Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Φωτογραφίες και βίντεο του George Konstantinou, 29 Απριλίου 2018
Η Επισκοπή της κοιλάδας της Έζουσας
Η Επισκοπή Πάφου, γνωστή και με την παραδοσιακή ονομασία Επισκοπή του Μωρού Νερού, είναι ένα μικρό χωριό της επαρχίας Πάφου. Είναι κτισμένο στη δυτική πλευρά της κοιλάδας του ποταμού Έζουσα, περίπου 11 έως 14 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της πόλης της Πάφου, ανάλογα με το σημείο από το οποίο υπολογίζεται η απόσταση.
Το χωριό βρίσκεται σε μια περιοχή με ιδιαίτερα εντυπωσιακό ανάγλυφο, όπου οι απότομοι βράχοι, οι χαράδρες, οι παραπόταμοι και η πυκνή βλάστηση δημιουργούν ένα τοπίο πολύ διαφορετικό από τις γειτονικές πεδινές περιοχές. Το χαρακτηριστικότερο φυσικό τοπόσημο είναι ο επιβλητικός Βράχος της Επισκοπής, ο οποίος δεσπόζει πάνω από τον οικισμό και την κοιλάδα της Έζουσας.
Η Επισκοπή Πάφου δεν πρέπει να συγχέεται με την Επισκοπή Λεμεσού ή με άλλους οικισμούς της Κύπρου που φέρουν την ίδια ονομασία. Επίσης, η παραδοσιακή ονομασία «Επισκοπή του Μωρού Νερού» δεν σημαίνει ότι το χωριό ταυτίζεται με το εγκαταλελειμμένο χωριό Μωρό Νερό, το οποίο αποτελεί διαφορετική τοποθεσία βορειότερα.
Η προέλευση της ονομασίας
Η ονομασία Επισκοπή συνδέεται με την εγκατάσταση επισκοπικής έδρας στην περιοχή. Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση που καταγράφει το Υφυπουργείο Τουρισμού, κατά τη Φραγκοκρατία ο Ορθόδοξος επίσκοπος Πάφου εγκαταστάθηκε στο χωριό, αφού προηγουμένως είχε μετακινήσει την έδρα του από την περιοχή της Πόλης Χρυσοχούς εξαιτίας των περιορισμών που επέβαλλαν οι Λατίνοι στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Πριν αποκτήσει την ονομασία Επισκοπή, το χωριό αναφέρεται ότι ήταν γνωστό ως «Κώμη». Η μετέπειτα παρουσία της επισκοπικής έδρας φαίνεται ότι έδωσε στον οικισμό τη σημερινή του ονομασία.
Η προσθήκη «του Μωρού Νερού» χρησιμοποιήθηκε για να διακρίνεται από τις άλλες Επισκοπές της Κύπρου. Η ακριβής προέλευση αυτής της ιδιαίτερης προσωνυμίας δεν είναι πλήρως τεκμηριωμένη και, επομένως, δεν πρέπει να συνδέεται αυθαίρετα με συγκεκριμένο γεγονός ή παράδοση.
Ο Βράχος της Επισκοπής
Ο Βράχος της Επισκοπής αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεωλογικά τοπόσημα της επαρχίας Πάφου. Ορθώνεται σχεδόν κατακόρυφα δίπλα στον οικισμό, δημιουργώντας μια επιβλητική εικόνα που είναι ορατή από μεγάλη απόσταση.
Στην αρχική ανάρτηση αναφέρεται ότι ο βράχος έχει ύψος περίπου 70 μέτρα και μήκος περίπου 250 μέτρα. Λόγω της απότομης μορφής και της θέσης του πάνω από την κοιλάδα έχει κατά καιρούς χαρακτηριστεί ως ένα από τα «Μετέωρα της Κύπρου».
Ο βράχος αποτελεί μέρος της πολύπλοκης γεωλογικής ιστορίας της περιοχής. Η διάβρωση από το νερό, η δράση του ποταμού και των παραποτάμων του, οι κατολισθήσεις και η μακροχρόνια αποσάθρωση των πετρωμάτων διαμόρφωσαν το σημερινό απότομο ανάγλυφο.
Εκτός από τη γεωλογική του αξία, προσφέρει θέσεις φωλιάσματος και ανάπαυσης σε πουλιά που χρησιμοποιούν τους βραχώδεις σχηματισμούς. Η περιοχή γύρω από τον βράχο χρειάζεται να διατηρείται ήσυχη, ιδιαίτερα κατά την αναπαραγωγική περίοδο των πουλιών.
