Family: Ziphiidae
Photo Limnitis 9/2/2023 by Demetris Kolokotronis
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ο ζιφιός
Ο ζιφιός, Ziphius cavirostris, είναι θαλάσσιο θηλαστικό της οικογένειας Ziphiidae. Είναι το μοναδικό σύγχρονο είδος του γένους Ziphius και ένας από τους πιο διαδεδομένους ρυγχοφάλαινους στον κόσμο.
Ζει κυρίως σε βαθιά νερά, μακριά από τις ακτές, και γι’ αυτό παρατηρείται δύσκολα στο φυσικό του περιβάλλον. Η παρουσία του στην ανατολική Μεσόγειο και στα βαθιά νερά γύρω από την Κύπρο είναι επιβεβαιωμένη.
Μορφολογία
Το σώμα του είναι εύρωστο και ατρακτοειδές, με μήκος συνήθως 5–7 μέτρα και βάρος που μπορεί να ξεπεράσει τους 2 τόνους.
Διαθέτει μικρό ρύγχος, ελαφρώς κοίλο μέτωπο και σχετικά μικρά πτερύγια. Το ραχιαίο πτερύγιο είναι μικρό και τοποθετημένο αρκετά πίσω στο σώμα.
Ο χρωματισμός ποικίλλει από σκούρο γκρίζο και καστανό έως ανοιχτό γκρίζο. Το κεφάλι των μεγαλύτερων ζώων, ιδιαίτερα των αρσενικών, μπορεί να είναι σχεδόν λευκό.
Τα ενήλικα αρσενικά διαθέτουν δύο εμφανή δόντια στην άκρη της κάτω γνάθου. Το σώμα τους φέρει συχνά πολυάριθμες λευκές γραμμές και ουλές, οι οποίες προκαλούνται κυρίως κατά τις συγκρούσεις μεταξύ αρσενικών.
Πρωταθλητής των καταδύσεων
Ο ζιφιός είναι προσαρμοσμένος σε εξαιρετικά βαθιές και παρατεταμένες καταδύσεις.
Έχει καταγραφεί κατάδυση σε βάθος 2.992 μέτρων, μία από τις βαθύτερες που έχουν μετρηθεί σε οποιοδήποτε θηλαστικό. Έχει επίσης καταγραφεί συνεχής παραμονή κάτω από το νερό για 222 λεπτά, δηλαδή τρεις ώρες και 42 λεπτά.
Κατά την κατάδυση μειώνει τον καρδιακό ρυθμό και περιορίζει την παροχή αίματος στα λιγότερο απαραίτητα όργανα. Οι πνεύμονες και ο θώρακάς του είναι προσαρμοσμένοι ώστε να αντέχουν την τεράστια πίεση των βαθιών νερών.
Τροφή και ηχοεντοπισμός
Ο ζιφιός τρέφεται κυρίως με καλαμάρια βαθέων υδάτων, αλλά καταναλώνει επίσης ψάρια και ορισμένα καρκινοειδή.
Στο σκοτάδι των μεγάλων βαθών εντοπίζει τη λεία του με ηχοεντοπισμό. Παράγει σύντομους ήχους υψηλής συχνότητας και αντιλαμβάνεται τις ανακλάσεις τους από τα ζώα και τα αντικείμενα του περιβάλλοντος.
Η τροφή αναρροφάται απότομα μέσα στο στόμα με τη δημιουργία αρνητικής πίεσης. Η μέθοδος αυτή είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για τη σύλληψη μαλακών και γρήγορα κινούμενων οργανισμών.
Εξάπλωση και ενδιαίτημα
Το είδος παρουσιάζει σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση σε εύκρατες, υποτροπικές και τροπικές θάλασσες.
Προτιμά νερά βαθύτερα από 300 μέτρα, ιδιαίτερα περιοχές με απότομες υποθαλάσσιες πλαγιές, φαράγγια και μεγάλα θαλάσσια βάθη κοντά σε νησιά ή ηπειρωτικές ακτές.
Στη Μεσόγειο συναντάται κυρίως σε βαθιές λεκάνες και υποθαλάσσια φαράγγια. Η συμπεριφορά του, οι σύντομες εμφανίσεις στην επιφάνεια και η αποφυγή των σκαφών δυσκολεύουν την καταγραφή του.
Κοινωνική συμπεριφορά και αναπαραγωγή
Οι ζιφιοί παρατηρούνται μόνοι ή σε μικρές ομάδες, αν και περιστασιακά σχηματίζουν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις.
