Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Smooth Starfish - Hacelia attenuata John Edward Gray, 1840 - Αστερίας

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Underwater photos March 2018 at Akrotiri by Kostas Aristeidou

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Υποβρύχιες φωτογραφίες: Ακρωτήρι, Μάρτιος 2018, Kostas Aristeidou

Η Hacelia attenuata Gray, 1840 είναι ένας μεγάλος και εντυπωσιακός θαλάσσιος αστερίας της οικογένειας Ophidiasteridae. Χαρακτηρίζεται από τα πέντε παχιά, κωνικά άκρα, τον μικρό κεντρικό δίσκο, τη λεία εμφάνιση της επάνω επιφάνειας και τον έντονο κίτρινο, πορτοκαλί ή κοκκινωπό χρωματισμό.

Απαντά στη Μεσόγειο Θάλασσα και σε θερμότερες περιοχές του ανατολικού Ατλαντικού. Η παρουσία του στις κυπριακές θάλασσες είναι φυσική και δεν σχετίζεται με τη μετανάστευση θαλάσσιων ειδών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Πρόκειται για βενθικό ζώο, δηλαδή ζει και κινείται πάνω στον θαλάσσιο πυθμένα. Προτιμά κυρίως βραχώδεις βυθούς, υποθαλάσσιες κοιλότητες και σκιερές θέσεις, όπου αναζητεί την τροφή του.

Δεν είναι ψάρι

Παρά την παλαιότερη και ευρέως χρησιμοποιούμενη αγγλική ονομασία starfish, οι αστερίες δεν είναι ψάρια. Δεν διαθέτουν σπονδυλική στήλη, πτερύγια, βράγχια ή τα εσωτερικά όργανα που χαρακτηρίζουν τα ψάρια.

Ανήκουν στα Εχινόδερμα, μαζί με τους αχινούς, τα ολοθούρια, τους οφίουρους και τα κρινοειδή. Τα εχινόδερμα είναι αποκλειστικά θαλάσσια ζώα και δεν υπάρχουν φυσικά είδη τους σε γλυκά νερά ή στην ξηρά.

Για τον λόγο αυτό, η ονομασία sea star θεωρείται επιστημονικά καταλληλότερη από το starfish, αν και και οι δύο χρησιμοποιούνται διεθνώς.

Μορφολογία

Η Hacelia attenuata διαθέτει συνήθως πέντε παχιά άκρα, τα οποία είναι πλατιά στη βάση και στενεύουν σταδιακά προς τις μυτερές απολήξεις τους. Τα άκρα έχουν ελαφρώς κυλινδρική ή τριγωνική διατομή και ενώνονται με έναν σχετικά μικρό κεντρικό δίσκο.

Η συνολική διάμετρος ενός ενήλικου ζώου είναι συνήθως περίπου 15–20 εκατοστά, αλλά μεγάλα άτομα μπορούν να φτάσουν ή να ξεπεράσουν τα 25 εκατοστά.

Η επάνω ή αντιστοματική επιφάνεια φαίνεται σχετικά λεία και σατινέ. Δεν διαθέτει τα εμφανή αγκάθια που χαρακτηρίζουν άλλους αστερίες. Αν εξεταστεί προσεκτικά, όμως, διακρίνονται μικρά εξογκώματα και κανονικές σειρές από πορώδεις περιοχές.

Οι πορώδεις αυτές ζώνες περιλαμβάνουν λεπτές δερματικές προεκτάσεις, γνωστές ως βράγχια του δέρματος ή papulae, μέσω των οποίων πραγματοποιείται μέρος της ανταλλαγής αερίων με το θαλασσινό νερό.

Χρωματισμός

Ο χρωματισμός κυμαίνεται από ανοιχτό κίτρινο και χρυσοπορτοκαλί μέχρι βαθύ πορτοκαλί ή κοκκινωπό. Τα νεότερα άτομα μπορεί να είναι περισσότερο κίτρινα ή πορτοκαλί, ενώ αρκετά ενήλικα εμφανίζουν πιο σκούρες αποχρώσεις.

Οι πορώδεις περιοχές στην επάνω επιφάνεια μπορεί να έχουν διαφορετική απόχρωση από το υπόλοιπο σώμα, δημιουργώντας κανονικές σειρές από μικρές, περισσότερο κόκκινες ή πορτοκαλί κοιλότητες.

