Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Το φράγμα του Πεδιαίου
Το Φράγμα Ταμασσού βρίσκεται στην επαρχία Λευκωσίας, στην περιοχή της ιστορικής Ταμασσού. Κατασκευάστηκε πάνω στον ποταμό Πεδιαίο, τον μεγαλύτερο σε μήκος ποταμό της Κύπρου, και ολοκληρώθηκε το 2002.
Ο ταμιευτήρας συγκεντρώνει την απορροή μιας ανάντη λεκάνης έκτασης περίπου 45 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η συνολική χωρητικότητά του ανέρχεται σε περίπου 2,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού.
Πρόκειται για χωμάτινο φράγμα με λιθόρριπτη κατασκευή και ύψος περίπου 34 μέτρα. Παρότι δεν συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους υδατοφράκτες της Κύπρου, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των νερών της λεκάνης του Πεδιαίου.
Ο ποταμός Πεδιαίος
Ο Πεδιαίος πηγάζει στις βορειοανατολικές πλαγιές του ορεινού συμπλέγματος του Τροόδους. Διασχίζει ορεινές και ημιορεινές περιοχές, περνά από κοινότητες της επαρχίας Λευκωσίας και συνεχίζει προς την αστική περιοχή της πρωτεύουσας.
Όπως τα περισσότερα ποτάμια της Κύπρου, δεν παρουσιάζει συνεχή ροή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η ποσότητα του νερού του εξαρτάται κυρίως από τις χειμερινές βροχοπτώσεις και τα έντονα καιρικά φαινόμενα.
Το Φράγμα Ταμασσού συγκρατεί μέρος της χειμερινής απορροής πριν αυτή συνεχίσει προς τις πεδινές και κατοικημένες περιοχές. Με αυτόν τον τρόπο μεταβάλλει την ποσότητα και την ταχύτητα του νερού που κατευθύνεται προς τα κατάντη.
Οι βασικοί σκοποί του έργου
Η κατασκευή του φράγματος εξυπηρετεί περισσότερους από έναν σκοπούς.
Ένας από τους σημαντικότερους είναι η αντιπλημμυρική προστασία των κοινοτήτων και των αστικών περιοχών που βρίσκονται χαμηλότερα στη λεκάνη του Πεδιαίου. Κατά τη διάρκεια ισχυρών βροχοπτώσεων, ο ταμιευτήρας συγκρατεί μέρος της απότομης απορροής και περιορίζει την ταχύτητα με την οποία μεγάλες ποσότητες νερού κινούνται προς τη Λευκωσία.
Παράλληλα, το νερό που απελευθερώνεται ελεγχόμενα συμβάλλει στον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφορέα κατάντη του φράγματος. Η λειτουργία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε μια χώρα με περιορισμένους υδάτινους πόρους και συχνές περιόδους ξηρασίας.
Το αποθηκευμένο νερό υποστηρίζει επίσης τις ανάγκες των γύρω κοινοτήτων και της τοπικής γεωργικής δραστηριότητας.
Αντιπλημμυρική προστασία
Η λεκάνη του Πεδιαίου περιλαμβάνει αγροτικές κοινότητες, προάστια και πυκνοκατοικημένες περιοχές της Λευκωσίας. Η επέκταση των δρόμων, των κτιρίων και άλλων αδιαπέραστων επιφανειών περιορίζει την απορρόφηση του νερού από το έδαφος και αυξάνει την επιφανειακή απορροή.
Κατά τη διάρκεια ακραίων βροχοπτώσεων, μεγάλες ποσότητες νερού μπορούν να φτάσουν γρήγορα στην κοίτη του ποταμού. Το Φράγμα Ταμασσού μειώνει την αιχμή της πλημμυρικής ροής και επιβραδύνει την πορεία του νερού προς τις κατάντη περιοχές.
