See also
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Γέρι, Κύπρος, 2 Απριλίου 2015.
Η Xylena exsoleta είναι μεγάλη νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Noctuidae, γνωστή στα αγγλικά ως Sword-grass. Χαρακτηρίζεται από τις μακριές, στενές πρόσθιες πτέρυγες και την εμφάνιση που θυμίζει ξερό ξύλο όταν αναπαύεται. Οι κάμπιες της είναι πολυφάγες, ενώ τα ενήλικα εμφανίζονται κυρίως κατά το ψυχρότερο μέρος του έτους και διαχειμάζουν πριν επανέλθουν σε δραστηριότητα την άνοιξη. Το είδος απαντά στην Κύπρο και δεν είναι ενδημικό.
Επιστημονική ονομασία και ταξινομική ιστορία
Το είδος περιγράφηκε από τον Κάρολο Λινναίο το 1758, στη δέκατη έκδοση του Systema Naturae, με την αρχική ονομασία Phalaena exsoleta. Η σημερινή αποδεκτή ονομασία είναι Xylena exsoleta (Linnaeus, 1758). Οι παρενθέσεις γύρω από το όνομα του συγγραφέα και τη χρονολογία δηλώνουν τη μεταφορά του είδους σε διαφορετικό γένος.
Το όνομα Xylena συνδέεται με την ελληνική λέξη «ξύλο», ενώ το exsoleta παραπέμπει σε κάτι παλιό ή φθαρμένο, σε αντιστοιχία με την ξυλώδη εμφάνιση του ενηλίκου. Σε παλαιότερα έργα συναντάται και σε συνδυασμούς με τα γένη Calocampa και Xylina.
Στη σύγχρονη ευρεία ταξινομική αντιμετώπιση τοποθετείται στην υποοικογένεια Noctuinae και στη φυλή Xylenini. Ορισμένοι κατάλογοι χρησιμοποιούν ακόμη την παλαιότερη κατάταξη στην υποοικογένεια Xyleninae.
Περιγραφή και αναγνώριση
Το άνοιγμα των πτερύγων είναι περίπου 58–68 χιλιοστά. Οι πρόσθιες πτέρυγες είναι επιμήκεις και στενές, κυρίως γκρίζες έως σκουρόγκριζες, με καστανές ή ωχρές αποχρώσεις, επιμήκεις σκιάσεις και μαύρα στοιχεία στο σχέδιο. Οι οπίσθιες πτέρυγες είναι καστανόγκριζες. Κατά την ανάπαυση οι πτέρυγες διπλώνονται κατά μήκος του σώματος, δημιουργώντας μια στενή μορφή που μοιάζει με κομμάτι ξερού ξύλου.
Μπορεί να συγχέεται με τη συγγενική Xylena vetusta, γνωστή ως Red Sword-grass. Η X. exsoleta έχει γενικά πιο γκρίζα εμφάνιση, ενώ η X. vetusta συνήθως παρουσιάζει θερμότερες καστανές αποχρώσεις. Η χρωματική παραλλακτικότητα απαιτεί εξέταση του συνολικού σχεδίου των πρόσθιων πτερύγων.
Η αναπτυγμένη κάμπια μπορεί να φθάσει περίπου τα 60 χιλιοστά. Είναι συνήθως πράσινη, με επιμήκεις ανοιχτόχρωμες γραμμές, μαύρες κηλίδες και πορτοκαλί ή κοκκινωπά στοιχεία στις πλευρές. Τα μικρά λευκά σημεία, συχνά περιβαλλόμενα από μαύρο, συμβάλλουν στη χαρακτηριστική της εμφάνιση. Το σχέδιο μεταβάλλεται καθώς η κάμπια μεγαλώνει, και οι νεότερες ηλικίες μπορεί να μοιάζουν με κάμπιες άλλων Noctuidae.
Παγκόσμια εξάπλωση
Η Xylena exsoleta έχει ευρεία παλαιαρκτική εξάπλωση. Απαντά από τις Κανάριες Νήσους και τη βορειοδυτική Αφρική, διαμέσου μεγάλου μέρους της Ευρώπης και της Εγγύς Ανατολής, μέχρι την κεντρική και ανατολική Ασία και την Ιαπωνία.
Η αφθονία της διαφέρει σημαντικά μεταξύ περιοχών. Παρότι παραμένει διαδεδομένη σε μεγάλο γεωγραφικό εύρος, έχει παρουσιάσει υποχώρηση σε τμήματα της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης. Σε ορισμένες περιοχές καταγράφονται επίσης μετακινήσεις ενηλίκων και εμφανίσεις που αποδίδονται σε μετανάστευση.
