Κατάλογος κατεχομένων δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου - List of cities, towns and villages in occupied Cyprus
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Κοντεμένος, 12/9/2016
Κοντεμένος
Ο Κοντεμένος είναι κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Κερύνειας, περίπου 35 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης της Κερύνειας. Πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 ήταν αμιγώς ελληνοκυπριακή κοινότητα και ένας από τους μεγαλύτερους σε πληθυσμό οικισμούς της επαρχίας. Το 1973 αριθμούσε 839 κατοίκους και κατατασσόταν δωδέκατος σε πληθυσμό μεταξύ των οικισμών της επαρχίας Κερύνειας.
Το χωριό βρίσκεται στις νότιες παρυφές της δυτικής οροσειράς του Πενταδακτύλου, πολύ κοντά στα διοικητικά όρια των επαρχιών Κερύνειας και Λευκωσίας. Η γεωγραφική του θέση πάνω στον παλιό δρόμο Λευκωσίας–Μύρτου–Κερύνειας συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξή του.
Γεωγραφία και φυσικό περιβάλλον
Ο Κοντεμένος είναι κτισμένος σε μέσο υψόμετρο περίπου 220 μέτρων. Κοντά στα νότια όρια της διοικητικής του έκτασης το υψόμετρο φθάνει περίπου τα 300 μέτρα. Η διαφορετική διάβρωση μαλακότερων και σκληρότερων πετρωμάτων έχει δημιουργήσει ένα ήπιο κυματοειδές ανάγλυφο με χαμηλούς λόφους και αβαθείς κοιλότητες.
Η περιοχή διασχίζεται από μικρούς παραποτάμους του ποταμού Αλουπού. Η μέση ετήσια βροχόπτωση υπολογίζεται σε περίπου 400 χιλιοστά, αρκετή ώστε να στηρίζει ξηρικές καλλιέργειες και σημαντική κτηνοτροφική δραστηριότητα.
Γεωργία και κτηνοτροφία
Ο Κοντεμένος διέθετε εύφορη και σχετικά εκτεταμένη γεωργική γη και ήταν γνωστός για τη γεωργοκτηνοτροφική του παραγωγή. Πριν από το 1974 καλλιεργούνταν κυρίως σιτάρι, κριθάρι και άλλα σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά και λίγες χαρουπιές. Παλαιότερα καλλιεργούνταν επίσης κουκιά, άνυδρα καρπούζια και πεπόνια, λουβί, βαμβάκι, σησάμι, αραβόσιτος και λινόσπορος.
Η κτηνοτροφία είχε ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Το 1973, από 133 κτηνοτρόφους του χωριού εκτρέφονταν 1.401 πρόβατα, 1.499 κατσίκες και 4.411 πουλερικά. Υπήρχε επίσης αγελαδοτροφία και χοιροτροφία. Η αγροτική παράδοση του χωριού ήταν τόσο ανεπτυγμένη ώστε ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα κάτοικοι του Κοντεμένου διακρίνονταν σε γεωργικές εκθέσεις και διαγωνισμούς.
Βιοτεχνία και οικονομική δραστηριότητα
Παρά τον έντονα αγροτικό χαρακτήρα του, ο Κοντεμένος είχε αναπτύξει μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 και μικρή βιοτεχνική δραστηριότητα. Το 1972 οι κυριότερες βιομηχανικές εργασίες αφορούσαν την επισκευή μεταφορικών μέσων, την κατασκευή μεταλλικών προϊόντων και την παραγωγή ειδών ένδυσης.
Η μικρή απόσταση από τη Λευκωσία και οι καλές οδικές συνδέσεις βοήθησαν επίσης πολλούς κατοίκους να εργάζονται ή να εμπορεύονται στην πρωτεύουσα.
Οδικές συνδέσεις
Ο Κοντεμένος βρισκόταν δίπλα στον δρόμο Λευκωσίας–Μύρτου–Κερύνειας. Προς τα βορειοανατολικά συνδεόταν με τη Λάρνακα της Λαπήθου, προς τα βορειοδυτικά με την Καμπυλή και τον Ασώματο και προς τα νοτιοανατολικά με τη Σκυλλούρα και από εκεί με τη Λευκωσία.
