See also
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Below in English
Κείμενο Γιώργος Κωνσταντίνου.
Η Δέσποινα Παντελή, γνωστή στους προσκυνητές και στους κατοίκους της Καρπασίας ως «κυρά Δέσποινα», υπήρξε μια από τις χαρακτηριστικές ανθρώπινες παρουσίες της Μονής του Αποστόλου Ανδρέα. Η ζωή της συνδέθηκε με τη φροντίδα του μοναστηριού για σχεδόν μισό αιώνα, από το 1961 μέχρι το 2009. Για όσους τη γνώρισαν, η μορφή της παρέμεινε συνδεδεμένη με την αφοσίωση, την πίστη και την ανιδιοτελή προσφορά.
Από την Περιστερώνα της Πάφου στην Καρπασία
Η Δέσποινα καταγόταν από την Περιστερώνα της περιοχής Πόλεως Χρυσοχούς. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα για τη ζωή της, αφιερώθηκε στον Απόστολο Ανδρέα μετά από ασθένεια, αποδίδοντας τη θεραπεία της στη βοήθεια του Αγίου. Η προσωπική αυτή πίστη και το τάμα της συνδέθηκαν με την απόφασή της να υπηρετήσει τη μονή.
Ο Απόστολος Ανδρέας και ο «Άγιος Τρικάς»
Το μοναστήρι βρίσκεται κοντά στο ομώνυμο ακρωτήριο, στο βορειοανατολικό άκρο της Κύπρου. Η λαϊκή ονομασία «Άγιος Τρικάς», με τον διαλεκτικό τύπο «Άης Τρικάς», αποτελεί τοπική μορφή του ονόματος του Αποστόλου Ανδρέα. Η ονομασία αυτή ανήκει στην κυπριακή προφορική παράδοση και εκφράζει την οικειότητα με την οποία οι άνθρωποι αναφέρονταν στον Άγιο και στο προσκύνημά του.
Η μονή έχει μακρά παρουσία στη θρησκευτική ζωή της Κύπρου. Η μνήμη του Αποστόλου εορτάζεται στις 30 Νοεμβρίου, ενώ σημαντική πανήγυρη πραγματοποιείται και στις 15 Αυγούστου, ημέρα των εγκαινίων του νεότερου ναού. Σε αυτόν τον χώρο η Δέσποινα πρόσφερε μεγάλο μέρος της ζωής της.
Μια παρουσία που αγαπήθηκε
Η ανιδιοτελής προσφορά της αναγνωρίστηκε ιδιαίτερα από την τοπική κοινότητα. Σε τηλεοπτικό αφιέρωμα μετά τον θάνατό της, ο κοινοτάρχης της ενορίας Λεκού του Ριζοκαρπάσου, Ανδρέας Χρονιάς, μίλησε για την αγάπη των κατοίκων προς εκείνη και για τη συνεχή, αφιλοκερδή παρουσία της στο μοναστήρι.
Ο χαρακτηρισμός «φύλακας άγγελος», που χρησιμοποιήθηκε στα αφιερώματα, αποδίδει τον τρόπο με τον οποίο πολλοί θυμούνταν την κυρά Δέσποινα: ως μια γυναίκα που παρέμεινε κοντά στη μονή μέσα στις δυσκολίες και αφιέρωσε τις δυνάμεις της στη φροντίδα της.
Η μοναχή Πρωτόκλητη
Η Εκκλησία της Κύπρου την περιλαμβάνει σε παλαιότερη επίσημη παρουσίαση της μονής μεταξύ των ανθρώπων που την υπηρετούσαν. Παράλληλα, το οπτικοακουστικό αρχείο του ΡΙΚ την καταγράφει ως «Δέσποινα Παντελή, Μοναχή Πρωτόκλητη».
Η αναφορά βρίσκεται στην εκπομπή «Έργα και Ημέρες – Στον Απόστολο Ανδρέα», με ημερομηνία 9 Μαΐου 2014, η οποία διατηρείται στον Ψηφιακό Ηρόδοτο. Το πρόγραμμα συνδυάζει μαρτυρίες, ιστορικές πληροφορίες και εικόνες του μοναστηριού, διασώζοντας και τη μνήμη των ανθρώπων που συνδέθηκαν μαζί του.
Τα τελευταία χρόνια και η μνήμη της
Η Δέσποινα πέθανε στις 15 Νοεμβρίου 2018, σε ηλικία 99 ετών. Η κηδεία της έγινε στην Περιστερώνα της Πάφου. Η ανακοίνωση του θανάτου της συνοδεύτηκε από δημόσιες εκφράσεις αγάπης και αναγνώρισης της προσφοράς της. Η τότε Πρώτη Κυρία, Άντρη Αναστασιάδου, την τίμησε ως φροντίστρια και «φύλακα άγγελο» της ιστορικής μονής.
Η ιστορία της αποτελεί μέρος της ανθρώπινης ιστορίας του Αποστόλου Ανδρέα. Πέρα από τα κτίσματα και τις ιστορικές χρονολογίες, ένα προσκύνημα διατηρεί και τη μνήμη εκείνων που το υπηρέτησαν. Η κυρά Δέσποινα ανήκει σε αυτούς τους ανθρώπους, των οποίων η προσφορά έγινε αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας του τόπου.
Βιογραφικά στοιχεία
Ονοματεπώνυμο: Δέσποινα Παντελή.