Παρουσία και καταγραφές στην Κύπρο
Η παρουσία του είδους στην Κύπρο τεκμηριώνεται από φωτογραφικές καταγραφές. Οι φωτογραφίες του Γιώργου Κωνσταντίνου προέρχονται από το Γέρι, στις 2 Απριλίου 2015. Στο Lepiforum υπάρχει επίσης καταγραφή από τη Λεμύθου, σε υψόμετρο 1.080 μέτρων, στις 10 Νοεμβρίου 2012, με προσέλκυση στο φως και αναγνώριση και φωτογράφηση από τον Daniel Bolt.
Οι δύο καταγραφές επιβεβαιώνουν την παρουσία της τόσο σε χαμηλότερο υψόμετρο όσο και στην ορεινή ζώνη. Οι ημερομηνίες Απριλίου και Νοεμβρίου συμφωνούν με τη γνωστή δραστηριότητα των ενηλίκων την άνοιξη και το φθινόπωρο, χωρίς να αποτελούν από μόνες τους πλήρες ημερολόγιο πτήσης για την Κύπρο.
Ενδιαιτήματα και συμπεριφορά
Το είδος χρησιμοποιεί ποικίλα ενδιαιτήματα, όπως λιβάδια, θαμνώδεις εκτάσεις, παρυφές δασών, ανοικτές δασικές περιοχές, αγραναπαύσεις και πρανή με ποώδη βλάστηση. Στη βόρεια Ευρώπη συνδέεται επίσης με ορεινούς βοσκοτόπους και ερεικώνες, ενώ νοτιότερα αναπτύσσεται και σε θερμότερες, ξηρότερες ανοικτές θέσεις.
Τα ενήλικα είναι νυκτόβια και προσελκύονται από το φως και από σακχαρούχα δολώματα. Η στενή στάση ανάπαυσης και ο χρωματισμός τους προσφέρουν καμουφλάζ σε ξυλώδη υποστρώματα.
Φυτά ξενιστές και διατροφή
Οι κάμπιες είναι πολυφάγες και μπορούν να τρέφονται με ποώδη φυτά, θάμνους και φυλλοβόλα δέντρα. Στους διεθνώς καταγεγραμμένους ξενιστές περιλαμβάνονται:
- λάπαθα του γένους Rumex, της οικογένειας Polygonaceae,
- ιτιές του γένους Salix, της Salicaceae,
- φυτά της Fabaceae, με καταγραφές σε Lathyrus pratensis,
- κρεμμύδι, Allium cepa, και σπανάκι, Spinacia oleracea,
- Iris pseudacorus, Alisma plantago-aquatica και φυτά του γένους Papaver,
- Galium verum, Rubus idaeus και Chamaenerion angustifolium.
Οι αναφορές αυτές αφορούν το ευρύτερο γεωγραφικό εύρος του είδους και περιλαμβάνουν διαφορετικές μορφές τεκμηρίωσης, από παρατηρήσεις μέχρι εκτροφές. Δεν σημαίνουν ότι όλα τα συγκεκριμένα φυτά έχουν επιβεβαιωθεί ως ξενιστές στην Κύπρο ή ότι η παρουσία της νυχτοπεταλούδας περιορίζεται σε έναν τύπο βλάστησης.
Τα ενήλικα χρησιμοποιούν άλλες πηγές τροφής. Έχουν παρατηρηθεί σε άνθη κισσού, ώριμους ή υπερώριμους καρπούς και εκροές χυμών δέντρων. Στη βρετανική βιβλιογραφία αναφέρονται επίσης επισκέψεις σε ίουλους ιτιάς και ανοιξιάτικα άνθη.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Το είδος έχει μία γενεά τον χρόνο στον συνήθη ευρωπαϊκό κύκλο ζωής. Τα νέα ενήλικα εμφανίζονται το φθινόπωρο, διαχειμάζουν και δραστηριοποιούνται ξανά την άνοιξη. Οι φθινοπωρινές και ανοιξιάτικες εμφανίσεις αντιπροσωπεύουν επομένως διαφορετικές περιόδους δραστηριότητας της ίδιας γενεάς.
Η ωοτοκία πραγματοποιείται την άνοιξη. Οι κάμπιες αναπτύσσονται κατά την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, με χρονικές διαφοροποιήσεις ανάλογα με το κλίμα και το υψόμετρο. Στη βρετανική περιγραφή του κύκλου ζωής αναφέρεται ωοτοκία σε ομάδες τον Μάρτιο και τον Απρίλιο και ανάπτυξη καμπιών από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο.
