See also
Insects of Cyprus - ORGANIZED CHECKLIST - Έντομα της Κύπρου - ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣΚεντρική σελίδα με οργανωμένους συνδέσμους για τις ομάδες εντόμων της Κύπρου. / Main page of organized links for the insect groups of Cyprus.LIST OF MOTHS OF CYPRUS IN THIS BLOG (LEPIDOPTERA) - ORGANIZED CHECKLIST - ΝΥΧΤΟΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣΟι νυχτοπεταλούδες που έχουν παρουσιαστεί με αναρτήσεις στο συγκεκριμένο ιστολόγιο. / The moths that have been presented in posts on this blog.LIST OF MOTTHS OF CYPRUS (LEPIDOPTERA) – ORGANIZED CHECKLIST of 1,156 Species – ΝΥΧΤΟΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ – ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 1.156 ειδώνΕπιστημονικός κατάλογος 1.156 ειδών νυχτοπεταλούδων που είναι γνωστά από την Κύπρο. / Scientific checklist of 1,156 moth species known from Cyprus.
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου
Autophila anaphanes cypriaca – ενδημικό υποείδος της Κύπρου
Η Autophila anaphanes cypriaca Boursin, 1940 είναι νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Erebidae και της υποοικογένειας Toxocampinae. Αποτελεί το κυπριακό υποείδος του Autophila anaphanes Boursin, 1940 και θεωρείται ενδημικό υποείδος της Κύπρου. Δεν πρέπει επομένως να παρουσιάζεται ως ενδημικό είδος: το είδος A. anaphanes έχει ευρύτερη κατανομή στην ανατολική Μεσόγειο, ενώ το υποείδος cypriaca είναι αυτό που περιορίζεται στην Κύπρο.
Η ταξινομική αυτή διάκριση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, επειδή πρόσφατη γενετική έρευνα της λεπιδοπτεροπανίδας της Κύπρου έδειξε ότι αρκετά κυπριακά ενδημικά υποείδη παρουσιάζουν γενετική διαφοροποίηση που χρειάζεται περαιτέρω ταξινομική διερεύνηση. Ειδικά για την A. anaphanes cypriaca αναφέρθηκε απόκλιση DNA barcode 1,8% από το ονομαστικό υποείδος. Οι ερευνητές δεν την αναβάθμισαν σε ξεχωριστό είδος, αλλά τη συμπεριέλαβαν στα κυπριακά υποείδη για τα οποία απαιτείται περαιτέρω ταξινομική επανεκτίμηση.
Περιγραφή
Πρόκειται για σχετικά μεγάλη και στιβαρή νυχτοπεταλούδα με χαρακτηριστικό προστατευτικό χρωματισμό σε γήινες αποχρώσεις. Στο είδος Autophila anaphanes αναφέρεται άνοιγμα πτερύγων περίπου 33–39 mm.
Οι πρόσθιες πτέρυγες έχουν καστανές, γκριζοκάστανες και σκουρότερες αποχρώσεις, με σύνθετες εγκάρσιες γραμμές και σκιάσεις που διασπούν το περίγραμμα του εντόμου όταν αναπαύεται πάνω σε βράχους, κορμούς ή άλλη φυσική επιφάνεια. Οι οπίσθιες πτέρυγες είναι πιο ομοιόμορφες και σκοτεινές.
Η εμφάνιση μπορεί να παρουσιάζει ατομική μεταβλητότητα και η ασφαλής διάκριση συγγενικών Autophila δεν πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά σε μία φωτογραφία ή σε ένα μόνο εξωτερικό χαρακτηριστικό. Στην Κύπρο απαντούν αρκετά συγγενικά taxa του γένους, μεταξύ των οποίων A. anaphanes cypriaca, A. dilucida ptolemies και A. luxuriosa cyprogena.
Κατανομή
Το είδος Autophila anaphanes είναι ανατολικομεσογειακό και απαντά στη νοτιοανατολική Ευρώπη, στην Κύπρο, στην Τουρκία και στην Εγγύς Ανατολή.
