See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.
LIST OF CYPRUS ORCHIDS - ΛΙΣΤΑ ΟΡΧΙΔΕΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
Λίστα Ενδημικών Φυτών της Κύπρου - List of Endemics plants of Cyprus
ENDEMIC TO CYPRUS
Photos Akamas 25/3/2021 by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Η ορχιδέα του Τροόδους
Η Orchis anatolica var. troodi, γνωστή και ως Orchis troodi, είναι μια ιδιαίτερη χερσαία ορχιδέα που περιγράφηκε από την Κύπρο και συνδέεται στενά με την οροσειρά του Τροόδους. Η κυπριακή βοτανική βάση Flora of Cyprus – a dynamic checklist διατηρεί την ποικιλία troodi και την περιλαμβάνει στα ενδημικά φυτά της Κύπρου.
Η ταξινομική της θέση, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο από όλες τις επιστημονικές πηγές. Ορισμένοι συγγραφείς τη θεωρούν ποικιλία ή υποείδος της ευρύτερα διαδεδομένης Orchis anatolica, ενώ άλλοι την αναγνωρίζουν ως αυτοτελές είδος με το όνομα Orchis troodi. Αντίθετα, τα Plants of the World Online των Βασιλικών Βοτανικών Κήπων του Kew εντάσσουν όλα αυτά τα ονόματα στα συνώνυμα της Orchis anatolica.
Για τον λόγο αυτό, ο χαρακτηρισμός της ως «ενδημικής της Κύπρου» είναι σωστός όταν αναφερόμαστε στη στενή κυπριακή ταξινομική έννοια Orchis anatolica var. troodi. Δεν ισχύει, όμως, για την Orchis anatolica με την ευρεία έννοια του Kew, η οποία εξαπλώνεται από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Ιράν.
Η ανακάλυψη και η επιστημονική περιγραφή
Το φυτό περιγράφηκε το 1929 από τον Ελβετό βοτανικό και ειδικό στις ορχιδέες Jany Renz ως Orchis anatolica var. troodi. Η αρχική δημοσίευση έγινε στο Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis.
Το επίθετο troodi προέρχεται από το Τρόοδος, την κυπριακή οροσειρά με την οποία συνδέθηκε το φυτό κατά την αρχική του περιγραφή. Το όνομα διατηρεί επομένως μια άμεση γεωγραφική αναφορά στην Κύπρο.
Το 1932 ο ίδιος ο Renz το μετέφερε σε επίπεδο υποείδους με το όνομα Orchis anatolica subsp. troodi. Αργότερα, το 1990, ο Βέλγος βοτανικός Pierre Delforge το αντιμετώπισε ως αυτοτελές είδος και δημοσίευσε τον συνδυασμό Orchis troodi (Renz) P.Delforge.
Οι τρεις αυτές ονομασίες δεν αντιπροσωπεύουν τρία διαφορετικά φυτά. Αντιπροσωπεύουν διαφορετικές ταξινομικές αξιολογήσεις του ίδιου κυπριακού φυτικού στοιχείου: ως ποικιλίας, ως υποείδους ή ως αυτοτελούς είδους.
Η προέλευση των ονομάτων
Το όνομα του γένους Orchis προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ὄρχις», η οποία σημαίνει όρχις. Η ονομασία αναφέρεται στο ζεύγος των υπόγειων κονδύλων που χαρακτηρίζει πολλά είδη του γένους.
Το επίθετο anatolica αναφέρεται στην Ανατολία, επειδή η Orchis anatolica περιγράφηκε από αυτή την ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.
Το επίθετο troodi παραπέμπει στο Τρόοδος. Η ελληνική ονομασία «Όρχις η τροόδια» αποδίδει ακριβώς αυτή τη γεωγραφική σχέση. Στα αγγλικά απαντά η ονομασία Troodos orchid, η οποία χρησιμοποιείται κυρίως για την κυπριακή μορφή.
Η περίπλοκη ταξινομική θέση
Η Orchis anatolica ανήκει σε μια ομάδα ανατολικομεσογειακών ορχιδέων με μορφολογικά συγγενείς πληθυσμούς. Οι διαφορές στο μέγεθος, στη διάταξη των ανθέων, στο σχήμα του χείλους, στην κατεύθυνση του πλήκτρου, στην εποχή ανθοφορίας και στις οικολογικές προτιμήσεις έχουν οδηγήσει διαφορετικούς ερευνητές σε διαφορετικά ταξινομικά συμπεράσματα.
