See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos Nicosia  by George Konstantinou

Below in English

Narona varicosa – Απολιθώματα από τη Λευκωσία, Κύπρος

Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου

Narona varicosa

Η Narona varicosa είναι ονομασία που συναντάται στην παλαιότερη παλαιοντολογική βιβλιογραφία για ένα απολιθωμένο θαλάσσιο γαστερόποδο της οικογένειας Cancellariidae, της οικογένειας που περιλαμβάνει τα γνωστά ως nutmeg snails.

Η περίπτωση αυτού του είδους παρουσιάζει ιδιαίτερο ταξινομικό ενδιαφέρον, επειδή στη βιβλιογραφία έχει εμφανιστεί με διαφορετικούς συνδυασμούς ονομάτων, μεταξύ των οποίων Narona (Sveltia) varicosa, ενώ η σύγχρονη παλαιοντολογική βιβλιογραφία χρησιμοποιεί το γένος Sveltia για την ομάδα που συνδέεται με το Voluta varicosa του Brocchi.

Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται στην παρούσα ανάρτηση προέρχονται από τη Λευκωσία της Κύπρου και έχουν καταγραφεί ως Narona varicosa.

Η αρχική ονομασία

Η ιστορία της ονομασίας ανάγεται στον Ιταλό γεωλόγο και παλαιοντολόγο Giovanni Battista Brocchi, ο οποίος το 1814 περιέγραψε το:

Voluta varicosa Brocchi, 1814

Στη μεταγενέστερη βιβλιογραφία το είδος εμφανίστηκε με διαφορετικούς συνδυασμούς, συμπεριλαμβανομένου του:

Narona (Sveltia) varicosa (Brocchi, 1814).

Το γένος Sveltia καθιερώθηκε αργότερα από τον Jousseaume, με είδος-τύπο το Voluta varicosa Brocchi, 1814.

Αυτό εξηγεί γιατί η ίδια βασική ονομασία μπορεί να εμφανίζεται διαφορετικά σε παλαιότερες και νεότερες παλαιοντολογικές εργασίες.

Narona και Sveltia

Το Narona είναι πραγματικό γένος θαλάσσιων γαστερόποδων της οικογένειας Cancellariidae. Ωστόσο, η ταξινομική ιστορία των cancellariids είναι περίπλοκη και αρκετές ομάδες που παλαιότερα αντιμετωπίζονταν ως υπογένη του Narona αναγνωρίστηκαν αργότερα διαφορετικά.

Το Sveltia χρησιμοποιήθηκε για ευρωπαϊκά απολιθωμένα Cancellariidae και το Voluta varicosa αποτελεί το είδος-τύπο του.

Έτσι, όταν συναντούμε την ονομασία Narona (Sveltia) varicosa σε παλαιότερη βιβλιογραφία, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη ότι αντανακλά μια παλαιότερη ταξινομική τοποθέτηση και όχι απαραίτητα τη σημερινή αντιμετώπιση της ομάδας.

Η οικογένεια Cancellariidae

Τα Cancellariidae είναι θαλάσσια γαστερόποδα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όστρακα. Πολλά έχουν ισχυρή γλυπτική, με συνδυασμό αξονικών πλευρών και σπειροειδών χορδών.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια έντονα δικτυωτή επιφάνεια, με μικρά εξογκώματα στα σημεία όπου τα διαφορετικά στοιχεία της γλυπτικής τέμνονται.

Αυτή η περίτεχνη επιφανειακή διακόσμηση είναι ένα από τα χαρακτηριστικά που κάνουν πολλά cancellariid fossils εύκολα αναγνωρίσιμα ως ομάδα, αν και η διάκριση μεταξύ ειδών απαιτεί πολύ προσεκτικότερη εξέταση.

Το όστρακο

Το όστρακο των μορφών που έχουν αποδοθεί στο Narona (Sveltia) varicosa είναι σχετικά συμπαγές και ατρακτοειδές έως ωοειδές, με καλά αναπτυγμένη σπείρα.

Οι σπείρες παρουσιάζουν έντονη γλυπτική. Οι αξονικές πλευρές αποτελούν ένα από τα περισσότερο εμφανή χαρακτηριστικά, ενώ πάνω τους αναπτύσσονται σπειροειδή στοιχεία.

Ο συνδυασμός τους δημιουργεί την έντονη ανάγλυφη επιφάνεια που χαρακτηρίζει το όστρακο.