Αυτή η θέση εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τη σταθερή πληθυσμιακή ανάπτυξη του χωριού από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι το 1974.
Ονομασία και μεσαιωνική ιστορία
Ο Κοντεμένος υπήρχε ήδη κατά τη Φραγκοκρατία και εμφανίζεται σε παλιούς χάρτες με την ονομασία Codomeno. Η ονομασία θεωρείται πιθανότατα παλαιότερη, ίσως βυζαντινής προέλευσης, και πιθανόν αλλοιώθηκε κατά τη φραγκική περίοδο.
Διάφορες λαϊκές ερμηνείες προσπάθησαν να συνδέσουν το όνομα με κάποιον υποτιθέμενο «Κόντε Μενέο» ή «Κόμη Δομήνικο», χωρίς ιστορική τεκμηρίωση. Άλλη παράδοση υποστήριζε ότι το χωριό ιδρύθηκε από βοσκούς της Κοντέας, όμως η ερμηνεία αυτή θεωρείται προβληματική, καθώς ο Κοντεμένος φαίνεται να είναι παλαιότερος από την Κοντέα.
Η ασφαλέστερη εκτίμηση είναι ότι ο οικισμός έχει ρίζες τουλάχιστον στους βυζαντινούς ή πρώιμους μεσαιωνικούς χρόνους.
Εκκλησίες και μοναστήρια
Η κύρια εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Σύμφωνα με την Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας, ο ναός κτίστηκε το 1841 ως μεγάλος μονόχωρος ναός. Μετά το 1974 βρέθηκε μέσα σε στρατιωτικά ελεγχόμενη περιοχή και έχει καταγραφεί ότι χρησιμοποιήθηκε ως κοιτώνας από τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις.
Στην εκκλησιαστική κληρονομιά του Κοντεμένου περιλαμβάνονταν επίσης τα μοναστήρια ή ξωκλήσια του Προφήτη Ηλία και του Αγίου Γεωργίου. Η ύπαρξη αυτών των μνημείων επιβεβαιώνει τη σημαντική θέση που είχε η θρησκευτική ζωή στην καθημερινότητα της κοινότητας.
Εκπαίδευση και φιλομάθεια
Ο Κοντεμένος ήταν γνωστός για την ιδιαίτερη έμφαση που έδιναν οι κάτοικοί του στην εκπαίδευση. Τοπικές και ιστορικές πηγές χαρακτηρίζουν τους Κοντεμενιώτες φιλομαθείς και φιλοπρόοδους.
Πριν ακόμη από την έναρξη της βρετανικής διοίκησης λειτουργούσε ιδιωτικό σχολείο «κοινών γραμμάτων». Ένας από τους πρώτους γνωστούς δασκάλους ήταν ο ντόπιος Κυπριανός Ελευθερίου, ο οποίος δίδασκε στο σπίτι του και, κατά τις περιόδους των γεωργικών εργασιών, ακόμη και στα χωράφια.
Άλλες πηγές αναφέρουν τον ιερέα Χριστόδουλο Πρωτοπαπά από το Αγριδάκι ως δάσκαλο περίπου το 1850. Το 1870 ιδρύθηκε το πρώτο δημόσιο σχολείο του χωριού, με κόστος 3.000 γρόσια, ενώ νέο σχολείο δημιουργήθηκε το 1880. Το παλιότερο σχολικό κτίριο χρησιμοποιήθηκε μέχρι το 1921.
Η ύπαρξη οργανωμένης εκπαίδευσης ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα αποτελεί σημαντική ένδειξη του μορφωτικού επιπέδου και της κοινωνικής οργάνωσης της κοινότητας.
Η δολοφονία των οκτώ Κοντεμενιωτών το 1958
Μία από τις πιο τραγικές στιγμές στην ιστορία της κοινότητας σημειώθηκε στις 12 Ιουνίου 1958.
Οκτώ Ελληνοκύπριοι κάτοικοι του Κοντεμένου δολοφονήθηκαν σε ενέδρα στην περιοχή του Κιόνελι, σε μια περίοδο έντονης διακοινοτικής βίας στην Κύπρο. Το γεγονός έχει καταγραφεί τόσο σε ιστορικές μελέτες όσο και σε κινηματογραφικό αρχειακό υλικό της εποχής.