Η νύμφωση γίνεται κοντά στο έδαφος, μέσα σε βομβύκιο ή προστατευμένο χώρο ανάμεσα σε υπολείμματα και στο επιφανειακό στρώμα του εδάφους. Σε εκτροφές από τις Κανάριες Νήσους έχει παρατηρηθεί παρατεταμένη παραμονή στο νυμφικό στάδιο κατά το καλοκαίρι και εμφάνιση ενηλίκων μετά την έναρξη ψυχρότερων φθινοπωρινών συνθηκών.
Παρασιτοειδή
Στον κατάλογο ξενιστών των παλαιαρκτικών Tachinidae τεκμηριώνονται παρασιτοειδείς μύγες που έχουν εκτραφεί από Xylena exsoleta. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Drino triplaca Herting, 1979, με καταγραφή από το Ραμπάτ του Μαρόκου, και η Klugia marginata (Meigen, 1824), με καταγραφή από τη Βιέννη της Αυστρίας.
Οι προνύμφες αυτών των παρασιτοειδών αναπτύσσονται σε βάρος του εντόμου ξενιστή. Οι συγκεκριμένες σχέσεις προέρχονται από καταγραφές εκτός Κύπρου και δεν αποτελούν επιβεβαίωση παρασιτισμού των κυπριακών πληθυσμών από τα ίδια είδη.
Κατάσταση διατήρησης
Στον Ευρωπαϊκό Κόκκινο Κατάλογο Νυχτοπεταλούδων του 2026, η Xylena exsoleta αξιολογείται ως Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC) τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών.
Η ευρωπαϊκή αυτή αξιολόγηση συνυπάρχει με τοπικές μειώσεις πληθυσμών. Η εντατικοποίηση των χρήσεων γης και η απώλεια κατάλληλων ανοικτών ενδιαιτημάτων έχουν αναγνωριστεί ως προβλήματα σε τμήματα της κεντρικής Ευρώπης. Η διατήρηση ποικίλης ποώδους βλάστησης, παρυφών και εποχικών πηγών τροφής για τα ενήλικα είναι σχετική με την οικολογία του είδους.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Noctuoidea
Οικογένεια: Noctuidae
Υποοικογένεια: Noctuinae
Φυλή: Xylenini
Γένος: Xylena
Είδος: Xylena exsoleta (Linnaeus, 1758)
Πηγές
- EPPO Global Database – Xylena exsoleta.
- Silene Nature, SINP PACA – Σύγχρονη ταξινομική κατάταξη.
- UKMoths – Sword-grass.
- Lepiforum – Xylena exsoleta: στάδια ανάπτυξης, αρχική περιγραφή και κυπριακή καταγραφή.
- Markku Savela – Xylena: ταξινομική ιστορία, εξάπλωση και ξενιστές.
- Butterfly Conservation – Sword-grass species factsheet.
- Lepidoptera and their Ecology – Xylena exsoleta.
- Tschorsnig, 2017 – Preliminary host catalogue of Palaearctic Tachinidae.
- Tschorsnig & Herting – Καταγραφή της Klugia marginata από Xylena exsoleta.
- European Red List of Moths, 2026.
Text and photos: George Konstantinou – Geri, Cyprus, 2 April 2015.
Xylena exsoleta is a large moth of the family Noctuidae, known in English as the Sword-grass. It is characterised by its long, narrow forewings and its resemblance to dry wood when resting. Its caterpillars are polyphagous, while the adults occur mainly during the cooler part of the year and overwinter before becoming active again in spring. The species occurs in Cyprus and is not endemic.
Scientific name and taxonomic history
The species was described by Carl Linnaeus in 1758, in the tenth edition of Systema Naturae, under the original name Phalaena exsoleta. Its currently accepted name is Xylena exsoleta (Linnaeus, 1758). The parentheses around the author’s name and year indicate its transfer to a different genus.
The name Xylena is associated with the Greek word for wood, while exsoleta refers to something old or worn, corresponding to the adult’s woody appearance. Older works also place it in combinations with the genera Calocampa and Xylina.
Under the modern broad classification it belongs to the subfamily Noctuinae and tribe Xylenini. Some catalogues retain the older placement in the subfamily Xyleninae.
Description and identification
The wingspan is approximately 58–68 millimetres. The forewings are elongated and narrow, predominantly grey to dark grey, with brownish or ochreous tones, longitudinal shading and black elements in the pattern. The hindwings are brownish grey. At rest the wings fold along the body, producing a narrow shape resembling a piece of dry wood.
It can be confused with the related Xylena vetusta, known as the Red Sword-grass. X. exsoleta generally appears greyer, while X. vetusta usually has warmer brown tones. Colour variation makes examination of the complete forewing pattern necessary.
