See also
Protaras, 15mts deep First time recorded in Cyprus. July 2019 - Underwater photos by Costas Constantinou
Η Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828), γνωστή στα αγγλικά ως Orange Gumdrop, είναι ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Pleurobranchidae. Με το χαρακτηριστικό πορτοκαλί έως κοκκινωπό σώμα της και τη μαλακή, σχεδόν ημιδιαφανή εμφάνισή της, αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα ξενικά θαλάσσια είδη που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια στα νερά της Κύπρου.
Η παρουσία της στην Κύπρο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το είδος δεν αποτελεί μέρος της αυτόχθονης μεσογειακής πανίδας. Η φυσική του εξάπλωση βρίσκεται στον Ινδο-Ειρηνικό, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας, και η εμφάνισή του στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται στη θαλάσσια βιοποικιλότητα της περιοχής.
Η Berthellina citrina περιγράφηκε επιστημονικά το 1828 από τους Eduard Rüppell και Friedrich Sigismund Leuckart, αρχικά με την ονομασία Pleurobranchus citrinus. Σήμερα ταξινομείται στην οικογένεια Pleurobranchidae, μια ομάδα θαλάσσιων γαστεροπόδων που συγγενεύουν με τους γνωστότερους θαλάσσιους γυμνοσάλιαγκες.
Παρά το γεγονός ότι συχνά αποκαλείται απλώς «sea slug», δεν είναι τυπικό γυμνοβράγχιο. Ανήκει στα Pleurobranchida, τα οποία χαρακτηρίζονται, μεταξύ άλλων, από την παρουσία ενός βραγχίου στη δεξιά πλευρά του σώματος, κάτω από την άκρη του μανδύα.
Η Berthellina citrina είναι μικρό ζώο και συνήθως φθάνει σε μήκος περίπου 3 εκατοστών. Το σώμα της είναι πλατύ, ωοειδές και μαλακό, ενώ ο χρωματισμός της παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις. Μπορεί να είναι σχεδόν ημιδιαφανές ανοιχτό κίτρινο, πορτοκαλί, έντονα πορτοκαλοκόκκινο ή ακόμη και κεραμιδί.
Στην επιφάνεια του μανδύα μπορεί να εμφανίζονται μικρές λευκές κηλίδες ή αδενικές δομές. Οι λευκές κηλίδες έχουν ιδιαίτερη ταξινομική σημασία, καθώς μπορούν να βοηθήσουν στη διάκριση του είδους από παρόμοια μεσογειακά είδη.
Στο κεφάλι υπάρχουν δύο χαρακτηριστικοί σωληνοειδείς ρινοφόροι, αισθητήρια όργανα που βοηθούν το ζώο να αντιλαμβάνεται χημικά ερεθίσματα στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Παρά την εξωτερικά «γυμνή» εμφάνισή της, η Berthellina citrina διατηρεί ένα πολύ μικρό και υπολειμματικό εσωτερικό κέλυφος, το οποίο βρίσκεται κρυμμένο μέσα στους ιστούς του μανδύα.
Ένα νυχτόβιο ζώο του βυθού
Η Berthellina citrina είναι κυρίως νυχτόβιο βενθικό είδος.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας συνήθως παραμένει κρυμμένη κάτω από πέτρες, μέσα σε σχισμές και σε άλλες προστατευμένες θέσεις. Μετά τη δύση του ήλιου βγαίνει από την κρυψώνα της και κινείται αργά πάνω στον βυθό αναζητώντας τροφή.
Στη φυσική περιοχή εξάπλωσής της συναντάται σε βραχώδεις ακτές, υφάλους, ανάμεσα σε ογκόλιθους και σε ρηχά υποπαράκτια περιβάλλοντα, ενώ υπάρχουν καταγραφές της σε πολύ μεγαλύτερα βάθη.
Η διατροφή της αποτελείται κυρίως από σπόγγους, όπως συμβαίνει με πολλά μέλη της οικογένειας Pleurobranchidae. Έχουν επίσης αναφερθεί παρατηρήσεις κατανάλωσης ορισμένων κοραλλιών και οργανικού υλικού.
