Translate

Sunday, 18 October 2026

Το χωριό Πέργαμος, επαρχία Λάρνακας – Ιστορία και θρησκευτική κληρονομιά – Pergamos village, Larnaca district, Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο


Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus
Πλήρης κατάλογος των δήμων και κοινοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. / Complete list of the municipalities and communities of the Republic of Cyprus.
Κατάλογος Κατεχόμενων Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου List of Municipalities and Communities in Occupied Cyprus
Οργανωμένος κατάλογος των κατεχόμενων πόλεων, δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου. / Organized list of Cyprus towns, municipalities and communities under occupation.

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.

Photos George Konstantinou 18/10/2026

Η Πέργαμος είναι χωριό της επαρχίας Λάρνακας, κοντά στην Πύλα. Η ιστορία της συνδέει τη μεσαιωνική Κύπρο και τη λατρεία του Αγίου Ιωνά με την αγροτική ζωή, την τουρκοκυπριακή κοινότητα και την παρουσία των Βρετανικών Βάσεων. Σήμερα είναι επίσης γνωστή για το ομώνυμο οδόφραγμα, ένα από τα σημεία διέλευσης προς και από τις κατεχόμενες περιοχές.

Γεωγραφική θέση

Ο οικισμός βρίσκεται περίπου 16 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Λάρνακας, σε υψόμετρο γύρω στα 85 μέτρα. Η Πύλα βρίσκεται περίπου τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά και η Ξυλοτύμπου νοτιοανατολικά.

Ο κύριος οικισμός βρίσκεται στην κατεχόμενη από το 1974 περιοχή της Κύπρου. Μέρος της διοικητικής έκτασης της κοινότητας περιλαμβάνεται στη Βρετανική Βάση Δεκέλειας, γεγονός που προσδίδει στην περιοχή ιδιαίτερη γεωγραφική και διοικητική μορφή.

Ονομασία και παλαιότερη ιστορία

Η ονομασία έχει συσχετιστεί με την αρχαία Πέργαμο της Μικράς Ασίας. Η σύνδεση αυτή αποτελεί ερμηνεία του τοπωνυμίου και δεν αποδεικνύει από μόνη της συγκεκριμένη προέλευση των πρώτων κατοίκων.

Η ύπαρξη του χωριού τεκμηριώνεται κατά τη Βενετοκρατία, όταν καταγράφεται ως Bergamo και Pergamo. Στην απογραφή του 1565 αναφέρονται 14 ελεύθεροι άνδρες καλλιεργητές. Ο αριθμός αφορά συγκεκριμένη κατηγορία του πληθυσμού και όχι το σύνολο των κατοίκων.

Στη σύγχρονη τουρκοκυπριακή χρήση ο οικισμός είναι γνωστός ως Beyarmudu.

Η αγροτική κοινότητα του 19ου αιώνα

Η περιουσιολογική απογραφή του 1832–1833, όπως παρουσιάζεται από το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο και το Ίδρυμα Σύλβιας Ιωάννου, αποκαλύπτει μια μικρή αγροκτηνοτροφική κοινότητα.

Καταγράφονται χωράφια, αγραναπαύσεις, αλώνια, ελιές, κήπος με μουριές και αρδευόμενος κήπος με αλακάτι. Η κτηνοτροφία είχε σημαντική θέση: περιλαμβάνονται πρόβατα, βόδια και ζώα μεταφοράς, ακόμη και καμήλες. Οι εγγραφές αυτές φωτίζουν τις παραγωγικές δραστηριότητες και τον τρόπο αξιοποίησης της γης πριν από τη μηχανοποίηση της γεωργίας.

Οι Ρώσοι Ντουχομπόροι

Μια λιγότερο γνωστή σελίδα της τοπικής ιστορίας είναι η προσωρινή εγκατάσταση Ντουχομπόρων το 1898–1899.

Οι Ντουχομπόροι ήταν ρωσική χριστιανική θρησκευτική κοινότητα με ειρηνιστικές πεποιθήσεις, η οποία αντιμετώπισε διώξεις στην τσαρική Ρωσία. Μέρος των προσφύγων που έφθασαν στην Κύπρο εγκαταστάθηκε στην Πέργαμο, ενώ άλλες ομάδες εγκαταστάθηκαν στην Αθαλάσσα και στα Κούκλια της Αμμοχώστου. Η παραμονή τους ήταν σύντομη και ακολούθησε μετανάστευση στον Καναδά.

Πληθυσμός και νεότερη ιστορία

Κατά την Αγγλοκρατία το χωριό εξελίχθηκε σε κοινότητα με κυρίως τουρκοκυπριακό πληθυσμό.