Το σχήμα, ο αριθμός των αξονικών πλευρών, η ανάπτυξη των σπειροειδών χορδών και οι αναλογίες μεταξύ σπείρας και τελευταίας σπείρας αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την αναγνώριση.

Οι χαρακτηριστικές varices

Η ονομασία varicosa σχετίζεται με την παρουσία έντονων παχύνσεων ή πλευρών του οστράκου.

Στα γαστερόποδα ο όρος varix χρησιμοποιείται για μια παχιά αξονική δομή που μπορεί να αντιπροσωπεύει προηγούμενη θέση του εξωτερικού χείλους του ανοίγματος κατά την ανάπτυξη του οστράκου.

Τέτοιες δομές μπορούν να δώσουν στο κέλυφος μια χαρακτηριστική ανάγλυφη εμφάνιση και αποτελούν χρήσιμο μορφολογικό γνώρισμα.

Μεταβλητότητα του οστράκου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεταβλητότητα που έχει παρατηρηθεί στα απολιθώματα αυτής της ομάδας.

Παλαιοντολογικές μελέτες έχουν επισημάνει διαφορές στο μέγεθος, στο συνολικό σχήμα και στην ένταση της γλυπτικής μεταξύ πληθυσμών από διαφορετικές αποθέσεις. Σε παλαιότερες εργασίες αυτές οι διαφορές οδήγησαν ακόμη και στη δημιουργία διαφορετικών μορφών, ποικιλιών ή υποειδών.

Η μεταβλητότητα αυτή είναι σημαντική όταν εξετάζουμε απολιθώματα, επειδή δεν πρέπει κάθε μικρή μορφολογική διαφορά να θεωρείται αυτόματα απόδειξη διαφορετικού είδους.

Narona varicosa και το Μειόκαινο

Το όνομα Narona (Sveltia) varicosa εμφανίζεται επανειλημμένα στη βιβλιογραφία για νεογενή απολιθώματα της Ευρώπης.

Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι αναφορές από το Μειόκαινο, όπου μορφές της ομάδας έχουν καταγραφεί από διάφορες ευρωπαϊκές λεκάνες. Παλαιότερες εργασίες αναφέρουν υλικό από την Πολωνία, ενώ αναθεωρήσεις των νεογενών Cancellariidae της Παρατηθύος εξετάζουν εκτενώς την ταξινομική ιστορία των μορφών που είχαν αποδοθεί στο Narona (Sveltia) varicosa.

Ωστόσο, η νεότερη έρευνα έχει δείξει ότι μέρος του μειοκαινικού υλικού που παλαιότερα ονομαζόταν varicosa μπορεί να ανήκει σε διαφορετικά taxa.

Το συγγενικό Sveltia dertovaricosa

Ένα όνομα που εμφανίζεται συχνά σε σχέση με το Narona varicosa είναι το:

Sveltia dertovaricosa (Sacco, 1894).

Στη νεότερη αναθεώρηση των Neogene Cancellariidae της Παρατηθύος, αρκετές παλαιότερες καταγραφές που είχαν αποδοθεί στο Narona (Sveltia) varicosa εξετάστηκαν στο πλαίσιο του Sveltia dertovaricosa.

Αυτό είναι σημαντικό για την εξέταση απολιθωμάτων, καθώς δείχνει ότι η ιστορική χρήση του ονόματος Narona varicosa δεν ήταν πάντοτε απόλυτα συνεπής.

Το Sveltia varicosa στο Πλειόκαινο

Το Sveltia varicosa (Brocchi, 1814) συνδέεται ιδιαίτερα με το Πλειόκαινο της Ιταλίας, καθώς το είδος-τύπος του Sveltia, Voluta varicosa, προέρχεται από πλειοκαινικό υλικό της Ιταλίας.

Πλειοκαινικές μελέτες της ευρωπαϊκής πανίδας των γαστερόποδων εξακολουθούν να εξετάζουν το Sveltia varicosa και να διαχωρίζουν προσεκτικά υλικό που στο παρελθόν είχε λανθασμένα αποδοθεί σε αυτό.

Αυτή η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία όταν συγκρίνονται απολιθώματα από διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου.

Η σημασία της καλής διατήρησης

Η ασφαλής ταυτοποίηση ενός cancellariid fossil απαιτεί καλή διατήρηση του οστράκου.

Ιδιαίτερα χρήσιμα χαρακτηριστικά είναι:

• το συνολικό σχήμα του οστράκου,
• το ύψος και η μορφή της σπείρας,
• ο αριθμός και η μορφή των αξονικών πλευρών,
• οι σπειροειδείς χορδές,
• η μορφή των ραφών,
• το άνοιγμα,
• η κολουμέλλα,
• και η γλυπτική της τελευταίας σπείρας.