Η κάτω επιφάνεια είναι συνήθως πιο ανοιχτόχρωμη. Κατά μήκος της κάτω πλευράς κάθε άκρου υπάρχει μια αύλακα, μέσα στην οποία βρίσκονται τα πολυάριθμα βαδιστικά ποδάρια.

Το υδροφορικό σύστημα

Όπως όλοι οι αστερίες, η Hacelia attenuata διαθέτει υδροφορικό ή υδραγγειακό σύστημα. Πρόκειται για ένα εσωτερικό δίκτυο σωλήνων γεμάτων με θαλασσινό νερό, το οποίο συνδέεται με τα βαδιστικά ποδάρια.

Το νερό εισέρχεται στο σύστημα μέσω της μαδρεπορικής πλάκας, μιας μικρής πορώδους ασβεστολιθικής πλάκας στην επάνω επιφάνεια του κεντρικού δίσκου.

Με την ελεγχόμενη μετακίνηση του υγρού, τα βαδιστικά ποδάρια εκτείνονται και συστέλλονται. Χρησιμοποιούνται για:

Τη μετακίνηση πάνω στον βυθό.
Την προσκόλληση σε βράχους.
Τον χειρισμό της τροφής.
Την ανταλλαγή αερίων.
Την αντίληψη χημικών και μηχανικών ερεθισμάτων.

Ο αστερίας μπορεί να φαίνεται ακίνητος, αλλά τα εκατοντάδες μικρά ποδάρια στην κάτω επιφάνειά του λειτουργούν συντονισμένα και του επιτρέπουν να κινείται αργά αλλά σταθερά.

Ακτινωτή συμμετρία

Τα ενήλικα άτομα παρουσιάζουν πεντακτινωτή συμμετρία, με το σώμα οργανωμένο γύρω από πέντε κύριους άξονες. Δεν υπάρχει κεφάλι ή ουρά όπως στα αμφίπλευρα ζώα.

Η επάνω πλευρά ονομάζεται αντιστοματική επιφάνεια, ενώ η κάτω πλευρά, στην οποία βρίσκεται το στόμα, ονομάζεται στοματική επιφάνεια.

Παρόλο που το ενήλικο ζώο έχει ακτινωτή συμμετρία, οι προνύμφες των αστεριών είναι αμφίπλευρα συμμετρικές. Κατά τη μεταμόρφωση πραγματοποιείται μια εντυπωσιακή αναδιοργάνωση του σώματος και σχηματίζεται η πεντακτινωτή δομή του ενήλικου ζώου.

Αισθητήρια όργανα

Η Hacelia attenuata δεν διαθέτει εγκέφαλο. Έχει έναν νευρικό δακτύλιο γύρω από το στόμα και ακτινωτά νεύρα που εκτείνονται μέσα σε κάθε άκρο.

Στην άκρη κάθε βραχίονα βρίσκεται ένα απλό φωτοευαίσθητο όργανο ή οφθαλμική κηλίδα. Δεν σχηματίζει λεπτομερείς εικόνες όπως το ανθρώπινο μάτι, αλλά επιτρέπει στο ζώο να αντιλαμβάνεται την ένταση και την κατεύθυνση του φωτός.

Τα βαδιστικά ποδάρια και η επιφάνεια του σώματος διαθέτουν επίσης αισθητικούς υποδοχείς, οι οποίοι ανιχνεύουν χημικές ουσίες, επαφή, ρεύματα και αλλαγές στο περιβάλλον.

Αυτές οι αισθήσεις βοηθούν τον αστερία να εντοπίζει τροφή και κατάλληλες σκιερές θέσεις.

Βιότοπος

Η Hacelia attenuata ζει κυρίως σε βραχώδεις βυθούς, υφάλους, κοραλλιογενείς σχηματισμούς, υποθαλάσσιες σπηλιές, σχισμές και περιοχές με πλούσια ανάπτυξη σπόγγων και άλλων εδραίων οργανισμών.

Έχει καταγραφεί από πολύ ρηχά νερά μέχρι βάθη περίπου 150 μέτρων, αν και συχνά παρατηρείται κάτω από τα 20 μέτρα. Προτιμά θέσεις με μειωμένο φωτισμό και μπορεί να είναι συχνότερη σε βαθύτερα νερά, σε κοιλότητες και κάτω από προεξοχές βράχων.

