Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Γενική περιγραφή
Ο Πεδιαίος, γνωστός στην κυπριακή διάλεκτο ως Πηθκιάς ή Πιδκιάς, είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Κύπρου. Έχει συνολικό μήκος περίπου 98 χιλιόμετρα και η διαδρομή του συνδέει τα βουνά του Μαχαιρά με τη Λευκωσία, την πεδιάδα της Μεσαορίας και τον κόλπο της Αμμοχώστου.
Όπως οι περισσότεροι ποταμοί της Κύπρου, δεν παρουσιάζει συνεχή επιφανειακή ροή σε όλο το μήκος του καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η παροχή του εξαρτάται κυρίως από τις χειμερινές βροχοπτώσεις, ενώ η φυσική λειτουργία του έχει μεταβληθεί από τα φράγματα, τις εκτροπές, την αστικοποίηση και άλλες ανθρώπινες επεμβάσεις.
Οι ονομασίες του ποταμού
Η επίσημη ελληνική ονομασία είναι Πεδιαίος, ενώ στην κυπριακή διάλεκτο χρησιμοποιούνται οι ονομασίες Πηθκιάς και Πιδκιάς. Η ονομασία Πεδιαίος σχετίζεται πιθανότατα με την πορεία του μέσα από την εκτεταμένη πεδιάδα της Μεσαορίας.
Στα αγγλικά αποδίδεται συνήθως ως Pedieos River, ενώ απαντούν επίσης οι γραφές Pediaios και Pediaeus. Στα τουρκικά είναι γνωστός ως Kanlı Dere.
Οι πηγές του
Ο Πεδιαίος πηγάζει από το δάσος Μαχαιρά, στο βορειοανατολικό τμήμα της οροσειράς του Τροόδους. Οι αρχικές του ροές σχηματίζονται στις πλαγιές γύρω από την κορυφή Μαχαιρά και την περιοχή Τριβίλλουρα, κοντά στη Μονή Μαχαιρά και στα Κιόνια.
Η ορεινή λεκάνη απορροής καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από δάση και θαμνώδη βλάστηση. Κατά τις περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, πολυάριθμα μικρά ρυάκια συγκεντρώνουν το νερό από τις πλαγιές και το διοχετεύουν προς την κύρια κοίτη του ποταμού.
Η διαδρομή του
Από την περιοχή του Μαχαιρά, ο Πεδιαίος ακολουθεί γενικά βόρεια και βορειοανατολική πορεία. Διέρχεται ή περνά κοντά από κοινότητες και δήμους όπως:
- το Πολιτικό,
- το Πέρα Ορεινής,
- το Επισκοπειό,
- οι Εργάτες,
- η Ψημολόφου,
- η Ανάγεια,
- η Πάνω και η Κάτω Δευτερά,
- η Λακατάμεια,
- ο Στρόβολος,
- η Έγκωμη,
- η Λευκωσία.
Μετά τη Λευκωσία συνεχίζει προς τα ανατολικά, διασχίζοντας την πεδιάδα της Μεσαορίας. Η φυσική του διαδρομή καταλήγει στον κόλπο της Αμμοχώστου, κοντά στην περιοχή της αρχαίας Σαλαμίνας.
Ο Πεδιαίος ως εποχικός ποταμός
Παρότι ο Πεδιαίος είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Κύπρου, δεν είναι μόνιμα γεμάτος νερό. Το κυπριακό κλίμα χαρακτηρίζεται από παρατεταμένα ξηρά καλοκαίρια και έντονη μεταβλητότητα των βροχοπτώσεων.
Η μεγαλύτερη ροή παρατηρείται συνήθως:
- κατά τη διάρκεια του χειμώνα,
- έπειτα από παρατεταμένες βροχοπτώσεις,
- μετά από ισχυρές καταιγίδες,
- όταν κορεστεί το έδαφος της ορεινής λεκάνης απορροής.
Το καλοκαίρι μεγάλα τμήματα της κοίτης παραμένουν ξηρά ή διατηρούν μόνο μικρές, απομονωμένες ποσότητες νερού. Αυτή η εποχικότητα αποτελεί φυσικό χαρακτηριστικό πολλών μεσογειακών υδατορευμάτων.
