See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below
in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Η Επτακώμη, γνωστή και ως Εφτακώμη, είναι κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου και βρίσκεται στη δυτική είσοδο της γεωγραφικής περιοχής της Καρπασίας.
Το χωριό είναι κτισμένο σε μέσο υψόμετρο περίπου 150 μέτρων και απέχει περίπου 38–42 χιλιόμετρα από την πόλη της Αμμοχώστου, ανάλογα με την πηγή και τον τρόπο μέτρησης της απόστασης.
Η Επτακώμη συνδυάζει λοφώδες τοπίο, εύφορες εκτάσεις και πρόσβαση προς τη βόρεια ακτή της Κύπρου. Πριν από το 1974 ήταν μια μεγάλη μικτή κοινότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, με τους Ελληνοκύπριους να αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα.
Η ονομασία Επτακώμη
Η ονομασία Επτακώμη είναι σύνθετη από τις λέξεις «επτά» και «κώμη».
Η πιο διαδεδομένη παράδοση αναφέρει ότι το σημερινό χωριό δημιουργήθηκε από τη συνένωση μικρότερων οικισμών της περιοχής. Η Polignosi καταγράφει μάλιστα δέκα παλαιούς μικρούς οικισμούς: Ταρμασσός, Αης Πιφάνης, Αξεντούδιν, Μελιώνας, Αγία Αγάθη, Τζηπουρός, Λαήνας, Καμίνιν, Χαλάσματα και Πετρόδημμαν.
Η ίδια πηγή εξηγεί ότι η λέξη «επτά» μπορούσε παλαιότερα να χρησιμοποιείται και με την έννοια των «πολλών», γεγονός που μπορεί να εξηγεί γιατί η ονομασία Επτακώμη συνδέθηκε με περισσότερους από επτά μικρούς οικισμούς.
Η Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου διατηρεί την τοπική παράδοση ότι η ονομασία προήλθε από την ένωση επτά μικρών χωριών, τα οποία συνδέονταν και με αντίστοιχα μικρά εκκλησιαστικά μνημεία.
Άλλες παλαιές ερμηνείες του ονόματος
Έχουν διατυπωθεί και άλλες απόψεις για την ονομασία.
Μία παλαιότερη θεωρία υποστήριζε ότι το χωριό ονομαζόταν Γναυτοκώμη, από τη λέξη «γναφκιάς», δηλαδή βυρσοδέψης.
Η θεωρία αυτή συνδέεται με το γεγονός ότι η Επτακώμη ήταν παλαιότερα γνωστή για την κατεργασία δερμάτων. Μάλιστα στην περιοχή διατηρείται το τοπωνύμιο «Γναφκειόν».
Υπάρχει επίσης η μορφή «Αυτοκώμη», η οποία πιθανότερα θεωρείται παραφθορά της ονομασίας Εφτακώμη.
Η άποψη ότι λεγόταν «Ναυτοκώμη» θεωρείται πολύ λιγότερο πιθανή, αφού ο οικισμός δεν βρίσκεται ακριβώς πάνω στη θάλασσα και δεν υπάρχει σαφής ιστορική σύνδεση με ναυτικούς.
Η γεωγραφική θέση
Η Επτακώμη βρίσκεται σε ένα ιδιαίτερο σημείο της Καρπασίας.
Στα βόρεια το ανάγλυφο κατηφορίζει προς τη θάλασσα και διασχίζεται από εποχικά ρυάκια, μεταξύ των οποίων τα Αγιάς, Μελιώντας και Σκάσματα.
Στα νοτιοδυτικά του χωριού το υψόμετρο ανεβαίνει σημαντικά και φτάνει περίπου τα 330 μέτρα στην κορυφή Καβαλλόπετρα.
Αυτό το ανάγλυφο δημιουργεί μια έντονη εναλλαγή λόφων, πλαγιών και χαμηλότερων εκτάσεων.
Η σχέση με την Καρπασία
Η Επτακώμη βρίσκεται ουσιαστικά στο δυτικό όριο της Καρπασίας.
Η Polignosi περιγράφει την Καρπασία ως τη γεωγραφική περιοχή που εκτείνεται από την περιοχή της Επτακώμης προς τα ανατολικά μέχρι το ακρωτήρι του Αποστόλου Ανδρέα.
Έτσι η Επτακώμη λειτουργεί γεωγραφικά ως ένα από τα χωριά που σηματοδοτούν τη μετάβαση από την ευρύτερη περιοχή του Πενταδακτύλου προς τη χερσόνησο της Καρπασίας.