Η Flora of Cyprus – a dynamic checklist χρησιμοποιεί την ονομασία Orchis anatolica var. troodi και την περιλαμβάνει στον κατάλογο των ενδημικών φυτών της Κύπρου. Με αυτή την αντιμετώπιση, η ποικιλία troodi αποτελεί ένα κυπριακό ενδημικό taxon μέσα στο ευρύτερο είδος Orchis anatolica.
Τα Plants of the World Online ακολουθούν ευρύτερη ταξινομική έννοια. Δέχονται ως αποδεκτό είδος μόνο την Orchis anatolica Boiss. και θεωρούν συνώνυμά της τα ονόματα Orchis anatolica var. troodi, Orchis anatolica subsp. troodi και Orchis troodi.
Σύμφωνα με αυτή την ευρεία αντιμετώπιση, το κυπριακό φυτό δεν αναγνωρίζεται ως ξεχωριστό taxon και συνεπώς δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αυτοτελώς ενδημικό. Η Orchis anatolica με την ευρεία έννοια είναι ιθαγενής στην Κύπρο, στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, στην Τουρκία, στον Λίβανο, στη Συρία, στην Παλαιστίνη και στο Ιράν.
Η σωστή παρουσίαση πρέπει επομένως να αναφέρει καθαρά ποιο ταξινομικό σύστημα ακολουθεί. Για την κυπριακή χλωρίδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί το όνομα Orchis anatolica var. troodi και ο χαρακτηρισμός «ενδημική ποικιλία της Κύπρου», με παράλληλη διευκρίνιση ότι το Kew την εντάσσει σήμερα στην ευρύτερη Orchis anatolica.
Οι αναφορές από τον Λίβανο
Το 2017 δημοσιεύθηκε εργασία στην οποία αναφέρθηκε η αναγνώριση φυτών ως Orchis troodi στον Λίβανο. Οι συγγραφείς υποστήριξαν ότι η αναφορά αυτή καταργούσε τον αποκλειστικά κυπριακό χαρακτήρα του taxon.
Η συγκεκριμένη δημοσίευση πρέπει να αντιμετωπίζεται με προσοχή. Η αναγνώριση μορφολογικά συγγενικών ορχιδέων της ομάδας Orchis anatolica είναι δύσκολη, ενώ οι μεγάλες διεθνείς ταξινομικές βάσεις δεν δέχονται σήμερα το Orchis troodi ως αυτοτελές είδος.
Η Flora of Cyprus – a dynamic checklist εξακολουθεί να περιλαμβάνει την ποικιλία troodi στα ενδημικά taxa της Κύπρου. Επομένως, δεν είναι ορθό να διαγραφεί ο χαρακτηρισμός «ενδημική» μόνο βάσει της συγκεκριμένης αναφοράς από τον Λίβανο. Είναι όμως απαραίτητο να εξηγείται ότι η ενδημικότητα εξαρτάται από την ταξινομική οριοθέτηση που ακολουθείται.
Μορφολογία
Η Orchis anatolica var. troodi είναι πολυετής, χερσαία και κονδυλώδης ορχιδέα. Κατά την ενεργό περίοδο αναπτύσσει όρθιο ανθοφόρο βλαστό, ενώ το καλοκαίρι το υπέργειο τμήμα ξηραίνεται και το φυτό επιβιώνει κάτω από το έδαφος.
Ο βλαστός είναι όρθιος, άτριχος και συχνά πράσινος στη βάση, με περισσότερο ερυθρό ή πορφυρό χρωματισμό προς το ανώτερο τμήμα. Το ύψος του φυτού μεταβάλλεται ανάλογα με την ηλικία, την υγρασία, τον φωτισμό και τις συνθήκες της θέσης.
Τα φύλλα συγκεντρώνονται κυρίως σε βασική ροζέτα. Είναι απλά, ακέραια, επιμήκη, ωοειδή έως λογχοειδή και συνήθως πράσινα. Σε φυτά της ευρύτερης ομάδας Orchis anatolica μπορεί να εμφανίζονται πορφυρές ή καστανές κηλίδες στα φύλλα, αλλά η παρουσία και η έντασή τους παρουσιάζουν μεταβλητότητα.
Τα ανώτερα φύλλα είναι μικρότερα, στενότερα και περιβάλλουν εν μέρει τον βλαστό. Η ταξιανθία είναι συνήθως σχετικά χαλαρή και φέρει από λίγα έως αρκετά άνθη. Η χαλαρότερη διάταξη και τα σχετικά εύρωστα άνθη έχουν χρησιμοποιηθεί για τη διάκριση της μορφής troodi από τυπικούς πληθυσμούς της Orchis anatolica.