Η προτίμησή της για σκιερά και βαθύτερα σημεία σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει σε μια περιοχή χωρίς να παρατηρείται εύκολα από λουόμενους ή δύτες που κινούνται μόνο στα πολύ ρηχά νερά.

Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν υποβρυχίως στην περιοχή Ακρωτηρίου τον Μάρτιο του 2018 από τον Kostas Aristeidou.

Διατροφή

Η Hacelia attenuata τρέφεται πάνω στον βυθό και συνδέεται ιδιαίτερα με περιοχές όπου αναπτύσσονται σπόγγοι. Σε οδηγούς της μεσογειακής θαλάσσιας ζωής περιγράφεται κυρίως ως σπογγοφάγο είδος.

Πιθανόν να καταναλώνει επίσης μικρούς εδραίους ασπόνδυλους οργανισμούς, οργανικό υλικό και άλλες διαθέσιμες τροφές πάνω στις επιφάνειες των βράχων. Η ακριβής σύνθεση της διατροφής της δεν έχει μελετηθεί στον ίδιο βαθμό σε όλες τις περιοχές εξάπλωσής της.

Το στόμα βρίσκεται στο κέντρο της κάτω επιφάνειας. Όπως πολλοί αστερίες, μπορεί να εφαρμόζει το στοματικό τμήμα του σώματος πάνω στην τροφή και να πραγματοποιεί εξωτερική πέψη με τη βοήθεια του στομάχου και πεπτικών ενζύμων.

Τα βαδιστικά ποδάρια βοηθούν στη σταθεροποίηση του σώματος και στον χειρισμό της επιφάνειας από την οποία τρέφεται.

Κίνηση

Ο αστερίας κινείται με τη συντονισμένη δράση των βαδιστικών ποδαριών που βρίσκονται μέσα στις αύλακες της κάτω επιφάνειας των άκρων.

Κάθε πόδι προσκολλάται προσωρινά στο υπόστρωμα και στη συνέχεια έλκει το σώμα προς τα εμπρός. Εκατοντάδες πόδια λειτουργούν ταυτόχρονα, επιτρέποντας στο ζώο να μετακινείται ακόμη και πάνω σε ανώμαλες ή σχεδόν κάθετες βραχώδεις επιφάνειες.

Η κίνηση είναι αργή, αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική. Ο αστερίας μπορεί να εξερευνά τον βυθό, να μετακινείται προς πηγές τροφής και να αναζητεί προστατευμένες θέσεις.

Αναπνοή και αποβολή ουσιών

Η ανταλλαγή αερίων πραγματοποιείται κυρίως μέσω των papulae της επάνω επιφάνειας και των λεπτών τοιχωμάτων των βαδιστικών ποδαριών.

Το οξυγόνο διαχέεται από το θαλασσινό νερό προς τα εσωτερικά υγρά του σώματος, ενώ το διοξείδιο του άνθρακα αποβάλλεται προς το περιβάλλον.

Το ζώο δεν διαθέτει νεφρούς ή άλλα εξειδικευμένα απεκκριτικά όργανα. Πολλές άχρηστες ουσίες απομακρύνονται μέσω διάχυσης από την επιφάνεια του σώματος.

Αναπαραγωγή και ανάπτυξη

Η αναπαραγωγή είναι σεξουαλική και πραγματοποιείται με την απελευθέρωση αβγών και σπερματοζωαρίων στο θαλασσινό νερό. Η γονιμοποίηση γίνεται εξωτερικά.

Από το γονιμοποιημένο αβγό αναπτύσσεται αρχικά ένα ελεύθερα κολυμβητικό προνυμφικό στάδιο. Σύγχρονη μελέτη της εμβρυϊκής ανάπτυξης του είδους επιβεβαίωσε ότι οι προνύμφες περνούν από τα χαρακτηριστικά στάδια bipinnaria και brachiolaria.

Η προνύμφη bipinnaria κολυμπά και τρέφεται μέσα στο πλαγκτόν με τη βοήθεια ζωνών από βλεφαρίδες. Αργότερα μετατρέπεται σε brachiolaria και αναπτύσσει ειδικά όργανα προσκόλλησης.

Όταν εντοπίσει κατάλληλο υπόστρωμα, προσκολλάται και μεταμορφώνεται σε μικρό νεαρό αστερία. Κατά τη μεταμόρφωση το αμφίπλευρα συμμετρικό προνυμφικό σώμα αναδιοργανώνεται στη χαρακτηριστική πεντακτινωτή μορφή του ενήλικου ζώου.