Οι συγκοινωνίες
Πριν από το 1974 το χωριό είχε οδικές συνδέσεις με σημαντικές γειτονικές κοινότητες.
Συνδεόταν με το Λεονάρισσο, περίπου 10,5 χλμ. βορειοανατολικά, με την Κώμη Κεπήρ, περίπου 5 χλμ. νοτιοδυτικά, και με τη Γαλάτεια, περίπου 5 χλμ. νοτιοανατολικά.
Υπήρχε επίσης σύνδεση με τον παραλιακό δρόμο της βόρειας ακτής και προς το άκρο Γιούτη.
Η θέση αυτή έδινε στην Επτακώμη πρόσβαση τόσο προς την ενδοχώρα όσο και προς τις βόρειες παραλιακές περιοχές.
Το φυσικό περιβάλλον
Η περιοχή της Επτακώμης διαθέτει πλούσια φυσική βλάστηση.
Καταγράφονται κυρίως αόρατοι, σχίνοι, ξισταρκές και σκόρπια πεύκα, ενώ μέσα στα διοικητικά όρια του χωριού περιλαμβάνονται τα δάση Γιούτη και Καταλύμματα.
Η μέση ετήσια βροχόπτωση αναφέρεται περίπου στα 490 χιλιοστόμετρα, αρκετή για να υποστηρίζει σημαντική αγροτική παραγωγή και σχετικά πλούσια φυσική βλάστηση.
Η γεωργία
Πριν από το 1974 καλλιεργούνταν στην περιοχή σιτηρά, χαρουπιές, κολοκάσι και ελιές.
Η Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων Αμμοχώστου αναφέρει επίσης αμπέλια, ενώ καταγράφει ως βασικές ασχολίες των κατοίκων τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία και την αλιεία.
Η αμπελοκαλλιέργεια πάντως ήταν περιορισμένη. Σε ευρύτερη καταγραφή για την Καρπασία αναφέρονται περίπου 4 εκτάρια αμπελιών στην Επτακώμη.
Οι ελιές και το «μαυρόλαδο»
Ιδιαίτερη σημασία είχε η ελαιοπαραγωγή.
Σύμφωνα με την κοινοτική καταγραφή, στην Επτακώμη υπήρχαν πολλές ελιές και η παραγωγή ελαιολάδου ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να λειτουργούν τρία ελαιοτριβεία.
Η περιοχή ήταν γνωστή για το λεγόμενο «μαυρόλαδο», ένα χαρακτηριστικό προϊόν της τοπικής παραγωγής.
Η ύπαρξη τριών ελαιοτριβείων σε μία κοινότητα δείχνει τη σημασία που είχε η ελαιοκαλλιέργεια στην τοπική οικονομία.
Η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και η αλιεία
Οι κάτοικοι δεν περιορίζονταν μόνο στη γεωργία.
Η κτηνοτροφία αποτελούσε σημαντική συμπληρωματική δραστηριότητα, ενώ αναφέρονται επίσης η μελισσοκομία και η αλιεία.
Η ποικιλία αυτή των δραστηριοτήτων συνδεόταν με τη γεωγραφική φυσιογνωμία του χωριού.
Η Επτακώμη διέθετε τόσο αγροτικές εκτάσεις και βοσκοτόπους όσο και πρόσβαση προς τη θαλάσσια περιοχή της βόρειας ακτής.
Η παλαιά βυρσοδεψία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της οικονομικής ιστορίας της Επτακώμης είναι η κατεργασία δερμάτων.
Η Polignosi αναφέρει ότι σε παλαιότερες εποχές το χωριό ήταν φημισμένο για τους γναφκιάδες, δηλαδή τους βυρσοδέψες του.
Η πληροφορία αυτή δείχνει ότι η τοπική οικονομία δεν βασιζόταν αποκλειστικά στην πρωτογενή παραγωγή.
Υπήρχαν και τεχνικά επαγγέλματα που επεξεργάζονταν προϊόντα της κτηνοτροφίας και δημιουργούσαν μια πιο σύνθετη οικονομική δραστηριότητα.
Η πληθυσμιακή εξέλιξη
Η Επτακώμη γνώρισε σημαντική πληθυσμιακή ανάπτυξη από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τα μέσα του 20ού.
Το 1881 καταγράφηκαν 486 κάτοικοι.
Το 1891 ήταν 572.
Το 1901 ο πληθυσμός αυξήθηκε στους 694.
Το 1911 έφτασε τους 845.
