Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Φωτογραφίες: Costas Constantinou – 21/12/2016. Πρόσθετη υποβρύχια φωτογραφία: Πρωταράς, βάθος 10 μ., 4/10/2023.
Ο Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758), γνωστός ως Short-snouted Seahorse – Ιππόκαμπος ο βραχύραμφος, είναι ένα από τα δύο χαρακτηριστικά είδη ιππόκαμπων των ευρωπαϊκών και μεσογειακών νερών. Ανήκει στην οικογένεια Syngnathidae, μαζί με τους συγγενικούς σωληνόψαρους, και αποτελεί ένα από τα πλέον ιδιαίτερα μορφολογικά ψάρια της Μεσογείου. Το αποδεκτό επιστημονικό όνομα παραμένει Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758).
Το είδος έχει φυσική εξάπλωση στον ανατολικό Ατλαντικό και τη Μεσόγειο, επομένως η παρουσία του στην Κύπρο είναι φυσική και δεν πρόκειται για ξενικό ή λεσσεψιανό είδος. Η παλαιότερη ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou τεκμηριώνει φωτογραφίες στις 21 Δεκεμβρίου 2016, καθώς και μεταγενέστερη υποβρύχια φωτογραφία από τον Πρωταρά στις 4 Οκτωβρίου 2023 σε βάθος 10 μέτρων.
Περιγραφή
Ο βραχύραμφος ιππόκαμπος έχει την αμέσως αναγνωρίσιμη όψη των ιππόκαμπων: το κεφάλι σχηματίζει γωνία με τον κορμό, το σώμα είναι όρθιο και καλύπτεται από οστέινους δακτυλίους αντί για τα τυπικά λέπια των περισσότερων ψαριών, ενώ η μακριά ουρά είναι συλληπτή και μπορεί να τυλίγεται γύρω από φύκη και άλλες δομές του βυθού.
Το σώμα είναι σχετικά κοντό και στιβαρό και καταλήγει σταδιακά στη λεπτή ουρά. Το είδος μπορεί να φθάσει περίπου τα 15 cm συνολικό μήκος, αν και πολλά ενήλικα είναι μικρότερα, συνήθως γύρω στα 7–13 cm.
Ο χρωματισμός παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία και μπορεί να είναι καστανός, πορτοκαλί, κιτρινωπός, μοβ ή πολύ σκούρος, μερικές φορές με ανοιχτόχρωμες κηλίδες. Αυτή η μεταβλητότητα βοηθά το ζώο να καμουφλάρεται στο περιβάλλον του.
Το χαρακτηριστικό κοντό ρύγχος
Το σημαντικότερο γνώρισμα που έδωσε στο είδος την κοινή ονομασία του είναι το κοντό ρύγχος. Στον H. hippocampus το ρύγχος έχει μήκος μικρότερο από το ένα τρίτο του μήκους της κεφαλής και είναι σαφώς κοντύτερο από εκείνο του συγγενικού Hippocampus guttulatus.
Το DORIS αναφέρει ότι ο στοματικός σωλήνας είναι περίπου 2–2,5 φορές μακρύτερος από το ύψος του, ενώ χαρακτηριστική είναι και η σχετικά τριγωνική στεφάνη στην κορυφή του κεφαλιού.
Διάκριση από τον μακρύρρυγχο ιππόκαμπο
Στην Κύπρο και γενικότερα στη Μεσόγειο απαντά επίσης ο Hippocampus guttulatus, ο Long-snouted Seahorse. Τα δύο είδη μπορεί να βρίσκονται σε παρόμοια περιβάλλοντα, όμως παρουσιάζουν σημαντικές μορφολογικές διαφορές.
Ο H. hippocampus έχει κοντύτερο ρύγχος, συνήθως λιγότερο ανεπτυγμένες δερματικές προεκτάσεις και γενικά πιο συμπαγή εμφάνιση. Αντίθετα, ο H. guttulatus έχει επιμηκέστερο ρύγχος και συχνά εμφανείς δερματικές προεκτάσεις στο κεφάλι και το σώμα. Η διάκριση πρέπει πάντως να βασίζεται σε συνδυασμό χαρακτηριστικών και όχι μόνο στο χρώμα, επειδή και τα δύο είδη παρουσιάζουν μεγάλη χρωματική ποικιλία.
