See also
Το χωριό Φαρμακάς – Ιστορία, αμπελώνες, νερά και παραδόσεις της ορεινής Πιτσιλιάς – Farmakas Village: History, Vineyards, Water and Traditions of Mountainous Pitsilia, Cyprus
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Photo George Konstantinou 10/11/2026
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Θέση και γενική περιγραφή
Η υδατοδεξαμενή Φαρμακά Αρ. 2 βρίσκεται στην περιοχή του Φαρμακά, στην επαρχία Λευκωσίας, στο ορεινό τοπίο της Πιτσιλιάς. Είναι η μεγαλύτερη από τις δύο αριθμημένες υδατοδεξαμενές του χωριού, με χωρητικότητα 61.000 κυβικών μέτρων, δηλαδή 61 εκατομμυρίων λίτρων νερού.
Στα επίσημα αρχεία απαντά ως «Φαρμακάς Αρ. 2» και Farmakas No. 2 Dam. Πρόκειται για τεχνητό ταμιευτήρα που κατασκευάστηκε για την αποθήκευση νερού με σκοπό την άρδευση.
Κατασκευή και τεχνικά χαρακτηριστικά
Η υδατοδεξαμενή τέθηκε σε λειτουργία το 1984. Η μελέτη εκπονήθηκε από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, ενώ την κατασκευή ανέλαβε η εταιρεία Iacovou Bros – Αδελφοί Ιακώβου.
Το έργο είναι χωμάτινου τύπου. Το δημοσιευμένο ύψος του αναχώματος είναι 24 μέτρα, ενώ ο όγκος των υλικών του ανέρχεται σε 47.000 κυβικά μέτρα. Ο όγκος αυτός αφορά το κατασκευασμένο ανάχωμα και διαφέρει από τη χωρητικότητα αποθήκευσης νερού.
| Χαρακτηριστικό | Στοιχείο |
|---|---|
| Επίσημη ονομασία | Φαρμακάς Αρ. 2 |
| Επαρχία | Λευκωσία |
| Έτος λειτουργίας | 1984 |
| Κύριος σκοπός | Άρδευση |
| Υδρολογικός τύπος | Εξωποτάμια δεξαμενή |
| Κατασκευαστικός τύπος | Χωμάτινη |
| Ύψος αναχώματος | 24 μ. |
| Χωρητικότητα νερού | 61.000 m³ |
| Δημοσιευμένη επιφάνεια ταμιευτήρα | 12.000 m² |
| Όγκος αναχώματος | 47.000 m³ |
| Μελέτη | Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων |
| Κατασκευαστής | Iacovou Bros |
Η επιφάνεια των 12.000 τετραγωνικών μέτρων, ή 1,2 εκταρίων, αποτελεί δημοσιευμένο τεχνικό χαρακτηριστικό. Η πραγματική έκταση της υδάτινης επιφάνειας μεταβάλλεται με τη στάθμη.
Τι σημαίνει «εξωποτάμια δεξαμενή»
Η επίσημη κατάταξη του έργου ως εξωποτάμιας δεξαμενής σημαίνει ότι ο ταμιευτήρας έχει διαμορφωθεί εκτός της κύριας κοίτης ενός ποταμού. Το νερό συγκεντρώνεται και αποθηκεύεται σε ειδικά κατασκευασμένη λεκάνη.
Η διάκριση αυτή εξηγεί γιατί στον επίσημο κατάλογο, στη θέση του ποταμού, αναγράφεται «Εξωποτάμια δεξαμενή». Η συγκεκριμένη καταχώριση δεν προσδιορίζει από μόνη της όλες τις λεπτομέρειες του συστήματος τροφοδοσίας.
Η σημασία της για την άρδευση
Η αποθήκευση νερού υποστηρίζει τις ανάγκες της γεωργίας στην ορεινή ύπαιθρο. Η υδατοδεξαμενή επιτρέπει τη διατήρηση αποθέματος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν οι απαιτήσεις άρδευσης αυξάνονται.
Στην Κύπρο, η εποχή με τις περισσότερες βροχές διαφέρει από την περίοδο κατά την οποία πολλές καλλιέργειες χρειάζονται περισσότερο νερό. Οι αρδευτικοί ταμιευτήρες συμβάλλουν στη γεφύρωση αυτής της εποχικής διαφοράς. Η πραγματικά διαθέσιμη ποσότητα εξαρτάται από την τροφοδοσία, τις απολήψεις, την εξάτμιση και τη διαχείριση του αποθέματος.