Σε επίπεδο υποειδών αναγνωρίζονται, μεταξύ άλλων:
Autophila anaphanes anaphanes Boursin, 1940 – ονομαστικό υποείδος
Autophila anaphanes cypriaca Boursin, 1940 – Κύπρος
Autophila anaphanes cretica Reisser, 1958 – Κρήτη
Η A. anaphanes cypriaca έχει τυπική τοποθεσία (type locality) την Κερύνεια της Κύπρου.
Ιστορία της περιγραφής και παλαιότερη λανθασμένη ταυτοποίηση στην Κύπρο
Το taxon περιγράφηκε από τον Charles Boursin το 1940. Η αρχική δημοσίευση βρίσκεται στην εργασία του Boursin «Beiträge zur Kenntnis der “Agrotidae-Trifinae”. XXIII», όπου το κυπριακό υποείδος περιγράφηκε ως Autophila anaphanes cypriaca. Η τυπική τοποθεσία δίνεται ως Κύπρος, Κερύνεια.
Υπάρχει επίσης ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο για την κυπριακή λεπιδοπτερολογία. Ο E. P. Wiltshire το 1948 διευκρίνισε ότι το κυπριακό έντομο που παλαιότερα είχε αναφερθεί από τον Rebel ως Apopestes cataphanes ligaminosa ήταν στην πραγματικότητα Autophila anaphanes cypriaca. Ο Wiltshire ανέφερε επίσης αρσενικό που συνέλεξε τον Μάιο σε υψόμετρο περίπου 750 ποδών, σε σχετικά δασώδη λοφώδη περιοχή της Κύπρου.
Βιότοπος
Το είδος A. anaphanes συνδέεται κυρίως με ξηρά και θερμά μεσογειακά περιβάλλοντα όπου υπάρχουν τα φυτά ξενιστές των προνυμφών. Αναφέρονται ιδιαίτερα φρύγανα, μακία βλάστηση και βοσκότοποι με κατάλληλους αγκαθωτούς θάμνους και ψυχανθή.
Η κυπριακή καταγραφή του Wiltshire από σχετικά δασώδη λοφώδη περιοχή δείχνει ότι το κυπριακό υποείδος δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε εντελώς ανοικτά και άδενδρα ενδιαιτήματα.
Φυτά τροφής της προνύμφης
Οι προνύμφες του Autophila anaphanes τρέφονται με θαμνώδη ψυχανθή. Ως φυτά τροφής αναφέρονται είδη των γενών Genista και Ulex, ενώ ειδικότερα αναφέρεται και η Genista acanthoclada.
Η σχέση αυτή εξηγεί και την προτίμηση του είδους για μεσογειακούς θαμνώνες, φρύγανα και βοσκοτόπους όπου αναπτύσσονται τα κατάλληλα φυτά.
Κύκλος ζωής
Η βιολογία του A. anaphanes παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό: το ενήλικο μπορεί να έχει πολύ μεγάλη διάρκεια ζωής, περνώντας παρατεταμένες περιόδους αδράνειας.
Οι προνύμφες αναφέρονται κυρίως την άνοιξη, από Απρίλιο έως Ιούνιο, πάνω στα φυτά τροφής. Μετά την ολοκλήρωση της προνυμφικής ανάπτυξης ακολουθεί νύμφωση και εμφάνιση του ενήλικου.
Τα ενήλικα μπορούν να επιβιώνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσω θερινής διάπαυσης/αδράνειας (aestivation) και χειμερινής αδράνειας, χρησιμοποιώντας προστατευμένα καταφύγια, μεταξύ των οποίων σπήλαια και παρόμοιες σκοτεινές θέσεις. Έτσι, αντί η ενήλικη ζωή να περιορίζεται σε λίγες εβδομάδες όπως συμβαίνει σε πολλές άλλες νυχτοπεταλούδες, το ενήλικο στάδιο μπορεί να εκτείνεται σε μεγάλο μέρος του έτους.