Το φράγμα Ταμασού
Στην κοίτη του Πεδιαίου, κοντά στο Πολιτικό και το Πέρα Ορεινής, κατασκευάστηκε το φράγμα Ταμασού. Ολοκληρώθηκε το 2002 και έχει χωρητικότητα περίπου 2,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού.
Το φράγμα συγκρατεί την απορροή μιας ανάντη λεκάνης περίπου 45 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Οι βασικές του λειτουργίες περιλαμβάνουν:
- τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων,
- τη σταδιακή απελευθέρωση νερού προς τις κατάντη περιοχές,
- την παροχή νερού για τοπικές ανάγκες,
- τον περιορισμό ορισμένων πλημμυρικών αιχμών.
Η λειτουργία του φράγματος έχει μεταβάλει τη φυσική ποσότητα και τη χρονική κατανομή του νερού που φθάνει στην κατώτερη κοίτη.
Παραπόταμοι
Κατά τη μεγάλη διαδρομή του, ο Πεδιαίος δέχεται νερό από πολυάριθμα ρυάκια και εποχικούς παραποτάμους. Ορισμένοι πηγάζουν από το δάσος Μαχαιρά και τα βορειοανατολικά υψώματα του Τροόδους, ενώ άλλοι συνδέονται με τη Μεσαορία και τις νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου.
Στους παραποτάμους και στα ρυάκια που αναφέρονται ιστορικά περιλαμβάνονται το αργάκι του Αγίου Ονουφρίου, ο Σιέμμος, ο Τζιηννάρ, ο Αλμυρός, ο Συμεάς, ο Πλακός, ο Γεροκόλυμπος και ο Χάραγγας.
Η σύνδεση αυτών των υδατορευμάτων με την κύρια κοίτη διαφέρει ανάλογα με τις βροχοπτώσεις, τις καλλιέργειες, τα αποστραγγιστικά έργα και την αστική ανάπτυξη.
Ο ποταμός και η ιστορία της Λευκωσίας
Ο Πεδιαίος είναι άμεσα συνδεδεμένος με την ιστορική εξέλιξη της Λευκωσίας. Κατά τον Μεσαίωνα τμήματα και παρακλάδια της κοίτης περνούσαν από την πόλη και το νερό χρησιμοποιούνταν για την ύδρευση, την άρδευση, τη λειτουργία εργαστηρίων και άλλες καθημερινές ανάγκες.
Η παρουσία του ποταμού επηρέασε:
- την επιλογή θέσεων κατοίκησης,
- την καλλιέργεια των γύρω εκτάσεων,
- την ανάπτυξη κήπων και περιβολιών,
- τη λειτουργία υδροκίνητων εγκαταστάσεων,
- τη διαμόρφωση δρόμων και συνοικιών.
Κατά την κατασκευή των ενετικών οχυρώσεων της Λευκωσίας το 1567, η πορεία του νερού τροποποιήθηκε ώστε ο κύριος όγκος του να κατευθύνεται έξω από τα νέα τείχη. Μεταγενέστερες επεμβάσεις, εκτροπές και κατασκευές άλλαξαν ακόμη περισσότερο την αρχική μορφή της κοίτης.
Πλημμύρες
Η ξηρή εμφάνιση του ποταμού κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου μπορεί να δημιουργεί λανθασμένη αίσθηση ασφάλειας. Έπειτα από έντονες βροχοπτώσεις, η στάθμη του νερού μπορεί να ανέβει γρήγορα και να προκληθούν αιφνίδιες πλημμύρες.
Ο κίνδυνος αυξάνεται στις αστικές περιοχές, όπου:
- το έδαφος καλύπτεται από δρόμους και κτήρια,
- μειώνεται η φυσική απορρόφηση του νερού,
- στενεύει ή μεταβάλλεται η κοίτη,
- κατασκευές καταλαμβάνουν τμήματα της πλημμυρικής ζώνης,
- απορρίμματα και βλάστηση μπορούν να φράξουν περάσματα.
Η διατήρηση της φυσικής πλημμυρικής ζώνης και η αποφυγή αυθαίρετων επεμβάσεων μέσα στην κοίτη είναι ουσιαστικές για την προστασία των γειτονικών περιοχών.