Γνωστή ως: Κυρά Δέσποινα· στο αρχείο του ΡΙΚ, Μοναχή Πρωτόκλητη.
Καταγωγή: Περιστερώνα Πόλεως Χρυσοχούς, Πάφος.
Περίοδος υπηρεσίας στη μονή: 1961–2009.
Θάνατος: 15 Νοεμβρίου 2018.
Ηλικία κατά τον θάνατο: 99 ετών.
Τόπος με τον οποίο συνδέθηκε: Μονή Αποστόλου Ανδρέα, Καρπασία, Κύπρος.
Λαϊκή ονομασία του προσκυνήματος: Άγιος Τρικάς / Άης Τρικάς.
Πηγές
ThemaOnline – «Έφυγε από τη ζωή η κυρά Δέσποινα της μονής του Αποστόλου Ανδρέα», 17/11/2018.
AlphaNews – «Έφυγε ο φύλακας άγγελος του Αποστόλου Ανδρέα», τηλεοπτικό αφιέρωμα και μαρτυρία Ανδρέα Χρονιά.
Pafos Press – «Έφυγε ο φύλακας άγγελος του Αποστόλου Ανδρέα», 17/11/2018.
ΡΙΚ, Ψηφιακός Ηρόδοτος – «Έργα και Ημέρες – Στον Απόστολο Ανδρέα», 9/5/2014.
Εκκλησία της Κύπρου – Ιερά Μονή Αποστόλου Ανδρέα, ιστορική παρουσίαση.
Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου – Διδακτορική διατριβή π. Τυχικού Βρυώνη, αναφορά στον διαλεκτικό τύπο «Άης Τρικάς».
Elder Despina Panteli and Apostolos Andreas Monastery (Ayios Trikas), Karpasia – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Despina Panteli, known to pilgrims and the people of Karpasia as “Kyra Despina”, was one of the memorable human presences associated with Apostolos Andreas Monastery. Her life was connected with caring for the monastery for almost half a century, from 1961 until 2009. For those who knew her, she remained a figure associated with dedication, faith and selfless service.
From Peristerona in Paphos to Karpasia
Despina came from Peristerona in the Polis Chrysochous area. According to accounts of her life, she dedicated herself to Saint Andrew after an illness, attributing her recovery to the Saint’s help. This personal faith and her vow were connected with her decision to serve the monastery.
Saint Andrew and “Ayios Trikas”
The monastery stands near the cape of the same name, at the northeastern tip of Cyprus. The popular name “Ayios Trikas”, also expressed in the dialect form “Ayis Trikas”, is a local form of the name of Saint Andrew. It belongs to the oral tradition of Cyprus and reflects the familiarity with which people referred to the Saint and his place of pilgrimage.
The monastery has a long presence in the religious life of Cyprus. Saint Andrew’s feast is celebrated on 30 November, while another important celebration takes place on 15 August, the anniversary of the consecration of the newer church. It was here that Despina devoted a large part of her life.
A much-loved presence
Her selfless service was particularly appreciated by the local community. In a television tribute following her death, Andreas Chronias, the community leader of the Lekou parish of Rizokarpaso, spoke of the affection residents felt for her and of her constant, unpaid service at the monastery.
The description “guardian angel”, used in tributes, reflects how many remembered Kyra Despina: as a woman who remained close to the monastery through difficult times and devoted her strength to caring for it.
The nun Protokliti
The Church of Cyprus includes her among those serving the monastery in an earlier official presentation. The audiovisual archive of the Cyprus Broadcasting Corporation also identifies her as “Despina Panteli, Nun Protokliti”.
This reference appears in the programme “Erga kai Imeres – At Apostolos Andreas”, dated 9 May 2014 and preserved in the Digital Herodotus archive. The programme brings together testimonies, historical information and images of the monastery, preserving the memory of people associated with it.
Her final years and remembrance
Despina died on 15 November 2018, aged 99. Her funeral took place in Peristerona, Paphos. The announcement of her death was accompanied by public expressions of affection and recognition of her service. The then First Lady, Andri Anastasiadou, honoured her as the caretaker and “guardian angel” of the historic monastery.
Her story forms part of the human history of Apostolos Andreas. Beyond its buildings and historical dates, a place of pilgrimage also preserves the memory of those who served it. Kyra Despina belongs among those people whose contribution became an inseparable part of the identity of the place.
Biographical details
Full name: Despina Panteli.
Known as: Kyra Despina; identified in the CyBC archive as Nun Protokliti.
Place of origin: Peristerona, Polis Chrysochous area, Paphos.
Period of service at the monastery: 1961–2009.
Death: 15 November 2018.
Age at death: 99.
Associated place: Apostolos Andreas Monastery, Karpasia, Cyprus.
Popular name of the pilgrimage site: Ayios Trikas / Ayis Trikas.
Sources
ThemaOnline – Report on the death and life of Despina Panteli, 17 November 2018; in Greek.
AlphaNews – Television tribute, including testimony by Andreas Chronias; in Greek.
Pafos Press – Tribute to the monastery’s “guardian angel”, 17 November 2018; in Greek.
CyBC, Digital Herodotus – “Erga kai Imeres – At Apostolos Andreas”, 9 May 2014; in Greek.
Church of Cyprus – Historical presentation of Apostolos Andreas Monastery; in Greek.
Neapolis University Pafos – Doctoral dissertation by Fr Tychikos Vryonis, reference to the dialect name “Ayis Trikas”; in Greek.