Οι σεισμοί και οι κατολισθήσεις
Η γεωλογία της περιοχής επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και την ιστορική εξέλιξη του οικισμού. Κατά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1953, οι οποίοι έπληξαν πολλές κοινότητες της επαρχίας Πάφου, η Επισκοπή υπέστη σοβαρές ζημιές.
Οι ζημιές επιδεινώθηκαν από κατολισθήσεις, με αποτέλεσμα τμήμα του παλαιότερου οικισμού στα βόρεια να εγκαταλειφθεί. Αρκετοί κάτοικοι μετακινήθηκαν σε ασφαλέστερο σημείο νοτιότερα, κοντά στον κύριο δρόμο που οδηγεί προς την Πάφο.
Νέες κατολισθήσεις καταγράφηκαν μεταξύ 1961 και 1969, έπειτα από έντονες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις. Τα γεγονότα αυτά εξηγούν γιατί η σημερινή μορφή και διάταξη του χωριού διαφέρει από εκείνη του παλαιότερου οικισμού.
Ο Άγιος Ιλαρίων ο Μέγας
Η Επισκοπή συνδέεται στενά με την παράδοση του Αγίου Ιλαρίωνα του Μεγάλου, ενός από τους σημαντικότερους ασκητές των πρώτων χριστιανικών χρόνων. Σύμφωνα με την τοπική εκκλησιαστική παράδοση, ο Άγιος Ιλαρίων πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην περιοχή, επιλέγοντας ένα απομονωμένο σημείο κοντά στο χωριό για να ασκητέψει.
Πάνω στον μεγάλο βράχο βρίσκεται εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Ιλαρίωνα, από την οποία ο επισκέπτης μπορεί να δει μεγάλο μέρος της κοιλάδας της Έζουσας. Στην περιοχή υποδεικνύεται επίσης ο χώρος που συνδέεται παραδοσιακά με το ασκητικό κελί του αγίου.
Η θρησκευτική παράδοση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας της κοινότητας. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες που σχετίζονται με την ακριβή παραμονή και τις δραστηριότητες του αγίου στην περιοχή προέρχονται κυρίως από την εκκλησιαστική και τοπική παράδοση.
Η κοιλάδα του ποταμού Έζουσα
Η Επισκοπή βρίσκεται σε μία από τις ομορφότερες και οικολογικά σημαντικότερες κοιλάδες της επαρχίας Πάφου. Ο ποταμός Έζουσα και τα μικρότερα ρέματα που καταλήγουν σε αυτόν δημιούργησαν ένα μωσαϊκό από παραποτάμια βλάστηση, βραχώδεις πλαγιές, θαμνώνες, καλλιέργειες και υγρές κοιλότητες.
Η κοιλάδα της Έζουσας έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 λόγω της οικολογικής της αξίας. Η παρουσία νερού, έστω και με εποχικές διακυμάνσεις, επιτρέπει την ανάπτυξη μιας πλούσιας παραποτάμιας βλάστησης και δημιουργεί σημαντικά καταφύγια για πολλά είδη άγριας ζωής.
Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά φυτά της περιοχής περιλαμβάνονται ο ανατολικός πλάτανος (Platanus orientalis), η ανατολική σκλήθρα (Alnus orientalis), η πικροδάφνη (Nerium oleander), η τρεμιθιά (Pistacia terebinthus), η χαρουπιά (Ceratonia siliqua), η περνιά (Quercus coccifera) και το ενδημικό κυπριακό κυκλάμινο (Cyclamen cyprium).
Οι απότομοι βράχοι, τα δέντρα, οι θάμνοι, οι μικρές καλλιέργειες και οι υγρές θέσεις προσφέρουν ενδιαιτήματα σε πουλιά, θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια, έντομα και πολλά άλλα ασπόνδυλα.
Γεωργία και παραδοσιακό τοπίο
Η γεωργία υπήρξε για πολλές γενιές μία από τις βασικές δραστηριότητες των κατοίκων. Στην περιοχή καλλιεργήθηκαν αμπέλια, ελιές, χαρουπιές, αμυγδαλιές, δημητριακά και διάφορα οπωροφόρα δέντρα.
Η ύπαρξη του ποταμού και μικρότερων πηγών ή ρεμάτων επέτρεπε την ανάπτυξη καλλιεργειών σε σημεία όπου υπήρχε διαθέσιμο νερό. Οι ξερολιθιές, τα παλαιά μονοπάτια και τα υπολείμματα παραδοσιακών καλλιεργειών αποτελούν στοιχεία της μακρόχρονης ανθρώπινης παρουσίας στην κοιλάδα.