Τα άνθη
Τα άνθη έχουν αποχρώσεις από απαλό ρόδινο και λιλά μέχρι βαθύτερο πορφυρό. Ο χρωματισμός μπορεί να διαφέρει μεταξύ φυτών, ακόμη και μέσα στον ίδιο πληθυσμό. Σπανιότερα μπορούν να εμφανιστούν πολύ ανοιχτόχρωμες μορφές.
Τα σέπαλα και τα πέταλα σχηματίζουν το ανώτερο τμήμα του άνθους. Το ραχιαίο σέπαλο και τα πέταλα μπορεί να συγκλίνουν πάνω από το γυνοστήμιο, ενώ τα πλευρικά σέπαλα είναι περισσότερο ανοικτά ή ανασηκωμένα.
Το χείλος είναι τρίλοβο και συνήθως ανοιχτότερο στο κεντρικό τμήμα. Φέρει πορφυρές κηλίδες ή μικρές θηλοειδείς προεξοχές. Ο μεσαίος λοβός μπορεί να είναι μεγαλύτερος από τους πλευρικούς και να παρουσιάζει μικρή διαίρεση ή εγκοπή προς την κορυφή.
Στο πίσω μέρος του άνθους αναπτύσσεται μακρύ πλήκτρο. Η μορφή troodi έχει περιγραφεί ως περισσότερο εύρωστη από την τυπική Orchis anatolica, με μεγαλύτερα άνθη, χαλαρότερη ταξιανθία και πλήκτρο που συχνά καμπυλώνεται προς τα πάνω.
Τα χαρακτηριστικά αυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται απομονωμένα. Η ασφαλής διάκριση απαιτεί εξέταση ολόκληρου του φυτού, σύγκριση αρκετών ώριμων ανθέων και συνεκτίμηση του βιότοπου, του υψομέτρου και της περιόδου ανθοφορίας.
Διαφορές από την τυπική Orchis anatolica
Η τυπική Orchis anatolica είναι συνήθως λεπτότερο φυτό, με σχετικά χαλαρή ταξιανθία και φύλλα που συχνά φέρουν εμφανείς πορφυροκαστανές κηλίδες. Τα άνθη της είναι ρόδινα έως πορφυρά και το μακρύ πλήκτρο μπορεί να είναι οριζόντιο ή ανασηκωμένο.
Η κυπριακή μορφή troodi έχει περιγραφεί ως περισσότερο εύρωστη, με μεγαλύτερα και μακρύτερα άνθη, γενικά χαλαρή ταξιανθία και χαρακτηριστικά καμπυλωμένο, συχνά ανοδικό πλήκτρο. Συνδέεται επίσης περισσότερο με ορεινούς και δασικούς οικοτόπους σε πυριγενή πετρώματα.
Οι διαφορές αυτές θεωρούνται από ορισμένους βοτανικούς αρκετές για την αναγνώριση ενδημικής ποικιλίας, υποείδους ή ακόμη και είδους. Άλλοι ερευνητές τις αντιμετωπίζουν ως μέρος της φυσικής μορφολογικής και οικολογικής ποικιλότητας της Orchis anatolica.
Αυτή ακριβώς η διαφορετική αξιολόγηση των μορφολογικών χαρακτήρων εξηγεί γιατί δεν υπάρχει ενιαία αποδεκτή ταξινομική αντιμετώπιση.
Βιότοπος
Η τροόδια ορχιδέα αναπτύσσεται σε ανοικτά πευκοδάση, δασικά ξέφωτα, πρανή, θαμνώνες και χορτώδεις θέσεις. Συνδέεται ιδιαίτερα με περιοχές όπου κυριαρχούν η τραχεία πεύκη, Pinus brutia, και η ενδημική λατζιά, Quercus alnifolia.
Προτιμά συνήθως θέσεις από ηλιόλουστες μέχρι ημισκιερές, με έδαφος που διατηρεί επαρκή υγρασία κατά την περίοδο ανάπτυξης αλλά δεν παραμένει μόνιμα υδατοκορεσμένο.
Έχει αναφερθεί κυρίως σε πυριγενή πετρώματα και εδάφη της ευρύτερης οροσειράς του Τροόδους. Η σύνδεσή της με αυτά τα υποστρώματα αποτελεί ένα από τα οικολογικά γνωρίσματα που έχουν χρησιμοποιηθεί για τη διάκρισή της από άλλους πληθυσμούς της Orchis anatolica.