Αυτό είναι σημαντικό για την ερμηνεία των παρατηρήσεων ενηλίκων: μια καταγραφή σε συγκεκριμένη εποχή δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι το άτομο αναπτύχθηκε πρόσφατα.
Συμπεριφορά και εποχική αδράνεια
Τα είδη Autophila είναι γνωστά για τη χρήση προστατευμένων θέσεων κατά τις περιόδους αδράνειας. Η επιλογή σπηλαίων, σχισμών και άλλων σκοτεινών καταφυγίων παρέχει περισσότερο σταθερές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας και προστασία από ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Η στρατηγική αυτή είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για το μεσογειακό κλίμα, όπου το θερμό και ξηρό καλοκαίρι αποτελεί δύσκολη περίοδο για πολλά έντομα.
Αναπαραγωγή
Μετά την ενεργοποίηση των ενηλίκων πραγματοποιείται ζευγάρωμα και ωοτοκία κοντά ή πάνω στη βλάστηση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις προνύμφες. Οι νεαρές προνύμφες αρχίζουν να τρέφονται με τα φυτά ξενιστές και περνούν διαδοχικά προνυμφικά στάδια μέχρι την πλήρη ανάπτυξή τους.
Για λεπτομέρειες όπως ακριβής αριθμός αυγών ανά θηλυκό, διάρκεια κάθε προνυμφικού σταδίου ειδικά για το κυπριακό cypriaca ή ακριβής διάρκεια της νύμφωσης, δεν υπάρχουν επαρκώς τεκμηριωμένα στοιχεία για να δοθούν συγκεκριμένοι αριθμοί.
Προσαρμογές στο μεσογειακό περιβάλλον
Ο συνδυασμός ανοιξιάτικης προνυμφικής ανάπτυξης και παρατεταμένης αδράνειας των ενηλίκων αποτελεί σημαντική προσαρμογή στον έντονα εποχικό μεσογειακό κύκλο.
Οι προνύμφες μπορούν να εκμεταλλευτούν την περίοδο κατά την οποία η βλάστηση και τα φυτά τροφής βρίσκονται σε κατάλληλη κατάσταση, ενώ τα ενήλικα μπορούν να περάσουν δυσμενείς θερμές, ξηρές ή ψυχρότερες περιόδους σε προστατευμένες θέσεις.
Ενδημισμός και γενετική διαφοροποίηση
Η Autophila anaphanes cypriaca έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μελέτη του κυπριακού ενδημισμού. Η μακροχρόνια γεωγραφική απομόνωση νησιωτικών πληθυσμών μπορεί να οδηγήσει στη συσσώρευση μορφολογικών και γενετικών διαφορών.
Μια πρόσφατη μελέτη που επανεξέτασε τη λεπιδοπτεροπανίδα της Κύπρου με DNA barcoding και μορφολογικά δεδομένα ανέφερε γενετική απόκλιση 1,8% για την A. anaphanes cypriaca. Οι συγγραφείς επισήμαναν ότι για αρκετά από τα ενδημικά υποείδη της Κύπρου που παρουσιάζουν τέτοιες αποκλίσεις απαιτείται περαιτέρω ταξινομική μελέτη, καθώς ορισμένα ενδέχεται μελλοντικά να αποδειχθούν διακριτά είδη. Προς το παρόν, όμως, η cypriaca πρέπει να διατηρείται ως υποείδος και όχι να παρουσιάζεται ως ξεχωριστό είδος.
Επικινδυνότητα για τον άνθρωπο
Η Autophila anaphanes cypriaca δεν θεωρείται επικίνδυνη για τον άνθρωπο. Το ενήλικο δεν διαθέτει κεντρί ή άλλο μηχανισμό έγχυσης δηλητηρίου και δεν είναι επιθετικό. Δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες ενδείξεις ότι οι προνύμφες του συγκεκριμένου taxon αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για τον άνθρωπο.
Όπως με κάθε άγριο έντομο, ο άσκοπος χειρισμός καλό είναι να αποφεύγεται, κυρίως για την προστασία του ίδιου του ζώου.
