See also
Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Scopula luridata – Laned Wave
Η Scopula luridata (Zeller, 1847), γνωστή στα αγγλικά ως Laned Wave, είναι νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Geometridae, υποοικογένειας Sterrhinae και φυλής Scopulini. Πρόκειται για χαρακτηριστικό θερμόφιλο είδος με κέντρο εξάπλωσης στην ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερη παρουσία προς τη Μέση Ανατολή, την Αραβική Χερσόνησο και τμήματα της Ασίας.
Στην Κύπρο είναι ιθαγενές είδος [N] και στον οργανωμένο κατάλογο των νυχτοπεταλούδων καταγράφεται ως αριθμός 798. Η ευρωπαϊκή αξιολόγησή του είναι LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος, τόσο για την Ευρώπη όσο και για την ΕΕ27.
Περιγραφή
Η Scopula luridata είναι σχετικά μικρή και λεπτοκαμωμένη νυχτοπεταλούδα, με άνοιγμα πτερύγων περίπου 19–22 mm. Οι πτέρυγες έχουν συνήθως ωχροκίτρινο, υποκίτρινο, ανοιχτό καστανό έως γκριζοκάστανο βασικό χρωματισμό, πάνω στον οποίο διακρίνονται λεπτές εγκάρσιες γραμμές και μικρά σκούρα σημεία.
Όπως συμβαίνει σε πολλά είδη της υποοικογένειας Sterrhinae, όταν το ενήλικο αναπαύεται κρατά συνήθως τις πτέρυγες απλωμένες σχετικά επίπεδα, δημιουργώντας τη χαρακτηριστική εμφάνιση των λεγόμενων «wave moths».
Το είδος παρουσιάζει κάποια μεταβλητότητα στον χρωματισμό και στην ένταση των εγκάρσιων γραμμών. Η αναγνώριση φθαρμένων ατόμων αποκλειστικά από τη γενική εμφάνιση μπορεί επομένως να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου συνυπάρχουν αρκετά είδη Scopula.
Διάκριση από συγγενικά είδη
Στην Κύπρο απαντούν αρκετά είδη του γένους Scopula, μεταξύ των οποίων S. imitaria, S. marginepunctata, S. flaccidaria, S. submutata, S. turbulentaria και άλλα.
Για την αναγνώριση της S. luridata εξετάζεται ο συνδυασμός του γενικού χρωματισμού, των εγκάρσιων γραμμών, των μικρών δισκοειδών στιγμάτων και της μορφής των πτερύγων. Σε δύσκολα δείγματα η εξέταση των γεννητικών οργάνων παρέχει ασφαλέστερη ταυτοποίηση.
Αυγό
Τα αυγά είναι πολύ μικρά, όπως συμβαίνει γενικά στα Geometridae, και τοποθετούνται από το θηλυκό σε θέσεις όπου οι νεαρές προνύμφες μπορούν να αποκτήσουν εύκολη πρόσβαση σε κατάλληλη τροφή.
Υπάρχουν τεκμηριωμένες εκτροφές του είδους από αυγά, τόσο από την Κύπρο όσο και από άλλες περιοχές της εξάπλωσής του. Κυπριακό θηλυκό που συλλέχθηκε στη Νικόκλεια της Πάφου στις 12 Νοεμβρίου 2012 χρησιμοποιήθηκε για επιτυχημένη εκτροφή, από την οποία έχουν τεκμηριωθεί αυγά, προνύμφες, νύμφες και ενήλικα.
Η προνύμφη
Η προνύμφη έχει την τυπική σωματική κατασκευή των Geometridae. Οι προνύμφες αυτής της οικογένειας διαθέτουν μειωμένο αριθμό κοιλιακών ψευδοποδιών και μετακινούνται με χαρακτηριστικές διαδοχικές κάμψεις και εκτάσεις του σώματος, σχηματίζοντας κατά την κίνηση ένα είδος «βρόχου».
Αυτή η χαρακτηριστική κίνηση έδωσε στην οικογένεια το όνομα Geometridae, από την έννοια του «μετρώ τη γη».