Παρότι το όνομά της παραπέμπει στο Τρόοδος, οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης προέρχονται από τον Ακάμα. Αυτό δείχνει ότι η κυπριακή εξάπλωσή της, όπως αναγνωρίζεται στην πράξη, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στον κεντρικό πυρήνα της οροσειράς του Τροόδους.
Υψομετρική εξάπλωση και ανθοφορία
Οι βιβλιογραφικές αναφορές δίνουν διαφορετικά υψομετρικά όρια, ανάλογα με την ταξινομική έννοια και τις καταγραφές που περιλαμβάνονται. Για την κυπριακή μορφή αναφέρεται συχνά ένα ευρύ φάσμα περίπου από 300 έως 1.550 μέτρα.
Η παρουσία της από χαμηλότερες μέχρι ορεινές θέσεις σημαίνει ότι η περίοδος ανθοφορίας δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές. Σε χαμηλότερα και θερμότερα υψόμετρα μπορεί να ανθίσει από τον Μάρτιο, ενώ στις ψυχρότερες ορεινές θέσεις η ανθοφορία μπορεί να συνεχιστεί τον Απρίλιο ή και αργότερα.
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στον Ακάμα στις 25 Μαρτίου 2021. Η ημερομηνία συμφωνεί με την ανοιξιάτικη περίοδο ανθοφορίας της σε χαμηλότερες και θερμότερες περιοχές της Κύπρου.
Επικονίαση
Σε αντίθεση με τις ορχιδέες του γένους Ophrys, οι οποίες χρησιμοποιούν κυρίως σεξουαλική εξαπάτηση, τα άνθη της Orchis anatolica και των συγγενικών μορφών της έχουν διαφορετική κατασκευή και οικολογική στρατηγική.
Το πλήκτρο δίνει την εντύπωση ότι το άνθος μπορεί να περιέχει νέκταρ. Τα έντομα προσγειώνονται στο χείλος και εισάγουν την προβοσκίδα τους προς το πλήκτρο. Κατά την επίσκεψη, τα γυρεομάγματα μπορούν να προσκολληθούν στο κεφάλι τους και να μεταφερθούν σε άλλο άνθος.
Δεν πρέπει να αποδοθεί συγκεκριμένο είδος επικονιαστή στην κυπριακή ποικιλία troodi χωρίς άμεση και αξιόπιστη επιστημονική τεκμηρίωση. Η παρουσία ενός εντόμου πάνω σε ένα άνθος δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το έντομο αποτελεί αποτελεσματικό επικονιαστή.
Κόνδυλοι και ετήσιος κύκλος
Κάτω από το έδαφος η ορχιδέα σχηματίζει κονδύλους στους οποίους αποθηκεύονται θρεπτικές ουσίες. Κατά την περίοδο ανάπτυξης χρησιμοποιούνται τα αποθέματα του παλαιού κονδύλου, ενώ παράλληλα σχηματίζεται ο νέος κόνδυλος που θα υποστηρίξει το φυτό την επόμενη χρονιά.
Μετά την ανθοφορία και την παραγωγή καρπών, το υπέργειο τμήμα ξηραίνεται σταδιακά. Κατά τη θερινή ξηρή περίοδο το φυτό επιβιώνει σε υπόγεια ληθαργική κατάσταση.
Η μη εμφάνιση ανθοφόρου βλαστού σε μία συγκεκριμένη χρονιά δεν αποδεικνύει απαραίτητα την απώλεια του φυτού. Οι καιρικές συνθήκες, η υγρασία του εδάφους και η κατάσταση του κονδύλου μπορούν να επηρεάσουν την ετήσια εμφάνιση και ανθοφορία.
Σπόροι και υπόγειοι μύκητες
Οι καρποί είναι κάψες που περιέχουν πολύ μεγάλο αριθμό εξαιρετικά μικρών σπόρων. Οι σπόροι μεταφέρονται κυρίως με τον άνεμο, αλλά μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό καταλήγει σε θέση όπου υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για βλάστηση.
Όπως συμβαίνει με όλες τις ορχιδέες, οι σπόροι δεν διαθέτουν επαρκές απόθεμα θρεπτικών ουσιών. Για να αρχίσουν να αναπτύσσονται πρέπει να συνδεθούν με συμβατούς μυκορριζικούς μύκητες του εδάφους.
