Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Το ξωκλήσι του Αγίου Νικολάου στο Ριζοκάρπασο
Το μικρό ξωκλήσι του Αγίου Νικολάου βρίσκεται στις νότιες ακτές του Ριζοκαρπάσου, στη χερσόνησο της Καρπασίας, στην επαρχία Αμμοχώστου. Η περιοχή βρίσκεται σήμερα στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παρόλο που ο σημερινός ναΐσκος είναι σχετικά νεότερος, η ιστορία του τόπου είναι πολύ παλαιότερη. Η ονομασία Άγιος Νικόλαος δεν αφορά μόνο το ξωκλήσι, αλλά και παλαιό παράκτιο τοπωνύμιο και αγκυροβόλιο της περιοχής, γεγονός που συνδέει το σημείο με τη μακραίωνη ναυτική ιστορία της Καρπασίας.
Θέση
Ο Άγιος Νικόλαος βρίσκεται στη νότια ακτή του Ριζοκαρπάσου, στον δρόμο που οδηγεί ανατολικά προς τη Μονή του Αποστόλου Ανδρέα. Σύμφωνα με την ιστορική έρευνα για τα τοπωνύμια της περιοχής, το αγκυροβόλιο βρίσκεται μετά τις Χελώνες και το τοπωνύμιο Λιβάδι.
Η συγκεκριμένη θέση είναι χαρακτηριστική της νότιας ακτογραμμής της Καρπασίας, όπου μικροί όρμοι και φυσικά αγκυροβόλια χρησιμοποιούνταν επί αιώνες από πλοιάρια και κατοίκους της περιοχής.
Η χαρτογραφική καταγραφή του ναού δίνει συντεταγμένες περίπου:
35.60436° N, 34.44208° E
και υψόμετρο περίπου 10 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Google Maps – Άγιος Νικόλαος Ριζοκαρπάσου
Το παλαιό τοπωνύμιο Άγιος Νικόλαος
Η μεγαλύτερη ιστορική αξία του χώρου βρίσκεται στο γεγονός ότι η ονομασία Άγιος Νικόλαος τεκμηριώνεται ήδη κατά τη Βενετοκρατία.
Η ιστορική έρευνα της Νάσας Παταπίου αναφέρει ότι το αγκυροβόλιο του Αγίου Νικολάου μνημονεύεται το 1557 από τον Leonardo Donà, Βενετό ευγενή που αργότερα έγινε δόγης της Βενετίας.
Αυτό σημαίνει ότι το τοπωνύμιο ήταν ήδη καθιερωμένο τουλάχιστον κατά τον 16ο αιώνα και πιθανότατα είχε ακόμη παλαιότερη προέλευση.
Η παρουσία ονόματος αγίου σε παράκτιο αγκυροβόλιο δεν είναι ασυνήθιστη στον ελληνικό και ανατολικομεσογειακό χώρο. Ο Άγιος Νικόλαος, επίσκοπος Μύρων της Λυκίας, τιμάται ιδιαίτερα ως προστάτης των ναυτικών και των ανθρώπων της θάλασσας. Στην περίπτωση του Ριζοκαρπάσου, όμως, δεν διαθέτουμε μέχρι σήμερα τεκμήριο που να αποδεικνύει πότε ακριβώς δόθηκε η ονομασία στο συγκεκριμένο αγκυροβόλιο.
Ένας πιθανός παλαιότερος βυζαντινός ναός
Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη ιστορική έρευνα για τα τοπωνύμια του Ριζοκαρπάσου, στον χώρο φαίνεται ότι υπήρχε μικρός βυζαντινός ναός. Πριν ανεγερθεί ο σημερινός ναΐσκος υπήρχε ένα πρόχειρο οικοδόμημα στο οποίο οι προσκυνητές άναβαν κεριά.
Η πληροφορία είναι σημαντική, αλλά πρέπει να διατυπώνεται με προσοχή. Δεν έχουμε μέχρι σήμερα δημοσιευμένη αρχαιολογική ανασκαφή που να μας επιτρέπει να προσδιορίσουμε με βεβαιότητα τη μορφή, τις διαστάσεις ή την ακριβή χρονολογία του παλαιού ναού.
Επομένως, δεν είναι σωστό να αποδώσουμε στον σημερινό ναό βυζαντινή χρονολόγηση. Βυζαντινά θεωρούνται τα ίχνη ή η παράδοση παλαιότερου ναού στον ίδιο χώρο, ενώ το υπάρχον ξωκλήσι είναι οικοδόμημα του 20ού αιώνα.
