequently support high concentrations of cephalopods.
Although it is principally considered a pelagic, deep-water species, it may approach the coast while following prey or where deep water occurs relatively close to land. A coastal observation does not, by itself, mean that an animal is disorientated.
Occurrence in the Mediterranean and Cyprus
Risso’s Dolphin occurs regularly in the Mediterranean, but its distribution is not uniform. It is particularly associated with deep basins, continental slopes and submarine canyons.
Records near Cyprus are limited and difficult to obtain systematically because the species spends much of its life in deep offshore waters. Individual observations, videos, photographs and scientifically documented strandings can therefore provide valuable information about its presence in the eastern Mediterranean.
The Potamos Liopetriou record is an important element in the documentation of Cyprus’s marine biodiversity. The frequency of the species or the size of its population around the island cannot be determined from this video alone.
Social organisation and behaviour
Risso’s Dolphins are usually observed in groups of approximately 10–30 animals, although they may also occur alone, in pairs or in much larger aggregations. Smaller and more stable social units may exist within larger groups.
Long-lasting associations have been recorded among adult males and among females accompanied by calves. The species may also associate with other cetaceans.
At the surface, Risso’s Dolphins may leap from the water, slap the surface with their tails or pectoral fins and raise their heads vertically to observe their surroundings. They do not always accompany vessels, although they have been observed moving close to boats in certain regions.
Reproduction and lifespan
Breeding and calving may occur at different times of the year, depending on the geographical region. Gestation lasts approximately 13–14 months, after which a single calf is born.
A newborn calf is approximately 1.1–1.7 metres long. It remains with its mother and depends upon her for food and protection during the first stage of its life.
The species has an estimated lifespan of at least 35 years. The accumulation of scars and progressive change in colour can provide a general indication of an animal’s age class, but cannot determine the precise age of a free-ranging individual.
Threats
One of the most serious threats to Risso’s Dolphin is entanglement in fishing gear, including drift nets, set nets, longlines and trawls. An entangled dolphin may be injured or drown because it cannot reach the surface to breathe.
Other threats include:
- pollution and the accumulation of toxic substances in body tissues,
- plastics and other marine litter,
- intense underwater noise,
- collisions with vessels,
- reductions or shifts in prey availability,
- changes in oceanographic conditions caused by climate change.
Intense human-generated sound can interfere with cetacean communication, navigation and feeding.
Conservation status and protection
Globally, Grampus griseus is classified as Least Concern. The Mediterranean subpopulation, however, has been assessed as Endangered, emphasising the need for increased research and stronger conservation measures.
Like all cetaceans, the species is strictly protected under European legislation and international agreements, including ACCOBAMS, the Agreement on the Conservation of Cetaceans of the Black Sea, Mediterranean Sea and contiguous Atlantic area.
Any living, injured or dead cetacean discovered close to the coast should immediately be reported to the competent authorities. No attempt should be made to move or return an animal to the sea without instructions from specialists.
Origin of the names
The common name Risso’s Dolphin honours the French naturalist Antoine Risso, whose account formed the basis of the species’ scientific description by Georges Cuvier in 1812.
The origin of the genus name Grampus is uncertain. It has been associated with the Latin expression grandis piscis or the French grand poisson, both meaning “large fish”.
The specific epithet griseus is Latin for grey and refers to the animal’s basic body colour.
Classification
- Kingdom: Animalia
- Phylum: Chordata
- Subphylum: Vertebrata
- Class: Mammalia
- Order: Artiodactyla
- Suborder: Whippomorpha
- Infraorder: Cetacea
- Parvorder: Odontoceti
- Family: Delphinidae
- Genus: Grampus
- Species: Grampus griseus (G. Cuvier, 1812)
- English common name: Risso’s Dolphin
- Greek common name: Γράμπος
Sources
- Original Biodiversity of Cyprus post
- NOAA Fisheries – Risso’s Dolphin
- ACCOBAMS – Risso’s Dolphin
- Bearzi et al. – Grampus griseus in the Mediterranean Sea
- Chicote, Amigó & Gazo – Submarine canyons as important habitat
- ASCOBANS – Grampus griseus
- Visit Cyprus – Potamos Liopetriou Natural Fishing Shelter
No comments:
Post a Comment