Below in English

Κείμενο και βίντεο: Γιώργος Κωνσταντίνου.

Το Φράγμα Άχνας, στην επαρχία Αμμοχώστου, αποτελεί έναν από τους σημαντικούς υγροτόπους της Κύπρου για τα υδρόβια και μεταναστευτικά πουλιά. Ανάμεσα στα είδη που αναπαράγονται στην περιοχή βρίσκεται η Πελλοκατερίνα – Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus), ένα χαρακτηριστικό παρυδάτιο που φωλιάζει στο έδαφος, συνήθως σε ανοικτές εκτάσεις κοντά στο νερό. Η BirdLife Cyprus αναφέρει συγκεκριμένα το Φράγμα Άχνας μεταξύ των περιοχών αναπαραγωγής του είδους στην Κύπρο.

Το βίντεο

Στο βίντεο φαίνεται ένα κοπάδι ζώων να κατεβαίνει στο Φράγμα Άχνας για να πιει νερό κατά την περίοδο αναπαραγωγής της Πελλοκατερίνας.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό όταν τα ζώα κινούνται στις χαμηλές, ανοικτές όχθες όπου τα πουλιά έχουν τις φωλιές τους. Η Πελλοκατερίνα δεν κατασκευάζει φωλιά πάνω σε δέντρα ή θάμνους. Γεννά τα αυγά της απευθείας στο έδαφος, σε μια μικρή κοιλότητα, με αποτέλεσμα οι φωλιές να είναι εξαιρετικά ευάλωτες σε οτιδήποτε διασχίζει ανεξέλεγκτα τις περιοχές φωλεοποίησης.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπως φαίνεται και στο βίντεο, πολλές φωλιές κινδυνεύουν να τσαλαπατηθούν από τα ζώα καθώς πλησιάζουν στο νερό.

Μια σημαντική περιοχή αναπαραγωγής

Η σημασία του Φράγματος Άχνας για την Πελλοκατερίνα δεν είναι θεωρητική. Επιστημονική μελέτη για την αναπαραγωγή του είδους στην Κύπρο κατέγραψε επανειλημμένα επιβεβαιωμένη αναπαραγωγή στο Φράγμα Άχνας κατά την περίοδο 2003–2009. Σε ορισμένα έτη καταγράφηκαν αρκετά αναπαραγόμενα ζευγάρια, ενώ για το 2005 αναφέρεται ότι οι περισσότερες προσπάθειες αναπαραγωγής απέτυχαν εξαιτίας ανθρώπινης όχλησης.

Η BirdLife Cyprus εξακολουθεί να αναγνωρίζει το Φράγμα Άχνας ως περιοχή όπου αναπαράγεται η Πελλοκατερίνα και ως σημαντικό σημείο για την παρατήρηση του είδους.

Οι φωλιές στο έδαφος είναι ιδιαίτερα ευάλωτες

Για ένα πουλί που φωλιάζει στο έδαφος, ακόμη και μια φαινομενικά απλή δραστηριότητα μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες όταν πραγματοποιείται μέσα στον χώρο αναπαραγωγής.

Τα αυγά της Πελλοκατερίνας έχουν χρωματισμό που τα καμουφλάρει εξαιρετικά καλά στο έδαφος. Αυτό τα προστατεύει από ορισμένους θηρευτές, αλλά ταυτόχρονα σημαίνει ότι μια φωλιά μπορεί πολύ εύκολα να περάσει απαρατήρητη από ανθρώπους ή ζώα.

Η όχληση αποτελεί γνωστή απειλή για τα εδαφόβια παρυδάτια της Κύπρου. Παρακολούθηση φωλιών από την BirdLife Cyprus με φωτοπαγίδες έχει καταγράψει εγκατάλειψη φωλιάς Πελλοκατερίνας λόγω όχλησης, καθώς και άλλες πιέσεις σε φωλιές παρυδάτιων.

Ανάγκη προστασίας κατά την αναπαραγωγική περίοδο

Το βίντεο αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί να δημιουργηθεί κίνδυνος για ένα είδος που επιλέγει τις όχθες ενός υγροτόπου για να αναπαραχθεί.

Η παρουσία κτηνοτροφικών ζώων γύρω από έναν υγρότοπο δεν είναι από μόνη της απαραίτητα ασύμβατη με την προστασία της φύσης. Κατά την περίοδο φωλεοποίησης όμως χρειάζεται σωστή διαχείριση, ώστε τα κοπάδια να μην περνούν μέσα από ενεργές περιοχές φωλεοποίησης και να αποφεύγεται η καταστροφή αυγών και φωλιών.

