See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Φωτογραφίες George Konstantinou.
Lasiocampa terreni
Η Lasiocampa terreni (Herrich-Schäffer, 1847) είναι νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Lasiocampidae, υποοικογένειας Lasiocampinae. Πρόκειται για είδος της ανατολικής Μεσογείου και της δυτικής Ασίας, με καλά τεκμηριωμένη παρουσία στην Κύπρο. Είναι χαρακτηριστική μεγαλόσωμη και πυκνά τριχωτή νυχτοπεταλούδα, της οποίας ο βιολογικός κύκλος παρουσιάζει σαφή προσαρμογή στο μεσογειακό κλίμα.
Οι φωτογραφίες της ανάρτησης λήφθηκαν στο Γέρι στις 15 Νοεμβρίου 2014 από τον George Konstantinou.
Περιγραφή
Η Lasiocampa terreni είναι μεσαίου έως σχετικά μεγάλου μεγέθους και εύρωστη νυχτοπεταλούδα. Το σώμα της είναι πυκνά τριχωτό και ο γενικός χρωματισμός των πτερύγων κινείται σε γήινες αποχρώσεις, από κιτρινοκάστανο και καστανό έως βαθύτερο κοκκινοκάστανο. Οι πρόσθιες πτέρυγες φέρουν εγκάρσιες ζώνες και γραμμώσεις διαφορετικής έντασης, ενώ οι οπίσθιες είναι γενικά πιο ομοιόμορφα χρωματισμένες.
Ο χρωματισμός της προσφέρει αποτελεσματική παραλλαγή ανάμεσα σε ξερά φύλλα, χαμηλή βλάστηση και γυμνό έδαφος. Υπάρχει φυλετικός διμορφισμός και τα αρσενικά διαθέτουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένες πτεροειδείς κεραίες, προσαρμοσμένες στην ανίχνευση των σεξουαλικών φερομονών των θηλυκών.
Η προνύμφη
Η προνύμφη είναι μεγάλη, εύρωστη και έντονα τριχωτή. Το σώμα της καλύπτεται από πυκνές τρίχες και παρουσιάζει επιμήκη χρωματικά σχέδια.
Οι μεγαλύτερες προνύμφες περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας κρυμμένες χαμηλά στη βλάστηση και συχνά βρίσκονται επάνω ή πολύ κοντά στο έδαφος. Η τροφική δραστηριότητά τους αυξάνεται από αργά το απόγευμα και κατά τη νύχτα. Κατά την έκδυση μπορούν προσωρινά να παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες.
Στην Κύπρο έχουν καταγραφεί τόσο νεότερα όσο και ώριμα προνυμφικά στάδια, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το είδος ολοκληρώνει κανονικά τον βιολογικό του κύκλο στο νησί.
Κύκλος ζωής
Η Lasiocampa terreni παρουσιάζει πλήρη μεταμόρφωση:
Αυγό → προνύμφη → νύμφη μέσα σε κουκούλι → ενήλικο.
Οι προνύμφες αναπτύσσονται κυρίως από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη και φθάνουν στην πλήρη ανάπτυξή τους κυρίως κατά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο. Μετά την ολοκλήρωση της προνυμφικής ανάπτυξης κατασκευάζουν προστατευτικό κουκούλι, μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η νύμφωση.
Η νύμφη παραμένει μέσα στο κουκούλι κατά τη διάρκεια του θερμού και ξηρού καλοκαιριού. Τα ενήλικα εμφανίζονται κυρίως από Σεπτέμβριο έως τις αρχές Νοεμβρίου, αν και η εμφάνισή τους μπορεί να αρχίσει ήδη από τα τέλη Αυγούστου.
Αυτός ο εποχικός κύκλος αποτελεί σημαντική προσαρμογή στο μεσογειακό περιβάλλον. Το προνυμφικό στάδιο, το οποίο εξαρτάται άμεσα από την παρουσία ζωντανής βλάστησης, συμπίπτει κυρίως με την ψυχρότερη και υγρότερη περίοδο του έτους, ενώ η ξηρότερη θερινή περίοδος περνά στο προστατευμένο νυμφικό στάδιο.