Κίνηση και τρόπος ζωής
Οι ιππόκαμποι είναι αργοί κολυμβητές. Η κίνηση προς τα εμπρός επιτυγχάνεται κυρίως με τις ταχύτατες κινήσεις του μικρού ραχιαίου πτερυγίου, ενώ τα θωρακικά πτερύγια χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της κατεύθυνσης.
Η συλληπτή ουρά έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο ιππόκαμπος την τυλίγει γύρω από φύκη, θαλάσσια φυτά και άλλες σταθερές δομές, ώστε να διατηρεί τη θέση του χωρίς να καταναλώνει μεγάλη ενέργεια και χωρίς να παρασύρεται εύκολα από τα ρεύματα.
Καμουφλάζ
Η περιορισμένη κολυμβητική ικανότητα αντισταθμίζεται από εξαιρετικό καμουφλάζ. Ο χρωματισμός του σώματος και η σχεδόν ακίνητη στάση επιτρέπουν στον ιππόκαμπο να γίνεται δύσκολα αντιληπτός ανάμεσα σε φύκη, θαλάσσια βλάστηση και άλλα στοιχεία του πυθμένα.
Αυτό εξυπηρετεί δύο σκοπούς: μειώνει την πιθανότητα εντοπισμού από θηρευτές και ταυτόχρονα επιτρέπει στον ιππόκαμπο να πλησιάζει πολύ μικρά θηράματα χωρίς να γίνεται εύκολα αντιληπτός.
Ενδιαίτημα
Ο Hippocampus hippocampus είναι βενθικό και παράκτιο είδος. Προτιμά προστατευμένες περιοχές με ασθενή σχετικά υδροδυναμική δράση, όπως ρηχούς κόλπους, λιμνοθάλασσες και παράκτιες ζώνες με λασπώδη ή αμμολασπώδη υποστρώματα. Μπορεί επίσης να απαντά σε βραχώδεις περιοχές όπου υπάρχουν μαλακά ιζήματα.
Συχνά συνδέεται με θαλάσσια λιβάδια, φύκη και άλλες κατακόρυφες δομές στις οποίες μπορεί να αγκιστρώνεται με την ουρά του, αν και οι μελέτες δείχνουν ότι δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα λιβάδια θαλάσσιων φανερόγαμων.
Βάθος
Οι περισσότερες παρατηρήσεις του είδους γίνονται σε σχετικά ρηχά νερά. Μεγάλη ανασκόπηση των ευρωπαϊκών ιππόκαμπων έδειξε ότι σε κλειστές παράκτιες περιοχές ο H. hippocampus καταγράφεται συχνά περίπου στα 4–6 m.
Άλλες πηγές αναφέρουν παρουσία από την επιφάνεια έως περίπου 30 m ως συνηθισμένο οικολογικό εύρος, ενώ το FishBase έχει καταγραφές έως 60 m. Το μεγάλο αυτό εύρος αντανακλά διαφορετικούς τύπους καταγραφών και δεν σημαίνει ότι το είδος είναι εξίσου συχνό σε όλα τα βάθη.
Η φωτογραφία από τον Πρωταρά στα 10 m βρίσκεται επομένως μέσα στο γνωστό βαθυμετρικό εύρος του είδους.
Διατροφή
Ο βραχύραμφος ιππόκαμπος είναι μικρός θηρευτής. Το στενό σωληνοειδές ρύγχος του λειτουργεί ως αποτελεσματικός μηχανισμός αναρρόφησης. Όταν ένα κατάλληλο μικρό θήραμα βρεθεί σε μικρή απόσταση από το στόμα, ο ιππόκαμπος το αναρροφά γρήγορα.
Οι ιππόκαμποι τρέφονται κυρίως με μικρά καρκινοειδή και άλλους μικρούς ζωικούς οργανισμούς, τους οποίους εντοπίζουν οπτικά. Η μορφολογία του κεφαλιού και του ρύγχους αποτελεί προσαρμογή ακριβώς σε αυτόν τον τρόπο θήρευσης.
Αναπαραγωγή – το αρσενικό κυοφορεί τα αυγά
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά όλων των ιππόκαμπων είναι η αντιστροφή ενός μέρους του συνηθισμένου αναπαραγωγικού ρόλου.
Μετά από τελετουργία ερωτοτροπίας, το θηλυκό μεταφέρει τα αυγά στον ειδικό επωαστικό θύλακα του αρσενικού. Εκεί τα αυγά παραμένουν προστατευμένα μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάπτυξή τους. Το FishBase περιγράφει το είδος ως ωοζωοτόκο, με το θηλυκό να τοποθετεί τα αυγά στον θύλακα του αρσενικού.