Η κηδεία των θυμάτων στον Κοντεμένο αποτέλεσε μεγάλο γεγονός για την κοινότητα και διασώζεται σε αρχειακά κινηματογραφικά πλάνα του Ψηφιακού Ηρόδοτου.
Η μνήμη των οκτώ κατοίκων εξακολουθεί να τιμάται από την εκτοπισμένη κοινότητα.
Πληθυσμιακή εξέλιξη
Ο πληθυσμός του Κοντεμένου αυξήθηκε σημαντικά από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το 1974:
1881: 270 κάτοικοι
1891: 311
1901: 369
1911: 365
1921: 439
1931: 558
1946: 637
1960: 831
1973: 839
Η αύξηση αυτή αντανακλά την εύφορη γη, την ισχυρή κτηνοτροφική οικονομία, την καλή συγκοινωνιακή θέση και τη σχετικά μικρή απόσταση από τη Λευκωσία.
Η τουρκική εισβολή του 1974
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974, ο Κοντεμένος βομβαρδίστηκε και οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί του εκτοπίστηκαν. Από τότε το χωριό βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η περιοχή χρησιμοποιήθηκε σε σημαντικό βαθμό για στρατιωτικούς σκοπούς, και μεταγενέστερες πηγές καταγράφουν τον ίδιο τον οικισμό ως χώρο με ισχυρή τουρκική στρατιωτική παρουσία. Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ παρέμεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα απροσπέλαστη επειδή βρισκόταν εντός στρατιωτικού χώρου.
Μεταγενέστερη κατοίκηση
Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus καταγράφει ότι μετά το 1974 στο χωριό εγκαταστάθηκαν κυρίως έποικοι από την Τουρκία. Η αναφορά αυτή αφορά τη μεταβολή του πληθυσμιακού χαρακτήρα του χωριού μετά τον εκτοπισμό των Ελληνοκυπρίων κατοίκων.
Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει πραγματοποιήσει μεταγενέστερη επίσημη απογραφή στο χωριό, καθώς η περιοχή δεν βρίσκεται υπό τον αποτελεσματικό της έλεγχο.
Η εκτοπισμένη κοινότητα
Οι νόμιμοι κάτοικοι και οι απόγονοί τους διατηρούν οργανωμένη κοινότητα στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας και συνεχίζουν να διατηρούν τη μνήμη του χωριού, των εκκλησιών, των σχολείων, των αγροτικών παραδόσεων και των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στους αγώνες της Κύπρου.
Η Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας εξακολουθεί να καταγράφει τον Κοντεμένο ως κοινότητα της επαρχίας Κερύνειας και να διατηρεί πληροφορίες για την ιστορία και τα μνημεία του.
Ιστορική και πολιτιστική σημασία
Ο Κοντεμένος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ακμαίας αγροτικής κοινότητας της επαρχίας Κερύνειας πριν από το 1974. Η μεγάλη κτηνοτροφική παραγωγή, η ισχυρή εκπαιδευτική παράδοση, η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, τα μοναστήρια, η συνεχής πληθυσμιακή ανάπτυξη και τα δραματικά γεγονότα του 1958 και του 1974 αποτελούν βασικά κεφάλαια της ιστορίας του.
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης τραβήχτηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στις 12 Σεπτεμβρίου 2016 και αποτελούν μέρος της φωτογραφικής τεκμηρίωσης του Biodiversity of Cyprus για τις κατεχόμενες κοινότητες και την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου.
Στοιχεία Κοντεμένου
Ονομασία: Κοντεμένος
Επαρχία: Κερύνεια
Χώρα: Κυπριακή Δημοκρατία
Κατάσταση: Κατεχόμενη κοινότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974
Προ του 1974 χαρακτήρας: Αμιγώς ελληνοκυπριακό χωριό
Απόσταση από Κερύνεια: περίπου 35 χλμ. νοτιοδυτικά
Μέσο υψόμετρο: περίπου 220 μ.
Μέγιστο υψόμετρο κοντά στα νότια όρια: περίπου 300 μ.