Φυτά ξενιστές και διατροφή
Η προνύμφη θεωρείται πολυφάγος και έχει καταγραφεί να τρέφεται με διάφορα ποώδη φυτά. Ιδιαίτερα σημαντικοί ξενιστές αναφέρονται από την οικογένεια Fabaceae, κυρίως είδη των γενών Trifolium, Vicia και Onobrychis. Έχουν επίσης καταγραφεί άλλα ποώδη φυτά, χαμηλοί θάμνοι και σπανιότερα αγρωστώδη.
Η σχέση με το ***Echium angustifolium* subsp. angustifolium** χρειάζεται προσοχή. Προνύμφη έχει βρεθεί πάνω στο συγκεκριμένο φυτό στη Σάμο, αλλά βρισκόταν σε κατάσταση ανάπαυσης κατά την έκδυση, ενώ σε εκτροφή το φυτό δεν έγινε δεκτό ως τροφή. Επομένως, η παρουσία της προνύμφης επάνω στο φυτό δεν αρκεί για να θεωρηθεί επιβεβαιωμένος τροφικός ξενιστής.
Έχουν ακόμη αναφερθεί προνύμφες να τρέφονται με αγρωστώδες και με Rubus fruticosus agg. Τα δεδομένα συνολικά υποδεικνύουν ένα είδος με σχετικά ευρύ τροφικό φάσμα.
Βιότοπος
Η Lasiocampa terreni παρουσιάζει σημαντική οικολογική ευελιξία. Απαντά σε ανοικτά μεσογειακά ενδιαιτήματα με χαμηλή βλάστηση, χορτώδεις εκτάσεις, παράκτιες περιοχές, μεταβατικές ζώνες κοντά σε υγροτόπους και ξηρότερα ενδιαιτήματα με θαμνώδη βλάστηση.
Στη Σάμο έχει βρεθεί σε χορτώδεις και πλούσιες σε ποώδη φυτά ζώνες μεταξύ αμμωδών ακτών και καλαμιώνων, μέσα σε καλαμιώνες, αλλά και σε ξηρούς ελαιώνες με χαμηλή μεσογειακή βλάστηση.
Η παρουσία κατάλληλων ποωδών φυτών είναι σημαντική για την ανάπτυξη των προνυμφών, οι οποίες περνούν μεγάλο μέρος της ζωής τους χαμηλά στη βλάστηση ή κοντά στην επιφάνεια του εδάφους.
Παρουσία στην Κύπρο
Η Lasiocampa terreni είναι τεκμηριωμένο ιθαγενές είδος της Κύπρου. Υπάρχουν καταγραφές τόσο ενηλίκων όσο και προνυμφών από διαφορετικές περιοχές του νησιού.
Έχουν δημοσιευθεί καταγραφές από τη Νικόκλεια της Πάφου, όπου αρσενικό καταγράφηκε στις 3 Νοεμβρίου 2008 σε υψόμετρο περίπου 75 m, από την Επισκοπή, όπου προνύμφη συλλέχθηκε στις 28 Μαρτίου 2009 σε περίπου 400 m και έδωσε θηλυκό ενήλικο τον Σεπτέμβριο, και από τα Μανδριά Πάφου, όπου αρσενικό καταγράφηκε στο φως στις 8 Νοεμβρίου 2012 σε υψόμετρο περίπου 40 m.
Προνύμφες έχουν επίσης καταγραφεί νότια του Παραμαλιού, δυτικά της Επισκοπής, σε υψόμετρο περίπου 107 m. Οι διαφορετικές αυτές καταγραφές δείχνουν ότι το είδος μπορεί να χρησιμοποιεί ποικιλία χαμηλών και μεσαίων υψομέτρων και διαφορετικούς τύπους μεσογειακού ενδιαιτήματος.
Δραστηριότητα των ενηλίκων
Τα ενήλικα είναι κυρίως νυκτόβια και προσελκύονται από το τεχνητό φως. Οι φθινοπωρινές καταγραφές από την Κύπρο συμφωνούν με τη γνωστή εποχή πτήσης του είδους.
Η ανάπτυξη των ιδιαίτερα πτεροειδών κεραιών των αρσενικών σχετίζεται με την αναπαραγωγική συμπεριφορά, καθώς επιτρέπει την αποτελεσματική ανίχνευση των φερομονών των θηλυκών.