Η ανοικοδόμηση του 1963
Ο σημερινός μικρός ναός του Αγίου Νικολάου οικοδομήθηκε το 1963.
Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, κατασκευάστηκε με δαπάνες Ριζοκαρπασίτη, χωρίς όμως η συγκεκριμένη δημοσιευμένη πηγή να αναφέρει το όνομά του.
Η ανέγερσή του φαίνεται ότι αποτέλεσε ουσιαστικά συνέχιση μιας πολύ παλαιότερης λατρευτικής παράδοσης του χώρου. Το γεγονός ότι πριν από το 1963 οι προσκυνητές εξακολουθούσαν να πηγαίνουν εκεί και να ανάβουν κεριά δείχνει ότι η μνήμη της παλαιότερης εκκλησίας και η σύνδεση της περιοχής με τον Άγιο Νικόλαο είχαν επιβιώσει.
Το αγκυροβόλιο και η ναυτική ιστορία της περιοχής
Η θέση του ξωκλησιού δίπλα σε παλαιό αγκυροβόλιο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η νότια ακτογραμμή του Ριζοκαρπάσου διέθετε αρκετά σημεία όπου μπορούσαν να προσεγγίσουν μικρά πλοία. Σε μικρή σχετικά απόσταση βρίσκεται και το ιστορικό αγκυροβόλιο Χελώνες, το οποίο αναφέρεται σε μεσαιωνικές πηγές.
Ο χρονικογράφος Γεώργιος Βουστρώνιος αναφέρει πειρατική επιδρομή στην περιοχή των Χελωνών το 1449, ενώ η ίδια θέση εμφανίζεται σε μεταγενέστερες ιστορικές μαρτυρίες. Κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας χρησιμοποιούνταν επίσης για τη θαλάσσια μεταφορά προϊόντων προς την Αμμόχωστο.
Μέσα σε αυτό το δίκτυο μικρών παράκτιων αγκυροβολίων πρέπει να εξεταστεί και ο Άγιος Νικόλαος.
Ο Άγιος Νικόλαος και οι ναυτικοί
Η αφιέρωση ενός μικρού ναού σε παράκτια θέση στον Άγιο Νικόλαο είναι ιδιαίτερα ταιριαστή με τη μακρά χριστιανική παράδοση της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο Άγιος Νικόλαος θεωρείται προστάτης των ναυτικών και πολλές εκκλησίες και ξωκλήσια αφιερωμένα σε αυτόν βρίσκονται κοντά σε λιμάνια, όρμους και ακτές.
Στο Ριζοκάρπασο η σχέση είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, επειδή το ίδιο το ιστορικό τοπωνύμιο αφορά αγκυροβόλιο. Παρόλα αυτά, δεν έχουμε τεκμηριωμένη πηγή που να αναφέρει ότι ο συγκεκριμένος ναός ιδρύθηκε ειδικά από ναυτικούς ή για την εξυπηρέτηση πλοίων και επομένως δεν πρέπει να το παρουσιάσουμε ως βεβαιότητα.
Ένα από τα πολλά χριστιανικά μνημεία του Ριζοκαρπάσου
Το Ριζοκάρπασο διαθέτει εξαιρετικά μεγάλο αριθμό εκκλησιών, ξωκλησιών, μοναστηριών και ερειπωμένων βυζαντινών και μεσαιωνικών μνημείων.
Στον δημοσιευμένο χάρτη των Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation καταγράφονται για το Ριζοκάρπασο, μεταξύ πολλών άλλων, η Παναγία Συκάδα, η Παναγία Δαφνώντα, ο Άγιος Γεώργιος, η Παναγία Ελεούσα, ο Άγιος Συνέσιος, η Αγία Μαρίνα, η Αγία Αθανασία, οι Ασώματοι, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, η Αγία Τριάδα, η Αγία Μαύρη, ο Άγιος Φίλων, ο Άγιος Νικόλαος, οι Πέντε Άγιοι και η Μονή του Αποστόλου Ανδρέα. Ο Άγιος Νικόλαος καταγράφεται συγκεκριμένα ως “Chapel Agios Nicolaos, Rizokarpaso”, αριθμός 346.
Η πυκνότητα αυτή των χριστιανικών μνημείων αποτυπώνει τη μεγάλη ιστορική διάρκεια της κατοίκησης και της θρησκευτικής ζωής της Καρπασίας.