Το 1921 ξεπέρασε τους χίλιους, φτάνοντας τους 1.017 κατοίκους.
Το 1931 καταγράφηκαν 1.125 και το 1946 1.272 κάτοικοι, η μεγαλύτερη τιμή στις συγκεκριμένες απογραφές.
Ακολούθησε μείωση.
Το 1960 καταγράφηκαν 971 κάτοικοι και το 1973 περίπου 808.
Μικτή κοινότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων
Η Επτακώμη ήταν ιστορικά μικτό χωριό.
Το PRIO αναφέρει ότι οι Ελληνοκύπριοι αποτελούσαν πάντοτε την πλειονότητα και ότι κατά τον 20ό αιώνα το ποσοστό τους κυμαινόταν περίπου μεταξύ 70% και 80%.
Το 1960 υπήρχαν 738 Ελληνοκύπριοι και 233 Τουρκοκύπριοι.
Το 1973 καταγράφηκαν περίπου 580 Ελληνοκύπριοι και 228 Τουρκοκύπριοι.
Η Επτακώμη αποτελούσε επομένως χαρακτηριστικό παράδειγμα μικτής κοινότητας της Καρπασίας με σαφή ελληνοκυπριακή πλειονότητα.
Τα εκκλησιαστικά μνημεία
Η περιοχή της Επτακώμης διαθέτει σημαντική εκκλησιαστική κληρονομιά.
Η Polignosi καταγράφει ως κύρια εκκλησία τον Άγιο Λουκά, ενώ αναφέρει επίσης εκκλησίες ή εξωκκλήσια του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, της Αγίας Αγάθης, της Αγίας Ειρήνης και του Αγίου Επιφανίου.
Η Ένωση Εκτοπισμένων Κοινοτήτων αναφέρει επιπλέον τον Άγιο Αυξέντιο και τον Άγιο Γεώργιο στο πλαίσιο της τοπικής παράδοσης για τους παλαιούς μικρούς οικισμούς.
Η Εκκλησία του Αποστόλου Λουκά
Η κύρια εκκλησία της Επτακώμης είναι αφιερωμένη στον Απόστολο Λουκά.
Η Polignosi τη χαρακτηρίζει ως μικρό κτίσμα του 18ου αιώνα.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί μας δίνει σαφέστερη χρονολογική βάση για τον ναό από ό,τι είχαμε στο προηγούμενο ξεχωριστό άρθρο.
Επομένως, στο άρθρο για την Εκκλησία του Αποστόλου Λουκά μπορούμε πλέον να προσθέσουμε με προσοχή ότι η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια τη χρονολογεί στον 18ο αιώνα.
Το παλαιό μοναστήρι του Αγίου Λουκά
Κοντά στο χωριό υπήρχε επίσης παλαιό μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Λουκά.
Η Polignosi αναφέρει ότι το μοναστήρι είχε παρακμάσει και εγκαταλειφθεί ήδη από παλαιότερη εποχή.
Από αυτό προέρχεται ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά κειμήλια που συνδέονται με την Επτακώμη: το περίφημο Ευαγγέλιο της Επτακώμης.
Το χειρόγραφο Ευαγγέλιο της Επτακώμης
Η κοινοτική καταγραφή αναφέρει ότι στην Επτακώμη φυλασσόταν ένα χειρόγραφο Ευαγγέλιο γραμμένο σε περγαμηνή, το οποίο αποδίδεται περίπου στον 10ο αιώνα.
Το κειμήλιο ήταν τόσο σημαντικό ώστε, σύμφωνα με την ίδια πηγή, το επισκέπτονταν μαθητές γυμνασίων από ολόκληρη την Κύπρο.
Σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο της Ιεράς Μονής Κύκκου.
Η ύπαρξη αυτού του χειρογράφου προσθέτει ιδιαίτερη αξία στην εκκλησιαστική και πολιτιστική ιστορία της Επτακώμης.
Η εκπαίδευση
Η οργανωμένη εκπαίδευση στην Επτακώμη έχει παλαιές ρίζες.
Η Polignosi αναφέρει ότι ελληνικό σχολείο λειτουργούσε στο χωριό πριν από το 1873.
Αρχικά στεγαζόταν στον αλευρόμυλο του δασκάλου Χατζηπαπά Μάρκου.
Καταγράφονται επίσης ονόματα πρώτων δασκάλων της δεκαετίας του 1870, γεγονός που δείχνει ότι η κοινότητα είχε οργανωμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα ήδη αρκετές δεκαετίες πριν από την έναρξη του 20ού αιώνα.