Δεν μπορεί να εξαλείψει κάθε πιθανότητα πλημμύρας, επειδή ο κίνδυνος επηρεάζεται επίσης από τις τοπικές βροχοπτώσεις, την αστική απορροή, την κατάσταση της κοίτης και τη λειτουργία των συστημάτων αποχέτευσης ομβρίων. Αποτελεί, ωστόσο, βασικό μέρος της συνολικής αντιπλημμυρικής προστασίας της λεκάνης.
Εμπλουτισμός των υπόγειων νερών
Μέρος του νερού του ταμιευτήρα μπορεί να απελευθερώνεται σταδιακά προς την κοίτη του Πεδιαίου. Καθώς κινείται πάνω από διαπερατά εδάφη και αλλουβιακές αποθέσεις, ένα ποσοστό εισχωρεί στο υπέδαφος και ενισχύει τα αποθέματα υπόγειου νερού.
Ο ελεγχόμενος αυτός εμπλουτισμός είναι σημαντικός για τις γεωργικές περιοχές κατάντη του φράγματος, όπου το υπόγειο νερό χρησιμοποιείται για την άρδευση καλλιεργειών.
Η σωστή διαχείριση του ταμιευτήρα χρειάζεται να συνδυάζει την αποθήκευση νερού, τη διατήρηση διαθέσιμου χώρου για την υποδοχή πλημμυρικών ροών και τον εμπλουτισμό του υδροφορέα.
Ένα τεχνητό υδάτινο οικοσύστημα
Η δημιουργία του ταμιευτήρα μετέβαλε το τοπικό τοπίο και σχημάτισε ένα νέο υδάτινο περιβάλλον. Η παρουσία ανοικτού νερού, λασπωδών παρυφών, καλαμιώνων, χαμηλής βλάστησης και γύρω θαμνωδών εκτάσεων μπορεί να προσελκύει διάφορα είδη άγριας ζωής.
Υδρόβια και παρυδάτια πουλιά χρησιμοποιούν περιστασιακά τέτοιους ταμιευτήρες για τροφοληψία, ξεκούραση ή προσωρινή παραμονή κατά τη μετανάστευση. Στην περιοχή μπορούν επίσης να παρατηρηθούν έντομα, αμφίβια, ερπετά και θηλαστικά που εκμεταλλεύονται το νερό και τη βλάστηση των παρυφών.
Η οικολογική φυσιογνωμία του φράγματος δεν παραμένει σταθερή. Μεταβάλλεται ανάλογα με τη στάθμη του νερού, την εποχή, τις βροχοπτώσεις, τη θερμοκρασία και την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Οι διακυμάνσεις της στάθμης
Η εικόνα του Φράγματος Ταμασσού μπορεί να αλλάξει εντυπωσιακά από χρονιά σε χρονιά. Μετά από περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, ο ταμιευτήρας γεμίζει και μπορεί να φτάσει μέχρι την υπερχείλιση. Κατά τη διάρκεια ξηρών ετών, η στάθμη υποχωρεί και αποκαλύπτονται μεγάλες εκτάσεις γυμνού εδάφους.
Οι μεταβολές αυτές αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα των κυπριακών υδατοφρακτών. Αντικατοπτρίζουν το μεσογειακό κλίμα της Κύπρου, στο οποίο οι βροχοπτώσεις συγκεντρώνονται κυρίως κατά τον χειμώνα και παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις μεταξύ διαφορετικών ετών.
Η εξάτμιση κατά τους θερμούς μήνες, οι ελεγχόμενες αποδεσμεύσεις και οι ανθρώπινες ανάγκες επηρεάζουν επίσης την ποσότητα του αποθηκευμένου νερού.
Το τοπίο της Ταμασσού
Ο ταμιευτήρας περιβάλλεται από λόφους, αγροτικές εκτάσεις και χαρακτηριστική μεσογειακή βλάστηση. Τα χρώματα του τοπίου μεταβάλλονται έντονα μέσα στον χρόνο: πράσινες πλαγιές και γεμάτα ρυάκια τον χειμώνα, ανθισμένη βλάστηση την άνοιξη και ξηροί χρυσοκίτρινοι τόνοι το καλοκαίρι.