Η απώλεια του ανοίγματος ή των πρώτων σπειρών μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά έναν ασφαλή προσδιορισμό.

Ταξινόμηση

Με βάση την ιστορική ονομασία του απολιθώματος:

Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Mollusca
Ομοταξία: Gastropoda
Ομάδα: Caenogastropoda
Τάξη: Neogastropoda
Υπεροικογένεια: Cancellarioidea
Οικογένεια: Cancellariidae
Ιστορικός συνδυασμός: Narona (Sveltia) varicosa (Brocchi, 1814)
Αρχική ονομασία: Voluta varicosa Brocchi, 1814
Σύγχρονος συνδυασμός που συναντάται στη βιβλιογραφία: Sveltia varicosa (Brocchi, 1814)
Είδος-τύπος του Sveltia: Voluta varicosa Brocchi, 1814
Κατάσταση: Απολιθωμένο θαλάσσιο γαστερόποδο

Narona varicosa από τη Λευκωσία

Τα απολιθώματα που παρουσιάζονται στην παρούσα ανάρτηση προέρχονται από τη Λευκωσία της Κύπρου και έχουν καταγραφεί ως Narona varicosa.

Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον cancellariid gastropod με χαρακτηριστική έντονη γλυπτική του οστράκου και ιδιαίτερα περίπλοκη ταξινομική ιστορία.

Η παλαιότερη ονομασία Narona (Sveltia) varicosa εξακολουθεί να εμφανίζεται σε παλαιοντολογικές δημοσιεύσεις, ενώ στη νεότερη βιβλιογραφία το είδος συνδέεται με το γένος Sveltia. Παράλληλα, σύγχρονες αναθεωρήσεις έχουν δείξει ότι ορισμένα μειοκαινικά δείγματα που παλαιότερα αποδίδονταν στο varicosa ανήκουν σε διαφορετικές μορφές, όπως το Sveltia dertovaricosa.

Για τον λόγο αυτό, η ονομασία του συγκεκριμένου υλικού από τη Λευκωσία διατηρείται στην παρούσα ανάρτηση ως Narona varicosa, όπως έχει προσδιοριστεί, χωρίς να επεκτείνουμε την ταυτοποίηση πέρα από τα χαρακτηριστικά που μπορούν να τεκμηριωθούν από τα ίδια τα δείγματα.

Narona varicosa – Fossils from Nicosia, Cyprus

Text by George Konstantinou

Narona varicosa

Narona varicosa is a name encountered in older palaeontological literature for a fossil marine gastropod belonging to the family Cancellariidae, a group commonly known as the nutmeg snails.

The taxonomic history of this species is particularly interesting because it has appeared under several generic combinations, including Narona (Sveltia) varicosa. The genus Sveltia is now recognised separately from Narona, and modern palaeontological literature generally places this species in Sveltia. WoRMS also treats Narona (Sveltia) as accepted under Sveltia Jousseaume, 1887.

The fossils presented in this post come from Nicosia, Cyprus, and have been recorded as Narona varicosa.

The Original Name

The history of the name goes back to the Italian geologist and palaeontologist Giovanni Battista Brocchi, who described the species in 1814 as:

Voluta varicosa Brocchi, 1814

In later palaeontological literature, the species appeared under different combinations, including:

Narona (Sveltia) varicosa (Brocchi, 1814).

The genus Sveltia was established by Jousseaume in 1887, and Voluta varicosa Brocchi, 1814 is associated with the taxonomic foundation of this genus. This history explains why different names for essentially the same taxonomic concept can be encountered in older and more recent publications.

Narona and Sveltia

Narona and Sveltia have not always been treated in the same way by malacologists and palaeontologists.

In older classifications, Sveltia was sometimes used as a subgenus, producing the combination Narona (Sveltia). Modern treatments recognise Sveltia as a genus in its own right.

This is important when working with fossil collections because an older identification written as Narona (Sveltia) varicosa may correspond to material that would today be discussed within the genus Sveltia.

The Family Cancellariidae

The Cancellariidae are marine gastropods characterised by often strongly sculptured shells.

In many representatives, the sculpture consists of a combination of axial ribs and spiral cords. Where these elements intersect, they can produce a strongly reticulated or cancellated surface.

This elaborate shell sculpture gives the family its distinctive appearance and can be very useful in recognising cancellariid fossils. Identification at species level, however, requires much closer examination of shell morphology.