Η περιοχή και η Αρχαιότητα
Η ευρύτερη περιοχή της Επτακώμης παρουσιάζει σημαντικό αρχαιολογικό ενδιαφέρον.
Κοντά στην τοποθεσία Γαλούνια, μεταξύ Επτακώμης και Δαυλού, έχουν εντοπιστεί αρχαία κατάλοιπα.
Παλαιότεροι ερευνητές προσπάθησαν να συνδέσουν την περιοχή με την αρχαία πόλη Αφροδίσιον, όμως αυτή η ταύτιση δεν θεωρείται ασφαλής.
Άλλες αρχαίες πόλεις που αναφέρονται στις φιλολογικές πηγές έχουν επίσης προταθεί για την περιοχή, χωρίς οριστική απόδειξη.
Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η περιοχή της Επτακώμης παρουσιάζει αρχαία κατάλοιπα, αλλά η ακριβής ταυτότητά τους παραμένει ανοιχτό αρχαιολογικό ζήτημα.
Το 1974
Η τουρκική εισβολή του 1974 άλλαξε δραματικά τη ζωή της Επτακώμης.
Πολλοί Ελληνοκύπριοι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό τον Αύγουστο του 1974, ενώ άλλοι παρέμειναν ως εγκλωβισμένοι.
Η ιστορία της Επτακώμης είναι επομένως παρόμοια με άλλες κοινότητες της Καρπασίας όπου σημαντικό μέρος του ελληνοκυπριακού πληθυσμού προσπάθησε αρχικά να παραμείνει στον τόπο του.
Οι εγκλωβισμένοι
Τον Οκτώβριο του 1975 καταγράφονταν ακόμη 372 Ελληνοκύπριοι εγκλωβισμένοι στην Επτακώμη.
Η παρουσία τους όμως μειώθηκε σταδιακά.
Το PRIO αναφέρει ότι οι τελευταίοι Ελληνοκύπριοι παρέμειναν μέχρι τις αρχές του 1976, ενώ η Polignosi δίνει ως χρονικό σημείο τελικής αποχώρησης τον Οκτώβριο του 1976.
Επειδή οι δύο πηγές διαφέρουν λίγο ως προς τον ακριβή χρόνο, η ασφαλέστερη διατύπωση είναι ότι μέχρι το τέλος του 1976 δεν παρέμενε πλέον ελληνοκυπριακός πληθυσμός στο χωριό.
Το σχολείο των εγκλωβισμένων
Μια ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι τον Μάρτιο του 1976 κατέστη δυνατό να λειτουργήσει ξανά το ελληνικό δημοτικό σχολείο της Επτακώμης.
Το σχολείο εξυπηρέτησε όχι μόνο παιδιά από την Επτακώμη αλλά και εγκλωβισμένους μαθητές από την Κώμη Κεπήρ και το Πατρίκι.
Η λειτουργία του κράτησε μόνο λίγους μήνες.
Το σχολείο έκλεισε τον Ιούνιο του 1976.
Η μικρή αυτή περίοδος λειτουργίας αποτελεί σημαντική μαρτυρία της προσπάθειας των εγκλωβισμένων οικογενειών να διατηρήσουν όσο μπορούσαν την καθημερινή και εκπαιδευτική ζωή της κοινότητας.
Ο τουρκοκυπριακός πληθυσμός και η σημερινή κατοίκηση
Σε αντίθεση με τους Ελληνοκύπριους κατοίκους, ο ιστορικός τουρκοκυπριακός πληθυσμός της Επτακώμης παρέμεινε στο χωριό.
Το PRIO αναφέρει ότι η σημερινή κοινότητα κατοικείται κυρίως από τους αρχικούς Τουρκοκύπριους κατοίκους, ενώ το 1976 και 1977 εγκαταστάθηκαν επίσης οικογένειες από την Τουρκία, κυρίως από την περιοχή των Αδάνων και σε μικρότερο βαθμό από την περιοχή Ordu.
Αυτό άλλαξε τη δημογραφική σύνθεση του χωριού σε σχέση με την προ του 1974 περίοδο, όταν η πλειονότητα ήταν ελληνοκυπριακή.
Η ονομασία Yedikonuk
Η σύγχρονη τουρκική ονομασία του χωριού είναι Yedikonuk.
Το PRIO εξηγεί ότι σημαίνει «επτά φιλοξενούμενοι» ή «επτά επισκέπτες», μια τουρκική ονομασία που παραπέμπει αριθμητικά στο παλαιό ελληνικό όνομα Επτακώμη.
Το ιστορικό ελληνικό όνομα όμως παραμένει Επτακώμη ή Εφτακώμη.
Η σημασία της φωτογραφικής καταγραφής
Η Επτακώμη είναι ιδιαίτερα σημαντική για φωτογραφική τεκμηρίωση.
Πρόκειται για μεγάλη παλαιά κοινότητα με εκκλησίες, σχολικά κτίρια, αγροτικές εγκαταστάσεις, παλαιά σπίτια, τοπωνύμια, φυσικά τοπία και αρχαιολογικές θέσεις.
Η σύγκριση σύγχρονων φωτογραφιών με παλαιότερες εικόνες μπορεί να αποκαλύψει αλλαγές στην αρχιτεκτονική, στις χρήσεις των κτιρίων και στο φυσικό περιβάλλον.
Η φωτογραφία γίνεται έτσι ουσιαστικό ιστορικό αρχείο της κοινότητας.
Ένα χωριό με πλούσια και σύνθετη ιστορία
Η Επτακώμη δεν είναι απλώς ένα ακόμη χωριό της Καρπασίας.
Η ονομασία της συνδέεται με παλαιούς μικρούς οικισμούς.
Υπήρξε σημαντικό αγροτικό κέντρο.
Ήταν γνωστή για την ελαιοπαραγωγή και την κατεργασία δερμάτων.
Διέθετε οργανωμένη εκπαίδευση ήδη από τον 19ο αιώνα.
Συνδέεται με σημαντικό χειρόγραφο Ευαγγέλιο.
Υπήρξε για πολλές γενιές μικτή κοινότητα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Μετά το 1974 ένα μεγάλο μέρος των Ελληνοκυπρίων παρέμεινε για κάποιο διάστημα εγκλωβισμένο πριν απομακρυνθεί οριστικά από το χωριό.
Όλα αυτά κάνουν την Επτακώμη μια από τις ιστορικά πιο ενδιαφέρουσες κοινότητες της δυτικής Καρπασίας.
Συνοπτικά στοιχεία
Ονομασία: Επτακώμη – Εφτακώμη
Νεότερη τουρκική ονομασία: Yedikonuk
Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος
Γεωγραφική περιοχή: Καρπασία
Απόσταση από Αμμόχωστο: Περίπου 38–42 χλμ., ανάλογα με την πηγή
Μέσο υψόμετρο: Περίπου 150 μ.
Υψηλότερο σημείο στην περιοχή: Περίπου 330 μ. στην Καβαλλόπετρα
Κύριες καλλιέργειες πριν από το 1974: Σιτηρά, χαρουπιές, κολοκάσι, ελιές και περιορισμένα αμπέλια
Άλλες παραδοσιακές δραστηριότητες: Κτηνοτροφία, μελισσοκομία, αλιεία και παλαιότερα βυρσοδεψία
Ελαιοπαραγωγή: Τρία ελαιοτριβεία και παραγωγή του γνωστού «μαυρόλαδου» σύμφωνα με την κοινοτική καταγραφή
Πληθυσμός 1881: 486
Πληθυσμός 1891: 572
Πληθυσμός 1901: 694
Πληθυσμός 1911: 845
Πληθυσμός 1921: 1.017
Πληθυσμός 1931: 1.125
Πληθυσμός 1946: 1.272
Πληθυσμός 1960: 971 – 738 Ελληνοκύπριοι και 233 Τουρκοκύπριοι
Πληθυσμός 1973: Περίπου 808 – 580 Ελληνοκύπριοι και 228 Τουρκοκύπριοι
Ιστορική πληθυσμιακή σύνθεση: Μικτή κοινότητα με ελληνοκυπριακή πλειονότητα
Κύρια εκκλησία: Απόστολος Λουκάς, καταγεγραμμένος ως ναός του 18ου αιώνα
Άλλα εκκλησιαστικά μνημεία: Αρχάγγελος Μιχαήλ, Αγία Αγάθη, Αγία Ειρήνη, Άγιος Επιφάνιος και άλλα μικρά εξωκκλήσια της τοπικής παράδοσης
Παλαιό μοναστήρι: Μονή Αγίου Λουκά, σήμερα εγκαταλειμμένη σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή
Σημαντικό κειμήλιο: Χειρόγραφο Ευαγγέλιο σε περγαμηνή, περίπου του 10ου αιώνα σύμφωνα με την κοινοτική καταγραφή, σήμερα στο Μουσείο της Ιεράς Μονής Κύκκου
Ελληνικό σχολείο: Λειτουργούσε ήδη πριν από το 1873
Εγκλωβισμένοι τον Οκτώβριο 1975: 372 Ελληνοκύπριοι
Ελληνοκυπριακή παρουσία: Είχε τερματιστεί μέχρι το τέλος του 1976
Σχολείο εγκλωβισμένων: Λειτούργησε από Μάρτιο έως Ιούνιο 1976 και εξυπηρέτησε μαθητές και από Κώμη Κεπήρ και Πατρίκι
Μεταγενέστερη δημογραφική σύνθεση: Κυρίως οι αρχικοί Τουρκοκύπριοι κάτοικοι, μαζί με οικογένειες από την Τουρκία που εγκαταστάθηκαν το 1976–1977
Κατάσταση: Βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου από το 1974
Ιστορική σημασία: Μεγάλη και ιστορικά μικτή κοινότητα της Καρπασίας, με πλούσια αγροτική, βιοτεχνική, εκπαιδευτική και εκκλησιαστική παράδοση.
Το παρατηρητήριο στην κορυφή του Όρους Γιούτι
Εκκλησία του Αποστόλου Λουκά
.JPG)
.JPG)
Ο παλαιός ανεμόμυλος
.JPG)
Text: George Konstantinou
Eptakomi, also known as Eftakomi, is an occupied village in the Famagusta District, located at the western entrance to the geographical region of the Karpasia Peninsula.
The village is built at an average elevation of approximately 150 metres and lies around 38–42 kilometres from the city of Famagusta, depending on the source and the method used to measure the distance.
Eptakomi combines hilly terrain, fertile land and access towards the northern coast of Cyprus. Before 1974, it was a large mixed community of Greek Cypriots and Turkish Cypriots, with Greek Cypriots forming the clear majority.
The Name Eptakomi
The name Eptakomi is formed from the Greek words “epta”, meaning seven, and “komi”, meaning village or settlement.
The most widespread tradition states that the present village was created through the merging of smaller settlements in the area. One historical source records ten old small settlements: Tarmassos, Ais Pifanis, Axentoudin, Melionas, Agia Agathi, Tzipouros, Lainas, Kaminin, Chalasmata and Petrodimman.
The same source explains that in earlier usage the word “seven” could also carry the broader meaning of “many”, which may explain why the name Eptakomi became associated with more than seven small settlements.
The Union of Displaced Communities of Famagusta preserves the local tradition that the name originated from the union of seven small villages, which were also associated with corresponding small ecclesiastical monuments.
Other Old Interpretations of the Name
Other views concerning the origin of the name have also been proposed.
One older theory suggested that the village was once called Gnaftokomi, from the word gnafkias, meaning tanner.
This theory is connected with the fact that Eptakomi was once known for the processing of hides and leather. The place name “Gnafkeion” also survives in the area.
The form “Aftokomi” has also been recorded and is more likely to be a corruption of the name Eftakomi.
The theory that the village was called “Naftokomi” is considered much less likely, since the settlement is not located directly on the sea and there is no clear historical connection with sailors.
Geographical Location
Eptakomi lies in a distinctive part of Karpasia.
To the north, the land descends towards the sea and is crossed by seasonal streams, including Agias, Meliontas and Skasmata.
To the southwest of the village, the elevation rises considerably and reaches approximately 330 metres at the summit of Kavallopetra.
This relief creates a pronounced alternation of hills, slopes and lower-lying areas.
The Relationship with Karpasia
Eptakomi lies essentially at the western boundary of the Karpasia region.
Karpasia is generally described as the geographical area extending from around Eptakomi eastwards towards Cape Apostolos Andreas.
Eptakomi therefore functions geographically as one of the villages marking the transition from the wider Pentadaktylos region towards the Karpasia Peninsula.
Transport Connections
Before 1974, the village had road connections with several important neighbouring communities.
It was connected with Leonarisso, approximately 10.5 km to the northeast, Komi Kebir, around 5 km to the southwest, and Galateia, approximately 5 km to the southeast.
There was also a connection with the coastal road of the northern shore and towards Cape Giouti.
This position gave Eptakomi access both to the inland areas and to the northern coastal zone.
The Natural Environment
The area of Eptakomi has rich natural vegetation.
The vegetation recorded includes mainly Phoenician juniper, lentisk, rockrose and scattered pine trees, while the forests of Giouti and Katalymmata lie within the administrative boundaries of the village.
The average annual rainfall is recorded at approximately 490 millimetres, sufficient to support significant agricultural production and relatively rich natural vegetation.
Agriculture
Before 1974, the main crops cultivated in the area included cereals, carob trees, colocasia and olives.
Community records also mention vineyards, while the main occupations of the inhabitants included agriculture, livestock farming, beekeeping and fishing.
Vine cultivation, however, was limited. Wider records for Karpasia mention approximately 4 hectares of vineyards in Eptakomi.
Olives and “Mavrolado”
Olive production was particularly important.
According to community records, Eptakomi had many olive trees and olive-oil production was large enough to support three olive presses.
The area was known for a characteristic local product called “mavrolado”, or “black oil”.
The existence of three olive presses in one community demonstrates the importance of olive cultivation to the local economy.
Livestock Farming, Beekeeping and Fishing
The inhabitants did not depend on agriculture alone.
Livestock farming formed an important supplementary activity, while beekeeping and fishing are also recorded.
This variety of occupations reflected the geographical character of the village.
Eptakomi had agricultural land and grazing areas, as well as access towards the northern coastal zone.
The Old Tanning Tradition
One of the most interesting features of Eptakomi’s economic history is the processing of hides and leather.
Historical records state that the village was once known for its gnafkies, or tanners.
This shows that the local economy was not based exclusively on primary agricultural production.
Skilled crafts also existed, processing products derived from livestock and creating a more diversified local economy.
Population Development
Eptakomi experienced significant population growth from the late 19th century until the middle of the 20th century.
In 1881, 486 inhabitants were recorded.
In 1891, there were 572.
In 1901, the population increased to 694.
In 1911, it reached 845.
In 1921, it exceeded one thousand, reaching 1,017 inhabitants.
In 1931, 1,125 were recorded, while in 1946 the population reached 1,272, the highest figure in these censuses.
A decline followed.
In 1960, 971 inhabitants were recorded, while in 1973 the population was approximately 808.
A Mixed Greek Cypriot and Turkish Cypriot Community
Eptakomi was historically a mixed village.
Greek Cypriots always formed the majority, and during the 20th century their proportion generally ranged between approximately 70% and 80%.
In 1960, there were 738 Greek Cypriots and 233 Turkish Cypriots.
In 1973, approximately 580 Greek Cypriots and 228 Turkish Cypriots were recorded.
Eptakomi was therefore a characteristic example of a mixed Karpasia community with a clear Greek Cypriot majority.
The Ecclesiastical Monuments
The area of Eptakomi has an important ecclesiastical heritage.
The main church is recorded as Apostle Luke, while other churches or chapels include Archangel Michael, Agia Agathi, Agia Eirini and Agios Epifanios.
Community tradition also mentions Agios Afxentios and Agios Georgios in connection with the old small settlements.
The Church of Apostle Luke
The main church of Eptakomi is dedicated to Apostle Luke.
A historical reference describes it as a small building of the 18th century.
This is important because it provides a clearer chronological basis for the church than was previously available.
The Church of Apostle Luke can therefore be described, with appropriate caution, as a church dated in the historical record to the 18th century.
The Old Monastery of Agios Loukas
Near the village there was also an old monastery dedicated to Agios Loukas.
Historical records state that the monastery had already declined and been abandoned in an earlier period.
One of the most important historical treasures associated with Eptakomi originated from this monastery: the famous Eptakomi Gospel.
The Manuscript Gospel of Eptakomi
Community records state that a handwritten Gospel written on parchment was kept in Eptakomi and is dated to approximately the 10th century.
The manuscript was considered so important that school pupils from across Cyprus visited the village to see it.
Today it is kept in the Museum of Kykkos Monastery.
The existence of this manuscript adds particular importance to the ecclesiastical and cultural history of Eptakomi.
Education
Organised education in Eptakomi has deep roots.
A Greek school was operating in the village before 1873.
Initially, it was housed in the flour mill of the teacher Hadjipapas Markos.
The names of early teachers from the 1870s are also recorded, demonstrating that the community had organised educational activity several decades before the beginning of the 20th century.
The Area in Antiquity
The wider Eptakomi area is also of considerable archaeological interest.
Ancient remains have been identified near the locality of Galounia, between Eptakomi and Davlos.
Earlier researchers attempted to associate the area with the ancient city of Aphrodision, although this identification is not considered secure.
Other ancient cities mentioned in literary sources have also been proposed for the area, without definitive proof.
The safest conclusion is that the Eptakomi area contains ancient remains, although their exact identity remains an open archaeological question.
1974
The Turkish invasion of 1974 dramatically changed life in Eptakomi.
