See also
Το χωριό Κοφίνου - Kofinou village - Cyprus
elow in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Το Μουσουλμανικό Τέμενος της Κοφίνου
Το Μουσουλμανικό Τέμενος της Κοφίνου βρίσκεται στον παλαιό πυρήνα του χωριού Κοφίνου της επαρχίας Λάρνακας και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της τουρκοκυπριακής ιστορίας της κοινότητας. Για πολλές δεκαετίες υπήρξε το θρησκευτικό κέντρο και βασικό σημείο αναφοράς της τουρκοκυπριακής συνοικίας του χωριού.
Η παρουσία του τεμένους συνδέεται άμεσα με την ιστορία της Κοφίνου, η οποία πριν από το 1974 είχε πολυάριθμο τουρκοκυπριακό πληθυσμό και κατά τον 20ό αιώνα εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα τουρκοκυπριακά κέντρα της περιοχής.
Ιστορία του τεμένους
Το σημερινό τέμενος κτίστηκε κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας, στη θέση προγενέστερου μουσουλμανικού τεμένους που ανάγεται στην Οθωμανική περίοδο. Με τον τρόπο αυτό, ο χώρος διατήρησε τη θρησκευτική του χρήση για διαδοχικές γενιές της μουσουλμανικής κοινότητας της Κοφίνου.
Στο μεταλλικό διάκοσμο του ανοίγματος πάνω από την κύρια είσοδο του τεμένους υπάρχει χαραγμένη η χρονολογία 1922, η οποία συνδέεται με την οικοδομική ιστορία του σημερινού κτηρίου.
Η επιγραφή του 1933
Πάνω από την κύρια είσοδο υπάρχει επίσης επιγραφή στην οθωμανική τουρκική γλώσσα, η οποία φέρει τη χρονολογία 1933. Η επιγραφή αναφέρεται στη συμβολή του διευθυντή του ΕΒΚΑΦ – Evkaf, του θεσμού διαχείρισης των μουσουλμανικών θρησκευτικών κληροδοτημάτων και περιουσιών στην Κύπρο, στην κατασκευή ή διαμόρφωση του τεμένους.
Αρχειακή αναφορά της αποικιακής περιόδου επιβεβαιώνει ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1930 διατέθηκαν χρήματα για οικοδομικές εργασίες και επισκευές σε μουσουλμανικά τεμένη και κοιμητήρια διαφόρων χωριών της Κύπρου, μεταξύ των οποίων αναφέρεται ρητά και η Κοφίνου.
Ο μιναρές
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα αρχιτεκτονικά στοιχεία του τεμένους είναι ο λιθόκτιστος μιναρές, ο οποίος βρίσκεται δίπλα στο νοτιοδυτικό τμήμα του κυρίως κτηρίου.
Ο μιναρές είναι κατασκευασμένος από λαξευμένη πέτρα και διαθέτει εξώστη. Η πρόσβαση γινόταν μέσω σκάλας από τη δυτική πλευρά του κτηρίου. Από τον εξώστη ο μουεζίνης καλούσε παραδοσιακά τους μουσουλμάνους πιστούς στις καθημερινές προσευχές.
Το τέμενος ως θρησκευτικό κέντρο
Για την τουρκοκυπριακή κοινότητα της Κοφίνου, το τέμενος δεν ήταν απλώς ένα θρησκευτικό κτήριο. Αποτελούσε το επίκεντρο της μουσουλμανικής συνοικίας και έναν από τους σημαντικότερους χώρους κοινωνικής και θρησκευτικής αναφοράς.
Γύρω από το τέμενος αναπτυσσόταν ο παλαιός τουρκοκυπριακός πυρήνας του χωριού, με κατοικίες και άλλα κτίσματα που εξυπηρετούσαν την καθημερινή ζωή της κοινότητας.