Μετά το ζευγάρωμα και την ωοτοκία αρχίζει η νέα προνυμφική γενιά, η οποία αξιοποιεί την ποώδη βλάστηση που αναπτύσσεται με τις φθινοπωρινές και χειμερινές βροχές.
Νύμφωση και θερινή διάπαυση
Όταν η προνύμφη ολοκληρώσει την ανάπτυξή της, κατασκευάζει κουκούλι και μετατρέπεται σε νύμφη. Το στάδιο αυτό διαρκεί κατά τη θερμή περίοδο του έτους και επιτρέπει στο έντομο να αποφεύγει ως ενεργή προνύμφη τη θερινή ξηρασία.
Η παρατεταμένη παραμονή στο νυμφικό στάδιο μέχρι το φθινόπωρο αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της εποχικής βιολογίας του είδους.
Φυσικοί εχθροί και παρασιτοειδή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει τεκμηριωμένη κυπριακή περίπτωση παρασιτισμού. Προνύμφη συλλέχθηκε στο Ακρωτήρι Λεμεσού, κοντά στην Αλυκή, στις 28 Φεβρουαρίου 2022. Κατά την εκτροφή εντοπίστηκε μέσα στο κουκούλι θηλυκής νύμφης προνύμφη παρασιτοειδούς Υμενοπτέρου μήκους περίπου 3 cm.
Η καταγραφή αυτή αποτελεί άμεση τεκμηρίωση της αλληλεπίδρασης της Lasiocampa terreni με φυσικούς παρασιτοειδείς οργανισμούς στην Κύπρο. Τέτοιες σχέσεις αποτελούν σημαντικό μέρος των φυσικών μηχανισμών που επηρεάζουν τους πληθυσμούς των Λεπιδοπτέρων.
Εξάπλωση
Η Lasiocampa terreni είναι είδος της ανατολικής Μεσογείου και της δυτικής Ασίας. Είναι γνωστή από την Κύπρο, νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα, συμπεριλαμβανομένων της Σάμου και της Ρόδου, την Τουρκία και περιοχές της Εγγύς Ανατολής όπως η Συρία, η Ιορδανία και το Ισραήλ.
Παλαιότερη αναφορά από το Ιράν θεωρείται ότι χρειάζεται επιβεβαίωση.
Η αρχική περιγραφή του είδους δεν καθόριζε σαφή τυπική τοποθεσία. Με μεταγενέστερο καθορισμό νεοτύπου, ως τυπική τοποθεσία ορίστηκε περιοχή στην επαρχία Hatay της Τουρκίας, περίπου 20 km ανατολικά του İskenderun.
Προέλευση του ονόματος
Η προέλευση του ειδικού ονόματος terreni έχει εξεταστεί στη σχετική ταξινομική βιβλιογραφία. Παλαιότερα είχε προταθεί σύνδεση με λατινική λέξη που σχετίζεται με το έδαφος ή τους αγρούς και πιθανώς με τον χρωματισμό των πτερύγων.
Μεταγενέστερη έρευνα θεωρεί πιθανότερο ότι το όνομα δόθηκε προς τιμήν ενός συλλέκτη με το όνομα Terren, ο οποίος συνέλεγε έντομα στην περιοχή της Προύσας της Μικράς Ασίας γύρω στο 1845 και του οποίου υλικό μελετήθηκε αργότερα από τον Herrich-Schäffer.
Επικινδυνότητα για τον άνθρωπο
Η Lasiocampa terreni δεν θεωρείται επικίνδυνη για τον άνθρωπο. Το ενήλικο δεν διαθέτει κεντρί, δεν δαγκώνει και δεν παρουσιάζει επιθετική συμπεριφορά απέναντι στον άνθρωπο.
Η προνύμφη είναι πυκνά τριχωτή. Όπως συμβαίνει γενικά με πολλές τριχωτές κάμπιες, είναι προτιμότερο να αποφεύγεται ο άσκοπος χειρισμός με γυμνά χέρια, ιδιαίτερα από άτομα με ευαίσθητο δέρμα. Δεν πρέπει όμως να συγχέεται με είδη που διαθέτουν εξειδικευμένες ισχυρά κνιδωτικές τρίχες.