Αναγέννηση των άκρων

Οι αστερίες έχουν σημαντική ικανότητα αναγέννησης. Εάν ένα άκρο τραυματιστεί ή αποκοπεί, μπορεί σταδιακά να αναπτυχθεί ξανά, εφόσον το ζώο επιβιώσει και το μεγαλύτερο μέρος του κεντρικού δίσκου παραμείνει λειτουργικό.

Η αναγέννηση απαιτεί χρόνο και ενέργεια. Ένα τραυματισμένο ζώο μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτο σε μολύνσεις, θηρευτές και έλλειψη τροφής.

Δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι κάθε κομμένο τμήμα μπορεί να δημιουργήσει νέο αστερία. Η δυνατότητα αυτή εξαρτάται από το είδος και από το αν το αποκομμένο τμήμα περιλαμβάνει το απαραίτητο μέρος του κεντρικού δίσκου.

Οι αστερίες δεν πρέπει ποτέ να τραυματίζονται σκόπιμα για να παρατηρηθεί η αναγέννησή τους.

Διαφορές από τον κόκκινο αστερία

Η Hacelia attenuata μπορεί να συγχέεται με τον κόκκινο αστερία Echinaster sepositus, ο οποίος είναι συχνός στη Μεσόγειο και παρουσιάζει παρόμοιο πορτοκαλί ή κόκκινο χρωματισμό.

Η Hacelia attenuata έχει συνήθως:

Πιο λεία και σατινέ επιφάνεια.
Παχύτερα και περισσότερο κωνικά άκρα.
Μικρότερο κεντρικό δίσκο.
Κανονικές σειρές πορωδών περιοχών στην επάνω επιφάνεια.
Συχνά περισσότερο κιτρινωπό ή χρυσοπορτοκαλί χρώμα.

Ο Echinaster sepositus έχει πιο τραχιά ή κοκκώδη επιφάνεια, λεπτότερα άκρα και περισσότερο ομοιόμορφο κόκκινο χρώμα.

Η υφή της επιφάνειας και το σχέδιο των πορωδών ζωνών είναι ασφαλέστερα γνωρίσματα από το χρώμα, το οποίο μπορεί να μεταβάλλεται.

Διαφορές από το Ophidiaster ophidianus

Ένα άλλο παρόμοιο είδος είναι το Ophidiaster ophidianus. Και αυτό ανήκει στην οικογένεια Ophidiasteridae και έχει λεία εμφάνιση και πορτοκαλί έως κόκκινο χρωματισμό.

Το Ophidiaster ophidianus διαθέτει περισσότερο κυλινδρικά άκρα με σχεδόν ομοιόμορφο πάχος για μεγάλο μέρος του μήκους τους. Αντίθετα, τα άκρα της Hacelia attenuata είναι πλατιά στη βάση και στενεύουν καθαρά προς την κορυφή.

Το σχέδιο των πλακών, των πόρων και των μικρών εξογκωμάτων στην επάνω επιφάνεια διαφέρει επίσης. Για ασφαλή αναγνώριση χρειάζονται καθαρές φωτογραφίες της επάνω και, όπου είναι δυνατόν χωρίς ενόχληση, της πλάγιας επιφάνειας.

Γεωγραφική εξάπλωση

Η Hacelia attenuata είναι ευρέως γνωστή από τη Μεσόγειο Θάλασσα, αλλά δεν είναι ενδημική αποκλειστικά στη Μεσόγειο. Απαντά επίσης σε θερμές και υποτροπικές περιοχές του ανατολικού Ατλαντικού.

Έχει καταγραφεί στις Αζόρες, στη Μαδέρα, στα Κανάρια Νησιά, στο Πράσινο Ακρωτήριο, στον Κόλπο της Γουινέας, στον Κόλπο του Κάδιθ και σε άλλες θέσεις του ανατολικού Ατλαντικού.

Το 2016 δημοσιεύθηκε καταγραφή από το αρχιπέλαγος Berlengas της Πορτογαλίας, η οποία αποτέλεσε τη βορειότερη τεκμηριωμένη παρουσία του είδους στον Ατλαντικό εκείνη την περίοδο.