Η σχέση αυτή εξηγεί γιατί η μεταφύτευση άγριων ορχιδέων συνήθως αποτυγχάνει. Η εκρίζωση δεν αφαιρεί μόνο το φυτό από τον βιότοπό του, αλλά διακόπτει και τις εξειδικευμένες υπόγειες οικολογικές σχέσεις από τις οποίες εξαρτάται.
Κατάσταση ως ενδημικό φυτό
Με βάση την ταξινομική αντιμετώπιση της Flora of Cyprus, η Orchis anatolica var. troodi αποτελεί ενδημική ποικιλία της Κύπρου. Αυτή είναι η κατάλληλη ονομασία και ο σωστός χαρακτηρισμός για την παρουσίασή της στο πλαίσιο της κυπριακής χλωρίδας.
Πρέπει, ωστόσο, να αποφεύγεται η διατύπωση ότι η Orchis troodi είναι αδιαμφισβήτητα αποδεκτό αυτοτελές ενδημικό είδος από όλες τις διεθνείς ταξινομικές πηγές. Το Kew δεν δέχεται σήμερα ούτε το είδος Orchis troodi ούτε την ποικιλία troodi ως ξεχωριστό taxon, αλλά τα εντάσσει στην Orchis anatolica.
Η επιστημονικά ακριβής διατύπωση είναι επομένως η ακόλουθη: η Orchis anatolica var. troodi αναγνωρίζεται από τη σύγχρονη κυπριακή βάση ως ενδημική ποικιλία της Κύπρου, ενώ σε ευρύτερες διεθνείς ταξινομικές προσεγγίσεις περιλαμβάνεται στην ευρέως διαδεδομένη Orchis anatolica.
Απειλές και προστασία
Οι πληθυσμοί των άγριων ορχιδέων μπορούν να επηρεαστούν από την καταστροφή και αλλοίωση των οικοτόπων, τη διάνοιξη δρόμων, τις δασικές και τεχνικές εργασίες, τις πυρκαγιές, την ακατάλληλη εκχέρσωση και τη χρήση χημικών ουσιών.
Η κοπή της βλάστησης πριν ολοκληρωθεί η καρποφορία εμποδίζει την ωρίμανση και τη διασπορά των σπόρων. Η επαναλαμβανόμενη διακοπή της αναπαραγωγής μπορεί να επηρεάσει έναν μικρό πληθυσμό, ακόμη και όταν τα ώριμα φυτά εξακολουθούν να εμφανίζονται για κάποιο διάστημα.
Η συλλογή ή εκρίζωση φυτών αποτελεί σοβαρή απειλή και δεν έχει κανένα νόημα ως τρόπος μεταφοράς τους σε κήπο. Χωρίς το κατάλληλο έδαφος και τους συμβατούς μύκητες, οι πιθανότητες επιβίωσης είναι πολύ περιορισμένες.
Η φωτογράφιση πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς να πατιούνται οι ροζέτες ή το έδαφος γύρω από τα ανθοφόρα φυτά. Στην ίδια θέση μπορεί να υπάρχουν μικρά μη ανθοφόρα άτομα, τα οποία δεν διακρίνονται εύκολα ανάμεσα στη βλάστηση.
Ένα σημαντικό στοιχείο της κυπριακής χλωρίδας
Η Orchis anatolica var. troodi αποτελεί σημαντικό στοιχείο της κυπριακής φυσικής κληρονομιάς. Περιγράφηκε από την Κύπρο, φέρει το όνομα του Τροόδους και παρουσιάζει μορφολογικά και οικολογικά χαρακτηριστικά που οδήγησαν στην αναγνώρισή της ως ιδιαίτερου κυπριακού taxon.
Η ταξινομική διαφωνία δεν μειώνει τη σημασία της προστασίας των κυπριακών πληθυσμών της. Αντίθετα, υπογραμμίζει την ανάγκη για λεπτομερή μορφομετρική, οικολογική και γενετική έρευνα που θα μπορούσε να διευκρινίσει τη σχέση τους με άλλους πληθυσμούς της Orchis anatolica.
Μέχρι να υπάρξει πλήρης ταξινομική συμφωνία, η ορθότερη παρουσίαση είναι να διατηρείται το κυπριακό όνομα Orchis anatolica var. troodi, να αναφέρονται τα συνώνυμα Orchis anatolica subsp. troodi και Orchis troodi και να εξηγείται με σαφήνεια η διαφορετική αντιμετώπιση από το Kew.