Ο χρωματισμός της προνύμφης είναι κατάλληλος για παραλλαγή πάνω σε βλαστούς και ξερή ή χαμηλή βλάστηση. Η λεπτή, επιμήκης μορφή της μπορεί επίσης να την κάνει να μοιάζει με μικρό κλαδάκι όταν παραμένει ακίνητη.
Κύκλος ζωής
Η Scopula luridata παρουσιάζει πλήρη μεταμόρφωση:
Αυγό → προνύμφη → νύμφη → ενήλικο.
Μετά την εκκόλαψη, οι προνύμφες αρχίζουν να τρέφονται με κατάλληλα φυτά και περνούν από διαδοχικά προνυμφικά στάδια μέχρι να ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους. Ακολουθεί η νύμφωση και τελικά η εμφάνιση του ενήλικου.
Εκτροφές έχουν δείξει ότι σε κατάλληλες θερμές συνθήκες η ανάπτυξη μπορεί να είναι σχετικά γρήγορη. Σε εκτροφή στη Μάλτα με τριανταφυλλιές ως τροφή, ο κύκλος από το αυγό μέχρι το ενήλικο ολοκληρώθηκε σε περίπου δύο μήνες στις αρχές του καλοκαιριού.
Η μεγάλη περίοδος εμφάνισης ενηλίκων στην Κύπρο υποδεικνύει ότι το είδος μπορεί να αναπτύσσει περισσότερες από μία γενεές μέσα στο έτος.
Φυτά ξενιστές
Η προνύμφη είναι πολυφάγος. Ο κυπριακός κατάλογος δίνει ως κύρια οικογένεια ξενιστών τη Solanaceae, ενώ άλλες δημοσιευμένες πηγές τεκμηριώνουν μεγαλύτερο φάσμα τροφικών φυτών.
Έχουν αναφερθεί φυτά του γένους Solanum από τη Solanaceae, Silene από τη Caryophyllaceae, Asparagus από τη Asparagaceae και Rosa από τη Rosaceae.
Ειδικότερα, αναφέρεται το Silene vulgaris, ενώ επιτυχημένη εργαστηριακή εκτροφή έχει πραγματοποιηθεί με καλλιεργούμενες τριανταφυλλιές. Έχει επίσης αναφερθεί διατροφή σε Opuntia της οικογένειας Cactaceae.
Το ευρύ αυτό τροφικό φάσμα βοηθά το είδος να αξιοποιεί διαφορετικούς τύπους βλάστησης και ανθρωπογενή ενδιαιτήματα, συμπεριλαμβανομένων κήπων.
Βιότοπος
Η Scopula luridata συνδέεται με θερμά, ξηρά και σχετικά ανοικτά ενδιαιτήματα, αλλά παρουσιάζει σημαντική οικολογική ευελιξία.
Έχει καταγραφεί σε παράκτιες περιοχές, θαμνώνες, κήπους και ξηρά χαμηλά ενδιαιτήματα, ενώ σε άλλες περιοχές της εξάπλωσής της απαντά και σε ξηρές ορεινές θέσεις.
Στην Κρήτη έχει τεκμηριωθεί από παράκτιες και χαμηλές περιοχές μέχρι ορεινές θέσεις περίπου 900–1.000 m, μεταξύ άλλων σε θαμνώδεις πλαγιές και δασικές θέσεις με δρύες.
Παρουσία και εποχή πτήσης στην Κύπρο
Η παρουσία της Scopula luridata στην Κύπρο είναι πολύ καλά τεκμηριωμένη και υπάρχουν καταγραφές από διαφορετικές περιοχές και εποχές.
Δημοσιευμένα κυπριακά στοιχεία περιλαμβάνουν ενήλικα από την Πάφο, τη Νικόκλεια, την περιοχή της Κερύνειας, το Λευκό και άλλες τοποθεσίες. Στη Νικόκλεια έχουν καταγραφεί αρσενικά και θηλυκά σε υψόμετρο περίπου 75 m, μεταξύ άλλων στις 24 και 30 Οκτωβρίου 2008 και στις 12 Νοεμβρίου 2012.
Στη βόρεια Κύπρο έχουν δημοσιευθεί καταγραφές από το Λευκό, την Ακόβα και το Ακντενίζ, με ημερομηνίες που εκτείνονται από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο.