Από ψηλά διακρίνονται καθαρά η καμπύλη μορφή της τεχνητής λίμνης, οι παλιές γραμμές απορροής, οι εκτεθειμένες όχθες και το ανάγλυφο της γύρω περιοχής.
Το φράγμα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα τεχνικό έργο μπορεί να μεταβάλει το φυσικό τοπίο και ταυτόχρονα να αποκτήσει υδρολογική, οικολογική και αισθητική αξία.
Επίσκεψη με σεβασμό
Οι επισκέπτες πρέπει να σέβονται το τοπίο και την άγρια ζωή της περιοχής. Δεν πρέπει να αφήνονται σκουπίδια, να προκαλούνται πυρκαγιές ή να καταστρέφεται η βλάστηση.
Η στάθμη του νερού, η λάσπη και η σταθερότητα του εδάφους στις όχθες μπορεί να αλλάζουν απότομα. Χρειάζεται επομένως προσοχή, ιδιαίτερα κοντά στο νερό, στον υπερχειλιστή και στις τεχνικές εγκαταστάσεις του φράγματος.
Η παρατήρηση πουλιών και άλλων ζώων πρέπει να γίνεται από απόσταση, χωρίς καταδίωξη, έντονους θορύβους ή ενόχληση των χώρων όπου ξεκουράζονται και τρέφονται.
Το εναέριο βίντεο
Το εναέριο βίντεο της ανάρτησης παρουσιάζει το Φράγμα Ταμασσού και το γύρω τοπίο από ψηλά. Μέσα από τις λήψεις διακρίνονται η έκταση του ταμιευτήρα, το σώμα του φράγματος, οι όχθες και η μορφολογία της λεκάνης του Πεδιαίου.
Εναέρια βιντεογράφηση: Χρύσανθος Κωνσταντίνου
Βασικά στοιχεία
Ονομασία: Φράγμα Ταμασσού
Αγγλική ονομασία: Tamassos Dam
Επαρχία: Λευκωσία
Ποταμός: Πεδιαίος
Έτος ολοκλήρωσης: 2002
Τύπος: Χωμάτινο φράγμα με λιθόρριπτη κατασκευή
Ύψος: Περίπου 34 μέτρα
Χωρητικότητα: Περίπου 2,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα
Ανάντη λεκάνη απορροής: Περίπου 45 τετραγωνικά χιλιόμετρα
Κύριες λειτουργίες: Αντιπλημμυρική προστασία, αποθήκευση νερού και εμπλουτισμός υπόγειου υδροφορέα
Συντεταγμένες φράγματος: 35.01692° N, 33.24811° E
Google Maps: https://www.google.com/maps?q=35.01692,33.24811
Text by George Konstantinou
The Dam on the Pedieos River
Tamassos Dam is situated in the Nicosia District, within the historic Tamassos region. It was constructed across the Pedieos River, the longest river in Cyprus, and was completed in 2002.
The reservoir captures runoff from an upstream catchment covering approximately 45 square kilometres. Its total storage capacity is about 2.8 million cubic metres of water.
It is an earthfill and rockfill dam approximately 34 metres high. Although it is not among the largest reservoirs in Cyprus, it performs an important role in managing water within the Pedieos River Basin.
The Pedieos River
The Pedieos originates on the northeastern slopes of the Troodos mountain complex. It passes through mountainous and foothill landscapes, crosses communities of the Nicosia District and continues towards the urban area of the capital.
Like most rivers in Cyprus, it does not maintain a continuous flow throughout the year. The quantity of water carried by the river depends primarily upon winter rainfall and intense weather events.
Tamassos Dam retains part of the winter runoff before it continues towards the lower and more densely populated parts of the basin. It consequently alters both the quantity and speed of water moving downstream.
The Main Purposes of the Dam
The dam was constructed to serve several purposes.