Κατάσταση διατήρησης
Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη παγκόσμια αξιολόγηση της Autophila anaphanes cypriaca στην Κόκκινη Λίστα της IUCN που να επιτρέπει την απόδοση κατηγορίας απειλής. Συνεπώς δεν πρέπει να της αποδίδεται αυθαίρετα κατηγορία όπως LC, NT ή VU.
Η περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση ενός ενδημικού νησιωτικού υποείδους καθιστά σημαντική τη διατήρηση των φυσικών μεσογειακών θαμνώνων, των φυτών τροφής και των προστατευμένων θέσεων που χρησιμοποιούνται κατά τις περιόδους αδράνειας.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Noctuoidea
Οικογένεια: Erebidae
Υποοικογένεια: Toxocampinae
Γένος: Autophila Hübner, [1823]
Υπογένος: Cheirophanes
Είδος: Autophila anaphanes Boursin, 1940
Υποείδος: Autophila anaphanes cypriaca Boursin, 1940
Τυπική τοποθεσία του υποείδους: Κερύνεια, Κύπρος
Κατάσταση στην Κύπρο: Ενδημικό υποείδος
IUCN: Δεν έχει αξιολογηθεί ως ξεχωριστό taxon.
Πηγές
Lepiforum – Toxocampinae / Autophila anaphanes
Lepidoptera Mundi – Autophila (Cheirophanes) anaphanes
Boursin, C. (1940) – Beiträge zur Kenntnis der “Agrotidae-Trifinae”. XXIII.
Wiltshire, E. P. (1948) – Middle East Lepidoptera IX: records from Cyprus.
European Lepidoptera and their Ecology – Autophila anaphanes.
Recent DNA barcode-based reassessment of the Lepidoptera fauna of Cyprus.
Autophila anaphanes cypriaca Boursin, 1940 – Endemic subspecies of Cyprus
Text and photos: George Konstantinou
An endemic subspecies of Cyprus
Autophila anaphanes cypriaca Boursin, 1940 is a moth belonging to the family Erebidae and subfamily Toxocampinae. It is the Cypriot subspecies of Autophila anaphanes Boursin, 1940 and is regarded as endemic to Cyprus at subspecies level. The species itself is not endemic to Cyprus, since A. anaphanes has a wider eastern Mediterranean distribution.
This distinction is especially interesting in light of recent genetic research on the Lepidoptera of Cyprus. DNA barcode analysis reported a divergence of 1.8% for A. anaphanes cypriaca relative to the nominate subspecies. The authors did not elevate it to species rank, but identified it among the endemic Cypriot subspecies requiring further taxonomic reassessment.
Description
Autophila anaphanes is a relatively robust moth with cryptic earthy coloration. A wingspan of approximately 33–39 mm is reported for the species.
The forewings combine brown, grey-brown and darker shades with complex transverse markings and shadows that provide effective camouflage. The hindwings are generally darker and more uniform.
External appearance may vary, and identification of closely related Autophila taxa should not rely on a single superficial character. Several related taxa occur in Cyprus, including A. anaphanes cypriaca, A. dilucida ptolemies and A. luxuriosa cyprogena.
Distribution
The species Autophila anaphanes has an eastern Mediterranean distribution, occurring in southeastern Europe, Cyprus, Turkey and the Near East.
Recognised subspecies include the nominate A. a. anaphanes, the Cypriot A. a. cypriaca and the Cretan A. a. cretica. The type locality of A. anaphanes cypriaca is Kyrenia, Cyprus.
Taxonomic history and early Cyprus records
Charles Boursin described the taxon in 1940 in his work on the Agrotidae-Trifinae, with Cyprus, specifically Kyrenia, as the type locality.
An important historical clarification was published by E. P. Wiltshire in 1948. He reported that the Cypriot moth previously identified by Rebel as Apopestes cataphanes ligaminosa was actually Autophila anaphanes cypriaca. Wiltshire also recorded a male in May at approximately 750 ft elevation in fairly wooded hill country in Cyprus.