Κατά την περίοδο ερωτοτροπίας τόσο τα αρσενικά όσο και τα θηλυκά μπορεί να παρουσιάζουν εντονότερο χρωματισμό.
Γέννηση των μικρών
Όταν ολοκληρωθεί η ανάπτυξή τους, το αρσενικό εκτελεί έντονες μυϊκές συσπάσεις και απελευθερώνει πλήρως σχηματισμένους μικροσκοπικούς ιππόκαμπους.
Τα νεογέννητα είναι ανεξάρτητα και δεν υπάρχει γονική φροντίδα μετά την απελευθέρωσή τους. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα πολύ νεαρά άτομα περνούν αρχικά μια πλαγκτονική φάση, γεγονός που μπορεί να βοηθά στη διασπορά τους.
Εξάπλωση
Η φυσική εξάπλωση του Hippocampus hippocampus περιλαμβάνει τον ανατολικό Ατλαντικό από τις Βρετανικές Νήσους προς τη δυτική Αφρική, καθώς και τη Μεσόγειο Θάλασσα.
Το είδος αποτελεί επομένως φυσικό στοιχείο της μεσογειακής ιχθυοπανίδας. Η παλαιότερη διατύπωση ότι είναι «ενδημικό της Μεσογείου» δεν είναι ακριβής, επειδή η φυσική εξάπλωσή του επεκτείνεται και στον ανατολικό Ατλαντικό.
Παρουσία στην Κύπρο
Ο βραχύραμφος ιππόκαμπος αποτελεί ιθαγενές θαλάσσιο είδος της Κύπρου.
Η ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou περιλαμβάνει φωτογραφίες του Costas Constantinou στις 21/12/2016. Περιλαμβάνει επίσης μεταγενέστερη υποβρύχια φωτογραφία του ίδιου φωτογράφου από τον Πρωταρά, 4/10/2023, σε βάθος 10 m. Για την αρχική φωτογράφηση του 2016 η ανάρτηση δεν παρέχει συγκεκριμένο τόπο ή βάθος, επομένως αυτά δεν πρέπει να προστεθούν χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.
Οικολογικός ρόλος
Παρά το μικρό του μέγεθος, ο ιππόκαμπος αποτελεί μέρος του σύνθετου τροφικού πλέγματος των παράκτιων οικοσυστημάτων. Ως θηρευτής μικρών ασπονδύλων συμβάλλει στη μεταφορά ενέργειας ανάμεσα στους μικροσκοπικούς βενθικούς και πλαγκτονικούς οργανισμούς και στα μεγαλύτερα επίπεδα της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας.
Η παρουσία ιππόκαμπων συνδέεται συχνά με παράκτια ενδιαιτήματα υψηλής οικολογικής αξίας, όπως λιβάδια θαλάσσιων φυτών, λιμνοθάλασσες και σύνθετους ρηχούς βυθούς.
Απειλές
Οι ιππόκαμποι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αλλαγές του παράκτιου περιβάλλοντος λόγω της περιορισμένης κινητικότητάς τους και της στενής σχέσης τους με συγκεκριμένες δομές του βυθού.
Η υποβάθμιση και απώλεια παράκτιων ενδιαιτημάτων, η ρύπανση, η αλλοίωση λιμνοθαλασσών και θαλάσσιων λιβαδιών, καθώς και η τυχαία σύλληψη με αλιευτικά εργαλεία μπορούν να επηρεάζουν τοπικούς πληθυσμούς. Η διεθνής εμπορία ιππόκαμπων αποτελεί επίσης σημαντικό λόγο για τον οποίο ολόκληρο το γένος Hippocampus έχει ενταχθεί σε καθεστώς διεθνούς ελέγχου.
Καθεστώς προστασίας και IUCN
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Hippocampus hippocampus αξιολογείται ως DD – Data Deficient / Ανεπαρκώς Γνωστό στην IUCN Red List, με αξιολόγηση της 15ης Μαρτίου 2017. Το DD σημαίνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για ασφαλή εκτίμηση του παγκόσμιου κινδύνου εξαφάνισης· δεν σημαίνει ότι το είδος θεωρείται ασφαλές.