Η αναπαραγωγική τους βιολογία παραμένει ελάχιστα γνωστή. Όπως τα υπόλοιπα κητώδη, γεννούν ζωντανά μικρά, τα οποία θηλάζουν και παραμένουν για μεγάλο διάστημα κοντά στη μητέρα τους.
Ο αργός ρυθμός αναπαραγωγής καθιστά τους πληθυσμούς ευάλωτους σε αιφνίδιες απώλειες πολλών ζώων.
Ευαισθησία στον υποβρύχιο θόρυβο
Οι ρυγχοφάλαινες συγκαταλέγονται στα κητώδη που παρουσιάζουν ιδιαίτερη ευαισθησία στον έντονο υποβρύχιο θόρυβο και ειδικά στα ενεργά στρατιωτικά σόναρ μεσαίας συχνότητας.
Ένας ισχυρός ή αιφνίδιος ήχος μπορεί να προκαλέσει φόβο, αποπροσανατολισμό ή απότομη μεταβολή της φυσιολογικής καταδυτικής συμπεριφοράς. Η γρήγορη ανάδυση ενδέχεται να οδηγήσει στον σχηματισμό φυσαλίδων αερίου στο αίμα και στους ιστούς, προκαλώντας βλάβες παρόμοιες με τη νόσο των δυτών.
Μαζικοί εκβρασμοί ζιφιών σε διάφορες περιοχές του κόσμου έχουν συσχετιστεί επιστημονικά με στρατιωτικές ασκήσεις και χρήση σόναρ. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εκβρασμός προκαλείται από ακουστικό τραύμα· απαιτούνται νεκροψίες, ιστολογικές εξετάσεις και στοιχεία για τις ανθρώπινες δραστηριότητες που πραγματοποιούνταν στην περιοχή.
Ο πρωτοφανής εκβρασμός στην Κύπρο το 2023
Στις 9 και 10 Φεβρουαρίου 2023 σημειώθηκε πρωτοφανής σειρά εκβρασμών ζιφιών στις δυτικές και βορειοδυτικές ακτές της Κύπρου.
Οι πρώτες αναφορές αφορούσαν ζώα στη Γιαλιά, την Αργάκα, την περιοχή της Πόλης Χρυσοχούς και τον Λιμνίτη. Μέχρι το επόμενο πρωί εντοπίστηκαν ακόμη δύο ζιφιοί μεταξύ Πόλης Χρυσοχούς και Παχυάμμου, ανεβάζοντας σε επτά τις καταγραφές που είχαν ανακοινωθεί αρχικά.
Ορισμένα ζώα βρέθηκαν ζωντανά. Κάτοικοι και εθελοντές κατάφεραν να επαναφέρουν τρία από αυτά στη θάλασσα, παρά το κρύο και τον έντονο κυματισμό. Ωστόσο, όλα εκβράστηκαν ξανά και τελικά πέθαναν.
Κατά τις επόμενες ημέρες αναφέρθηκαν επιπλέον περιστατικά στη βόρεια ακτή. Οι μεταγενέστερες καταγραφές ανέβασαν τον αριθμό σε τουλάχιστον 12 ζιφιούς μεταξύ 9 και 13 Φεβρουαρίου, ενώ επιστημονική μελέτη που εξέτασε ολόκληρο το συμβάν κατέγραψε τουλάχιστον 13 ζώα έως τις 6 Μαρτίου 2023.
Ήταν ο πρώτος καταγεγραμμένος μαζικός εκβρασμός ζιφιών τέτοιας έκτασης στην Κύπρο. Προηγουμένως είχαν καταγραφεί μόνο μεμονωμένα περιστατικά, μεταξύ των οποίων ένας εκβρασμός στα Μανδριά το 2022.
Η διερεύνηση των αιτιών
Το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών πραγματοποίησε νεκροψίες και συνέλεξε δείγματα από τα ζώα που βρέθηκαν στις περιοχές υπό τον έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι εξετάσεις ζώων από τη βόρεια ακτή κατέγραψαν έντονη συμφόρηση, ενδοαγγειακές φυσαλίδες αερίου και φρέσκα, άπεπτα καλαμάρια στο στομάχι. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι τα ζώα τρέφονταν λίγο πριν από ένα αιφνίδιο και σοβαρό περιστατικό.
Τις ίδιες ημέρες είχαν αναγγελθεί στρατιωτικές ασκήσεις σε θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κύπρο. Τα παθολογικά ευρήματα ήταν συμβατά με εκείνα που έχουν παρατηρηθεί σε προηγούμενους εκβρασμούς ρυγχοφαλαινών οι οποίοι σχετίστηκαν με έντονο υποβρύχιο θόρυβο.