Μέση ετήσια βροχόπτωση: περίπου 400 mm
Κύριος υδρογραφικός σχηματισμός: μικροί παραπόταμοι του ποταμού Αλουπού
Κύριες παραδοσιακές καλλιέργειες: σιτάρι, κριθάρι, κτηνοτροφικά φυτά, κουκιά, καρπούζια, πεπόνια, λουβί, βαμβάκι, σησάμι, αραβόσιτος, λινόσπορος, χαρουπιές
Κτηνοτροφία το 1973: 1.401 πρόβατα, 1.499 κατσίκες, 4.411 πουλερικά
Κτηνοτρόφοι το 1973: 133
Μεσαιωνική μορφή ονομασίας: Codomeno
Κύρια εκκλησία: Αρχάγγελος Μιχαήλ
Χρονολογία ανέγερσης εκκλησίας: 1841
Άλλα θρησκευτικά μνημεία: Προφήτης Ηλίας, Άγιος Γεώργιος
Πρώιμη οργανωμένη εκπαίδευση: τουλάχιστον από τα μέσα του 19ου αιώνα
Πρώτο δημόσιο σχολείο: 1870
Δολοφονία οκτώ Κοντεμενιωτών: 12/6/1958
Πληθυσμός 1881: 270
Πληθυσμός 1891: 311
Πληθυσμός 1901: 369
Πληθυσμός 1911: 365
Πληθυσμός 1921: 439
Πληθυσμός 1931: 558
Πληθυσμός 1946: 637
Πληθυσμός 1960: 831
Πληθυσμός 1973: 839
Συντεταγμένες κέντρου χωριού: 35.270833° N, 33.125000° E
Google Maps: https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.270833%2C33.125000
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 12/9/2016
Τοποθεσία φωτογραφιών: Κοντεμένος, επαρχία Κερύνειας
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Το κατεχόμενο χωριό Κοντεμένος. Αρχική ανάρτηση, ιστορικά, γεωγραφικά, οικονομικά στοιχεία και φωτογραφική καταγραφή της 12/9/2016.
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου. Ο Κοντεμένος περιλαμβάνεται στον οργανωμένο κατάλογο των κατεχόμενων κοινοτήτων.
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια – Polignosi, Κοντεμένος. Γεωγραφία, ιστορία, ονομασία και πλήρης πληθυσμιακή εξέλιξη.
Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας – Κοντεμένος. Στοιχεία για γεωργία, κτηνοτροφία, εκκλησία Αρχαγγέλου Μιχαήλ και θρησκευτικά μνημεία.
Κυπριακή Δημοκρατία – Ετήσιο εθνικό μνημόσυνο Κοντεμενιωτών. Επίσημη αναφορά στην ιστορική κοινότητα, στην εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και στα μοναστήρια του Προφήτη Ηλία και Αγίου Γεωργίου.
Ψηφιακός Ηρόδοτος – Κοντεμένος, κηδεία δολοφονηθέντων, 1958. Αρχειακό κινηματογραφικό υλικό για τα γεγονότα του Ιουνίου 1958.
GeoNames / National Geospatial-Intelligence Agency – Kontemenos. Συντεταγμένες του οικισμού.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – KONTEMENOS, 12 SEPTEMBER 2016
Kontemenos
Kontemenos is an occupied village of Kyrenia District, approximately 35 km southwest of the town of Kyrenia. Before the Turkish invasion of 1974 it was an entirely Greek Cypriot community and one of the larger settlements of Kyrenia District. In 1973 it had 839 inhabitants.
The village lies on the southern foothills of the western Kyrenia mountain range, close to the administrative boundary between Kyrenia and Nicosia districts. Its position on the old Nicosia–Myrtou–Kyrenia road contributed significantly to its development.
Geography and landscape
Kontemenos stands at an average elevation of about 220 m, rising to around 300 m near its southern administrative boundary. Differential erosion of harder and softer rocks produced a gently rolling landscape of low hills and shallow depressions.
The area is crossed by small tributaries of the Aloupou River and receives an average annual rainfall of approximately 400 mm.