Κατάσταση διατήρησης
Στην Κύπρο η Lasiocampa terreni καταγράφεται ως [N] – Native / Ιθαγενές.
Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση που χρησιμοποιείται στον κυπριακό κατάλογο είναι DD – Data Deficient / Ανεπαρκή Δεδομένα για την Ευρώπη και την ΕΕ27. Η κατηγορία DD σημαίνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για αξιόπιστη εκτίμηση του κινδύνου εξαφάνισης. Δεν σημαίνει από μόνη της ότι το είδος είναι απειλούμενο ή ότι δεν αντιμετωπίζει κίνδυνο.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Lasiocampoidea
Οικογένεια: Lasiocampidae
Υποοικογένεια: Lasiocampinae
Φυλή: Lasiocampini
Γένος: Lasiocampa
Είδος: Lasiocampa terreni (Herrich-Schäffer, 1847)
Αρχικός συνδυασμός: Bombyx terreni Herrich-Schäffer, 1847
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές – Native
IUCN Europe: DD – Data Deficient
IUCN EU27: DD – Data Deficient
Πηγές
European Lepidoptera and their Ecology – Lasiocampa terreni
Lepiforum – Lasiocampa terreni
Lewandowski & Fischer – Taxonomic information on Lasiocampa terreni
Lasiocampa terreni (Herrich-Schäffer, 1847) – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Photos by George Konstantinou.
Lasiocampa terreni
Lasiocampa terreni (Herrich-Schäffer, 1847) is a moth of the family Lasiocampidae, subfamily Lasiocampinae. It is an eastern Mediterranean and western Asian species with a well-documented occurrence in Cyprus. It is a robust, densely hairy moth whose life cycle shows a distinct adaptation to the Mediterranean climate.
The photographs in this post were taken at Geri on 15 November 2014 by George Konstantinou.
Description
Lasiocampa terreni is a medium-sized to relatively large and robust moth. The body is densely hairy and the general wing coloration ranges through earthy shades from yellowish-brown and brown to deeper reddish-brown. The forewings bear transverse bands and markings of varying intensity, while the hindwings are generally more uniformly coloured.
Its coloration provides effective camouflage among dry leaves, low vegetation and bare ground. Sexual dimorphism is present, and males possess strongly feathered antennae adapted for detecting the sex pheromones released by females.
Larva
The caterpillar is large, robust and conspicuously hairy. Its body is densely covered with hairs and displays longitudinal colour patterning.
Older larvae spend much of the daytime concealed low in vegetation and are often found directly on or very close to the ground. Feeding activity increases from late afternoon and during the night. Larvae undergoing moulting may temporarily remain more exposed.
Both younger and mature larval stages have been documented in Cyprus, confirming that the species completes its life cycle on the island.
Life cycle
Lasiocampa terreni undergoes complete metamorphosis:
Egg → larva → pupa within a cocoon → adult.
Larvae develop mainly from autumn through spring and generally reach full size during March and April. After completing their development, they construct a protective cocoon in which pupation takes place.
The pupa remains within the cocoon during the hot, dry summer. Adults emerge mainly from September to early November, although emergence may begin as early as late August.
This seasonal cycle represents an important adaptation to Mediterranean conditions. The food-dependent larval stage coincides largely with the cooler, wetter part of the year when herbaceous vegetation is more abundant, while the dry summer is passed in the protected pupal stage.
Larval host plants and feeding
The caterpillar is considered polyphagous and has been recorded feeding on various herbaceous plants. Particularly important hosts are reported from the Fabaceae family, especially species belonging to the genera Trifolium, Vicia and Onobrychis. Other herbs, low shrubs and, more rarely, grasses have also been recorded.
The association with ***Echium angustifolium* subsp. angustifolium** requires caution. A larva was found on this plant on Samos, but it was resting there during moulting, and the plant was not accepted as food during rearing. The presence of a larva on the plant is therefore insufficient by itself to confirm it as a true food plant.
Larvae have additionally been reported feeding on a grass and on Rubus fruticosus agg. Overall, the available evidence indicates a relatively broad larval diet.
Habitat
Lasiocampa terreni shows considerable ecological flexibility. It occurs in open Mediterranean habitats with low vegetation, grassy areas, coastal environments, transitional zones close to wetlands and drier habitats with scrub vegetation.