Η εγκατάλειψη πολλών καλλιεργειών και η μείωση του αγροτικού πληθυσμού άλλαξαν σταδιακά την εικόνα του τοπίου. Σε αρκετές θέσεις η φυσική βλάστηση επανήλθε, ενώ αλλού διατηρούνται ακόμη αμπέλια, ελαιώνες και μικρές οικογενειακές καλλιέργειες.
Η πληθυσμιακή εξέλιξη
Η Επισκοπή γνώρισε σημαντική πληθυσμιακή αύξηση κατά τα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας. Από 261 κατοίκους το 1881 έφτασε τους 726 κατοίκους το 1960, που αποτελεί τον υψηλότερο αριθμό στις διαθέσιμες ιστορικές απογραφές.
Ακολούθησε σταδιακή μείωση: 645 κάτοικοι το 1973, 603 το 1976, 487 το 1982, 257 το 1992 και 162 το 2001. Στην απογραφή του 2011 καταγράφηκαν 220 κάτοικοι, ενώ η απογραφή του 2021 κατέγραψε 205 κατοίκους.
Οι διακυμάνσεις αυτές συνδέονται με τη μετακίνηση των κατοίκων προς τις πόλεις, τις αλλαγές στην αγροτική οικονομία και τις γενικότερες κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές που επηρέασαν την κυπριακή ύπαιθρο.
Περιβαλλοντικό Κέντρο Ενημέρωσης
Στην κοινότητα λειτουργεί το Περιβαλλοντικό Κέντρο Ενημέρωσης Επισκοπής, το οποίο παρουσιάζει τη γεωλογία, τη χλωρίδα και την πανίδα της κοιλάδας της Έζουσας.
Το κέντρο περιλαμβάνει εκθεσιακούς χώρους, φωτογραφικό υλικό, διοράματα, συλλογές και ψηφιακές εφαρμογές. Περιβάλλεται επίσης από βοτανικό κήπο με χαρακτηριστικά, ενδημικά, σπάνια και βολβώδη φυτά της Κύπρου.
Η λειτουργία του έχει ιδιαίτερη σημασία για την περιβαλλοντική εκπαίδευση μαθητών, επισκεπτών και οργανωμένων ομάδων, καθώς βοηθά στην κατανόηση της αξίας της κοιλάδας και της ανάγκης προστασίας της.
Μονοπάτια της φύσης
Από την Επισκοπή ξεκινούν ή διέρχονται οργανωμένες διαδρομές μέσα στην κοιλάδα της Έζουσας. Το κυκλικό μονοπάτι της Έζουσας έχει μήκος περίπου 7,6 χιλιόμετρα και η ολοκλήρωσή του υπολογίζεται σε περίπου τρεις ώρες.
Η διαδρομή περνά μέσα από το παραποτάμιο οικοσύστημα, με πλατάνια και ανατολικές σκλήθρες να προσφέρουν σκιά σε αρκετά σημεία. Από τον Βράχο της Επισκοπής ανοίγεται πανοραμική θέα προς την κοιλάδα, το δάσος Πάφου και την οροσειρά του Τροόδους.
Οι επισκέπτες πρέπει να παραμένουν στα καθορισμένα μονοπάτια, να μην αφήνουν απορρίμματα, να μην κόβουν φυτά και να αποφεύγουν την πρόκληση θορύβου κοντά σε βράχους όπου μπορεί να φωλιάζουν πουλιά.
Πρόσβαση
Η Επισκοπή συνδέεται οδικά με την πόλη της Πάφου μέσω της διαδρομής που περνά από τα Κονιά και τη Μαραθούντα. Από τον κύριο κυκλικό κόμβο Πάφου–Λεμεσού ακολουθείται η έξοδος προς Κονιά και Επισκοπή και στη συνέχεια ο δρόμος Ε710.
Το χωριό συνδέεται επίσης με τις γειτονικές κοινότητες και αποτελεί κατάλληλο σημείο εκκίνησης για γνωριμία με την κοιλάδα της Έζουσας.