Το Ριζοκάρπασο μετά το 1974
Το Ριζοκάρπασο και ολόκληρη η περιοχή όπου βρίσκεται το ξωκλήσι τελούν υπό τουρκική κατοχή από το 1974. Η γεωγραφική και διοικητική θέση του Ριζοκαρπάσου στην επαρχία Αμμοχώστου της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει σαφής στις επίσημες και χαρτογραφικές καταγραφές.
Η περιοχή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή στο Ριζοκάρπασο παρέμεινε μετά την εισβολή αριθμός εγκλωβισμένων Ελληνοκυπρίων, με αποτέλεσμα ο τόπος να διατηρήσει έναν ιδιαίτερο δεσμό με την προ του 1974 κοινωνική και θρησκευτική του ζωή.
Σημερινή σημασία
Ο Άγιος Νικόλαος μπορεί να είναι ένας μικρός και σχετικά απλός ναΐσκος, αλλά ο χώρος στον οποίο βρίσκεται έχει ιστορία πολλών αιώνων.
Η σημερινή κατασκευή ανάγεται μόλις στο 1963, όμως πίσω από αυτήν βρίσκεται ένα πολύ παλαιότερο τοπωνύμιο, ένα ιστορικό αγκυροβόλιο που τεκμηριώνεται τουλάχιστον από το 1557, καθώς και η ένδειξη ύπαρξης παλαιότερου βυζαντινού ναού και συνεχούς λαϊκής λατρείας στον χώρο.
Με αυτόν τον τρόπο το ξωκλήσι αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στη μακραίωνη θρησκευτική και πολιτιστική ιστορία του Ριζοκαρπάσου και της χερσονήσου της Καρπασίας.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Ξωκλήσι Αγίου Νικολάου
Αφιέρωση: Άγιος Νικόλαος
Τύπος μνημείου: Ορθόδοξο χριστιανικό ξωκλήσι
Τοποθεσία: Νότια ακτή Ριζοκαρπάσου, χερσόνησος Καρπασίας
Επαρχία: Αμμόχωστος
Χώρα: Κυπριακή Δημοκρατία – Κύπρος
Κατάσταση περιοχής: Κατεχόμενη από το 1974
Σημερινός ναός: Κτίστηκε το 1963
Παλαιότερη λατρευτική παρουσία: Ενδείξεις μικρού βυζαντινού ναού στον χώρο
Ιστορική αναφορά τοπωνυμίου/αγκυροβολίου: 1557
Ιστορική πηγή: Leonardo Donà
Συντεταγμένες: 35.60436° N, 34.44208° E
Υψόμετρο: περίπου 10 μ.
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – αρχική ανάρτηση: Εξωκλήσι Άγιος Νικόλαος στο Ριζοκάρπασο
Νάσα Παταπίου – Ιστορία και προφορική παράδοση για τοπωνύμια του Ριζοκαρπάσου, Παράθυρο / Πολίτης
Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation – χάρτης χριστιανικών μνημείων
Χαρτογραφική καταγραφή Αγίου Νικολάου – συντεταγμένες
Text by George Konstantinou.
The Chapel of Agios Nikolaos at Rizokarpaso
The small Chapel of Agios Nikolaos stands on the southern coast of Rizokarpaso, on the Karpasia Peninsula in Famagusta District. The area is today within the occupied part of the Republic of Cyprus.
Although the present chapel is relatively modern, the history of the site is much older. The name Agios Nikolaos applies not only to the chapel but also to an old coastal locality and anchorage, linking the site with the centuries-old maritime history of Karpasia.
Location
Agios Nikolaos lies on the southern coast of Rizokarpaso, along the road leading eastwards towards the Monastery of Apostolos Andreas. Historical research into the place-names of Rizokarpaso places the anchorage beyond Chelones and the locality known as Livadi.
The recorded coordinates of the chapel are approximately:
35.60436° N, 34.44208° E
at an elevation of about 10 metres above sea level.
Google Maps – Agios Nikolaos, Rizokarpaso
The old place-name of Agios Nikolaos
One of the most important historical aspects of the site is that the name Agios Nikolaos was already documented during the Venetian period.
Research by Nasa Patapiou records that the anchorage of Agios Nikolaos was mentioned in 1557 by Leonardo Donà, a Venetian nobleman who later became Doge of Venice.
The evidence demonstrates that the place-name was already well established in the sixteenth century and may have been considerably older.
Evidence of an earlier Byzantine chapel
Published historical research indicates that a small Byzantine church appears to have existed at the site. Before construction of the present chapel, there was a simple structure where pilgrims continued to light candles.