Η μουσουλμανική κοινότητα της Κοφίνου
Η Κοφίνου είχε σημαντική τουρκοκυπριακή παρουσία ήδη από παλαιότερες περιόδους. Κατά τον 20ό αιώνα ο τουρκοκυπριακός πληθυσμός αυξήθηκε σημαντικά, ιδιαίτερα μετά τις διακοινοτικές συγκρούσεις της δεκαετίας του 1960, όταν Τουρκοκύπριοι από άλλες περιοχές εγκαταστάθηκαν στην Κοφίνου.
Το χωριό αποτέλεσε τουρκοκυπριακό θύλακα και απέκτησε ιδιαίτερη στρατηγική σημασία εξαιτίας της θέσης του κοντά στον κύριο οδικό άξονα που συνέδεε τη Λευκωσία, τη Λάρνακα και τη Λεμεσό.
Τα γεγονότα του 1967
Η Κοφίνου συνδέθηκε με μία από τις σοβαρότερες κρίσεις της Κύπρου πριν από το 1974. Στις 15 Νοεμβρίου 1967 σημειώθηκε ένοπλη σύγκρουση στην περιοχή Κοφίνου–Αγίου Θεοδώρου μεταξύ δυνάμεων της Κυπριακής Εθνικής Φρουράς και ένοπλων Τουρκοκυπρίων.
Τα γεγονότα προκάλεσαν σοβαρή πολιτική και στρατιωτική κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και είχαν σημαντικές συνέπειες για τις μεταγενέστερες εξελίξεις στο Κυπριακό. Η Κοφίνου παρέμεινε έκτοτε στενά συνδεδεμένη στην ιστορική μνήμη με την κρίση του 1967.
Η Κοφίνου μετά το 1974
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τις μετακινήσεις πληθυσμών που ακολούθησαν, οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι της Κοφίνου μετακινήθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Στην περιοχή εγκαταστάθηκαν Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες από τις κατεχόμενες περιοχές.
Για ένα διάστημα Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες χρησιμοποίησαν κατοικίες της παλαιάς τουρκοκυπριακής συνοικίας γύρω από το τέμενος. Με τη δημιουργία νεότερου προσφυγικού οικισμού, μεγάλο μέρος της παλαιάς συνοικίας εγκαταλείφθηκε, ενώ αρκετά κτίσματα κατεδαφίστηκαν κατά τις επόμενες δεκαετίες.
Το τέμενος στο σημερινό τοπίο της Κοφίνου
Το τέμενος εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίσματα του παλαιού πυρήνα και σημαντικό τεκμήριο της ιστορικής παρουσίας της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην Κοφίνου. Ο μιναρές του αποτελεί χαρακτηριστικό σημείο στο τοπίο του χωριού.
Η διατήρηση του τεμένους έχει ιδιαίτερη πολιτιστική σημασία, καθώς το κτήριο αποτελεί μέρος της μουσουλμανικής θρησκευτικής κληρονομιάς της Κύπρου και συγχρόνως υλικό τεκμήριο της σύνθετης κοινωνικής ιστορίας της Κοφίνου.
Το μουσουλμανικό κοιμητήριο
Με την παλαιά τουρκοκυπριακή κοινότητα συνδέεται επίσης το μουσουλμανικό κοιμητήριο της Κοφίνου, το οποίο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το τέμενος. Το κοιμητήριο έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία για τους Τουρκοκύπριους, καθώς εκεί βρίσκονται και τάφοι ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στα γεγονότα του 1967.
Το τέμενος και το κοιμητήριο αποτελούν επομένως δύο από τα σημαντικότερα σωζόμενα στοιχεία της θρησκευτικής και κοινωνικής παρουσίας της παλαιάς τουρκοκυπριακής κοινότητας.
Μουσουλμανικά τεμένη στην Κύπρο
Τα μουσουλμανικά τεμένη αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της θρησκευτικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Κύπρου. Η παρουσία τους συνδέεται κυρίως με την Οθωμανική περίοδο και με την τουρκοκυπριακή κοινότητα που αναπτύχθηκε στο νησί κατά τους επόμενους αιώνες.