Παρά το μικρό της μέγεθος και το φαινομενικά απροστάτευτο σώμα της, διαθέτει αποτελεσματικό χημικό μηχανισμό άμυνας.
Αδένες του μανδύα μπορούν, όταν το ζώο ενοχληθεί, να απελευθερώσουν μια λευκωπή, δυσάρεστη και όξινη έκκριση, η οποία λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε πιθανούς θηρευτές.
Η άμυνα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα μαλακόσωμο ζώο που δεν διαθέτει το ισχυρό εξωτερικό κέλυφος των περισσότερων γνωστών σαλιγκαριών.
Όπως πολλά άλλα ετερόβραγχα γαστερόποδα, η Berthellina citrina είναι ερμαφρόδιτη, δηλαδή κάθε άτομο διαθέτει αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα. Τα αυγά εναποτίθενται σε χαρακτηριστικές ζελατινώδεις κορδέλες, συνήθως πορτοκαλί χρώματος.
Η εμφάνιση στη Μεσόγειο
Για πολλά χρόνια υπήρχε σημαντική σύγχυση σχετικά με την παρουσία της Berthellina citrina στη Μεσόγειο.
Παλαιότερες αναφορές αμφισβητήθηκαν επειδή το είδος μπορεί εύκολα να συγχέεται με παρόμοια αυτόχθονα μεσογειακά γαστερόποδα, κυρίως την Berthellina edwardsii και την Berthella aurantiaca.
Η εξωτερική εμφάνιση από μόνη της δεν είναι πάντοτε αρκετή για ασφαλή αναγνώριση.
Το 2018, όμως, μορφολογικές και γενετικές αναλύσεις δειγμάτων από την Τουρκία επιβεβαίωσαν με πειστικό τρόπο την παρουσία της πραγματικής Berthellina citrina στη Μεσόγειο.
Από εκείνη τη στιγμή άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην παρακολούθηση της εξάπλωσης του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πρώτη καταγραφή στην Κύπρο το 2019
Το 2019 η Berthellina citrina καταγράφηκε για πρώτη φορά επιστημονικά και στην Κύπρο.
Η δημοσιευμένη επιστημονική καταγραφή αφορά άτομο που παρατηρήθηκε στις 19 Ιουλίου 2019 στη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή του Κάβο Γκρέκο, στη νοτιοανατολική Κύπρο.
Το ζώο βρέθηκε να κινείται πάνω σε σκληρό υπόστρωμα σε βάθος περίπου 12 μέτρων, ενώ η θερμοκρασία του νερού ήταν περίπου 25°C.
Η παρατήρηση δημοσιεύθηκε το 2020 στο επιστημονικό περιοδικό Mediterranean Marine Science, στο πλαίσιο της εργασίας New Alien Mediterranean Biodiversity Records (March 2020), με τους Periklis Kleitou και Fabio Crocetta να παρουσιάζουν την πρώτη επιστημονική αναφορά του είδους από την Κύπρο.
Στην ίδια επιστημονική δημοσίευση η φωτογραφία του κυπριακού ατόμου αποδίδεται στον Sakis Lazarides.
Η υποβρύχια καταγραφή του Costas Constantinou στον Πρωταρά
Τον ίδιο μήνα, τον Ιούλιο του 2019, το είδος καταγράφηκε υποβρυχίως και στην περιοχή του Πρωταρά από τον Costas Constantinou.
Το άτομο φωτογραφήθηκε σε βάθος περίπου 15 μέτρων, προσφέροντας μια ακόμη πολύτιμη φωτογραφική τεκμηρίωση της παρουσίας της Berthellina citrina στα κυπριακά νερά κατά την ίδια περίοδο που το είδος γινόταν για πρώτη φορά γνωστό από την Κύπρο.
Οι υποβρύχιες φωτογραφίες του Costas Constantinou αποτελούν επομένως μέρος των πολύ πρώιμων καταγραφών αυτού του ξενικού γαστεροπόδου στο νησί.
Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τη σημασία της υποβρύχιας φωτογραφίας και της παρατήρησης από δύτες στην καταγραφή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Μικροί οργανισμοί όπως η Berthellina citrina μπορούν εύκολα να περάσουν απαρατήρητοι. Ένας προσεκτικός δύτης με φωτογραφική μηχανή μπορεί όμως να καταγράψει ένα είδος που δεν είχε προηγουμένως αναφερθεί από μια ολόκληρη χώρα.
Πώς έφθασε στην Κύπρο;
Η Berthellina citrina είναι είδος του Ινδο-Ειρηνικού και υπάρχει φυσικά στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η πιθανότερη εξήγηση για την παρουσία της στην Κύπρο είναι η εξάπλωσή της από πληθυσμούς της Ανατολικής Μεσογείου, μετά την αρχική είσοδο του είδους μέσω της περιοχής του Σουέζ.
Η Διώρυγα του Σουέζ αποτελεί τον σημαντικότερο διάδρομο εισόδου οργανισμών της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδο-Ειρηνικού στη Μεσόγειο.
Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως Λεσσεψιανή μετανάστευση, έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τη σύνθεση της θαλάσσιας πανίδας της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική περιοχή για την παρακολούθηση αυτών των μεταβολών.
Η επιστημονική εργασία που ανακοίνωσε την πρώτη κυπριακή καταγραφή δεν μπόρεσε να προσδιορίσει με απόλυτη βεβαιότητα τον τρόπο άφιξης του είδους στο νησί, αλλά θεώρησε ως πιθανότερο σενάριο τη φυσική διασπορά από γειτονικούς πληθυσμούς.
Ένας μικρός οργανισμός με μεγάλη επιστημονική σημασία
Με μήκος μόλις λίγων εκατοστών, η Berthellina citrina μπορεί να φαίνεται ασήμαντη μέσα στην απεραντοσύνη της κυπριακής θάλασσας.
Ωστόσο, η παρουσία της αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας.
Η θαλάσσια βιοποικιλότητα της Ανατολικής Μεσογείου μεταβάλλεται συνεχώς. Νέα είδη φθάνουν από την Ερυθρά Θάλασσα και άλλες περιοχές, ορισμένα εξαπλώνονται γρήγορα, ενώ άλλα παραμένουν σπάνια και δύσκολα παρατηρήσιμα.
Κάθε νέα καταγραφή προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ αυτών των οικολογικών αλλαγών.
Η εμφάνιση της Orange Gumdrop – Berthellina citrina στην Κύπρο το 2019 και οι πρώιμες υποβρύχιες φωτογραφικές καταγραφές της αποτελούν επομένως ένα μικρό αλλά σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της σύγχρονης θαλάσσιας βιοποικιλότητας του νησιού.
Σύνοψη Είδους
Επιστημονική ονομασία: Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828)
Κοινές αγγλικές ονομασίες: Orange Gumdrop, Lemon Pleurobranch
Φύλο: Mollusca
Κλάση: Gastropoda
Οικογένεια: Pleurobranchidae
Μέγεθος: Περίπου έως 3 cm
Χρωματισμός: Από ημιδιαφανές κίτρινο και πορτοκαλί μέχρι πορτοκαλοκόκκινο ή κεραμιδί.
Φυσική εξάπλωση: Ινδο-Ειρηνικός, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας.
Βιότοπος: Βραχώδεις βυθοί, ύφαλοι, σχισμές και περιοχές κάτω από πέτρες, από πολύ ρηχά νερά μέχρι σημαντικά μεγαλύτερα βάθη.
Δραστηριότητα: Κυρίως νυχτόβιο είδος.
Τροφή: Κυρίως σπόγγοι και άλλοι βενθικοί οργανισμοί.
Άμυνα: Απελευθερώνει αμυντικές χημικές εκκρίσεις από αδένες του μανδύα.
Αναπαραγωγή: Ερμαφρόδιτο είδος που εναποθέτει τα αυγά σε ζελατινώδεις κορδέλες.
Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό θαλάσσιο είδος.
Πρώτη επιστημονικά δημοσιευμένη καταγραφή στην Κύπρο: Κάβο Γκρέκο, 19 Ιουλίου 2019, σε βάθος περίπου 12 m.
Πρώιμη φωτογραφική καταγραφή στον Πρωταρά: Ιούλιος 2019, περίπου 15 m βάθος, με υποβρύχιες φωτογραφίες του Costas Constantinou.