Για τη Μεσόγειο, έχει δημοσιευθεί περιφερειακή αξιολόγηση ως NT – Near Threatened / Σχεδόν Απειλούμενο. Είναι σημαντικό να διαχωρίζονται αυτές οι δύο αξιολογήσεις, επειδή η μία είναι παγκόσμια και η άλλη περιφερειακή.
Όλα τα είδη του γένους Hippocampus περιλαμβάνονται επίσης στο Παράρτημα II της CITES, πράγμα που σημαίνει ότι η διεθνής εμπορία τους υπόκειται σε έλεγχο ώστε να μην απειλεί την επιβίωσή τους στη φύση.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Actinopterygii
Τάξη: Syngnathiformes
Οικογένεια: Syngnathidae
Γένος: Hippocampus
Είδος: Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758)
Αγγλική κοινή ονομασία: Short-snouted Seahorse
Ελληνική κοινή ονομασία: Ιππόκαμπος ο βραχύραμφος
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές θαλάσσιο είδος
IUCN παγκόσμια αξιολόγηση: DD – Data Deficient / Ανεπαρκώς Γνωστό
Μεσογειακή περιφερειακή αξιολόγηση: NT – Near Threatened / Σχεδόν Απειλούμενο
CITES: Appendix II
Φωτογραφίες: Costas Constantinou – 21/12/2016 και Πρωταράς, 10 μ., 4/10/2023.
Πηγές
World Register of Marine Species – Hippocampus hippocampus
FishBase – Hippocampus hippocampus
IUCN Seahorse, Pipefish & Seadragon Specialist Group – Regional Red List Assessments
Text by George Konstantinou.
Photos: Costas Constantinou – 21 December 2016. Additional underwater photo: Protaras, 10 m depth, 4 October 2023.
The Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758), known as the Short-snouted Seahorse, is one of the two characteristic seahorse species occurring in European and Mediterranean waters. It belongs to the family Syngnathidae, together with the closely related pipefishes, and is among the most morphologically distinctive fishes of the Mediterranean. Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758) remains the accepted scientific name.
The species is naturally distributed in the eastern Atlantic and Mediterranean Sea, so its occurrence in Cyprus is native and it is neither an alien nor a Lessepsian species. The original Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou post documents photographs taken on 21 December 2016 and an additional underwater photograph from Protaras on 4 October 2023 at a depth of 10 metres.
Description
The Short-snouted Seahorse has the immediately recognisable body form characteristic of seahorses. The head is held at an angle to the trunk, the body has an upright posture and is enclosed in bony rings rather than the typical scales of most fishes, while the long tapering tail is prehensile and can wrap around algae and other structures.
The body is comparatively short and robust. The species can reach around 15 cm in total length, although many adults are smaller, commonly around 7–13 cm.
Colour is highly variable and may include brown, orange, yellowish, purple or almost black individuals, sometimes with paler markings. This variability contributes to its effective camouflage.
The characteristic short snout
The most important feature behind its common name is the short snout. In H. hippocampus, the snout is less than one third of the length of the head and is clearly shorter than that of the related Hippocampus guttulatus.
DORIS describes the snout tube as approximately 2–2.5 times as long as high, together with a relatively triangular crown on the head.
Distinguishing it from the Long-snouted Seahorse
The Mediterranean and Cyprus also support Hippocampus guttulatus, the Long-snouted Seahorse. The two species may occupy similar environments but differ in several morphological characters.
H. hippocampus has a shorter snout, generally less conspicuous dermal appendages and a more compact overall appearance. H. guttulatus, by comparison, has a more elongated snout and often conspicuous dermal filaments on the head and body. Colour alone is unreliable because both species can vary greatly.
Movement and way of life
Seahorses are slow swimmers. Forward movement is generated mainly by rapid oscillations of the small dorsal fin, while the pectoral fins assist with steering.
The prehensile tail is extremely important. It allows the animal to anchor itself to algae, marine vegetation and other structures, helping it maintain its position without expending large amounts of energy and reducing the risk of being swept away by currents.
Camouflage
Limited swimming ability is compensated for by highly effective camouflage. Variable colouration and an almost motionless posture make the animal difficult to detect among algae, vegetation and other seabed structures.
This provides protection from predators while also allowing the seahorse to approach very small prey without attracting attention.
Habitat
Hippocampus hippocampus is a benthic coastal species. It favours sheltered waters with relatively weak hydrodynamic conditions, including shallow bays, lagoons and coastal habitats with muddy or sandy-muddy sediments. It can also occur in rocky environments containing patches of soft sediment.