Το τέμενος της Κοφίνου περιλαμβάνεται σε επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας για τους Μουσουλμανικούς Χώρους Λατρείας στην Κύπρο, όπου παρουσιάζεται φωτογραφικά μαζί με άλλα τεμένη του νησιού.
Ιστορική και πολιτιστική αξία
Η αξία του τεμένους της Κοφίνου δεν περιορίζεται στη θρησκευτική του λειτουργία. Το μνημείο αποτελεί σημαντική μαρτυρία της ιστορίας της τουρκοκυπριακής κοινότητας της περιοχής, της οθωμανικής και βρετανικής περιόδου της Κύπρου, αλλά και των μεγάλων δημογραφικών και πολιτικών αλλαγών που γνώρισε το χωριό κατά τον 20ό αιώνα.
Η παρουσία του σημερινού κτηρίου πάνω στη θέση παλαιότερου οθωμανικού τεμένους προσθέτει ακόμη μεγαλύτερο ιστορικό βάθος στον χώρο.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία μνημείου
Ονομασία: Μουσουλμανικό Τέμενος Κοφίνου
Αγγλική ονομασία: Kofinou Mosque
Τουρκικά: Kofinu Camii
Θρησκεία: Ισλάμ
Τύπος: Μουσουλμανικό τέμενος
Προγενέστερο κτίσμα: Οθωμανικό τέμενος
Σημερινό κτήριο: περίοδος Αγγλοκρατίας
Χρονολογία στο μεταλλικό διάκοσμο της εισόδου: 1922
Χρονολογία οθωμανικής τουρκικής επιγραφής: 1933
Χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο: λιθόκτιστος μιναρές
Ιστορική κοινότητα: Τουρκοκυπριακή κοινότητα Κοφίνου
Χωριό: Κοφίνου
Επαρχία: Λάρνακα
Χώρα: Κύπρος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το τζαμί (Μουσουλμανικό Τέμενος) στο χωριό Κοφίνου
Biodiversity of Cyprus – Το χωριό Κοφίνου – Kofinou Village – Cyprus
Κυπριακή Δημοκρατία – Muslim Places of Worship in Cyprus
Cyprus Gazette – αρχειακές αναφορές του ΕΒΚΑΦ και εργασιών σε μουσουλμανικά τεμένη της Κύπρου
Unsala – The Turkish-Cypriot quarter of Kophinou – ιστορική και αρχιτεκτονική καταγραφή του τεμένους
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
Kofinou Mosque
The Kofinou Mosque is situated in the old centre of Kofinou village in Larnaca District and is one of the most important surviving monuments associated with the history of the village's Turkish Cypriot community. For many decades it served as the religious centre and a principal landmark of the Turkish Cypriot quarter.
The history of the mosque is directly connected with that of Kofinou, which had a substantial Turkish Cypriot population before 1974 and developed into one of the most important Turkish Cypriot centres in the area during the 20th century.
History of the mosque
The present mosque was constructed during the British colonial period on the site of an earlier Muslim place of worship dating from the Ottoman period. The site therefore maintained its religious significance for successive generations of Kofinou's Muslim community.
The metal tracery above the principal entrance bears the engraved date 1922, an important surviving indication of the construction history of the present building.
The 1933 inscription
Above the principal entrance is also an inscription in Ottoman Turkish bearing the date 1933. The inscription acknowledges the contribution of the Director of Evkaf, the institution responsible for administering Muslim religious endowments and properties in Cyprus, to the construction or development of the mosque.
Colonial archival records confirm that funds were spent during the early 1930s on construction and repairs to mosques and Muslim cemeteries in several Cypriot villages, with Kophinou specifically included among them.
The minaret
One of the most distinctive architectural elements of the mosque is its stone-built minaret, adjoining the southwestern part of the main building.
The minaret is constructed of dressed stone and incorporates an open balcony. Access was provided by a staircase from the western side of the building. From this balcony the muezzin traditionally called Muslim worshippers to the daily prayers.
Religious centre of the community
For the Turkish Cypriot community of Kofinou, the mosque was much more than a religious building. It formed the focal point of the Muslim quarter and was one of the community's principal religious and social landmarks.