Βλάστηση
Η βλάστηση του Πεδιαίου μεταβάλλεται από τις ορεινές πηγές έως την πεδιάδα και το αστικό περιβάλλον. Κατά μήκος της κοίτης μπορούν να αναπτυχθούν καλάμια, πικροδάφνες, αρμυρίκια, βάτοι, ιτιές, λεύκες και άλλες υδρόφιλες ή ανθεκτικές στην εποχική ξηρασία μορφές βλάστησης.
Στην ορεινή λεκάνη συναντώνται πεύκα, θαμνώνες και μεσογειακή βλάστηση. Μέσα στην πόλη, ένα σημαντικό μέρος των φυτών έχει φυτευτεί στο πλαίσιο της δημιουργίας πάρκων και χώρων αναψυχής.
Η παρόχθια βλάστηση:
- συγκρατεί το έδαφος,
- περιορίζει τη διάβρωση,
- φιλτράρει μέρος των ρύπων,
- προσφέρει σκιά,
- δημιουργεί καταφύγια για την άγρια ζωή,
- συνδέει διαφορετικούς χώρους πρασίνου.
Πανίδα
Η κοίτη και η βλάστηση γύρω από τον Πεδιαίο αποτελούν σημαντικό οικολογικό διάδρομο, ιδιαίτερα μέσα στο πυκνοδομημένο περιβάλλον της Λευκωσίας. Στην περιοχή μπορούν να παρατηρηθούν πουλιά όπως σουσουράδες, αλκυόνες, νερόκοτες, ερωδιοί, τρυγόνια, κοτσύφια και διάφορα μικρόπουλα.
Παρουσιάζονται επίσης βάτραχοι, σαύρες, φίδια, νυχτερίδες, μικρά θηλαστικά και πολλά είδη εντόμων. Η παρουσία και η αφθονία των υδρόβιων οργανισμών εξαρτώνται από τη διάρκεια της ροής, την ποιότητα του νερού και τη διατήρηση κατάλληλων μικροενδιαιτημάτων.
Το Γραμμικό Πάρκο Πεδιαίου
Μέσα στη μητροπολιτική περιοχή της Λευκωσίας, τμήμα της κοίτης έχει διαμορφωθεί ως Γραμμικό Πάρκο Πεδιαίου. Ο πεζόδρομος και ποδηλατόδρομος συνδέουν περιοχές της Λευκωσίας, του Στροβόλου και της Λακατάμειας.
Το πάρκο προσφέρει:
- διαδρομές πεζοπορίας και ποδηλασίας,
- χώρους άσκησης και ανάπαυσης,
- σκιά και πράσινο μέσα στην πόλη,
- δυνατότητες περιβαλλοντικής εκπαίδευσης,
- ασφαλέστερη μετακίνηση χωρίς αυτοκίνητο,
- επαφή των κατοίκων με το ποτάμιο περιβάλλον.
Η μετατροπή της κοίτης σε χώρο αναψυχής πρέπει πάντοτε να γίνεται χωρίς να περιορίζεται η δυνατότητα φυσικής ροής και χωρίς να καταστρέφονται οι παρόχθιοι βιότοποι.
Περιβαλλοντικές πιέσεις
Ο Πεδιαίος δέχεται σημαντικές πιέσεις από την αστική και αγροτική ανάπτυξη. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται:
- η απόρριψη σκουπιδιών και ογκωδών αντικειμένων,
- η ρύπανση από λύματα και επιφανειακές απορροές,
- η χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων,
- η καταστροφή της φυσικής βλάστησης,
- η εισαγωγή ξενικών ειδών,
- η στένωση ή τεχνητή διαμόρφωση της κοίτης,
- η κατάληψη της πλημμυρικής ζώνης,
- ο τεχνητός φωτισμός και ο θόρυβος.
Η προστασία του ποταμού απαιτεί ενιαία διαχείριση ολόκληρης της λεκάνης απορροής και όχι μόνο των τμημάτων που έχουν μετατραπεί σε πάρκα.