It is frequently associated with seagrasses, algae and other upright structures that provide holdfasts for its prehensile tail, although research shows that it is not exclusively dependent on seagrass beds.
Depth
Most observations are made in relatively shallow water. A large-scale review of European seahorse records found that H. hippocampus in confined coastal habitats was particularly frequently recorded at around 4–6 m depth.
Other references describe a commonly encountered range from the surface to around 30 m, while FishBase includes records down to 60 m. These figures reflect different datasets and should not be interpreted as indicating equal abundance at all depths.
The 10 m Protaras record documented here therefore falls comfortably within the known depth range.
Feeding
The Short-snouted Seahorse is a small predator. Its narrow tubular snout functions as an effective suction-feeding apparatus. When suitable prey comes close to the mouth, the fish rapidly sucks it in.
Seahorses feed mainly on small crustaceans and other small animal prey, detected visually. Their head and snout morphology is closely adapted to this specialised feeding method.
Reproduction – the male carries the eggs
One of the most remarkable features of seahorse biology is the unusual division of reproductive roles.
Following courtship, the female transfers her eggs into the male's specialised brood pouch. The eggs remain protected there while developing. FishBase describes the species as ovoviviparous, with the female depositing the eggs into the male brood pouch.
During courtship and mating, mature males and females may also become more brightly coloured.
Birth of the young
When development is complete, the male undergoes strong muscular contractions and releases fully formed miniature seahorses.
The young are independent after birth, and there is no parental care once they have left the pouch. Evidence suggests that newly hatched individuals may undergo an initial planktonic phase that assists dispersal.
Distribution
The natural range of Hippocampus hippocampus extends through the eastern Atlantic from the British Isles southwards towards western Africa and throughout the Mediterranean Sea.
It is therefore a natural component of Mediterranean fish fauna. The statement sometimes encountered that it is “endemic to the Mediterranean” is not accurate because its natural distribution extends well into the eastern Atlantic.
Presence in Cyprus
The Short-snouted Seahorse is a native marine species of Cyprus.
The Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou post includes photographs by Costas Constantinou dated 21 December 2016, as well as an additional underwater photograph taken by him at Protaras on 4 October 2023 at 10 m depth. The original 2016 photograph is not accompanied by a locality or depth in the post, so these details should not be added without further documentation.
Ecological role
Despite its small size, the seahorse forms part of the complex food web of coastal ecosystems. As a predator of small invertebrates, it contributes to the transfer of energy between small benthic and planktonic organisms and higher levels of the marine food web.
Seahorse populations are often associated with ecologically valuable coastal environments such as seagrass beds, lagoons and structurally complex shallow seabeds.
Threats
Seahorses can be particularly vulnerable to coastal environmental change because of their limited mobility and close association with specific seabed structures.
Habitat degradation and loss, pollution, deterioration of lagoons and seagrass habitats, and accidental capture in fishing gear can affect local populations. International trade is another reason the entire genus Hippocampus is subject to international controls.
Conservation status and IUCN
At the global level, Hippocampus hippocampus is assessed as DD – Data Deficient on the IUCN Red List, based on the assessment dated 15 March 2017. Data Deficient does not mean that the species is secure; it means there is insufficient information to determine its global extinction risk reliably.
Within the Mediterranean region, a regional assessment classified the species as NT – Near Threatened. These assessments must be kept separate because one refers to global status and the other to the Mediterranean region.
All species of Hippocampus are also included in CITES Appendix II, meaning that international trade is regulated to ensure that it does not threaten wild populations.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Actinopterygii
Order: Syngnathiformes
Family: Syngnathidae
Genus: Hippocampus
Species: Hippocampus hippocampus (Linnaeus, 1758)
English common name: Short-snouted Seahorse
Greek common name: Ιππόκαμπος ο βραχύραμφος
Status in Cyprus: Native marine species
Global IUCN assessment: DD – Data Deficient
Mediterranean regional assessment: NT – Near Threatened
CITES: Appendix II
Photos: Costas Constantinou – 21 December 2016 and Protaras, 10 m, 4 October 2023.
Sources
World Register of Marine Species – Hippocampus hippocampus
FishBase – Hippocampus hippocampus
IUCN Seahorse, Pipefish & Seadragon Specialist Group – Regional Red List Assessments
CITES – Seahorse listing and Appendix II
MarLIN – Short-snouted Seahorse
No comments:
Post a Comment