Η έκθεση σε στρατιωτικό θόρυβο θεωρείται επομένως σοβαρή πιθανή εξήγηση, αλλά η διαθέσιμη μελέτη χαρακτήρισε τα αποτελέσματα προκαταρκτικά και δεν απέδειξε οριστικά την πηγή του ήχου. Η αρχική υπόθεση ότι οι εκβρασμοί προκλήθηκαν από τους ισχυρούς σεισμούς στην Τουρκία και τη Συρία δεν υποστηρίζεται από αντίστοιχα τεκμηριωμένα περιστατικά στη διεθνή βιβλιογραφία.
Άλλες απειλές
Εκτός από τον ισχυρό υποβρύχιο θόρυβο, ο ζιφιός απειλείται από:
- την παγίδευση σε αλιευτικά εργαλεία,
- την κατάποση πλαστικών,
- τη χημική ρύπανση,
- τις συγκρούσεις με πλοία,
- τις σεισμικές έρευνες και τις υποθαλάσσιες γεωτρήσεις,
- την κλιματική αλλαγή και τις μεταβολές στη διαθεσιμότητα της τροφής.
Τι πρέπει να γίνεται σε έναν εκβρασμό
Ένας ζιφιός που βρίσκεται στην ακτή χρειάζεται άμεση επέμβαση από εξειδικευμένο προσωπικό. Οι πολίτες πρέπει να ειδοποιούν αμέσως τις αρμόδιες αρχές και να κρατούν ανθρώπους και σκύλους μακριά από το ζώο.
Δεν πρέπει να τραβούν το ζώο από την ουρά ή τα πτερύγια, να καλύπτουν τον φυσητήρα του, να ρίχνουν νερό μέσα σε αυτόν ή να προσπαθούν να το επαναφέρουν στη θάλασσα χωρίς οδηγίες. Ένας εκβρασμένος ζιφιός μπορεί να πάσχει από σοβαρό τραυματισμό ή ασθένεια και η άμεση επαναφορά του στο νερό δεν αποτελεί πάντοτε ασφαλή διάσωση.
Κατάσταση διατήρησης
Σε παγκόσμιο επίπεδο το είδος κατατάσσεται από την IUCN στην κατηγορία Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern.
Ο πληθυσμός της Μεσογείου αξιολογείται χωριστά ως Ευάλωτος – Vulnerable, λόγω του σχετικά μικρού μεγέθους του, της ευαισθησίας στον υποβρύχιο θόρυβο και των πολλαπλών ανθρωπογενών πιέσεων.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Chordata
Υποσυνομοταξία: Vertebrata
Ομοταξία: Mammalia
Τάξη: Artiodactyla
Υπόταξη: Cetacea
Παραvτάξη: Odontoceti
Οικογένεια: Ziphiidae Gray, 1850
Γένος: Ziphius G. Cuvier, 1823
Είδος: Ziphius cavirostris G. Cuvier, 1823
Κοινή ονομασία: Ζιφιός
Αγγλικές κοινές ονομασίες: Cuvier’s beaked whale / Goose-beaked whale
Cuvier’s Beaked Whale – Ziphius cavirostris G. Cuvier, 1823 – Cyprus
Text by George Konstantinou
The Cuvier’s Beaked Whale
Cuvier’s beaked whale, Ziphius cavirostris, is a marine mammal belonging to the family Ziphiidae. It is the only living species of the genus Ziphius and one of the world’s most widely distributed beaked whales.
It principally inhabits deep offshore waters and is consequently difficult to observe in its natural environment. Its presence in the eastern Mediterranean and the deep waters surrounding Cyprus has been confirmed.
Morphology
The body is robust and spindle-shaped, usually measuring 5–7 metres and weighing more than 2 tonnes in some individuals.
It has a short beak, a slightly concave forehead and comparatively small flippers. The small dorsal fin is situated well towards the rear of the body.
Colouration varies from dark grey and brown to pale grey. The heads of older animals, particularly males, may become almost white.
Adult males possess two prominent teeth at the tip of the lower jaw. Their bodies frequently bear numerous pale lines and scars, principally produced during confrontations with other males.
A Champion Diver
Cuvier’s beaked whale is adapted to exceptionally deep and prolonged dives.
A dive reaching 2,992 metres has been recorded, making it one of the deepest ever measured for any mammal. Another individual remained submerged continuously for 222 minutes, or three hours and 42 minutes.
During a dive, the whale reduces its heart rate and restricts blood circulation to less essential organs. Its lungs and thorax are adapted to withstand the immense pressure encountered in deep water.
Diet and Echolocation
The species feeds principally upon deep-water squid, together with fish and some crustaceans.