Η προστασία μικρών και συγκεκριμένων ζωνών αναπαραγωγής, η αποφυγή της όχλησης και ο έλεγχος της πρόσβασης κατά την κρίσιμη περίοδο μπορούν να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια επιτυχημένη και μια αποτυχημένη αναπαραγωγική χρονιά.

Η ίδια η έντονη φωνητική συμπεριφορά της Πελλοκατερίνας μπορεί να αποτελεί προειδοποίηση: σύμφωνα με την BirdLife Cyprus, όταν οι φωνές των πουλιών γίνονται ιδιαίτερα έντονες, αυτό συχνά υποδηλώνει όχληση ή απειλή κοντά στη φωλιά ή στους νεοσσούς.

Το Φράγμα Άχνας δεν είναι απλώς ένας ταμιευτήρας νερού. Είναι ένας ζωντανός υγρότοπος και σημαντικός χώρος αναπαραγωγής και ανάπαυσης για την ορνιθοπανίδα της Κύπρου. Η προστασία των φωλιών κατά την αναπαραγωγική περίοδο είναι απαραίτητη για να συνεχίσουν είδη όπως η Πελλοκατερίνα να αναπαράγονται με επιτυχία στην περιοχή.

Πηγές

BirdLife Cyprus – Spur-winged Lapwing / Πελλοκατερίνα

Game and Fauna Service – The Status and Breeding Population of the Spur-winged Lapwing in Cyprus

BirdLife Cyprus – Monitoring birds with camera traps

BirdLife Cyprus – Code of Good Practice

English

Text and video: George Konstantinou.

Achna Dam, in the Famagusta District, is an important wetland in Cyprus for waterbirds and migratory birds. Among the species breeding in the area is the Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus), a characteristic ground-nesting wader that usually breeds in open areas close to water. BirdLife Cyprus specifically lists Achna Dam among the breeding sites of the species in Cyprus.

The video

The video shows a herd of animals coming down to Achna Dam to drink during the breeding season of the Spur-winged Lapwing.

The situation becomes particularly serious when the animals move across the low, open shores where the birds have established their nests. The Spur-winged Lapwing does not nest in trees or bushes. Its eggs are laid directly on the ground, in a shallow scrape, making the nests extremely vulnerable to anything moving uncontrolled through the breeding areas.

In this case, as documented in the video, many nests are at risk of being trampled as the animals approach the water.

An important breeding area

The importance of Achna Dam for the Spur-winged Lapwing is well documented. A scientific study of the species' breeding population in Cyprus repeatedly recorded confirmed breeding at Achna Dam between 2003 and 2009. Several breeding pairs were recorded in some years, while in 2005 most breeding attempts at the site were reported to have failed because of human disturbance.

BirdLife Cyprus continues to identify Achna Dam as a breeding site for the Spur-winged Lapwing and an important location for observing the species.

Ground nests are particularly vulnerable

For a ground-nesting bird, even an apparently ordinary activity can have serious consequences when it takes place within its breeding area.

The eggs of the Spur-winged Lapwing are extremely well camouflaged against the ground. While this provides protection from some predators, it also means that nests can easily go unnoticed by people or animals.

Disturbance is a recognised threat to ground-nesting waders in Cyprus. Camera-trap monitoring by BirdLife Cyprus has documented a Spur-winged Lapwing nest being abandoned because of disturbance, as well as other pressures affecting the nests of breeding waders.

Protection during the breeding season

The video provides a clear example of how easily a threat can arise for a species that depends on exposed wetland shores for breeding.

The presence of livestock around a wetland is not necessarily incompatible with nature conservation. During the nesting season, however, appropriate management is essential, so that herds do not move through active nesting areas and eggs and nests are not destroyed by trampling.

Protecting small, clearly defined breeding zones, minimising disturbance and controlling access during the critical nesting period can make the difference between a successful and an unsuccessful breeding season.

The intense alarm calls of the Spur-winged Lapwing can themselves provide a warning. BirdLife Cyprus notes that when the birds become particularly vocal, this often indicates disturbance or a threat close to a nest or chicks.

Achna Dam is not simply a water reservoir. It is a living wetland and an important breeding and resting area for the birdlife of Cyprus. Protecting nesting sites during the breeding season is essential if species such as the Spur-winged Lapwing are to continue breeding successfully there.