Συντεταγμένες και Google Maps
Οι ακόλουθες συντεταγμένες υποδεικνύουν το κέντρο του χωριού και όχι οποιοδήποτε ιδιωτικό υποστατικό:
Συντεταγμένες: 34.794722, 32.525556
Υψόμετρο οικισμού: περίπου 190 μέτρα
Google Maps: Επισκοπή Πάφου
Το Περιβαλλοντικό Κέντρο και η αφετηρία του κυκλικού μονοπατιού της Έζουσας βρίσκονται στις συντεταγμένες:
34.791653, 32.523179
Google Maps: Περιβαλλοντικό Κέντρο Επισκοπής
Γεωγραφική κατάταξη
- Επίσημη ονομασία: Επισκοπή
- Άλλη ονομασία: Επισκοπή του Μωρού Νερού
- Αγγλική ονομασία: Episkopi Pafou
- Είδος οικισμού: Κοινότητα – χωριό
- Επαρχία: Πάφος
- Ταχυδρομικός κώδικας: 8524
- Κοιλάδα: Κοιλάδα του ποταμού Έζουσα
- Μέσο υψόμετρο: περίπου 190 μέτρα
- Συντεταγμένες: 34.794722, 32.525556
Πηγές
- Αρχική ανάρτηση – Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou
- Υφυπουργείο Τουρισμού – Επισκοπή Πάφου
- Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια – Επισκοπή Πάφου
- Υφυπουργείο Τουρισμού – Κυκλικό μονοπάτι της Έζουσας
- Υφυπουργείο Τουρισμού – Περιβαλλοντικό Κέντρο Επισκοπής
- Περιβαλλοντικό Κέντρο Ενημέρωσης Επισκοπής
Text by George Konstantinou
Photographs and video by George Konstantinou, 29 April 2018
Episkopi in the Ezousa Valley
Episkopi Pafou, also known by the traditional name Episkopi of Moro Nero, is a small village in Paphos District. It is built on the western side of the Ezousa River valley, approximately 11 to 14 kilometres north-east of the city of Paphos, depending on the point from which the distance is measured.
The village lies in an area with particularly impressive relief, where steep rocks, ravines, tributaries and dense vegetation create a landscape very different from the neighbouring lowlands. Its most distinctive natural landmark is the imposing Rock of Episkopi, which towers above the settlement and the Ezousa Valley.
Episkopi Pafou must not be confused with Episkopi in Limassol District or with other Cypriot settlements bearing the same name. Furthermore, the traditional name “Episkopi of Moro Nero” does not mean that the village is identical to the separate abandoned village of Moro Nero, which is situated farther north.
Origin of the name
The name Episkopi is associated with the establishment of an episcopal seat in the area. According to the historical tradition recorded by the Deputy Ministry of Tourism, during the Frankish period the Orthodox Bishop of Paphos settled in the village after moving his seat from the Polis Chrysochous area because of the restrictions imposed upon the Orthodox Church by the Latins.
Before acquiring the name Episkopi, the village is reported to have been known as “Komi”. The later presence of the episcopal seat appears to have given the settlement its present name.
The addition “of Moro Nero” was used to distinguish it from other villages named Episkopi in Cyprus. The precise origin of this unusual additional name is not fully documented and should therefore not be connected arbitrarily with a particular event or tradition.
The Rock of Episkopi
The Rock of Episkopi is one of the most impressive geological landmarks in Paphos District. It rises almost vertically beside the settlement, creating an imposing sight that can be seen from a considerable distance.
The original post reports that the rock is approximately 70 metres high and about 250 metres long. Because of its steep form and position above the valley, it has sometimes been described as one of the “Meteora of Cyprus”.
The rock forms part of the area’s complex geological history. Water erosion, the action of the river and its tributaries, landslides and the prolonged weathering of the rocks shaped the steep relief visible today.
In addition to its geological value, it provides nesting and resting places for birds that use rocky formations. The surroundings of the rock should remain undisturbed, particularly during the birds’ breeding season.
Earthquakes and landslides
The geology of the area greatly influenced the historical development of the settlement. During the destructive earthquakes of 1953, which affected many communities in Paphos District, Episkopi suffered severe damage.
The damage was worsened by landslides, resulting in the abandonment of part of the older settlement to the north. Several residents moved to a safer location farther south, close to the main road leading towards Paphos.
Further landslides were recorded between 1961 and 1969 following intense and prolonged rainfall. These events explain why the present form and layout of the village differ from those of the older settlement.
Saint Hilarion the Great
Episkopi is closely connected with the tradition of Saint Hilarion the Great, one of the most important ascetics of the early Christian period. According to local ecclesiastical tradition, Saint Hilarion spent the final years of his life in the area, choosing an isolated place near the village for his ascetic life.
A church dedicated to Saint Hilarion stands upon the great rock, offering views across a large part of the Ezousa Valley. A place traditionally associated with the saint’s hermitage is also indicated in the area.