It locates prey in the darkness of the deep ocean through echolocation. The whale produces short, high-frequency sounds and detects their echoes from animals and other objects.
Prey is drawn rapidly into the mouth through suction. This feeding method is particularly effective for capturing soft-bodied and fast-moving organisms.
Distribution and Habitat
The species has an almost worldwide distribution throughout temperate, subtropical and tropical seas.
It prefers waters deeper than 300 metres, especially areas containing steep submarine slopes, canyons and great depths close to islands or continental coasts.
Within the Mediterranean it occurs principally in deep basins and submarine canyons. Its behaviour, brief appearances at the surface and tendency to avoid vessels make surveys difficult.
Social Behaviour and Reproduction
Cuvier’s beaked whales occur alone or in small groups, although larger aggregations are occasionally recorded.
Their reproductive biology remains poorly understood. Like other cetaceans, they give birth to live young, which suckle and remain close to their mothers for an extended period.
Their slow reproductive rate makes populations vulnerable to events causing the sudden loss of numerous animals.
Sensitivity to Underwater Noise
Beaked whales are among the cetaceans considered particularly sensitive to intense underwater noise, especially mid-frequency active military sonar.
A powerful or sudden sound may cause fear, disorientation or an abrupt alteration of normal diving behaviour. Rapid ascent may result in gas bubbles forming within the blood and tissues, producing injuries resembling decompression sickness in human divers.
Mass strandings of Cuvier’s beaked whales in several parts of the world have been scientifically associated with naval exercises and sonar use. This does not mean that every stranding is caused by acoustic trauma; necropsies, tissue analysis and information concerning human activities in the area are required.
The Unprecedented Cyprus Strandings of 2023
On 9 and 10 February 2023, an unprecedented series of Cuvier’s beaked whale strandings occurred along the western and northwestern coasts of Cyprus.
The first reports concerned animals at Gialia, Argaka, the Polis Chrysochous area and Limnitis. By the following morning, two additional whales had been discovered between Polis and Pachyammos, bringing the initially announced total to seven.
Several animals were discovered alive. Residents and volunteers succeeded in returning three to the sea despite cold conditions and rough water. All subsequently stranded again and died.
Additional incidents were reported along the northern coast during the following days. Later records raised the total to at least 12 whales between 9 and 13 February, while a scientific study examining the complete event documented at least 13 animals by 6 March 2023.
This was the first recorded mass stranding of Cuvier’s beaked whales on such a scale in Cyprus. Only isolated cases had previously been documented, including a stranding at Mandria in 2022.
Investigation of the Causes
The Department of Fisheries and Marine Research performed necropsies and collected samples from animals recovered within areas controlled by the Republic of Cyprus.
Examinations of whales from the northern coast revealed severe congestion, intravascular gas bubbles and fresh, undigested squid within their stomachs. These findings suggest that the animals had been feeding shortly before a sudden and serious event.
Naval exercises had been announced in marine areas surrounding Cyprus during the same period. The pathological findings resembled those observed during previous beaked-whale strandings associated with intense underwater noise.
Exposure to military noise is therefore considered an important possible explanation, but the available study described its findings as preliminary and did not conclusively identify the sound source. The initial suggestion that the strandings resulted from the powerful earthquakes in Türkiye and Syria is not supported by equivalent documented cases in the international scientific literature.
Other Threats
In addition to intense underwater noise, the species is threatened by:
- entanglement in fishing gear,
- ingestion of plastics,
- chemical pollution,
- collisions with vessels,
- seismic surveys and seabed drilling,
- climate change and alterations in prey availability.
Responding to a Stranding
A stranded beaked whale requires immediate assistance from trained personnel. Members of the public should notify the relevant authorities and keep people and dogs away from the animal.
They should not pull it by its tail or flippers, cover the blowhole, pour water into it or attempt to return it to the sea without professional instructions. A stranded whale may be suffering from severe injury or disease, and immediately pushing it back into the water does not always constitute a safe rescue.
Conservation Status
Globally, Cuvier’s beaked whale is classified by the IUCN as Least Concern.
The Mediterranean subpopulation is assessed separately as Vulnerable because of its comparatively small size, sensitivity to underwater noise and exposure to multiple human pressures.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Mammalia
Order: Artiodactyla
Infraorder: Cetacea
Parvorder: Odontoceti
Family: Ziphiidae Gray, 1850
Genus: Ziphius G. Cuvier, 1823
Species: Ziphius cavirostris G. Cuvier, 1823
Common names: Cuvier’s beaked whale / Goose-beaked whale
No comments:
Post a Comment