Η ευρύτερη εξάπλωση δείχνει ότι πρόκειται για θερμόφιλο ατλαντικομεσογειακό είδος και όχι για οργανισμό περιορισμένο αποκλειστικά στις κυπριακές ή τις μεσογειακές θάλασσες.

Οικολογικός ρόλος

Ως καταναλωτής σπόγγων και άλλων βενθικών οργανισμών, η Hacelia attenuata συμμετέχει στη ρύθμιση των κοινοτήτων που αναπτύσσονται πάνω στους βράχους.

Η διατροφή και οι μετακινήσεις της δημιουργούν μικρές ελεύθερες επιφάνειες, οι οποίες μπορούν να εποικιστούν από άλλους οργανισμούς. Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλει στη συνεχή ανανέωση και μεταβολή των βενθικών κοινοτήτων.

Αποτελεί επίσης μέρος του τροφικού πλέγματος και μπορεί να καταναλώνεται από εξειδικευμένους θηρευτές ή νεκροφάγους οργανισμούς, ιδιαίτερα όταν είναι τραυματισμένη ή εξασθενημένη.

Κίνδυνοι και προστασία

Η Hacelia attenuata δεν έχει αξιολογηθεί παγκοσμίως από την IUCN, επομένως δεν πρέπει να της αποδίδεται αυθαίρετα κατηγορία κινδύνου.

Οι βασικοί πιθανοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν:

Τη συλλογή αστεριών για διακόσμηση, αναμνηστικά ή ενυδρεία.
Την καταστροφή βραχωδών βυθών από αλιευτικά εργαλεία.
Την ανεξέλεγκτη αγκυροβολία.
Την παράκτια ρύπανση και την απόρριψη λυμάτων.
Τη συσσώρευση πλαστικών και άλλων απορριμμάτων.
Τις μεταβολές της θερμοκρασίας και της χημείας του νερού.
Την υποβάθμιση των κοινοτήτων σπόγγων με τις οποίες συνδέεται διατροφικά.

Οι αστερίες δεν πρέπει να αφαιρούνται από το νερό για φωτογράφιση. Η έκθεση στον αέρα προκαλεί φυσιολογική καταπόνηση, ενώ ο λανθασμένος χειρισμός μπορεί να τραυματίσει τα βαδιστικά ποδάρια και τους ευαίσθητους ιστούς.

Η καλύτερη παρατήρηση και φωτογράφισή τους γίνεται μέσα στο φυσικό τους περιβάλλον, χωρίς άγγιγμα, αναποδογύρισμα ή μετακίνηση.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Echinodermata
Υποφύλο: Asterozoa
Κλάση: Asteroidea
Τάξη: Valvatida
Οικογένεια: Ophidiasteridae
Γένος: Hacelia Gray, 1840
Είδος: Hacelia attenuata Gray, 1840
Αγγλικές κοινές ονομασίες: Smooth Starfish, Smooth Sea Star
Ελληνική ονομασία: Αστερίας Hacelia attenuata
Βιογεωγραφική εξάπλωση: Μεσόγειος και ανατολικός Ατλαντικός

Πηγές

Smooth Starfish – Smooth Sea Star – Hacelia attenuata Gray, 1840 – Cyprus

Text by George Konstantinou

Underwater photographs: Akrotiri, March 2018, by Kostas Aristeidou

Hacelia attenuata Gray, 1840 is a large and striking sea star belonging to the family Ophidiasteridae. It is characterised by five thick, tapering arms, a small central disc, a smooth-looking upper surface and a bright yellow, orange or reddish colour.

It occurs in the Mediterranean Sea and warmer parts of the eastern Atlantic. Its presence in Cypriot waters is natural and is unrelated to the migration of marine species through the Suez Canal.

It is a benthic animal, meaning that it lives and moves across the seabed. It principally favours rocky bottoms, underwater cavities and shaded locations where it searches for food.

It is not a fish

Despite the older and widely used English name “starfish,” sea stars are not fish. They have no vertebral column, fins, gills or internal organs characteristic of fish.

They belong to the echinoderms, together with sea urchins, sea cucumbers, brittle stars and crinoids. Echinoderms are exclusively marine animals, with no naturally occurring species in freshwater or on land.

For this reason, the name “sea star” is considered scientifically more appropriate than “starfish,” although both remain internationally recognised.