Agriculture and livestock
Before 1974, agriculture and animal husbandry formed the basis of the local economy. Principal crops included wheat, barley, fodder crops and some carob trees, together with broad beans, dry-farmed watermelons and melons, black-eyed peas, cotton, sesame, maize and flax in earlier periods.
Livestock farming was particularly important. In 1973, 133 livestock farmers kept 1,401 sheep, 1,499 goats and 4,411 poultry, while cattle and pigs were also raised.
Name and medieval history
Kontemenos existed during the Frankish period and appears on old maps as Codomeno. The name is probably older, perhaps Byzantine, and may have been altered during Frankish rule.
Several folk explanations connect the name with hypothetical counts or with settlers from Kontea, but these interpretations are not securely supported. The settlement itself appears to be older than Kontea.
Churches and monasteries
The principal church is dedicated to Archangel Michael. According to the Union of Communities of Kyrenia District, it was built in 1841 as a large single-aisled church. After 1974 it was enclosed within a military-controlled area and was recorded as being used as sleeping quarters by Turkish military forces.
Other important religious monuments associated with Kontemenos include the monasteries or chapels of Prophet Elias and Agios Georgios.
Education
Kontemenos was known for the strong emphasis its inhabitants placed on education. An organised school tradition existed before British rule, and sources record teachers working in the village by the mid-nineteenth century.
The first public school was established in 1870, while a new school followed in 1880. The earlier school building remained in use until 1921.
The killing of eight Kontemenos villagers in 1958
On 12 June 1958, eight Greek Cypriot residents of Kontemenos were killed in an ambush near Kioneli during a period of intense intercommunal violence. The event is preserved in both historical studies and contemporary film footage.
Archival footage of the funeral procession survives in the Digital Herodotus collection.
Population history
1881: 270
1891: 311
1901: 369
1911: 365
1921: 439
1931: 558
1946: 637
1960: 831
1973: 839
The Turkish invasion of 1974
Kontemenos was bombed during the Turkish invasion of 1974, and its Greek Cypriot population was displaced. The village has since remained within the occupied part of the Republic of Cyprus.
Large parts of the area were subsequently used for military purposes, and the Church of Archangel Michael remained inaccessible for many years because it was situated within a military-controlled zone.
The original Biodiversity of Cyprus article records that the post-1974 population consisted mainly of settlers from Turkey.
The displaced community
The lawful inhabitants and their descendants continue to maintain an organised community in the government-controlled areas of the Republic of Cyprus. The history of the village, its church, schools, agricultural traditions and those who lost their lives in Cyprus' conflicts remain central to the identity of the displaced Kontemenos community.
Kontemenos details
Name: Kontemenos
District: Kyrenia
Country: Republic of Cyprus
Status: Occupied community of the Republic of Cyprus since 1974
Pre-1974 character: Entirely Greek Cypriot village
Distance from Kyrenia: approximately 35 km southwest
Average elevation: approximately 220 m
Average annual rainfall: approximately 400 mm
Principal church: Archangel Michael
Date of construction of church: 1841
Other religious monuments: Prophet Elias, Agios Georgios
First public school: 1870
Killing of eight villagers: 12 June 1958
Population 1881: 270
Population 1891: 311
Population 1901: 369
Population 1911: 365
Population 1921: 439
Population 1931: 558
Population 1946: 637
Population 1960: 831
Population 1973: 839
Village-centre coordinates: 35.270833° N, 33.125000° E
Google Maps: https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.270833%2C33.125000
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 12 September 2016
Photograph location: Kontemenos, Kyrenia District
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – The occupied village of Kontemenos. Original post and photographic record, 12 September 2016.
Biodiversity of Cyprus – List of Municipalities and Communities of Cyprus.
Great Cyprus Encyclopaedia – Polignosi, Kontemenos. Geography, history, name and population.
Union of Communities of Kyrenia District – Kontemenos. Agriculture, livestock farming, Church of Archangel Michael and religious heritage.
Republic of Cyprus – Annual memorial of the fallen people of Kontemenos. Official information on the community and its religious monuments.
Digital Herodotus – Kontemenos, funeral of murdered villagers, 1958. Archival film documentation.
GeoNames / National Geospatial-Intelligence Agency – Kontemenos. Village coordinates.
.