The Shell

The shell associated with Narona (Sveltia) varicosa is relatively solid and fusiform to ovate, with a well-developed spire.

Strong axial ribs form one of its most conspicuous features, together with spiral elements crossing the surface of the whorls.

The interaction between axial and spiral sculpture creates the strongly ornamented appearance characteristic of the shell.

Important features for identification include the overall proportions of the shell, the form and height of the spire, the number and strength of the axial ribs, the spiral sculpture and the morphology of the final whorl and aperture.

The Characteristic Varices

The name varicosa refers to the conspicuous thickened axial structures associated with the shell.

In gastropod morphology, a varix is a thickened axial ridge that can represent a former position of the outer lip during shell growth.

Such structures can produce a strongly sculptured appearance and may provide useful characters when comparing fossil specimens.

Variation in Shell Morphology

Fossil material historically assigned to this group shows a considerable degree of variation.

Differences may occur in shell size, overall proportions, development of the axial ribs and strength of the spiral sculpture.

This variation contributed to a complicated taxonomic history, with different authors applying different names, varieties and species concepts to similar fossils.

Older studies of European Neogene material illustrate how specimens identified as Narona (Sveltia) varicosa were compared with other closely related forms, sometimes with disagreement over their correct species assignment.

Narona varicosa in the Neogene Fossil Record

The name Narona (Sveltia) varicosa occurs in palaeontological literature dealing with European Neogene marine gastropods.

The genus Sveltia itself was widespread in western European and North African Neogene marine assemblages. In Pliocene deposits, Sveltia varicosa was traditionally regarded as a widespread Mediterranean and adjacent Atlantic species.

More recent research, however, has shown that what was once considered a single widespread and variable species actually represents a more complicated assemblage of related species.

The Related Sveltia dertovaricosa

One particularly important name in this taxonomic history is:

Sveltia dertovaricosa (Sacco, 1894).

Some Miocene specimens historically identified as Narona (Sveltia) varicosa have subsequently been reconsidered in relation to Sveltia dertovaricosa. A major revision of Neogene Cancellariidae of the Paratethys documented several older records under these different combinations.

This demonstrates why historical fossil identifications must sometimes be treated cautiously, particularly when specimens come from different geological ages or geographical regions.

Sveltia varicosa and the Pliocene

Sveltia varicosa (Brocchi, 1814) is particularly well known from the European Pliocene fossil record.

For many years it was considered a widespread species extending through Mediterranean and adjacent Atlantic faunas. More detailed revision of Pliocene Sveltia, however, has demonstrated that some material formerly included within S. varicosa belongs to other species.

Research on the Atlantic Pliocene of Iberia, for example, has revealed a mosaic of species where earlier palaeontologists had recognised a broadly distributed and highly variable S. varicosa.

This makes careful comparison of individual specimens especially important.

Importance of Preservation

Reliable identification of a fossil cancellariid requires sufficiently well-preserved shell characteristics.

Particularly useful features include the overall shell shape, height and form of the spire, number and development of the axial ribs, spiral cords, sutures, aperture, columellar region and sculpture of the final whorl.

If the aperture, early whorls or important parts of the sculpture are missing or strongly eroded, identification at species level becomes considerably more difficult.

This is especially relevant in a group with a complicated taxonomic history such as Sveltia.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Mollusca
Class: Gastropoda
Order: Neogastropoda
Superfamily: Cancellarioidea
Family: Cancellariidae
Historical combination: Narona (Sveltia) varicosa (Brocchi, 1814)
Original combination: Voluta varicosa Brocchi, 1814
Modern generic placement: Sveltia
Common modern combination: Sveltia varicosa (Brocchi, 1814)
Status: Fossil marine gastropod

Narona varicosa from Nicosia, Cyprus

The fossils presented in this post come from Nicosia, Cyprus, and have been recorded as Narona varicosa.

This cancellariid gastropod is characterised by a strongly sculptured shell and has a particularly complicated taxonomic history. The older combination Narona (Sveltia) varicosa occurs in palaeontological literature, whereas modern treatments recognise Sveltia as a separate genus.

Modern revisions have also demonstrated that fossils once grouped broadly under S. varicosa may represent several related species. Consequently, the historical name attached to fossil material should be interpreted with care, particularly when detailed diagnostic characters or precise stratigraphic information are unavailable.

For the specimens presented here, the identification Narona varicosa is retained as recorded, without extending the determination beyond what can be supported by the available material.