ΈτοςΚάτοικοι
188187
189196
1901133
1911224
1921243
1931299
1946452
1960831
19731.190

Το 1960, από τους 831 κατοίκους, οι 826 καταγράφονταν ως Τουρκοκύπριοι.

Το 1964 η Πέργαμος δέχθηκε εκτοπισμένους Τουρκοκύπριους από άλλες κοινότητες, μεταξύ αυτών τα Λεύκαρα και η Αναφωτίδα. Ορισμένοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα. Η γειτνίαση με τη Δεκέλεια πρόσφερε επίσης ευκαιρίες απασχόλησης και επηρέασε την οικονομική εξέλιξη του χωριού.

Οι νεότερες πληθυσμιακές καταγραφές δεν καλύπτουν πάντοτε την ίδια γεωγραφική περιοχή και επομένως δεν είναι όλες άμεσα συγκρίσιμες με τις ιστορικές απογραφές ολόκληρου του οικισμού.

Ο Άγιος Ιωνάς και ο παλαιός ναός

Η Πέργαμος συνδέεται ιδιαίτερα με τον Όσιο Ιωνά, ασκητή της κυπριακής εκκλησιαστικής παράδοσης. Η μνήμη του τιμάται στις 11 Οκτωβρίου.

Στην περιοχή υπήρχαν ναός, ασκητικό σπήλαιο και αγίασμα συνδεδεμένα με τον άγιο, τα οποία δεν διατηρούνται στην παλαιά τους μορφή. Η ακριβής εποχή της ζωής του δεν πρέπει να συγχέεται με μεταγενέστερες παραδόσεις που τον παρουσιάζουν ως σταυροφόρο.

Εικόνα του αγίου, χρονολογούμενη στον 16ο αιώνα, είχε μεταφερθεί στη Λύση. Στην Ξυλοτύμπου ανεγέρθηκε το 1984 νεότερο εκκλησάκι αφιερωμένο στη μνήμη του.

Η Μητρόπολη αναφέρει ότι:

  • Ο παλαιός ναός: σώζεται σε ερείπια, αλλά η κάτοψή του δεν διακρίνεται καθαρά και χρειάζεται αρχαιολογική ανασκαφή.
  • Το σπήλαιο: δεν σώζεται κάποιο ορατό κατάλοιπό του.
  • Το αγίασμα: αναφέρεται στις παλαιές μαρτυρίες ως πηγή μέσα στο σπήλαιο· δεν τεκμηριώνεται ότι διατηρείται σήμερα.
  • Το νεότερο εκκλησάκι του 1984: βρίσκεται στην Ξυλοτύμπου, πολύ κοντά στα ερείπια του παλαιού ναού. 

Η επιγραφή του 1568 και τα πανηγύρια

Σπουδαίο τεκμήριο αποτελεί η καταγεγραμμένη επιγραφή του παλαιού ναού, με ημερομηνία 10 Μαρτίου 1568.

Η επιγραφή αναφερόταν σε βενετικό προνόμιο για δύο ετήσια πανηγύρια, διάρκειας τριών ημερών το καθένα: την Κυριακή της Πεντηκοστής και στις 13 Νοεμβρίου, εορτή του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου.

Η μαρτυρία δείχνει ότι ο ναός λειτουργούσε ως θρησκευτικό και κοινωνικό σημείο αναφοράς για την ευρύτερη περιοχή. Οι ημερομηνίες των πανηγυριών ήταν διαφορετικές από τη σημερινή εορτή του Αγίου Ιωνά.

Γη, εργασία και καθημερινή ζωή

Παραδοσιακές δραστηριότητες ήταν οι ξηρικές καλλιέργειες σιτηρών και κτηνοτροφικών φυτών, η κτηνοτροφία και, σε μικρότερη έκταση, τα λαχανικά.

Η εργασία στις γειτονικές Βρετανικές Βάσεις και οι συναλλαγές που συνδέονται με το σημείο διέλευσης συμπλήρωσαν την αγροτική οικονομία. Η Πέργαμος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινότητας της οποίας η καθημερινότητα διαμορφώθηκε τόσο από τη γη όσο και από την ιδιαίτερη θέση της στη διαιρεμένη Κύπρο.

Το παλαιό τέμενος και η μετατροπή του σε πολιτιστικό χώρο

Το παλαιό τέμενος της Περγάμου χρονολογείται στη δεκαετία του 1950. Πρόκειται για λιτό κτίριο με κεκλιμένη στέγη και μικρό μιναρέ, χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής των τεμενών της κυπριακής υπαίθρου.