This religious tradition is an inseparable part of the community’s identity. However, details concerning the saint’s exact residence and activities in the area derive mainly from ecclesiastical and local tradition.
The Ezousa River Valley
Episkopi is situated in one of the most beautiful and ecologically important valleys of Paphos District. The Ezousa River and the smaller streams flowing into it created a mosaic of riparian vegetation, rocky slopes, scrubland, cultivated fields and damp depressions.
The Ezousa Valley has been incorporated into the European Natura 2000 network of protected areas because of its ecological importance. The presence of water, despite seasonal variations, supports rich riparian vegetation and creates important refuges for many wildlife species.
Characteristic plants of the area include the Oriental plane (Platanus orientalis), Oriental alder (Alnus orientalis), oleander (Nerium oleander), terebinth (Pistacia terebinthus), carob (Ceratonia siliqua), kermes oak (Quercus coccifera) and the endemic Cyprus cyclamen (Cyclamen cyprium).
The steep cliffs, trees, shrubs, small cultivated plots and damp places provide habitats for birds, mammals, reptiles, amphibians, insects and numerous other invertebrates.
Agriculture and the traditional landscape
Agriculture was one of the residents’ principal occupations for many generations. Vineyards, olive trees, carob trees, almond trees, cereals and various fruit trees were cultivated in the area.
The river and smaller springs or streams allowed crops to be grown in places where water was available. Dry-stone walls, old paths and the remains of traditional cultivation testify to the valley’s long history of human occupation.
The abandonment of many cultivated fields and the decline of the agricultural population gradually changed the landscape. Natural vegetation has returned to many places, while vineyards, olive groves and small family plots still survive elsewhere.
Population development
Episkopi experienced considerable population growth during the early decades of British administration. Its population increased from 261 inhabitants in 1881 to 726 in 1960, the highest number recorded in the available historical censuses.
A gradual decline followed: 645 inhabitants were recorded in 1973, 603 in 1976, 487 in 1982, 257 in 1992 and 162 in 2001. The 2011 census recorded 220 inhabitants, while 205 residents were recorded in 2021.
These changes are associated with migration towards urban centres, transformations in the rural economy and the broader social and economic developments that affected the Cypriot countryside.
Environmental Information Centre
The Episkopi Environmental Information Centre operates within the community and presents the geology, flora and fauna of the Ezousa Valley.
The centre contains exhibition spaces, photographic material, dioramas, collections and digital applications. It is also surrounded by a botanical garden containing characteristic, endemic, rare and bulbous plants of Cyprus.
Its operation is particularly important for the environmental education of pupils, visitors and organised groups, helping them understand the importance of the valley and the need to protect it.
Nature trails
Organised routes through the Ezousa Valley begin at or pass through Episkopi. The circular Ezousa trail is approximately 7.6 kilometres long and takes an estimated three hours to complete.
The route crosses the riparian ecosystem, where Oriental plane trees and Oriental alders provide shade in several places. The Rock of Episkopi offers panoramic views over the valley, Paphos Forest and the Troodos mountain range.
Visitors should remain on the designated trails, leave no rubbish, avoid cutting plants and minimise noise near cliffs where birds may be nesting.
Access
Episkopi is connected by road with the city of Paphos through the route passing by Konia and Marathounta. From the main Paphos–Limassol roundabout, visitors take the exit towards Konia and Episkopi and then follow the E710 road.
The village is also connected with neighbouring communities and provides a suitable starting point for exploring the Ezousa Valley.
Coordinates and Google Maps
The following coordinates indicate the centre of the village and not any private property:
Coordinates: 34.794722, 32.525556
Elevation of the settlement: approximately 190 metres
Google Maps: Episkopi Pafou
The Environmental Information Centre and the starting point of the circular Ezousa trail are located at:
34.791653, 32.523179
Google Maps: Episkopi Environmental Information Centre
Geographical classification
- Official name: Episkopi
- Alternative name: Episkopi of Moro Nero
- Greek name: Επισκοπή Πάφου – Επισκοπή του Μωρού Νερού
- Settlement type: Community – village
- District: Paphos
- Postal code: 8524
- Valley: Ezousa River Valley
- Average elevation: approximately 190 metres
- Coordinates: 34.794722, 32.525556
Sources
- Original post – Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou
- Deputy Ministry of Tourism – Episkopi village
- Great Cyprus Encyclopaedia – Episkopi Pafou
- Deputy Ministry of Tourism – Ezousa circular nature trail
- Deputy Ministry of Tourism – Episkopi Environmental Information Centre
- Episkopi Environmental Information Centre
No comments:
Post a Comment