Morphology

Hacelia attenuata normally possesses five thick arms that are broad at the base and gradually narrow towards pointed tips. The arms are slightly cylindrical or triangular in cross-section and connect to a comparatively small central disc.

The overall diameter of an adult is normally approximately 15–20 centimetres, although large individuals may reach or exceed 25 centimetres.

The upper or aboral surface appears relatively smooth and satin-like. It lacks the conspicuous spines characteristic of some other sea stars. When examined closely, however, small projections and regular rows of porous areas can be seen.

These porous zones contain thin extensions of the body wall, known as dermal gills or papulae, through which part of the gas exchange with seawater takes place.

Colouration

Colour ranges from pale yellow and golden-orange to deep orange or reddish. Younger individuals may be more yellow or orange, while many adults display darker tones.

The porous areas on the upper surface may differ in colour from the rest of the body, producing regular rows of small, darker red or orange depressions.

The lower surface is normally paler. A groove runs along the underside of each arm and contains the numerous tube feet.

The water vascular system

Like all sea stars, Hacelia attenuata possesses a water vascular system. This is an internal network of seawater-filled canals connected to the tube feet.

Water enters the system through the madreporite, a small porous calcareous plate on the upper surface of the central disc.

Through the controlled movement of fluid, the tube feet extend and contract. They are used for:

Movement across the seabed.
Attachment to rocks.
Handling food.
Gas exchange.
Detecting chemical and mechanical stimuli.

The sea star may appear motionless, but the hundreds of small feet on its underside function in coordination, allowing it to move slowly but steadily.

Radial symmetry

Adults display five-rayed symmetry, with the body organised around five principal axes. There is no head or tail as found in bilaterally symmetrical animals.

The upper side is known as the aboral surface, while the underside containing the mouth is called the oral surface.

Although the adult has radial symmetry, sea-star larvae are bilaterally symmetrical. During metamorphosis, the body undergoes a remarkable reorganisation and develops the five-rayed structure of the adult.

Sensory organs

Hacelia attenuata has no brain. It possesses a nerve ring around the mouth and radial nerves extending into each arm.

A simple light-sensitive organ, or eyespot, occurs at the end of each arm. It does not form detailed images like a human eye but allows the animal to detect the intensity and direction of light.

The tube feet and body surface also contain sensory receptors that detect chemicals, contact, currents and environmental changes.

These senses help the sea star locate food and suitable shaded positions.

Habitat

Hacelia attenuata principally inhabits rocky bottoms, reefs, coralligenous formations, underwater caves, crevices and areas supporting rich growths of sponges and other sessile organisms.

It has been recorded from very shallow water to depths of approximately 150 metres, although it is frequently observed below 20 metres. It favours areas with reduced light and may be more abundant in deeper water, cavities and beneath rocky overhangs.

Its preference for shaded and deeper sites means that it may occur in an area without being easily observed by swimmers or divers remaining only in very shallow water.

The photographs in the original post were taken underwater in the Akrotiri area during March 2018 by Kostas Aristeidou.

Diet

Hacelia attenuata feeds on the seabed and is particularly associated with areas supporting sponges. Mediterranean marine-life guides principally describe it as a sponge-feeding species.

It may also consume small sessile invertebrates, organic material and other available food from rocky surfaces. The exact composition of its diet has not been studied to the same extent throughout its range.

The mouth is situated in the centre of the underside. Like many sea stars, it can press its oral surface against food and perform external digestion with the assistance of its stomach and digestive enzymes.

The tube feet assist in stabilising the body and handling the surface on which it feeds.

Movement

The sea star moves through the coordinated action of the tube feet situated within grooves on the underside of its arms.

Each foot attaches temporarily to the substrate and then pulls the body forwards. Hundreds of feet operate simultaneously, allowing the animal to move across uneven and almost vertical rocky surfaces.

Movement is slow but highly effective. The sea star can explore the seabed, move towards food sources and seek protected locations.

Respiration and waste removal

Gas exchange occurs principally through the papulae of the upper surface and the thin walls of the tube feet.

Oxygen diffuses from seawater into the internal body fluids, while carbon dioxide passes into the surrounding environment.

The animal has no kidneys or other specialised excretory organs. Many waste products are removed by diffusion across the body surface.

Reproduction and development

Reproduction is sexual and involves the release of eggs and sperm into seawater. Fertilisation takes place externally.