On Samos it has been recorded in grassy, herb-rich transition zones between sandy shores and reed beds, within reed beds themselves, and in dry olive groves with low Mediterranean vegetation.
The presence of suitable herbaceous vegetation is important because the larvae spend much of their lives low in vegetation or close to the ground.
Occurrence in Cyprus
Lasiocampa terreni is a documented native species of Cyprus. Both adults and larvae have been recorded from different parts of the island.
Published records include Nikokleia, Paphos, where a male was recorded on 3 November 2008 at approximately 75 m elevation; Episkopi, where a larva collected on 28 March 2009 at approximately 400 m produced a female adult in September; and Mandria, Paphos, where a male was recorded at light on 8 November 2012 at approximately 40 m.
Larvae have also been documented south of Paramali, west of Episkopi, at approximately 107 m elevation. These records demonstrate the ability of the species to occupy different Mediterranean habitats across a range of low and moderate elevations.
Adult activity
Adults are primarily nocturnal and are attracted to artificial light. Autumn records from Cyprus correspond closely with the known flight period of the species.
The strongly feathered antennae of males are associated with reproductive behaviour and allow efficient detection of female pheromones.
Following mating and egg laying, a new larval generation begins development, taking advantage of the herbaceous vegetation produced by autumn and winter rainfall.
Pupation and summer diapause
After completing its development, the caterpillar constructs a cocoon and pupates. The pupal stage lasts through the warm season, allowing the species to avoid the Mediterranean summer drought as an actively feeding larva.
The prolonged pupal period until autumn is therefore an important feature of the seasonal biology of the species.
Natural enemies and parasitoids
A particularly interesting case of parasitism has been documented in Cyprus. A caterpillar was collected at Akrotiri, Limassol, near the salt lake, on 28 February 2022. During rearing, a parasitoid Hymenoptera larva approximately 3 cm long was found inside the cocoon of a female pupa.
This record provides direct evidence of interaction between Lasiocampa terreni and natural parasitoids in Cyprus. Such relationships form an important part of the natural biological mechanisms regulating Lepidoptera populations.
Distribution
Lasiocampa terreni is an eastern Mediterranean and western Asian species. It is known from Cyprus, islands of the eastern Aegean and Dodecanese including Samos and Rhodes, Turkey, and parts of the Near East including Syria, Jordan and Israel.
An old record from Iran requires confirmation.
The original description did not establish an unambiguous type locality. Following the later designation of a neotype, the type locality was fixed in Hatay Province, Turkey, approximately 20 km east of İskenderun.
Origin of the name
The origin of the specific name terreni has been discussed in the taxonomic literature. An earlier suggestion associated it with a Latin word relating to the ground or fields and possibly with the colour of the wings.
Later research considered it more likely that the species was named after a collector called Terren, who collected insects around Bursa in Asia Minor in about 1845 and whose material was subsequently studied by Herrich-Schäffer.
Risk to humans
Lasiocampa terreni is not considered dangerous to humans. The adult has no sting, does not bite and does not show aggressive behaviour towards people.
The caterpillar is densely hairy. As a general precaution, unnecessary handling of hairy caterpillars with bare hands is best avoided, particularly by people with sensitive skin. It should not, however, be confused with species possessing specialised strongly urticating hairs.
Conservation status
In Cyprus, Lasiocampa terreni is recorded as [N] – Native.
The European assessment used in the Cyprus checklist is DD – Data Deficient for both Europe and the EU27. Data Deficient means that the available information is insufficient for a reliable assessment of extinction risk; it does not in itself indicate that the species is threatened or secure.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Lasiocampoidea
Family: Lasiocampidae
Subfamily: Lasiocampinae
Tribe: Lasiocampini
Genus: Lasiocampa
Species: Lasiocampa terreni (Herrich-Schäffer, 1847)
Original combination: Bombyx terreni Herrich-Schäffer, 1847
Status in Cyprus: Native
IUCN Europe: DD – Data Deficient
IUCN EU27: DD – Data Deficient
Sources
European Lepidoptera and their Ecology – Lasiocampa terreni
Lepiforum – Lasiocampa terreni
Lewandowski & Fischer – Taxonomic information on Lasiocampa terreni