Γεωγραφικά στοιχεία
- Ονομασία: Πεδιαίος ή Πηθκιάς
- Αγγλική ονομασία: Pedieos River
- Τουρκική ονομασία: Kanlı Dere
- Συνολικό μήκος: περίπου 98 χιλιόμετρα
- Πηγές: δάσος Μαχαιρά, βορειοανατολικό Τρόοδος
- Κύρια πορεία: Μαχαιράς – Ταμασός – Λευκωσία – Μεσαορία
- Φυσική εκβολή: κόλπος Αμμοχώστου, κοντά στη Σαλαμίνα
- Κύριο φράγμα: φράγμα Ταμασού
- Τύπος ροής: κυρίως εποχικός
Η σημασία του Πεδιαίου
Ο Πεδιαίος δεν είναι απλώς μια κοίτη που γεμίζει νερό τον χειμώνα. Αποτελεί φυσικό διάδρομο που συνδέει το δάσος του Μαχαιρά, τις αγροτικές κοινότητες, την πρωτεύουσα και την πεδιάδα της Μεσαορίας.
Συνδέεται με την ιστορία της Λευκωσίας, την ανάπτυξη της γεωργίας, τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων, την προστασία από τις πλημμύρες και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Η αποκατάσταση της φυσικής του λειτουργίας και η προστασία της κοίτης του αποτελούν σημαντική επένδυση για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Πηγές
%20-%20Copy.JPG)
.JPG)
.JPG)
Text by George Konstantinou
General description
The Pedieos, known in the Cypriot Greek dialect as Pithkias or Pidkias, is the longest river in Cyprus. It has a total length of approximately 98 kilometres, and its course connects the Machairas Mountains with Nicosia, the Mesaoria Plain and Famagusta Bay.
Like most rivers in Cyprus, it does not maintain continuous surface flow along its entire length throughout the year. Its discharge depends mainly on winter rainfall, while its natural function has been altered by dams, diversions, urbanisation and other human interventions.
Names of the river
Its official Greek name is Pedieos, while the names Pithkias and Pidkias are used in the Cypriot dialect. The name Pedieos is probably associated with the river’s course through the extensive Mesaoria Plain.
In English, it is usually written as Pedieos River, although the forms Pediaios and Pediaeus are also encountered. In Turkish, it is known as Kanlı Dere.
Sources
The Pedieos rises in the Machairas Forest, in the northeastern part of the Troodos mountain range. Its first channels form on the slopes around Machairas Peak and the Trivilloura area, close to Machairas Monastery and Kionia.
The mountainous catchment is covered largely by forest and scrubland. During periods of heavy rainfall, numerous small streams collect water from the slopes and carry it towards the river’s main channel.
Course
From the Machairas area, the Pedieos follows a generally northern and northeastern course. It passes through or close to communities and municipalities including:
- Politiko,
- Pera Orinis,
- Episkopeio,
- Ergates,
- Psimolofou,
- Anageia,
- Pano and Kato Deftera,
- Lakatamia,
- Strovolos,
- Engomi,
- Nicosia.
Beyond Nicosia, it continues eastwards across the Mesaoria Plain. Its natural course reaches Famagusta Bay near the ancient city of Salamis.
A seasonal river
Although the Pedieos is the longest river in Cyprus, it is not permanently filled with water. The Cypriot climate is characterised by long, dry summers and highly variable rainfall.
Its greatest flow is normally observed:
- during winter,
- following prolonged rainfall,
- after intense storms,
- when the soil of the mountain catchment becomes saturated.
During summer, long sections of the channel remain dry or retain only small, isolated quantities of water. This seasonality is a natural characteristic of many Mediterranean watercourses.
Tamassos Dam
The Tamassos Dam was constructed across the Pedieos near Politiko and Pera Orinis. It was completed in 2002 and has a capacity of approximately 2.8 million cubic metres of water.
The reservoir captures runoff from an upstream catchment of approximately 45 square kilometres. Its main functions include:
- groundwater recharge,
- the gradual release of water downstream,
- supplying water for local needs,
- reducing certain flood peaks.
The operation of the dam has altered the natural quantity and timing of water reaching the lower river channel.
Tributaries
Throughout its long course, the Pedieos receives water from numerous streams and seasonal tributaries. Some rise in the Machairas Forest and the northeastern uplands of Troodos, while others are associated with Mesaoria and the southern slopes of the Pentadaktylos range.