Φωτογραφίες
Ακάμας, Κύπρος, 25 Μαρτίου 2021 – Γιώργος Κωνσταντίνου
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Plantae
Συνομοταξία: Streptophyta
Ομοταξία: Equisetopsida
Υφομοταξία: Magnoliidae
Τάξη: Asparagales
Οικογένεια: Orchidaceae
Υποοικογένεια: Orchidoideae
Φυλή: Orchideae
Υποφυλή: Orchidinae
Γένος: Orchis L.
Είδος: Orchis anatolica Boiss.
Ποικιλία: Orchis anatolica var. troodi Renz
Συνώνυμο: Orchis anatolica subsp. troodi (Renz) Renz
Συνώνυμο: Orchis troodi (Renz) P.Delforge
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές – Ενδημική ποικιλία σύμφωνα με τη Flora of Cyprus
Ελληνική κοινή ονομασία: Όρχις η τροόδια
Αγγλική κοινή ονομασία: Troodos orchid
Πηγές – Sources
Orchis anatolica var. troodi Renz
≡ Orchis anatolica subsp. troodi (Renz) Renz – ≡ Orchis troodi (Renz) P.Delforge – Troodos orchid
Text: George Konstantinou
The orchid of Troodos
Orchis anatolica var. troodi, also known as Orchis troodi, is a distinctive terrestrial orchid described from Cyprus and closely associated with the Troodos mountain range. The Cypriot botanical database Flora of Cyprus – a dynamic checklist retains the variety troodi and includes it among the endemic plants of Cyprus.
Its taxonomic position, however, is not treated in the same way by all scientific authorities. Some authors consider it a variety or subspecies of the more widely distributed Orchis anatolica, while others recognize it as a separate species under the name Orchis troodi. In contrast, Plants of the World Online of the Royal Botanic Gardens, Kew, place all these names in the synonymy of Orchis anatolica.
For this reason, describing it as “endemic to Cyprus” is correct when referring to the narrowly defined Cypriot taxon Orchis anatolica var. troodi. It does not, however, apply to Orchis anatolica in the broad sense adopted by Kew, which is distributed from the eastern Mediterranean to Iran.
Discovery and scientific description
The plant was described in 1929 by the Swiss botanist and orchid specialist Jany Renz as Orchis anatolica var. troodi. The original description was published in Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis.
The epithet troodi is derived from Troodos, the Cypriot mountain range with which the plant was associated in its original description. Its name therefore preserves a direct geographical reference to Cyprus.
In 1932, Renz himself transferred it to subspecies rank under the name Orchis anatolica subsp. troodi. Later, in 1990, the Belgian botanist Pierre Delforge treated it as a separate species and published the combination Orchis troodi (Renz) P.Delforge.
These three names do not represent three different plants. They represent different taxonomic assessments of the same Cypriot plant: as a variety, a subspecies or a separate species.
The origin of the names
The name of the genus Orchis comes from the Ancient Greek word “ὄρχις”, meaning “testicle”. The name refers to the pair of underground tubers characteristic of many species belonging to the genus.
The epithet anatolica refers to Anatolia because Orchis anatolica was described from this broader geographical region.
The epithet troodi refers to Troodos. The Greek name “Orchis i troodia” accurately expresses this geographical association. The English name Troodos orchid is used mainly for the Cypriot form.
Its complex taxonomic position
Orchis anatolica belongs to a group of eastern Mediterranean orchids with morphologically related populations. Differences in size, flower arrangement, the shape of the labellum, the orientation of the spur, flowering time and ecological preferences have led different researchers to different taxonomic conclusions.
Flora of Cyprus – a dynamic checklist uses the name Orchis anatolica var. troodi and includes it in the list of plants endemic to Cyprus. Under this treatment, the variety troodi represents a Cypriot endemic taxon within the wider species Orchis anatolica.
Plants of the World Online follow a broader taxonomic concept. They accept only Orchis anatolica Boiss. as a species and treat the names Orchis anatolica var. troodi, Orchis anatolica subsp. troodi and Orchis troodi as its synonyms.
Under this broad treatment, the Cypriot plant is not recognized as a separate taxon and therefore cannot be characterized independently as endemic. Orchis anatolica in the broad sense is native to Cyprus, the East Aegean Islands, Turkey, Lebanon, Syria, Palestine and Iran.
A correct presentation must therefore state clearly which taxonomic system is being followed. In the context of the flora of Cyprus, the name Orchis anatolica var. troodi and the description “endemic variety of Cyprus” may be used, together with an explanation that Kew currently includes it within the more broadly defined Orchis anatolica.