The old Turkish Cypriot neighbourhood developed around the mosque, with houses and other buildings associated with the everyday life of the community.
The Muslim community of Kofinou
Kofinou had a significant Turkish Cypriot presence for generations. During the 20th century its Turkish Cypriot population increased considerably, particularly following the intercommunal disturbances of the 1960s, when Turkish Cypriots from other localities moved to Kofinou.
The village became a Turkish Cypriot enclave and acquired particular strategic importance because of its position near the principal road network connecting Nicosia, Larnaca and Limassol.
The events of 1967
Kofinou became associated with one of the most serious crises in Cyprus before 1974. On 15 November 1967, an armed confrontation occurred in the Kofinou–Agios Theodoros area between forces of the Cyprus National Guard and armed Turkish Cypriots.
The events triggered a major political and military crisis involving Cyprus, Greece and Turkey and had significant consequences for subsequent developments in the Cyprus problem. The name of Kofinou has consequently remained closely associated with the crisis of 1967.
Kofinou after 1974
Following the Turkish invasion of Cyprus in 1974 and the population movements that followed, the Turkish Cypriot inhabitants of Kofinou moved to the northern part of Cyprus. Greek Cypriot refugees displaced from the occupied areas subsequently settled in the village.
For a period, Greek Cypriot refugees occupied houses in the former Turkish Cypriot quarter surrounding the mosque. As a newer refugee settlement developed, much of the old quarter was gradually abandoned, and a number of buildings were demolished during the following decades.
The mosque in the landscape of Kofinou
The mosque remains one of the most recognisable structures in the old village centre and an important physical record of the historical Turkish Cypriot presence in Kofinou. Its minaret remains a distinctive landmark in the surrounding landscape.
The preservation of the mosque is culturally significant because the building forms part of the Muslim religious heritage of Cyprus while also providing material evidence of the complex social history of Kofinou.
The Muslim cemetery
The Muslim cemetery of Kofinou, situated a short distance from the mosque, is another important site associated with the former Turkish Cypriot community. The cemetery has particular symbolic importance for Turkish Cypriots and contains graves associated with people who lost their lives during the events of 1967.
Together, the mosque and cemetery constitute two important surviving elements of the religious and social landscape of the former Turkish Cypriot community.
Muslim mosques in Cyprus
Muslim places of worship form an integral part of the religious and architectural heritage of Cyprus. Their presence is closely associated with the Ottoman period and with the Turkish Cypriot community that developed on the island over subsequent centuries.
The Kofinou Mosque is included in an official publication of the Republic of Cyprus devoted to Muslim Places of Worship in Cyprus, where it is photographically documented together with other mosques across the island.
Historical and cultural importance
The importance of Kofinou Mosque extends beyond its religious function. It provides important evidence for the history of the Turkish Cypriot community of the area, the Ottoman and British periods of Cyprus, and the major demographic and political transformations experienced by Kofinou during the 20th century.
The construction of the present building on the site of an earlier Ottoman mosque gives the location an additional historical continuity and significance.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Monument details
Name: Kofinou Mosque
Greek name: Μουσουλμανικό Τέμενος Κοφίνου
Turkish: Kofinu Camii
Religion: Islam
Type: Mosque
Earlier structure: Ottoman-period mosque
Present building: British colonial period
Date engraved above entrance: 1922
Date on Ottoman Turkish inscription: 1933
Distinctive architectural feature: stone-built minaret
Historical community: Turkish Cypriot community of Kofinou
Village: Kofinou
District: Larnaca
Country: Cyprus
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Kofinou Mosque – original photographic record by George Konstantinou
Biodiversity of Cyprus – Kofinou Village – Cyprus
Republic of Cyprus – Muslim Places of Worship in Cyprus
Cyprus Gazette – archival records concerning Evkaf and works on Muslim religious buildings
Unsala – The Turkish-Cypriot quarter of Kophinou – historical and architectural documentation
No comments:
Post a Comment