Επιστημονική σημασία: Η παρουσία της Berthellina citrina αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της συνεχιζόμενης εξάπλωσης ειδών Ινδο-Ειρηνικής προέλευσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Orange Gumdrop – Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828): An Alien Marine Gastropod First Recorded in Cyprus in 2019
Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828), commonly known as the Orange Gumdrop, is a small but striking marine gastropod belonging to the family Pleurobranchidae. With its characteristic orange to reddish body and soft, almost translucent appearance, it is one of the interesting alien marine species recorded in the waters of Cyprus in recent years.
Its presence in Cyprus is of particular interest because the species is not considered part of the native Mediterranean fauna. Its natural distribution lies within the Indo-Pacific, including the Red Sea, and its appearance in the eastern Mediterranean represents another example of the considerable changes taking place in the marine biodiversity of the region.
Berthellina citrina was scientifically described in 1828 by Eduard Rüppell and Friedrich Sigismund Leuckart, originally under the name Pleurobranchus citrinus. It is currently classified within the family Pleurobranchidae, a group of marine gastropods related to the more familiar sea slugs.
Although it is often simply described as a “sea slug”, it is not a typical nudibranch. It belongs to the Pleurobranchida, which are characterised, among other features, by the presence of a gill on the right side of the body beneath the edge of the mantle.
Berthellina citrina is a relatively small animal, usually reaching a length of approximately 3 centimetres. Its body is broad, oval and soft, while its colouration can vary considerably. Individuals may be pale translucent yellow, orange, bright orange-red or even reddish-brown.
The surface of the mantle may bear small white spots or glandular structures. These markings can have taxonomic importance because they may help distinguish the species from similar Mediterranean pleurobranchs.
Two characteristic tubular rhinophores are present on the head. These sensory organs allow the animal to detect chemical signals in the surrounding marine environment.
Despite its externally shell-less appearance, Berthellina citrina retains a very small, reduced internal shell concealed within the tissues of the mantle.
A Nocturnal Animal of the Seabed
Berthellina citrina is primarily a nocturnal benthic species.
During daylight hours it generally remains concealed beneath stones, inside crevices and in other protected places. After sunset, it emerges from its shelter and slowly moves across the seabed in search of food.
Within its natural range, it occurs along rocky shores, reefs, among boulders and in shallow subtidal environments, although records also exist from considerably greater depths.
Its diet consists mainly of sponges, as is the case with many members of the family Pleurobranchidae. Feeding on certain other benthic organisms has also been reported.
Despite its small size and apparently vulnerable soft body, the Orange Gumdrop possesses an effective chemical defence mechanism.
When disturbed, glands in the mantle can release a whitish, acidic and distasteful secretion, which helps deter potential predators.
Such chemical protection is particularly valuable to a soft-bodied animal that lacks the strong external shell possessed by most familiar marine snails.
Like many other heterobranch gastropods, Berthellina citrina is hermaphroditic, with each individual possessing both male and female reproductive organs. Its eggs are deposited in characteristic gelatinous ribbons, which are often orange in colour.
The Appearance of Berthellina citrina in the Mediterranean
For many years there was considerable uncertainty concerning the presence of Berthellina citrina in the Mediterranean.
Earlier reports were questioned because the species can easily be confused with similar native Mediterranean gastropods, particularly Berthellina edwardsii and Berthella aurantiaca.
External appearance alone is therefore not always sufficient for reliable identification.
In 2018, however, morphological and molecular analyses of specimens from Turkey convincingly confirmed the presence of true Berthellina citrina in the Mediterranean.
This confirmation opened a new chapter in monitoring the distribution of the species throughout the eastern Mediterranean.
The First Published Record from Cyprus in 2019
In 2019, Berthellina citrina was scientifically recorded from Cyprus.
The published scientific record concerns an individual observed on 19 July 2019 in the Cape Greco Marine Protected Area, in south-eastern Cyprus.
The animal was observed crawling over hard substrate at a depth of approximately 12 metres, where the water temperature was about 25°C.