Streams historically listed as tributaries include Agios Onoufrios, Siemmos, Tziinnar, Almyros, Symeas, Plakos, Gerokolympos and Charangas.
Their connection with the main river varies according to rainfall, agriculture, drainage works and urban development.
The river and the history of Nicosia
The Pedieos is directly associated with the historical development of Nicosia. During the medieval period, parts and branches of its channel passed through the city, while its water was used for domestic supply, irrigation, workshops and other everyday needs.
The presence of the river influenced:
- the location of settlements,
- cultivation of the surrounding land,
- the development of gardens and orchards,
- the operation of water-powered installations,
- the arrangement of roads and neighbourhoods.
During the construction of Nicosia’s Venetian fortifications in 1567, the course of the water was modified so that its main volume passed outside the new walls. Later works, diversions and construction projects altered the original channel even further.
Flooding
The river’s dry appearance for much of the year can create a false sense of safety. Following intense rainfall, the water level can rise rapidly and cause flash flooding.
The danger increases in urban areas where:
- roads and buildings cover the natural ground,
- infiltration of water is reduced,
- the river channel is narrowed or modified,
- structures occupy parts of the floodplain,
- litter and vegetation may obstruct passages.
Maintaining the natural floodplain and preventing unauthorised interventions inside the channel are essential for protecting neighbouring areas.
Vegetation
The vegetation of the Pedieos changes from its mountain sources to the plain and the urban environment. Reeds, oleanders, tamarisks, brambles, willows, poplars and other moisture-loving or drought-tolerant plants may grow along its channel.
Pine forest, scrub and Mediterranean vegetation occur in the mountainous catchment. Within the city, a significant proportion of the plants have been introduced as part of parks and recreational areas.
Riparian vegetation:
- stabilises the soil,
- reduces erosion,
- filters some pollutants,
- provides shade,
- creates shelter for wildlife,
- connects separate urban green spaces.
Fauna
The river channel and its surrounding vegetation form an important ecological corridor, particularly within the densely developed environment of Nicosia. Birds observed in the area may include wagtails, kingfishers, moorhens, herons, turtle doves, blackbirds and various small passerines.
Frogs, lizards, snakes, bats, small mammals and numerous insects also occur. The presence and abundance of aquatic organisms depend on the duration of water flow, water quality and the preservation of suitable microhabitats.
Pedieos Linear Park
Within the Nicosia metropolitan area, part of the river channel has been developed as the Pedieos Linear Park. Its pedestrian and cycling routes connect areas of Nicosia, Strovolos and Lakatamia.
The park provides:
- walking and cycling routes,
- exercise and resting areas,
- shade and greenery within the city,
- opportunities for environmental education,
- safer travel without a car,
- contact between residents and the river environment.
Development of the river channel for recreation must always allow the natural passage of water and avoid destroying riparian habitats.
Environmental pressures
The Pedieos is affected by considerable urban and agricultural pressures, including:
- dumping of rubbish and bulky objects,
- pollution from wastewater and surface runoff,
- use of pesticides and fertilisers,
- destruction of natural vegetation,
- introduction of non-native species,
- narrowing or artificial modification of the channel,
- occupation of the floodplain,
- artificial lighting and noise.
Protecting the river requires integrated management of the entire catchment rather than only the sections converted into parks.
Geographical information
- Name: Pedieos or Pithkias
- English name: Pedieos River
- Turkish name: Kanlı Dere
- Total length: approximately 98 kilometres
- Source: Machairas Forest, northeastern Troodos
- Main course: Machairas – Tamassos – Nicosia – Mesaoria
- Natural mouth: Famagusta Bay, near Salamis
- Main dam: Tamassos Dam
- Flow regime: mainly seasonal
Importance of the Pedieos
The Pedieos is not simply a channel that fills with water during winter. It is a natural corridor connecting the Machairas Forest, rural communities, the capital and the Mesaoria Plain.
It is associated with the history of Nicosia, the development of agriculture, groundwater recharge, flood protection and the preservation of biodiversity. Restoring its natural functions and protecting its channel constitute an important investment in the environment and the quality of life of local communities.
No comments:
Post a Comment