Παλαιότερη μελέτη της κυπριακής πανίδας αναφέρει αρκετά ενήλικα κατά τους Φεβρουάριο, Μάρτιο, Μάιο, Ιούνιο και Νοέμβριο. Σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες καταγραφές, τα δεδομένα δείχνουν πολύ εκτεταμένη περίοδο πτήσης και πιθανότητα διαδοχικών γενεών στο θερμό κυπριακό κλίμα.
Νυκτόβια δραστηριότητα
Τα ενήλικα είναι κυρίως νυκτόβια και προσελκύονται έντονα από τεχνητές πηγές φωτός. Πολλές από τις κυπριακές καταγραφές προέρχονται από φωτοπαγίδευση ή από άτομα που βρέθηκαν σε φωτισμένα κτίρια και άλλες τεχνητές επιφάνειες.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας τα ενήλικα παραμένουν συνήθως ακίνητα και η ανοιχτόχρωμη, διακριτικά γραμμωμένη εμφάνισή τους παρέχει αποτελεσματική παραλλαγή.
Γεωγραφική εξάπλωση
Η Scopula luridata παρουσιάζει ευρεία αλλά κυρίως θερμόφιλη παλαιοτροπική και ανατολικομεσογειακή εξάπλωση.
Στην περιοχή της Μεσογείου είναι γνωστή από την Κύπρο, την Ελλάδα, την Κρήτη, τη Ρόδο, τη νότια Τουρκία και άλλες θερμές περιοχές. Η εξάπλωσή της συνεχίζεται μέσω της βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής προς την Αραβική Χερσόνησο και ανατολικότερα στην Ασία.
Έχει αναφερθεί από Αίγυπτο, ανατολική Λιβύη, Ιράν, Υεμένη, Ομάν, Σομαλία και προς την Ινδική υποήπειρο. Ευρύτερα ταξινομικά δεδομένα καταγράφουν επίσης αντιπροσώπους του είδους ακόμη ανατολικότερα στην Ασία.
Προέλευση του ονόματος
Το ειδικό επίθετο luridata σχετίζεται με το λατινικό luridus, που σημαίνει ωχρός, κιτρινωπός ή χλωμός, αναφορά στον γενικό ανοιχτό και υποκίτρινο χρωματισμό του ενήλικου.
Το είδος περιγράφηκε από τον Γερμανό εντομολόγο Philipp Christoph Zeller το 1847.
Ταξινομική ιστορία και συνώνυμα
Ο Zeller περιέγραψε το είδος το 1847 με το όνομα Idaea luridata. Επειδή σήμερα τοποθετείται στο διαφορετικό γένος Scopula, το όνομα του συγγραφέα και το έτος εμφανίζονται σε παρένθεση: Scopula luridata (Zeller, 1847).
Μεταξύ των ονομάτων που έχουν χρησιμοποιηθεί στην ταξινομική βιβλιογραφία περιλαμβάνεται το Acidalia coenosaria Lederer, 1855.
Η τυπική προέλευση του είδους συνδέεται με τη Ρόδο.
Οικολογικός ρόλος
Η Scopula luridata αποτελεί μέρος των τροφικών πλεγμάτων των θερμών μεσογειακών οικοσυστημάτων. Οι προνύμφες καταναλώνουν φυτικό υλικό, ενώ τα διάφορα αναπτυξιακά στάδια μπορούν να αποτελέσουν τροφή για αρπακτικά ασπόνδυλα, πτηνά, νυχτερίδες και άλλους εντομοφάγους οργανισμούς.
Παράλληλα, αυγά, προνύμφες και νύμφες μπορούν να προσβάλλονται από παρασιτοειδή και παθογόνους οργανισμούς, όπως συμβαίνει γενικά στα Λεπιδόπτερα.
Επικινδυνότητα για τον άνθρωπο
Η Scopula luridata δεν θεωρείται επικίνδυνη για τον άνθρωπο.
Το ενήλικο δεν διαθέτει κεντρί, δεν δαγκώνει και δεν παρουσιάζει επιθετική συμπεριφορά. Η προνύμφη δεν ανήκει στις χαρακτηριστικές κνιδωτικές κάμπιες με εξειδικευμένες δηλητηριώδεις τρίχες.
Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη ένδειξη ότι το είδος αποτελεί άμεσο κίνδυνο για τον άνθρωπο.
Κατάσταση διατήρησης
Στην Κύπρο η Scopula luridata καταγράφεται ως [N] – Native / Ιθαγενές.
Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση είναι:
Europe: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
EU27: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
Η κατηγορία LC δηλώνει ότι, με βάση την αξιολόγηση, το είδος δεν πληροί τα κριτήρια των κατηγοριών απειλούμενων ειδών.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Geometroidea
Οικογένεια: Geometridae
Υποοικογένεια: Sterrhinae
Φυλή: Scopulini
Γένος: Scopula Schrank, 1802
Είδος: Scopula luridata (Zeller, 1847)
Αρχικός συνδυασμός: Idaea luridata Zeller, 1847
Συνώνυμο: Acidalia coenosaria Lederer, 1855
Αγγλικό κοινό όνομα: Laned Wave
Κατάσταση στην Κύπρο: [N] – Native / Ιθαγενές
IUCN Europe: LC – Least Concern
IUCN EU27: LC – Least Concern
Πηγές
Laned Wave – Scopula luridata (Zeller, 1847) – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Scopula luridata – Laned Wave
Scopula luridata (Zeller, 1847), commonly known in English as the Laned Wave, is a moth of the family Geometridae, subfamily Sterrhinae and tribe Scopulini. It is a characteristic warmth-loving species centred on the eastern Mediterranean, with a much broader distribution extending through the Middle East, Arabian Peninsula and parts of Asia.
In Cyprus it is a native species [N] and is listed as number 798 in the organised Cyprus moth checklist. Its European conservation assessment is LC – Least Concern for both Europe and the EU27.
Description
Scopula luridata is a relatively small, slender moth with a wingspan of approximately 19–22 mm. The wings are generally pale yellowish, buff, light brown to greyish-brown, crossed by fine transverse lines and marked with small darker discal dots.
As in many Sterrhinae, the adult usually rests with its wings held relatively flat and spread, producing the characteristic appearance associated with the so-called wave moths.
There is some individual variation in ground colour and the intensity of the transverse markings. Identification of worn specimens from general appearance alone can therefore be difficult, especially in regions where several Scopula species occur together.
Identification and similar species
Several species of Scopula occur in Cyprus, including S. imitaria, S. marginepunctata, S. flaccidaria, S. submutata and S. turbulentaria.
Identification of S. luridata relies on the combination of ground colour, transverse lines, small discal dots and wing shape. In difficult specimens, examination of the genitalia provides more reliable identification.
Egg
The eggs are very small, as is typical of Geometridae, and are laid by the female in situations allowing newly hatched larvae ready access to suitable food.
The species has been successfully reared from eggs, including from Cypriot material. A female collected at Nikokleia, Paphos, on 12 November 2012 produced a documented rearing series including larvae, pupae and resulting adults.
Larva
The caterpillar has the characteristic body form of Geometridae. Larvae of this family have a reduced number of abdominal prolegs and move by alternately extending and drawing the body forward, producing their characteristic looping gait.
This distinctive locomotion is the origin of the family name Geometridae, referring to the impression that the caterpillar is “measuring the earth”.
The larva is slender and well suited to camouflage among stems and low or dry vegetation. When motionless, its elongated form can resemble a small twig.
Life cycle
Scopula luridata undergoes complete metamorphosis:
Egg → larva → pupa → adult.
After hatching, larvae begin feeding on suitable plants and pass through successive instars before completing their growth. Pupation follows, eventually producing the adult moth.
Rearing observations indicate that development can be relatively rapid under suitable warm conditions. In Malta, larvae reared on cultivated roses completed development from egg to adult in approximately two months in early summer.
The extended adult occurrence recorded in Cyprus indicates that more than one generation can probably be produced during the year.
Larval host plants
The caterpillar is polyphagous. The Cyprus checklist records the Solanaceae as its principal larval host family, while other published sources document a wider range of food plants.