One of the most important is flood protection for communities and urban areas situated farther downstream in the Pedieos River Basin. During heavy rainfall, the reservoir stores part of the rapid runoff and reduces the rate at which large volumes of water move towards Nicosia.
Controlled releases also contribute to the recharge of the downstream groundwater aquifer. This function is particularly important in a country with limited water resources and frequent periods of drought.
The stored water additionally supports the requirements of surrounding communities and local agricultural activity.
Flood Protection
The Pedieos River Basin contains rural communities, suburbs and densely populated parts of Nicosia. The expansion of roads, buildings and other impermeable surfaces reduces the amount of water absorbed by the ground and increases surface runoff.
During extreme rainfall events, large volumes of water can reach the river channel very rapidly. Tamassos Dam reduces the peak flood flow and slows the movement of water towards downstream areas.
It cannot eliminate every possibility of flooding, because risk is also influenced by local rainfall, urban runoff, the condition of the river channel and the operation of stormwater drainage systems. It nevertheless forms an important component of flood protection within the basin.
Groundwater Recharge
Part of the stored water can be released gradually into the Pedieos channel. As it travels across permeable soils and alluvial deposits, some of it infiltrates the ground and replenishes groundwater reserves.
This controlled recharge is important for agricultural areas downstream of the dam, where groundwater is used for crop irrigation.
Effective reservoir management must balance water storage, the maintenance of available capacity for floodwater and the recharge of the aquifer.
An Artificial Aquatic Ecosystem
The reservoir transformed the local landscape and created a new aquatic environment. Open water, muddy margins, reedbeds, low vegetation and surrounding scrub can attract different forms of wildlife.
Waterbirds and waders may use reservoirs of this kind for feeding, resting or temporary refuge during migration. Insects, amphibians, reptiles and mammals may also use the water and vegetation around the margins.
The ecological character of the reservoir is not constant. It changes according to water level, season, rainfall, temperature and human activity.
Fluctuating Water Levels
The appearance of Tamassos Dam can vary dramatically from one year to another. Following periods of heavy rainfall, the reservoir fills and may reach its overflow level. During dry years, the water retreats and exposes extensive areas of bare ground.
Such fluctuations are characteristic of Cypriot reservoirs. They reflect the Mediterranean climate of Cyprus, in which most rainfall occurs during winter and varies greatly between years.
Evaporation during the warmer months, controlled releases and human requirements also influence the volume of stored water.
The Tamassos Landscape
The reservoir is surrounded by hills, agricultural land and characteristic Mediterranean vegetation. Its colours change considerably through the year: green slopes and flowing streams in winter, flowering vegetation in spring and dry golden shades during summer.
Viewed from above, the curved form of the artificial lake, former drainage lines, exposed shores and surrounding terrain become clearly visible.
The dam demonstrates how an engineering project can transform a natural landscape while acquiring hydrological, ecological and scenic value.
Visiting Responsibly
Visitors should respect the landscape and wildlife. Rubbish must not be abandoned, fires must not be started and vegetation must not be damaged.
Water levels, mud and ground stability along the shores can change quickly. Care is therefore necessary, particularly near the water, spillway and technical structures of the dam.
Birds and other wildlife should be watched from a distance without pursuit, excessive noise or disturbance of their feeding and resting places.
The Aerial Video
The aerial video accompanying this post presents Tamassos Dam and its surrounding landscape from above. The footage reveals the extent of the reservoir, the dam structure, its shores and the topography of the Pedieos River Basin.
Aerial videography by Chrysanthos Konstantinou
Key Information
Name: Tamassos Dam
District: Nicosia
River: Pedieos
Year completed: 2002
Type: Earthfill and rockfill dam
Height: Approximately 34 metres
Capacity: Approximately 2.8 million cubic metres
Upstream catchment: Approximately 45 square kilometres
Principal functions: Flood protection, water storage and groundwater recharge
Dam coordinates: 35.01692° N, 33.24811° E
Google Maps: https://www.google.com/maps?q=35.01692,33.24811
No comments:
Post a Comment