Μετά την ανέγερση του νεότερου τεμένους, το οποίο εγκαινιάστηκε το 2012, το παλαιό κτίριο διατηρήθηκε και αξιοποιήθηκε ως πολιτιστικός χώρος. Το 2014 καταγράφεται ως «Πολιτιστικό Σπίτι Περγάμου» και χρησιμοποιήθηκε για δημόσιες συναντήσεις. Η επανάχρησή του διατήρησε ένα στοιχείο της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του χωριού, εντάσσοντάς το στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της κοινότητας.

Το οδόφραγμα Περγάμου

Το οδόφραγμα Περγάμου, γνωστό και ως σημείο διέλευσης Πύλας–Περγάμου, βρίσκεται στην οδική σύνδεση της περιοχής της Πύλας με την Πέργαμο. Εξυπηρετεί μετακινήσεις μεταξύ των κατεχόμενων περιοχών και της περιοχής των Ανατολικών Βρετανικών Βάσεων, μέσω της οποίας υπάρχει πρόσβαση στις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές.

Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι στην πλευρά της Δεκέλειας οι έλεγχοι υπάγονται στις αρμόδιες υπηρεσίες της Διοίκησης των Βρετανικών Βάσεων. Η Πέργαμος και τα Στροβίλια αναφέρονται μαζί στις επίσημες ευρωπαϊκές εκθέσεις ως τα δύο σημεία διέλευσης υπό την αρμοδιότητα των Ανατολικών Βάσεων.

Το σημείο έχει σημασία για τις καθημερινές μετακινήσεις, την εργασία, τις κοινωνικές επαφές και τις εμπορικές συναλλαγές. Η λειτουργία του εντάσσεται στο ειδικό καθεστώς της Πράσινης Γραμμής και των Βάσεων.

Εκτός από τον έλεγχο των προσώπων, πραγματοποιούνται τελωνειακοί έλεγχοι στα μεταφερόμενα αγαθά. Η δυνατότητα διέλευσης ενός προσώπου δεν συνεπάγεται ελεύθερη μεταφορά οποιουδήποτε προϊόντος: για τα εμπορεύματα και τα προσωπικά αγαθά εφαρμόζονται οι αντίστοιχοι περιορισμοί και διαδικασίες. Το Τμήμα Τελωνείων της Κυπριακής Δημοκρατίας περιλαμβάνει ρητά την Πέργαμο στα σημεία από τα οποία επιτρέπεται η διέλευση εμπορευμάτων, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Στοιχεία κοινότητας

  • Επαρχία: Λάρνακας.
  • Υψόμετρο: Περίπου 85 μέτρα.
  • Διοικητική έκταση: Περίπου 2.281 εκτάρια.
  • Ιστορικό θρησκευτικό σημείο αναφοράς: Άγιος Ιωνάς.
  • Σημείο διέλευσης: Οδόφραγμα Περγάμου, στην περιοχή της Βάσης Δεκέλειας.
  • Καθεστώς: Ο κύριος οικισμός βρίσκεται στην κατεχόμενη περιοχή· μέρος της κοινοτικής έκτασης περιλαμβάνεται στη Βρετανική Βάση Δεκέλειας.

Περισσότερες κοινότητες στον κατάλογο κατεχόμενων πόλεων και χωριών της Κύπρου.

Πηγές

Text by George Konstantinou.

Pergamos is a village in Larnaca district, near Pyla. Its history connects medieval Cyprus and the veneration of Saint Ionas with agricultural life, the Turkish Cypriot community and the presence of the British Bases. Today, it is also known for its crossing point, providing passage to and from the occupied areas.

Geographical location

The settlement lies approximately 16 kilometres northeast of Larnaca, at an elevation of around 85 metres. Pyla is approximately four kilometres southwest, while Xylotymbou lies to the southeast.

The main settlement is situated in the part of Cyprus occupied since 1974. Part of the community’s administrative territory falls within the British Sovereign Base Area of Dhekelia, giving the locality a distinctive geographical and administrative character.

Name and early history

The name has been associated with ancient Pergamon in Asia Minor. This interpretation of the place name does not, by itself, establish the origins of the settlement’s earliest inhabitants.

The village is documented during Venetian rule, appearing as Bergamo and Pergamo. The census of 1565 recorded 14 free male cultivators. This figure represents a particular population category rather than the village’s total population.

In contemporary Turkish Cypriot usage, the settlement is known as Beyarmudu.