Recorded hosts include Solanum of the Solanaceae, Silene of the Caryophyllaceae, Asparagus of the Asparagaceae and Rosa of the Rosaceae.
Silene vulgaris has been specifically reported, while successful captive rearing has been achieved on cultivated roses. Feeding on Opuntia of the family Cactaceae has also been reported.
This broad larval diet allows the species to exploit different vegetation types and human-modified habitats, including gardens.
Habitat
Scopula luridata is associated particularly with warm, dry and relatively open habitats, although it shows considerable ecological flexibility.
It has been recorded in coastal environments, shrubland, gardens and dry lowland habitats, as well as xeric mountain localities elsewhere within its range.
In Crete it has been documented from low coastal localities to mountainous sites at approximately 900–1,000 m, including scrubby slopes and oak woodland.
Occurrence and flight period in Cyprus
The occurrence of Scopula luridata in Cyprus is very well documented, with records from different localities and seasons.
Published Cypriot records include adults from Paphos, Nikokleia, the Kyrenia area, Lefke and other localities. At Nikokleia, males and females have been recorded at approximately 75 m, including individuals on 24 and 30 October 2008 and 12 November 2012.
Northern Cyprus records include Lefke, Akova and Akdeniz, with documented dates ranging from January to December.
Earlier studies of the Cyprus fauna report several adults during February, March, May, June and November. Together with the other available records, this indicates a very long flight season and probably successive generations under the warm climatic conditions of Cyprus.
Nocturnal activity
Adults are primarily nocturnal and readily attracted to artificial light. Many documented Cypriot records have been obtained at light or from moths resting around illuminated buildings.
During daylight the adults generally remain motionless, and their pale, finely lined coloration provides effective camouflage.
Geographical distribution
Scopula luridata has a broad, predominantly warmth-loving eastern Mediterranean and Old World distribution.
Within the Mediterranean region it is known from Cyprus, Greece, Crete, Rhodes, southern Turkey and other warm areas. Its range continues through North Africa and the Middle East into the Arabian Peninsula and farther east in Asia.
Records include Egypt, eastern Libya, Iran, Yemen, Oman and Somalia, extending towards the Indian subcontinent, with wider taxonomic sources recording the species still farther east in Asia.
Origin of the name
The specific epithet luridata is related to the Latin luridus, meaning pale, yellowish or sallow, referring to the generally pale yellowish appearance of the moth.
The species was described by the German entomologist Philipp Christoph Zeller in 1847.
Taxonomic history and synonyms
Zeller originally described the species in 1847 as Idaea luridata. Because it is now placed in the different genus Scopula, the author's name and year are enclosed in parentheses: Scopula luridata (Zeller, 1847).
Names used historically in the taxonomic literature include Acidalia coenosaria Lederer, 1855.
The type locality is associated with Rhodes.
Ecological role
Scopula luridata forms part of the food webs of warm Mediterranean ecosystems. Its larvae consume plant material, while its different developmental stages may provide food for predatory invertebrates, birds, bats and other insectivorous animals.
Eggs, larvae and pupae may also be attacked by parasitoids and pathogens, as occurs generally among Lepidoptera.
Risk to humans
Scopula luridata is not considered dangerous to humans.
The adult has no sting, does not bite and is not aggressive. The larva is not one of the specialised urticating caterpillars equipped with venomous hairs.
There is no documented evidence that the species presents a direct hazard to people.
Conservation status
In Cyprus, Scopula luridata is recorded as [N] – Native.
Its European assessment is:
Europe: LC – Least Concern
EU27: LC – Least Concern
The category LC indicates that the species does not meet the criteria for one of the threatened categories under the assessment.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Geometroidea
Family: Geometridae
Subfamily: Sterrhinae
Tribe: Scopulini
Genus: Scopula Schrank, 1802
Species: Scopula luridata (Zeller, 1847)
Original combination: Idaea luridata Zeller, 1847
Synonym: Acidalia coenosaria Lederer, 1855
English common name: Laned Wave
Status in Cyprus: [N] – Native
IUCN Europe: LC – Least Concern
IUCN EU27: LC – Least Concern
Sources
Lepidoptera Mundi – Scopula luridata
Butterflies of Crete – Scopula luridata