The observation was subsequently published in 2020 in the scientific journal Mediterranean Marine Science, as part of the paper New Alien Mediterranean Biodiversity Records (March 2020). The Cyprus record was presented by Periklis Kleitou and Fabio Crocetta.
The photograph accompanying the Cyprus record in the scientific publication is credited to Sakis Lazarides.
This distinction is important when discussing a “first record”: the Cape Greco observation of 19 July 2019 is the first record from Cyprus documented in the scientific literature identified during the review of the available evidence.
The Underwater Record by Costas Constantinou at Protaras
During the same month, July 2019, Berthellina citrina was also photographed underwater in the Protaras area by Costas Constantinou.
The individual was observed at a depth of approximately 15 metres, and the underwater photographs taken by Costas Constantinou provide valuable documentation of the presence of this alien gastropod in Cypriot waters during the very period in which the species was first being recorded from the island.
These photographs therefore represent one of the very early documented observations of Berthellina citrina in Cyprus.
The exact chronology is important. Without an exact date for the Protaras photographs demonstrating that they were taken before 19 July 2019, it would not be scientifically safe to describe this observation as the first record from Cyprus. It is more accurate to describe it as an important early photographic record from July 2019.
The case once again demonstrates the importance of underwater photography and careful observation by divers in documenting marine biodiversity.
Small organisms such as Berthellina citrina can easily remain unnoticed. An observant diver carrying a camera, however, may document a species that has never previously been reported from an entire country.
How Did It Reach Cyprus?
Berthellina citrina is an Indo-Pacific species that also occurs naturally in the Red Sea.
The most plausible explanation for its presence in Cyprus is dispersal from populations already present in the eastern Mediterranean, following an earlier entry of the species through the region of the Suez Canal.
The Suez Canal represents the principal pathway through which organisms originating in the Red Sea and Indo-Pacific have entered the Mediterranean.
This process, widely known as Lessepsian migration, has profoundly altered the composition of the marine fauna of the eastern Mediterranean.
Because of its geographical position, Cyprus occupies an important location for monitoring these ongoing biological changes.
The scientific work reporting the Cyprus occurrence could not establish the precise means by which the species reached the island. Natural dispersal from neighbouring populations was considered the most plausible explanation.
A Small Animal of Considerable Scientific Interest
At only a few centimetres in length, Berthellina citrina may appear insignificant within the immense marine environment surrounding Cyprus.
Its presence, however, forms part of a much larger ecological story.
The biodiversity of the eastern Mediterranean is undergoing continuous change. New species originating from the Red Sea and Indo-Pacific are appearing throughout the region. Some spread rapidly and establish populations, while others remain uncommon, localised and difficult to detect.
Every properly documented observation therefore adds another piece to the complex puzzle of these ecological changes.
The appearance of the Orange Gumdrop – Berthellina citrina in Cyprus in 2019, together with the early underwater photographic observations made during that period, represents a small but important chapter in the modern history of the island's marine biodiversity.
Species Summary
Scientific name: Berthellina citrina (Rüppell & Leuckart, 1828)
Common names: Orange Gumdrop, Lemon Pleurobranch
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Family: Pleurobranchidae
Size: Approximately up to 3 cm
Colouration: From translucent yellow and orange to orange-red or reddish-brown.
Native distribution: Indo-Pacific, including the Red Sea.
Habitat: Rocky seabeds, reefs, crevices and areas beneath stones, from shallow water to considerably greater depths.
Activity: Primarily nocturnal.
Diet: Mainly sponges and other benthic organisms.
Defence: Capable of producing defensive chemical secretions from mantle glands.
Reproduction: Hermaphroditic; eggs are deposited in gelatinous ribbons.
Status in Cyprus: Alien marine species.
First scientifically published record from Cyprus: Cape Greco, 19 July 2019, at approximately 12 m depth.
Early photographic record at Protaras: July 2019, approximately 15 m depth, with underwater photographs by Costas Constantinou.
Scientific significance: The occurrence of Berthellina citrina provides further evidence of the continuing arrival and spread of Indo-Pacific marine organisms in the eastern Mediterranean and highlights the importance of underwater observations in documenting changes in Cyprus' marine biodiversity.
Text: George Konstantinou
No comments:
Post a Comment