The fully grown caterpillar can reach approximately 60 millimetres. It is usually green, with pale longitudinal lines, black blotches and orange or reddish elements along its sides. Small white spots, often surrounded by black, contribute to its distinctive appearance. The pattern changes as the caterpillar grows, and younger instars can resemble caterpillars of other Noctuidae.
Global distribution
Xylena exsoleta has a broad Palaearctic distribution. It occurs from the Canary Islands and northwestern Africa, through much of Europe and the Near East, to central and eastern Asia and Japan.
Its abundance differs considerably between regions. Although it remains distributed across a large geographical range, it has declined in parts of western and central Europe. Adult movements and occurrences attributed to immigration are also recorded in some regions.
Occurrence and records in Cyprus
The species’ presence in Cyprus is documented by photographic records. George Konstantinou’s photographs were taken at Geri on 2 April 2015. Lepiforum also includes a record from Lemithou, at an altitude of 1,080 metres, on 10 November 2012, attracted to light and identified and photographed by Daniel Bolt.
These records confirm its occurrence at both a lower elevation and in the mountain zone. The April and November dates agree with the known spring and autumn activity of adults, although they do not by themselves provide a complete flight calendar for Cyprus.
Habitats and behaviour
The species occupies varied habitats, including grassland, scrub, woodland margins, open woodland, fallow land and embankments with herbaceous vegetation. In northern Europe it is also associated with upland pasture and moorland, while farther south it develops in warmer, drier open areas.
Adults are nocturnal and are attracted to light and sugary baits. Their narrow resting posture and coloration provide camouflage on woody substrates.
Host plants and feeding
The caterpillars are polyphagous and can feed on herbaceous plants, shrubs and deciduous trees. Internationally recorded hosts include:
- docks of the genus Rumex, in the family Polygonaceae,
- willows of the genus Salix, in the Salicaceae,
- plants of the Fabaceae, including records on Lathyrus pratensis,
- onion, Allium cepa, and spinach, Spinacia oleracea,
- Iris pseudacorus, Alisma plantago-aquatica and plants of the genus Papaver,
- Galium verum, Rubus idaeus and Chamaenerion angustifolium.
These reports concern the species’ wider geographical range and include different types of evidence, from observations to rearing records. They do not mean that all these plants have been confirmed as hosts in Cyprus or that the moth is restricted to one vegetation type.
Adults use different food sources. They have been observed at ivy flowers, ripe or overripe fruit and tree sap flows. British literature also records visits to willow catkins and spring flowers.
Reproduction and life cycle
The species has one generation per year in its usual European life cycle. New adults appear in autumn, overwinter and become active again in spring. Autumn and spring appearances therefore represent different periods of activity of the same generation.
Egg laying takes place in spring. Caterpillars develop during spring and early summer, with timing varying according to climate and elevation. The British account of its life cycle describes eggs laid in batches in March and April and caterpillar development from April to July.
Pupation occurs close to the ground, within a cocoon or protected space among debris and in the surface layer of the soil. Rearing observations from the Canary Islands have documented prolonged residence in the pupal stage during summer, followed by adult emergence after the onset of cooler autumn conditions.
Parasitoids
The host catalogue of Palaearctic Tachinidae documents parasitoid flies reared from Xylena exsoleta. These include Drino triplaca Herting, 1979, recorded from Rabat in Morocco, and Klugia marginata (Meigen, 1824), recorded from Vienna in Austria.
The larvae of these parasitoids develop at the expense of their insect host. These associations come from records outside Cyprus and do not confirm parasitism of Cypriot populations by the same species.
Conservation status
In the European Red List of Moths published in 2026, Xylena exsoleta is assessed as Least Concern (LC) for both Europe and the European Union of 27 member states.
This European assessment coexists with local population declines. Intensification of land use and loss of suitable open habitats have been identified as problems in parts of central Europe. Maintaining varied herbaceous vegetation, habitat margins and seasonal food sources for adults is relevant to the species’ ecology.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Noctuoidea
Family: Noctuidae
Subfamily: Noctuinae
Tribe: Xylenini
Genus: Xylena
Species: Xylena exsoleta (Linnaeus, 1758)
Sources
- EPPO Global Database – Xylena exsoleta.
- Silene Nature, SINP PACA – Current taxonomic classification.
- UKMoths – Sword-grass.
- Lepiforum – Xylena exsoleta: developmental stages, original description and Cyprus record.
- Markku Savela – Xylena: taxonomic history, distribution and hosts.
- Butterfly Conservation – Sword-grass species factsheet.
- Lepidoptera and their Ecology – Xylena exsoleta.
- Tschorsnig, 2017 – Preliminary host catalogue of Palaearctic Tachinidae.
- Tschorsnig & Herting – Record of Klugia marginata reared from Xylena exsoleta.
- European Red List of Moths, 2026.