The nineteenth-century farming community

The property survey of 1832–1833, presented by Harokopio University and the Sylvia Ioannou Foundation, reveals a small community engaged in farming and livestock keeping.

Its records include fields, fallow land, threshing floors, olive trees, a mulberry garden and an irrigated garden supplied by an animal-powered waterwheel. Livestock was important: sheep, oxen and transport animals, including camels, appear in the inventory. These entries illustrate local production and land use before agricultural mechanisation.

The Russian Doukhobors

A less familiar chapter in local history concerns the temporary settlement of Doukhobors in 1898–1899.

The Doukhobors were a Russian Christian religious community with pacifist beliefs that faced persecution in Tsarist Russia. Some of the refugees who reached Cyprus settled in Pergamos, while other groups stayed at Athalassa and Kouklia in Famagusta district. Their stay was brief, followed by migration to Canada.

Population and modern history

During British rule, Pergamos developed into a predominantly Turkish Cypriot community.

YearResidents
188187
189196
1901133
1911224
1921243
1931299
1946452
1960831
19731,190

Of the 831 residents recorded in 1960, 826 were Turkish Cypriots.

In 1964, Pergamos received displaced Turkish Cypriots from other communities, including Lefkara and Anafotida. Some remained permanently. Proximity to Dhekelia also provided employment opportunities and influenced the village’s economic development.

More recent population records do not always cover the same geographical area and therefore cannot all be compared directly with the historical censuses of the entire settlement.

Saint Ionas and the old church

Pergamos is particularly associated with Saint Ionas, an ascetic of the Cypriot ecclesiastical tradition. His feast day is 11 October.

A church, an ascetic cave and a holy spring associated with the saint once existed in the area; they have not survived in their former condition. The uncertain chronology of his life should not be confused with later traditions presenting him as a crusader.

A sixteenth-century icon of the saint had been transferred to Lysi. A newer chapel dedicated to him was built in Xylotymbou in 1984.

The inscription of 1568 and the religious fairs

An important historical record is the documented inscription from the old church, dated 10 March 1568.

It referred to a Venetian privilege permitting two annual fairs, each lasting three days: one on Pentecost Sunday and the other on 13 November, the feast of Saint John Chrysostom.

This evidence demonstrates the church’s significance as a religious and social meeting place for the surrounding area. The fair dates differed from Saint Ionas’s present feast day.

Land, employment and everyday life

Traditional activities included rain-fed cereal and fodder cultivation, livestock keeping and, on a smaller scale, vegetable growing.

Employment at the neighbouring British Bases and commerce associated with the crossing point supplemented the agricultural economy. Pergamos illustrates how a community’s everyday life has been shaped both by its land and by its particular position within divided Cyprus.

The old mosque and its conversion into a cultural venue

The old mosque of Pergamos dates from the 1950s. It is a modest building with a pitched roof and a small minaret, characteristic of mosque architecture in rural Cyprus.

Following the construction of the newer mosque, inaugurated in 2012, the old building was retained and adapted for cultural use. In 2014, it was recorded as the “Pergamos Culture House” and used for public meetings. Its reuse preserved an element of the village’s more recent architectural heritage, incorporating it into the community’s social and cultural life.

Pergamos crossing point

The Pergamos crossing point, also known as the Pyla–Pergamos crossing, lies on the road connecting the Pyla area with Pergamos. It serves movements between the occupied areas and the Eastern Sovereign Base Area, through which the areas controlled by the Republic of Cyprus can be reached.

Its particular feature is that checks on the Dhekelia side fall under the relevant services of the Sovereign Base Areas Administration. Official European reports identify Pergamos and Strovilia together as the two crossing points under the authority of the Eastern Sovereign Base Area.

The crossing is important for everyday travel, employment, social contacts and commercial transactions. Its operation forms part of the special arrangements applying to the Green Line and the British Bases.

In addition to checks on people, goods carried through the crossing are subject to customs controls. Permission for a person to cross does not mean unrestricted movement of every product: commercial goods and personal belongings are subject to the relevant restrictions and procedures. The Republic of Cyprus Department of Customs and Excise explicitly includes Pergamos among the points through which goods may cross, subject to the prescribed conditions.

Community details

  • District: Larnaca.
  • Elevation: Approximately 85 metres.
  • Administrative area: Approximately 2,281 hectares.
  • Historical religious landmark: Saint Ionas.
  • Crossing point: Pergamos crossing, in the Dhekelia Base area.
  • Status: The main settlement lies in the occupied area; part of the community’s territory falls within the British Sovereign Base Area of Dhekelia.

Explore more communities in the list of occupied towns and villages of Cyprus.

Sources



Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες