Translate

Sunday, 1 October 2023

Εκκλησία Αγίου Αντωνίου στο κατεχόμενο χωριό Λεονάρισσο Καρπασίας - Church of Agios Antonios in the Occupied Village of Leonarisso, Karpasia - Cyprus

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο




Photos 18/9/2023 by George Konstantinou

Below in English

Εκκλησία Αγίου Αντωνίου στο κατεχόμενο χωριό Λεονάρισσο Καρπασίας της επαρχίας Αμμοχώστου

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Στο κατεχόμενο χωριό Λεονάρισσο της Καρπασίας, στην επαρχία Αμμοχώστου, βρίσκεται η παλαιά Εκκλησία του Αγίου Αντωνίου, ένα από τα χριστιανικά μνημεία που συνδέονται με τη μακρά εκκλησιαστική παρουσία της περιοχής.

Η ύπαρξη του ναού είναι καλά τεκμηριωμένη. Σύγχρονες γεωγραφικές καταγραφές τον τοποθετούν νοτιοδυτικά του Λεοναρίσσου, σε υψόμετρο περίπου 131 μέτρων, ενώ επίσημες καταγραφές της κυπριακής πολιτιστικής κληρονομιάς αναφέρονται συγκεκριμένα στην Εκκλησία του Αγίου Αντωνίου στο Λεονάρισσο.

Ο ναός πέρασε δύσκολες δεκαετίες μετά το 1974. Επίσημη έκδοση της Βουλής των Αντιπροσώπων καταγράφει ότι χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη, ενώ μεταγενέστερες πρωτοβουλίες της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά τον συμπεριέλαβαν στα μνημεία που χρειάζονταν προστασία και προληπτικές επεμβάσεις.

Η αφιέρωση στον Άγιο Αντώνιο

Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο τον Μέγα, μία από τις σημαντικότερες μορφές του πρώιμου χριστιανικού μοναχισμού.

Ο Άγιος Αντώνιος γεννήθηκε στην Αίγυπτο τον 3ο αιώνα και συνδέθηκε στενά με την ανάπτυξη της ασκητικής και ερημητικής παράδοσης.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 17 Ιανουαρίου.

Η μεγάλη διάδοση της τιμής του Αγίου Αντωνίου αποτυπώνεται και στην Κύπρο, όπου υπάρχουν αρκετές εκκλησίες και εξωκκλήσια αφιερωμένα σε αυτόν.

Ένας παλαιός ναός του Λεοναρίσσου

Ο Άγιος Αντώνιος καταγράφεται ως παλαιά εκκλησία στην περιοχή του Λεοναρίσσου.

Ωστόσο, η ακριβής χρονολογία ανέγερσής του δεν έχει επιβεβαιωθεί από πρωτογενές τεκμήριο που να μπορώ να θεωρήσω ασφαλές.

Δεν εντόπισα κτητορική επιγραφή, δημοσιευμένη αρχαιολογική μελέτη ή επίσημη αρχιτεκτονική τεκμηρίωση που να μας επιτρέπει να γράψουμε υπεύθυνα ότι ο ναός ανήκει σε συγκεκριμένο αιώνα.

Για τον λόγο αυτό η χρονολόγηση πρέπει να παραμείνει ανοικτή μέχρι να εντοπιστούν ισχυρότερα στοιχεία.

Η απουσία συγκεκριμένης χρονολογίας δεν μειώνει την αξία του μνημείου.

Αντίθετα, υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα.

Η θέση του ναού

Σύγχρονη χαρτογραφική καταγραφή τοποθετεί τον Άγιο Αντώνιο στην περιοχή του Λεοναρίσσου, κοντά επίσης στο χωριό Βασίλι.

Οι καταγεγραμμένες συντεταγμένες είναι περίπου 35.4689° βόρειο πλάτος και 34.14469° ανατολικό μήκος, με υψόμετρο περίπου 131 μέτρα.

Η τοποθεσία αυτή τον διακρίνει σαφώς από τον κύριο ναό του Αγίου Δημητρίου στο ίδιο χωριό και από άλλα εκκλησιαστικά μνημεία της ευρύτερης περιοχής.

Η διάκριση είναι σημαντική, επειδή στο Λεονάρισσο καταγράφονται περισσότερα από ένα παλαιά χριστιανικά μνημεία και δεν πρέπει να μεταφέρονται στοιχεία από το ένα στο άλλο.

Άγιος Αντώνιος και Άγιος Δημήτριος

Ο Άγιος Αντώνιος δεν ήταν ο κύριος ενοριακός ναός του Λεοναρίσσου.

Ο Άγιος Δημήτριος αποτελεί διαφορετικό και ξεχωριστό μνημείο του χωριού. Η Εκκλησία της Κύπρου τεκμηριώνει, για παράδειγμα, Θεία Λειτουργία στον Άγιο Δημήτριο το 2018.

Η διάκριση των δύο ναών είναι απαραίτητη.

Όταν μελετούμε τον Άγιο Αντώνιο, πρέπει να χρησιμοποιούμε μόνο πληροφορίες που αφορούν ειδικά αυτόν και όχι τον Άγιο Δημήτριο ή άλλα μνημεία του Λεοναρίσσου.

Μετά το 1974

Η σημαντικότερη τεκμηριωμένη αλλαγή στη νεότερη ιστορία του Αγίου Αντωνίου συνδέεται με την περίοδο μετά την τουρκική εισβολή.

Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε επίσημη έκδοση για τη λεηλασία και τις αλλότριες χρήσεις θρησκευτικών μνημείων στις κατεχόμενες περιοχές, καταγράφει συγκεκριμένα:

Εκκλησία Αγίου Αντωνίου, Λεονάρισσο – μετατράπηκε σε αποθήκη.

Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική πληροφορία, επειδή δεν αποτελεί γενική περιγραφή της κατάστασης των εκκλησιών στην κατεχόμενη Κύπρο.

Αφορά συγκεκριμένα τον Άγιο Αντώνιο του Λεοναρίσσου.

Η χρήση ως αποθήκη

Η μετατροπή ενός ναού σε αποθηκευτικό χώρο αποτελεί σημαντική αλλαγή της αρχικής λειτουργίας του.

Ένα κτίριο που δημιουργήθηκε ως χώρος χριστιανικής λατρείας χρησιμοποιήθηκε για εντελώς διαφορετικό σκοπό.

Άλλες δημοσιευμένες μαρτυρίες περιγράφουν επίσης τον Άγιο Αντώνιο ως παλαιά εκκλησία που χρησιμοποιήθηκε για γεωργική ή αποθηκευτική χρήση. Σε νεότερη δημοσιευμένη αφήγηση επισκέπτες περιγράφουν το εσωτερικό γεμάτο αντικείμενα αποθήκευσης.

Για το άρθρο, όμως, το ασφαλέστερο τεκμηριωμένο στοιχείο παραμένει η επίσημη καταγραφή της Βουλής ότι ο ναός μετατράπηκε σε αποθήκη.

Οι φθορές του μνημείου

Η μακροχρόνια απουσία της αρχικής κοινότητας και η αλλαγή χρήσης ενός παλαιού κτιρίου μπορούν να έχουν σοβαρές συνέπειες για τη διατήρησή του.

Στην περίπτωση του Αγίου Αντωνίου, η κατάσταση του μνημείου θεωρήθηκε αρκετά σημαντική ώστε να συμπεριληφθεί στις δράσεις της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά.

Το UNDP αναφέρει ότι τα μνημεία που επιλέγονται για τέτοιες παρεμβάσεις αξιολογούνται με βάση, μεταξύ άλλων, την κατάσταση διατήρησης και τη σημασία τους για την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου.

Η ένταξη σε πρόγραμμα προστασίας

Η Εκκλησία του Αγίου Αντωνίου στο Λεονάρισσο συμπεριλήφθηκε επίσημα σε πρόγραμμα της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά, με την υποστήριξη του United Nations Development Programme (UNDP) και χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στον σχετικό κατάλογο το μνημείο εμφανίζεται συγκεκριμένα ως:

Agios Antonios church in Leonarisso

και εντάσσεται στην κατηγορία των μνημείων για τα οποία προβλέπονταν preventive works – προληπτικές εργασίες.

Η ένταξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή αποτελεί επίσημη αναγνώριση της ανάγκης προστασίας του μνημείου.

Οι μελέτες συντήρησης

Υπάρχει επίσης επίσημη τεκμηρίωση από το UNDP για την εκπόνηση μελετών συντήρησης της Εκκλησίας του Αγίου Αντωνίου.

Το 2019 δημοσιεύθηκε διαδικασία για design works for Agios Antonios Church, δηλαδή για την εκπόνηση σχεδίων και μελετών σχετικά με τη συντήρηση του ναού.

Τα σχετικά έγγραφα εξηγούν ότι η εκκλησία είχε επιλεγεί από την Τεχνική Επιτροπή λόγω της κατάστασης φθοράς της και της σημασίας της για την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου.

Το 2020 το UNDP καταγράφει επίσης σύμβαση ύψους €27.000 για τις σχετικές μελέτες του Αγίου Αντωνίου.

Γιατί οι προληπτικές εργασίες είναι σημαντικές

Οι προληπτικές παρεμβάσεις σε ένα παλαιό μνημείο δεν ισοδυναμούν απαραίτητα με πλήρη αναστήλωση.

Συχνά στόχος τους είναι πρώτα να σταματήσουν ή να περιορίσουν περαιτέρω φθορές.

Μπορούν να αφορούν τη στατική ασφάλεια, την προστασία ευάλωτων τμημάτων, την απομάκρυνση άμεσων κινδύνων ή άλλες επείγουσες επεμβάσεις.

Για τον Άγιο Αντώνιο δεν πρέπει να περιγράψουμε συγκεκριμένες εργασίες εάν δεν έχουμε το αναλυτικό τεχνικό δελτίο που επιβεβαιώνει τι ακριβώς πραγματοποιήθηκε.

Αυτό που μπορούμε να αναφέρουμε με ασφάλεια είναι ότι ο ναός εντάχθηκε επίσημα σε πρόγραμμα προληπτικών εργασιών και μελετών συντήρησης.

Ένα μνημείο που χρειάζεται περισσότερη μελέτη

Παρά τις σημαντικές πληροφορίες που διαθέτουμε για τη νεότερη κατάσταση του ναού, πολλά στοιχεία της παλαιότερης ιστορίας του παραμένουν άγνωστα.

Πότε ακριβώς κτίστηκε;

Υπήρχαν παλαιότερες οικοδομικές φάσεις;

Διέθετε τοιχογραφίες;

Υπήρχαν επιγραφές ή παλαιό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι;

Ποια ήταν η ακριβής σχέση του με τις παλαιότερες γειτονιές και τους κατοίκους του Λεοναρίσσου;

Χωρίς επαρκή ιστορική ή αρχαιολογική τεκμηρίωση δεν είναι σωστό να απαντήσουμε αυθαίρετα σε αυτά τα ερωτήματα.

Η σωστή καταγραφή ενός μνημείου περιλαμβάνει και την ειλικρινή καταγραφή όσων δεν γνωρίζουμε ακόμη.

Η φωτογραφική καταγραφή

Η δική σου φωτογραφική καταγραφή επιβεβαιώνει επίσης την παρουσία του συγκεκριμένου μνημείου στο Λεονάρισσο και αποτελεί σύγχρονο οπτικό αρχείο της κατάστασής του. Η σχετική ανάρτηση στο Biodiversity of Cyprus καταγράφει συγκεκριμένα την Εκκλησία Άγιος Αντώνιος στο χωριό Λεονάρισσο Καρπασίας.

Για ένα μνημείο που έχει υποστεί αλλαγή χρήσης και φθορές, η σύγκριση φωτογραφιών διαφορετικών εποχών μπορεί να αποκτήσει μεγάλη σημασία.

Μπορεί να βοηθήσει στην καταγραφή αλλαγών στην τοιχοποιία, στα ανοίγματα, στη στέγη και στον περιβάλλοντα χώρο.

Ένα κομμάτι της εκκλησιαστικής κληρονομιάς της Καρπασίας

Ο Άγιος Αντώνιος του Λεοναρίσσου είναι ένα σχετικά λίγο γνωστό μνημείο, αλλά αυτό δεν μειώνει την ιστορική του αξία.

Η ύπαρξή του αποτελεί μέρος του πυκνού δικτύου παλαιών ναών, εξωκλησιών και μοναστηριακών μνημείων που χαρακτηρίζουν την Καρπασία.

Η νεότερη ιστορία του είναι επίσης ιδιαίτερα χαρακτηριστική.

Από χώρος χριστιανικής λατρείας μετατράπηκε μετά το 1974 σε αποθηκευτικό χώρο.

Δεκαετίες αργότερα, η κατάσταση του μνημείου οδήγησε στην ένταξή του σε επίσημα προγράμματα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η πορεία αυτή δείχνει πόσο σημαντική είναι η συστηματική καταγραφή και προστασία ακόμη και των μικρότερων και λιγότερο γνωστών εκκλησιαστικών μνημείων.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Εκκλησία Αγίου Αντωνίου

Τοποθεσία: Λεονάρισσο

Επαρχία: Αμμοχώστου, Κύπρος

Γεωγραφική περιοχή: Καρπασία

Τύπος μνημείου: Ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία / παλαιός ναός

Αφιέρωση: Άγιος Αντώνιος ο Μέγας

Εορτή: 17 Ιανουαρίου

Χρονολογία ανέγερσης: Δεν έχει επιβεβαιωθεί από επαρκώς αξιόπιστη πρωτογενή πηγή

Καταγεγραμμένη θέση: Περίπου 35.4689° N, 34.14469° E

Υψόμετρο: Περίπου 131 μ.

Χρήση μετά το 1974: Επίσημα καταγεγραμμένη μετατροπή σε αποθήκη

Κατάσταση διατήρησης: Η κατάσταση φθοράς του αποτέλεσε λόγο επιλογής του για δράσεις προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Πρόγραμμα προστασίας: Εντάχθηκε σε δράση της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά και του UNDP για προληπτικές εργασίες.

Μελέτες συντήρησης: Προκηρύχθηκαν από το UNDP το 2019, ενώ σχετική σύμβαση καταγράφεται το 2020.

Άλλος σημαντικός ναός του Λεοναρίσσου: Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου, διαφορετικό μνημείο από τον Άγιο Αντώνιο.

Κατάσταση περιοχής: Βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου από το 1974

Ιστορική σημασία: Παλαιό εκκλησιαστικό μνημείο της κοινότητας Λεοναρίσσου, με τεκμηριωμένη μεταγενέστερη χρήση ως αποθήκη και επίσημη ένταξη σε πρόγραμμα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σημαντική παρατήρηση: Μέχρι να εντοπιστεί ασφαλής ιστορική ή αρχαιολογική πηγή, δεν πρέπει να αποδοθούν στον Άγιο Αντώνιο συγκεκριμένος αιώνας ανέγερσης, τοιχογραφίες, επιγραφές ή άλλες λεπτομέρειες της παλαιότερης ιστορίας του ως δεδομένα.


Church of Agios Antonios in the Occupied Village of Leonarisso, Karpasia

Text: George Konstantinou

In the occupied village of Leonarisso in Karpasia, in the Famagusta District, stands the old Church of Agios Antonios, one of the Christian monuments associated with the long ecclesiastical presence in the area.

The existence of the church is well documented. Official records concerning Cyprus's cultural heritage specifically refer to the Church of Agios Antonios in Leonarisso.

The church went through difficult decades after 1974. It was subsequently used as a storage building, while later initiatives of the Technical Committee on Cultural Heritage included it among the monuments requiring protection and preventive conservation measures.

The Dedication to Saint Anthony

The church is dedicated to Saint Anthony the Great, one of the most important figures of early Christian monasticism.

Saint Anthony was born in Egypt in the 3rd century and became closely associated with the development of the ascetic and eremitic traditions of Christianity.

The Orthodox Church celebrates his feast day on 17 January.

The widespread veneration of Saint Anthony is also reflected in Cyprus, where a number of churches and chapels are dedicated to him.

An Old Church of Leonarisso

Agios Antonios is recorded as an old church in the area of Leonarisso.

However, its exact construction date has not been confirmed by a sufficiently reliable primary source.

No foundation inscription, published archaeological study or official architectural documentation has been identified that would allow us to state with certainty that the church belongs to a particular century.

For this reason, its dating should remain open until stronger evidence is found.

The absence of a precise date does not diminish the value of the monument.

On the contrary, it underlines the need for further research.

The Location of the Church

Agios Antonios is situated in the area of Leonarisso, in the Karpasia Peninsula.

Its location clearly distinguishes it from the main Church of Agios Demetrios in the same village and from other ecclesiastical monuments in the wider area.

This distinction is important because several old Christian monuments are recorded in Leonarisso, and information relating to one should not be transferred to another.

Agios Antonios and Agios Demetrios

Agios Antonios was not the main parish church of Leonarisso.

The Church of Agios Demetrios is a different and separate monument of the village.

The distinction between the two churches is essential.

When studying Agios Antonios, only information specifically relating to this church should be used, rather than information concerning Agios Demetrios or other monuments of Leonarisso.

After 1974

The most important documented change in the modern history of Agios Antonios is connected with the period following the Turkish invasion.

After 1974, the church ceased to serve its original religious function and was recorded as having been converted into a storage building.

This represents a major change in the use and character of the monument.

A building created as a place of Christian worship was being used for an entirely different purpose.

Its Use as a Storage Building

The conversion of a church into a storage space represents a significant alteration of its original function.

Other published accounts have also described Agios Antonios as an old church that was used for agricultural or storage purposes.

For the historical record, however, it is important to distinguish between documented information and details that have not yet been independently verified.

What can be stated with confidence is that the church underwent a change of use after 1974 and was used as a storage building.

The Deterioration of the Monument

The prolonged absence of the original community and the change in use of an old building can have serious consequences for its preservation.

In the case of Agios Antonios, the condition of the monument was considered important enough for it to be included in the activities of the Technical Committee on Cultural Heritage.

The protection of such monuments is particularly important because deterioration can gradually affect masonry, roofs, openings and other architectural elements.

Without timely intervention, damage to an old building can eventually become irreversible.

Inclusion in a Heritage Protection Programme

The Church of Agios Antonios in Leonarisso was officially included in a programme of the Technical Committee on Cultural Heritage, with the support of the United Nations Development Programme (UNDP) and funding from the European Union.

In the relevant UNDP list, the monument appears specifically as:

Agios Antonios church in Leonarisso

and is included among the monuments selected for preventive works.

This inclusion is particularly important because it represents official recognition of the need to protect the monument.

Conservation Studies

Official documentation also exists concerning the preparation of conservation studies for the Church of Agios Antonios.

Such studies are an essential stage before interventions on an old monument because they allow specialists to assess its structural condition, architectural features and conservation needs.

The involvement of architects, engineers, archaeologists and conservation specialists can help ensure that interventions respect the historic character of the building.

Why Preventive Works Are Important

Preventive interventions on an old monument do not necessarily amount to a complete restoration.

Their first objective is often to stop or limit further deterioration.

They may concern structural safety, protection of vulnerable sections, removal of immediate risks or other urgent measures.

In the case of Agios Antonios, we should not describe specific interventions unless detailed technical documentation confirms exactly what was carried out.

What can safely be stated is that the church was officially included among the sites selected for preventive works by the Technical Committee on Cultural Heritage and UNDP.

A Monument Requiring Further Study

Despite the important information available concerning the more recent condition of the church, many aspects of its earlier history remain unknown.

When exactly was it built?

Were there earlier construction phases?

Did it contain wall paintings?

Were there inscriptions or an old carved wooden iconostasis?

What was its precise relationship with the older neighbourhoods and inhabitants of Leonarisso?

Without sufficient historical or archaeological documentation, it would not be correct to answer these questions arbitrarily.

The proper documentation of a monument also requires us to record openly what we do not yet know.

The Importance of Photographic Documentation

Photographic documentation of Agios Antonios is particularly valuable.

For a monument that has undergone a change of use and deterioration, photographs from different periods can provide important evidence about its condition.

They can help document changes to the masonry, roof, doors and windows, architectural details and surrounding area.

When modern photographs are compared with older archival images, they can reveal alterations that might otherwise remain unnoticed.

Photography therefore becomes not simply a visual record but an important historical document.

Part of the Ecclesiastical Heritage of Karpasia

Agios Antonios of Leonarisso is a relatively little-known monument, but this does not diminish its historical value.

Its existence forms part of the dense network of old churches, chapels and monastic monuments that characterises Karpasia.

Its modern history is also particularly significant.

From a place of Christian worship, it was converted after 1974 into a storage space.

Decades later, the condition of the monument led to its inclusion in official programmes for the protection of Cyprus's cultural heritage.

The UNDP programme lists Agios Antonios in Leonarisso among the cultural heritage sites selected for preventive works, alongside a number of other historic churches in Karpasia and elsewhere in Cyprus.

This history demonstrates the importance of systematically recording and protecting even the smaller and less well-known ecclesiastical monuments.

Preserving the Memory of the Church

A church is not important only because of its architecture.

It is also connected with the people who worshipped there, the religious celebrations that took place within it and the generations of inhabitants who knew it as part of their landscape.

For the displaced community of Leonarisso, monuments such as Agios Antonios remain physical links with the history of their village.

Recording their location, condition and history helps ensure that this connection is not lost.

More than half a century after 1974, the preservation of these monuments remains essential for maintaining the historical memory of the communities of Karpasia.

Summary

Name: Church of Agios Antonios – Church of Saint Anthony

Location: Leonarisso

District: Famagusta, Cyprus

Geographical region: Karpasia Peninsula

Type of monument: Orthodox Christian church / old church

Dedication: Saint Anthony the Great

Feast day: 17 January

Construction date: Not confirmed by a sufficiently reliable primary source

Use after 1974: Recorded as having been converted into a storage building

State of preservation: Its condition led to its selection for cultural heritage protection measures

Heritage protection: Included in a programme of the Technical Committee on Cultural Heritage and UNDP for preventive works.

Other important church of Leonarisso: Church of Agios Demetrios, a separate monument from Agios Antonios

Status of the area: Located in the occupied part of Cyprus since 1974

Historical significance: An old ecclesiastical monument of the Leonarisso community, with a documented later use as a storage building and official inclusion in a cultural heritage protection programme.

Important note: Until reliable historical or archaeological evidence is identified, a specific construction century, wall paintings, inscriptions or other details concerning the earlier history of Agios Antonios should not be presented as established facts.

No comments:

Post a Comment