Habitat
The species is particularly associated with Mediterranean garrigue, maquis and pastures where its larval food plants occur.
The historical Cypriot record from fairly wooded hill country indicates that the endemic subspecies can also occur in more structurally complex Mediterranean landscapes.
Larval food plants
Larvae of Autophila anaphanes feed on shrubby legumes. Recorded host plants include species of Genista and Ulex, with Genista acanthoclada specifically mentioned.
This association helps explain the moth's occurrence in Mediterranean shrublands, garrigue and pastures containing suitable host plants.
Life cycle
The biology of A. anaphanes is notable for the potentially long life of the adult moth.
Larvae occur principally during spring, from April to June, feeding on their host plants. Pupation follows completion of larval development.
Adults can survive extended periods through aestivation and overwintering in protected refuges such as caves and similar dark shelters. Consequently, the adult stage may persist through a substantial part of the year rather than lasting only a few weeks.
Behaviour and seasonal dormancy
Species of Autophila are notable for using sheltered sites during prolonged periods of inactivity. Caves, crevices and other dark refuges provide comparatively stable temperature and humidity and protection from extreme external conditions.
This strategy is particularly well suited to the Mediterranean climate, where the hot, dry summer can be an unfavourable period for insect activity.
Reproduction
Following seasonal activation, adults mate and females lay eggs in association with vegetation suitable for larval development. Newly hatched larvae feed on their host plants and pass through successive instars before reaching maturity.
Reliable subspecies-specific figures for fecundity, duration of each larval instar and pupal duration in A. a. cypriaca are not presently sufficiently documented to justify precise numerical values.
Adaptation to the Mediterranean environment
Spring larval development combined with prolonged adult dormancy provides an effective strategy for coping with the strongly seasonal Mediterranean environment.
Larvae exploit the period when host plants are suitable for feeding, whereas adults can survive unfavourable hot, dry or colder periods in protected refuges.
Endemism and genetic differentiation
Autophila anaphanes cypriaca is particularly important in the study of Cypriot endemism. Long-term isolation of island populations can promote morphological and genetic differentiation.
A recent reassessment of Cyprus Lepidoptera combining DNA barcoding and morphology reported a barcode divergence of 1.8% for A. anaphanes cypriaca. The authors highlighted several endemic Cypriot subspecies showing substantial genetic differentiation as requiring further taxonomic investigation. Some may eventually prove to merit species rank, but cypriaca should currently continue to be treated as a subspecies, not as a separate species.
Risk to humans
Autophila anaphanes cypriaca is not considered dangerous to humans. The adult possesses no sting or venom-delivery apparatus and is not aggressive. There is no documented evidence that the caterpillar of this taxon presents a significant hazard to people.
Unnecessary handling of wild specimens should nevertheless be avoided, primarily to prevent damage to the insect.
Conservation status
There is no documented global IUCN Red List assessment specifically assigning Autophila anaphanes cypriaca a threat category. It should therefore not be arbitrarily labelled LC, NT, VU or another IUCN category.
For a geographically restricted island subspecies, preservation of Mediterranean shrublands, larval host plants and sheltered sites used during dormancy is particularly relevant.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Noctuoidea
Family: Erebidae
Subfamily: Toxocampinae
Genus: Autophila Hübner, [1823]
Subgenus: Cheirophanes
Species: Autophila anaphanes Boursin, 1940
Subspecies: Autophila anaphanes cypriaca Boursin, 1940
Type locality: Kyrenia, Cyprus
Status in Cyprus: Endemic subspecies
IUCN: Not separately evaluated.
Sources
Lepiforum – Toxocampinae / Autophila anaphanes
Lepidoptera Mundi – Autophila (Cheirophanes) anaphanes
Boursin, C. (1940) – Beiträge zur Kenntnis der “Agrotidae-Trifinae”. XXIII.
Wiltshire, E. P. (1948) – Middle East Lepidoptera IX: records from Cyprus.
European Lepidoptera and their Ecology – Autophila anaphanes.
DNA barcode-based reassessment of the Lepidoptera fauna of Cyprus.