A free-swimming larval stage develops from the fertilised egg. A recent study of the embryonic development of the species confirmed that its larvae pass through the characteristic bipinnaria and brachiolaria stages.

The bipinnaria larva swims and feeds in the plankton with the assistance of ciliated bands. It later transforms into a brachiolaria and develops specialised attachment structures.

When it encounters suitable substrate, it attaches and metamorphoses into a small juvenile sea star. During metamorphosis, the bilaterally symmetrical larval body is reorganised into the characteristic five-rayed adult form.

Regeneration of the arms

Sea stars possess a significant capacity for regeneration. If an arm is injured or lost, it can gradually regrow, provided the animal survives and most of the central disc remains functional.

Regeneration requires time and energy. An injured animal may be more vulnerable to infection, predators and food shortages.

It is incorrect to assume that every detached piece can produce a new sea star. This ability varies between species and depends on whether the detached portion contains the necessary part of the central disc.

Sea stars should never be deliberately injured to observe their regenerative ability.

Differences from the Red Starfish

Hacelia attenuata may be confused with the Red Starfish, Echinaster sepositus, which is frequent in the Mediterranean and has a similar orange or red colour.

Hacelia attenuata normally has:

A smoother, satin-like surface.
Thicker and more strongly tapering arms.
A smaller central disc.
Regular rows of porous areas on the upper surface.
A frequently more yellow or golden-orange colour.

Echinaster sepositus has a rougher or more granular surface, more slender arms and a generally more uniform red colour.

Surface texture and the pattern of the porous zones are more reliable features than colour, which can vary.

Differences from Ophidiaster ophidianus

Another similar species is Ophidiaster ophidianus. It also belongs to the family Ophidiasteridae and has a smooth appearance and orange to red colouration.

Ophidiaster ophidianus possesses more cylindrical arms that retain an almost uniform thickness along much of their length. In contrast, the arms of Hacelia attenuata are broad at the base and narrow clearly towards the tip.

The pattern of plates, pores and small projections on the upper surface also differs. Reliable identification requires clear photographs of the upper and, where possible without disturbing the animal, lateral surfaces.

Geographical distribution

Hacelia attenuata is widely known from the Mediterranean Sea but is not exclusively endemic to the Mediterranean. It also occurs in warm and subtropical parts of the eastern Atlantic.

It has been recorded in the Azores, Madeira, the Canary Islands, Cape Verde, the Gulf of Guinea, the Gulf of Cádiz and other parts of the eastern Atlantic.

A record from the Berlengas Archipelago in Portugal was published in 2016 and represented the northernmost documented occurrence of the species in the Atlantic at that time.

Its wider distribution demonstrates that it is a thermophilic Atlantic–Mediterranean species rather than an organism restricted exclusively to Cypriot or Mediterranean waters.

Ecological role

As a consumer of sponges and other benthic organisms, Hacelia attenuata participates in regulating communities growing on rocky surfaces.

Its feeding and movements create small areas of available space that can be colonised by other organisms. In this way, it contributes to the continuous renewal and change of benthic communities.

It also forms part of the food web and may be consumed by specialised predators or scavenging organisms, particularly when injured or weakened.

Threats and protection

Hacelia attenuata has not been globally assessed by the IUCN and should therefore not be assigned an unsupported threat category.

Its principal potential threats include:

Collection for decoration, souvenirs or aquariums.
Damage to rocky seabeds by fishing gear.
Uncontrolled anchoring.
Coastal pollution and sewage discharge.
Accumulation of plastics and other waste.
Changes in seawater temperature and chemistry.
Degradation of the sponge communities with which it is associated through feeding.

Sea stars should not be removed from the water for photographs. Exposure to air causes physiological stress, while incorrect handling may damage the tube feet and delicate tissues.

They are best observed and photographed in their natural habitat without touching, turning over or moving them.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Echinodermata
Subphylum: Asterozoa
Class: Asteroidea
Order: Valvatida
Family: Ophidiasteridae
Genus: Hacelia Gray, 1840
Species: Hacelia attenuata Gray, 1840
English common names: Smooth Starfish, Smooth Sea Star
Greek designation: Αστερίας Hacelia attenuata
Biogeographical distribution: Mediterranean and eastern Atlantic

Translate

Thursday, 15 March 2018

Smooth Starfish - Hacelia attenuata John Edward Gray, 1840 - Αστερίας - Cyprus