Reports from Lebanon
In 2017, a paper was published reporting the identification of plants as Orchis troodi in Lebanon. The authors argued that this record removed the exclusively Cypriot status of the taxon.
This publication must be treated with caution. Identifying morphologically related orchids of the Orchis anatolica group is difficult, while the major international taxonomic databases do not currently accept Orchis troodi as a separate species.
Flora of Cyprus – a dynamic checklist continues to include the variety troodi among the endemic taxa of Cyprus. It would therefore be inappropriate to remove the description “endemic” solely because of this particular report from Lebanon. It is nevertheless necessary to explain that its endemic status depends on the taxonomic delimitation being followed.
Morphology
Orchis anatolica var. troodi is a perennial, terrestrial and tuberous orchid. During its active season, it produces an upright flowering stem, while its above-ground parts dry out during summer and the plant survives below the ground.
The stem is upright and hairless, often green near the base and more reddish or purplish towards its upper section. The height of the plant varies according to its age, moisture, exposure to light and the conditions of the locality.
The leaves are concentrated mainly in a basal rosette. They are simple, entire, oblong, ovate to lanceolate and usually green. In plants belonging to the wider Orchis anatolica group, purple or brown markings may occur on the leaves, although their presence and intensity are variable.
The upper leaves are smaller and narrower and partly sheath the stem. The inflorescence is usually relatively lax and bears from a few to several flowers. Its looser arrangement and relatively robust flowers have been used to distinguish the troodi form from typical populations of Orchis anatolica.
The flowers
The flowers range in colour from pale pink and lilac to deeper purple. Their colour may vary between plants, even within the same population. Very pale forms may occur more rarely.
The sepals and petals form the upper part of the flower. The dorsal sepal and petals may converge above the column, while the lateral sepals are more open or raised.
The labellum is three-lobed and usually paler in its central part. It bears purple spots or small papilla-like projections. The central lobe may be larger than the lateral lobes and may have a slight division or notch towards its apex.
A long spur develops behind the flower. The troodi form has been described as more robust than typical Orchis anatolica, with larger flowers, a looser inflorescence and a spur that is often curved upwards.
These characters should not be used in isolation. Reliable distinction requires examination of the entire plant, comparison of several mature flowers and consideration of the habitat, altitude and flowering period.
Differences from typical Orchis anatolica
Typical Orchis anatolica is generally a more slender plant, with a relatively lax inflorescence and leaves that often bear conspicuous purplish-brown markings. Its flowers are pink to purple, and its long spur may be horizontal or raised.
The Cypriot troodi form has been described as more robust, with larger and longer flowers, a generally lax inflorescence and a characteristically curved, often ascending spur. It is also more closely associated with mountainous and woodland habitats on igneous rocks.
Some botanists consider these differences sufficient to recognize an endemic variety, subspecies or even species. Other researchers treat them as part of the natural morphological and ecological variation of Orchis anatolica.
This different assessment of its morphological characters explains why there is no single universally accepted taxonomic treatment.
Habitat
The Troodos orchid grows in open pine woodland, forest clearings, slopes, scrubland and grassy places. It is particularly associated with areas dominated by the Calabrian pine, Pinus brutia, and the endemic golden oak, Quercus alnifolia.
It generally prefers sunny to partly shaded localities, with soil that retains sufficient moisture during the growing season without remaining permanently waterlogged.
It has been reported mainly on igneous rocks and soils of the wider Troodos mountain range. Its association with these substrates is one of the ecological features used to distinguish it from other populations of Orchis anatolica.
Although its name refers to Troodos, the photographs in the present post were taken in Akamas. This indicates that its Cypriot distribution, as recognized in practice, is not restricted exclusively to the central core of the Troodos mountain range.
Altitudinal distribution and flowering
Published sources provide different altitudinal limits, depending on the taxonomic concept and the records included. For the Cypriot form, a broad range of approximately 300–1,550 metres is frequently reported.
Its occurrence from lower to mountainous localities means that the flowering period is not identical throughout its range. It may flower from March at lower and warmer elevations, while flowering may continue through April or even later at colder mountain localities.
The photographs in this post were taken in Akamas on 25 March 2021. This date agrees with its spring flowering period in the lower and warmer parts of Cyprus.
Pollination
Unlike orchids of the genus Ophrys, which primarily employ sexual deception, the flowers of Orchis anatolica and its related forms have a different structure and ecological strategy.
The spur creates the impression that the flower may contain nectar. Insects land on the labellum and insert their proboscis towards the spur. During the visit, the pollinia may become attached to their heads and be transferred to another flower.
A particular pollinator species should not be attributed to the Cypriot variety troodi without direct and reliable scientific evidence. The presence of an insect on a flower does not by itself demonstrate that it is an effective pollinator.
Tubers and the annual cycle
Below the ground, the orchid develops tubers in which nutrients are stored. During the growing season, the reserves of the old tuber are used while a new tuber develops to support the plant during the following year.
After flowering and fruit production, the above-ground parts gradually dry out. During the dry summer period, the plant survives in a dormant state below the ground.
The absence of a flowering stem in a particular year does not necessarily prove that the plant has been lost. Weather conditions, soil moisture and the condition of the tuber can affect its annual appearance and flowering.
Seeds and underground fungi
The fruits are capsules containing a very large number of extremely small seeds. The seeds are dispersed mainly by wind, but only a minute proportion reaches a place where suitable conditions for germination exist.
As in all orchids, the seeds do not possess an adequate reserve of nutrients. To begin developing, they must form an association with compatible mycorrhizal fungi in the soil.
This relationship explains why transplanting wild orchids usually fails. Uprooting not only removes the plant from its habitat but also disrupts the specialized underground ecological relationships on which it depends.
Status as an endemic plant
Under the taxonomic treatment adopted by Flora of Cyprus, Orchis anatolica var. troodi is an endemic variety of Cyprus. This is the appropriate name and description for presenting it within the context of the Cypriot flora.
However, it should not be claimed that Orchis troodi is an undisputed separate endemic species accepted by every international taxonomic authority. Kew currently accepts neither Orchis troodi nor the variety troodi as a separate taxon but includes them within Orchis anatolica.
The scientifically accurate statement is therefore as follows: Orchis anatolica var. troodi is recognized by the current Cypriot database as a variety endemic to Cyprus, while broader international taxonomic treatments include it within the widely distributed Orchis anatolica.
Threats and protection
Populations of wild orchids may be affected by habitat destruction and alteration, road construction, forestry and engineering operations, fires, inappropriate land clearance and the use of chemicals.
Cutting the vegetation before fruiting has been completed prevents the seeds from maturing and dispersing. Repeated disruption of reproduction can affect a small population even when mature plants continue to appear for some time.
The collection or uprooting of plants constitutes a serious threat and serves no useful purpose as a method of transferring them to a garden. Without suitable soil and compatible fungi, their chances of survival are extremely limited.
Photography should be carried out without trampling the rosettes or the ground surrounding flowering plants. Small non-flowering individuals may occur at the same locality and can be difficult to see among the vegetation.
An important element of the Cypriot flora
Orchis anatolica var. troodi is an important element of Cyprus’s natural heritage. It was described from Cyprus, bears the name of Troodos and displays morphological and ecological characteristics that led to its recognition as a distinctive Cypriot taxon.
The taxonomic disagreement does not diminish the importance of protecting its Cypriot populations. On the contrary, it emphasizes the need for detailed morphometric, ecological and genetic research that could clarify their relationship with other populations of Orchis anatolica.
Until complete taxonomic agreement is achieved, the most appropriate presentation is to retain the Cypriot name Orchis anatolica var. troodi, list the synonyms Orchis anatolica subsp. troodi and Orchis troodi, and explain clearly its different treatment by Kew.
Photographs
Akamas, Cyprus, 25 March 2021 – George Konstantinou
Classification
Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Magnoliidae
Order: Asparagales
Family: Orchidaceae
Subfamily: Orchidoideae
Tribe: Orchideae
Subtribe: Orchidinae
Genus: Orchis L.
Species: Orchis anatolica Boiss.
Variety: Orchis anatolica var. troodi Renz
Synonym: Orchis anatolica subsp. troodi (Renz) Renz
Synonym: Orchis troodi (Renz) P.Delforge
Status in Cyprus: Indigenous – Endemic variety according to Flora of Cyprus
Greek common name: Όρχις η τροόδια
English common name: Troodos orchid
Πηγές – Sources
.JPG)
.JPG)
.JPG)
%20P.Delforge,%201990%20%20(2).JPG)
%20P.Delforge,%201990%20%20(3).JPG)
%20P.Delforge,%201990%20%20(8).JPG)
%20P.Delforge,%201990%20%20(12).JPG)
%20P.Delforge,%201990%20%20(14).JPG)
%20P.Delforge,%201990%20%20(16).JPG)
.JPG)