This information must be treated carefully. No published archaeological excavation has been located that would allow the original church to be securely dated or its architectural form reconstructed.
The present chapel itself should therefore not be described as Byzantine. The Byzantine attribution concerns evidence for an earlier religious structure at the same site.
Construction of the present chapel in 1963
The small chapel visible today was built in 1963.
According to the historical account, its construction was financed by a man from Rizokarpaso, although the published source does not identify him by name.
Its construction effectively continued a much older devotional tradition. The fact that people were still visiting the site and lighting candles before the modern chapel was erected indicates that the religious association of the locality with Agios Nikolaos had survived for generations.
The anchorage and maritime history
The location of the chapel beside an old anchorage is particularly significant.
Several small landing places existed along the southern coast of Rizokarpaso. Nearby Chelones was itself an important historic anchorage. Medieval sources refer to maritime activity and raids there, and during British rule the anchorage was also used for transporting agricultural produce by sea towards Famagusta.
Agios Nikolaos must be considered within this wider network of small coastal anchorages that connected Karpasia with the rest of Cyprus and the eastern Mediterranean.
Agios Nikolaos and seafarers
The dedication is especially appropriate for a coastal religious site.
Saint Nicholas, Bishop of Myra in Lycia, has for centuries been venerated as the protector of sailors and people travelling by sea.
In the case of Rizokarpaso, this association is particularly interesting because the historic place-name itself refers to an anchorage. Nevertheless, there is no secure documentary evidence that the specific chapel was originally founded by sailors, so such a conclusion should not be presented as established fact.
One of the many Christian monuments of Rizokarpaso
Rizokarpaso possesses an exceptional concentration of churches, chapels, monasteries and ruined Byzantine and medieval religious sites.
The published map Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation records numerous monuments at Rizokarpaso, including Panagia Sykada, Panagia Daphonta, Agios Georgios, Panagia Eleousa, Agios Synesios, Agia Marina, Agia Athanasia, Asomaton, Archangelos Michael, Agia Triada, Agia Mavri, Agios Filonas, Agios Nikolaos, Agioi Pente and the Monastery of Apostolos Andreas. Agios Nikolaos is specifically listed as “Chapel Agios Nicolaos, Rizokarpaso”, No. 346.
This concentration of religious monuments reflects the long history of settlement and Christian life on the Karpasia Peninsula.
Rizokarpaso after 1974
Rizokarpaso and the area surrounding the chapel have been under Turkish occupation since 1974. Rizokarpaso remains geographically and administratively within Famagusta District of the Republic of Cyprus.
The town has particular historical and social importance because a number of Greek Cypriot enclaved residents remained there after the invasion, preserving a direct link with the religious and communal life of the area before 1974.
Historical importance of the site
The present Agios Nikolaos chapel is a modest twentieth-century building, but the location itself preserves a much deeper history.
The existing chapel dates from 1963, while the coastal place-name and anchorage are documented at least as early as 1557. Evidence also points to an earlier small Byzantine church and to the continuation of local devotional practices before the modern chapel was built.
The site therefore forms another valuable part of the long religious, maritime and cultural history of Rizokarpaso and the Karpasia Peninsula.
Classification
Name: Chapel of Agios Nikolaos
Dedication: Saint Nicholas
Monument type: Orthodox Christian chapel
Location: Southern coast of Rizokarpaso, Karpasia Peninsula
District: Famagusta
Country: Republic of Cyprus – Cyprus
Status of area: Occupied since 1974
Present chapel: Built in 1963
Earlier religious presence: Evidence of a small Byzantine church at the site
Earliest documented reference to the place-name/anchorage: 1557
Historical source: Leonardo Donà
Coordinates: 35.60436° N, 34.44208° E
Elevation: approximately 10 m
Sources
Biodiversity of Cyprus – original Agios Nikolaos, Rizokarpaso post
Nasa Patapiou – History and oral tradition of Rizokarpaso place-names, Parathyro / Politis
Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation
Map record and coordinates for Agios Nikolaos, Rizokarpaso
Άρα τελικά είχε πολύ χρήσιμη πληροφορία: 1963 ο σημερινός ναός, πιθανός παλαιότερος βυζαντινός ναός, και τεκμηριωμένο αγκυροβόλιο Άγιος Νικόλαος ήδη από το 1557. Δεν έβαλα φωτογράφο ή ημερομηνία επειδή δεν μπόρεσα να τα επιβεβαιώσω με ασφάλεια από την παλιά ανάρτηση.
No comments:
Post a Comment