Many Greek Cypriot inhabitants left the village in August 1974, while others remained as enclaved residents.
The history of Eptakomi is therefore similar to that of other Karpasia communities where a significant part of the Greek Cypriot population initially attempted to remain in their homes.
The Enclaved Residents
In October 1975, 372 Greek Cypriot enclaved residents were still recorded in Eptakomi.
Their numbers, however, gradually declined.
Some sources indicate that the last Greek Cypriots remained until early 1976, while another source places the final departure in October 1976.
The safest conclusion is that by the end of 1976 no Greek Cypriot population remained permanently in the village.
The School of the Enclaved Children
A particularly important detail is that in March 1976, the Greek primary school of Eptakomi was able to reopen.
The school served not only children from Eptakomi but also enclaved pupils from Komi Kebir and Patriki.
It remained open only for a few months.
The school closed in June 1976.
This brief period of operation is an important testimony to the effort of enclaved families to preserve, as far as possible, the everyday and educational life of their community.
The Turkish Cypriot Population and Later Settlement
Unlike the Greek Cypriot inhabitants, the historic Turkish Cypriot population of Eptakomi remained in the village.
The present community is largely composed of the original Turkish Cypriot residents, while families from Turkey were also settled there in 1976 and 1977, mainly from the Adana region and to a lesser extent from the Ordu region.
This changed the demographic composition of the village compared with the pre-1974 period, when Greek Cypriots formed the majority.
The Name Yedikonuk
The modern Turkish name of the village is Yedikonuk.
It means approximately “seven guests” or “seven visitors”, a Turkish name that numerically reflects the older Greek name Eptakomi.
The historical Greek name, however, remains Eptakomi or Eftakomi.
The Importance of Photographic Documentation
Eptakomi is particularly important for photographic documentation.
It is a large old community with churches, school buildings, agricultural structures, old houses, place names, natural landscapes and archaeological sites.
Comparing modern photographs with older images can reveal changes in architecture, building use and the natural environment.
Photography therefore becomes an essential historical archive of the community.
A Village with a Rich and Complex History
Eptakomi is not simply another village of Karpasia.
Its name is associated with old small settlements.
It was an important agricultural centre.
It was known for olive production and leather processing.
It had organised education from the 19th century.
It is connected with an important manuscript Gospel.
For many generations it was a mixed Greek Cypriot and Turkish Cypriot community.
After 1974, many Greek Cypriots remained for a period as enclaved residents before eventually leaving the village.
All these elements make Eptakomi one of the most historically interesting communities of western Karpasia.
Summary
Name: Eptakomi – Eftakomi
Modern Turkish name: Yedikonuk
District: Famagusta, Cyprus
Geographical region: Karpasia Peninsula
Distance from Famagusta: Approximately 38–42 km, depending on the source
Average elevation: Approximately 150 m
Highest point in the area: Approximately 330 m at Kavallopetra
Main crops before 1974: Cereals, carob trees, colocasia, olives and limited vineyards
Other traditional activities: Livestock farming, beekeeping, fishing and formerly tanning
Olive production: Three olive presses and production of the locally known “mavrolado”
Population in 1881: 486
Population in 1891: 572
Population in 1901: 694
Population in 1911: 845
Population in 1921: 1,017
Population in 1931: 1,125
Population in 1946: 1,272
Population in 1960: 971 – 738 Greek Cypriots and 233 Turkish Cypriots
Population in 1973: Approximately 808 – 580 Greek Cypriots and 228 Turkish Cypriots
Historical population composition: Mixed community with a Greek Cypriot majority
Main church: Apostle Luke, recorded as an 18th-century church
Other ecclesiastical monuments: Archangel Michael, Agia Agathi, Agia Eirini, Agios Epifanios and other small chapels connected with local tradition
Old monastery: Monastery of Agios Loukas, recorded as abandoned in later historical accounts
Important religious treasure: Manuscript Gospel on parchment, approximately 10th century according to community records, now kept in the Museum of Kykkos Monastery
Greek school: Operating before 1873
Enclaved Greek Cypriots in October 1975: 372
Greek Cypriot presence: Had ended by the end of 1976
School for enclaved children: Operated from March to June 1976 and served pupils from Eptakomi, Komi Kebir and Patriki
Later demographic composition: Mainly the original Turkish Cypriot inhabitants, together with families from Turkey settled there in 1976–1977
Status: Located in the occupied part of Cyprus since 1974
Historical significance: A large and historically mixed community of Karpasia with rich agricultural, craft, educational and ecclesiastical traditions.
No comments:
Post a Comment