Η μικρότερη υδατοδεξαμενή Φαρμακά Αρ. 1
Στην περιοχή υπάρχει επίσης η υδατοδεξαμενή Φαρμακά Αρ. 1, η οποία τέθηκε σε λειτουργία την ίδια χρονιά, το 1984. Είναι επίσης χωμάτινη, εξωποτάμια και αρδευτική.
Η χωρητικότητά της είναι 21.000 κυβικά μέτρα, με ύψος αναχώματος 18 μέτρα. Η μεγάλη δεξαμενή Αρ. 2 διαθέτει επομένως σχεδόν τριπλάσια αποθηκευτική ικανότητα.
| Χαρακτηριστικό | Φαρμακάς Αρ. 2 | Φαρμακάς Αρ. 1 |
|---|---|---|
| Έτος λειτουργίας | 1984 | 1984 |
| Χωρητικότητα | 61.000 m³ | 21.000 m³ |
| Ύψος αναχώματος | 24 μ. | 18 μ. |
| Δημοσιευμένη επιφάνεια | 12.000 m² | 6.000 m² |
| Όγκος αναχώματος | 47.000 m³ | 19.000 m³ |
| Σκοπός | Άρδευση | Άρδευση |
Οι δύο δεξαμενές έχουν συνολική ονομαστική χωρητικότητα 82.000 κυβικών μέτρων. Η ονομαστική χωρητικότητα δεν εκφράζει την ποσότητα νερού που περιέχουν σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία.
Τοπίο και μεταβολές της στάθμης
Η υδάτινη επιφάνεια προσθέτει ένα ιδιαίτερο στοιχείο στο ορεινό τοπίο του Φαρμακά. Η όψη της δεξαμενής αλλάζει καθώς ανεβαίνει ή κατεβαίνει η στάθμη, αποκαλύπτοντας διαφορετικό τμήμα των πρανών.
Οι μεταβολές αυτές σχετίζονται με τη λειτουργία ενός αρδευτικού έργου. Για την εκτίμηση της κατάστασής του χρειάζονται μετρήσεις και στοιχεία διαχείρισης· η εμφάνιση της επιφάνειας σε μια μεμονωμένη επίσκεψη δεν αρκεί για τον υπολογισμό του αποθέματος.
Τοποθεσία στον χάρτη
Το ψηφιακό αρχείο Αψίδα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, στην καταχώριση του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων για τον Φαρμακά Αρ. 2, δημοσιεύει τις συντεταγμένες:
34.919023° N, 33.136109° E
Μεγάλη Υδατοδεξαμενή Φαρμακά Αρ. 2 στο Google Maps
Και οι δύο υδατοδεξαμενές περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Φραγμάτων και Λιμνών της Κύπρου.
Πηγές
- Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων – Κατάλογος φραγμάτων. Επίσημες καταχωρίσεις Φαρμακά Αρ. 1 και Αρ. 2. www.gov.cy
- Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων – Dams of Cyprus, 2009, σελ. 84–85. Τεχνικά χαρακτηριστικά, σκοπός, μελέτη και κατασκευαστής. www.moa.gov.cy
- Αψίδα – Farmakas No. 2 Dam. Τεκμήριο του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων και γεωγραφική θέση. apsida.cut.ac.cy
- Αψίδα – Farmakas No. 1 Dam. Καταχώριση της μικρότερης υδατοδεξαμενής. apsida.cut.ac.cy
Farmakas No. 2 Irrigation Reservoir, Cyprus
Text by George Konstantinou
Location and general description
Farmakas No. 2 Reservoir lies in the Farmakas area of Nicosia District, within the mountainous landscape of Pitsilia. It is the larger of the village’s two numbered reservoirs, with a capacity of 61,000 cubic metres, equivalent to 61 million litres of water.
Official records identify it as Farmakas No. 2 Dam. It is an artificial reservoir constructed to store water for irrigation.
Construction and technical characteristics
The reservoir entered operation in 1984. It was designed by the Water Development Department and constructed by Iacovou Bros.
It is an earthfill structure. The published embankment height is 24 metres, while its construction material volume is 47,000 cubic metres. This figure concerns the embankment itself and differs from the reservoir’s water storage capacity.
| Characteristic | Detail |
|---|---|
| Official name | Farmakas No. 2 |
| District | Nicosia |
| Year of operation | 1984 |
| Principal purpose | Irrigation |
| Hydrological type | Off-stream reservoir |
| Construction type | Earthfill |
| Embankment height | 24 m |
| Water storage capacity | 61,000 m³ |
| Published reservoir surface area | 12,000 m² |
| Embankment volume | 47,000 m³ |
| Designer | Water Development Department |
| Contractor | Iacovou Bros |
The surface area of 12,000 square metres, or 1.2 hectares, is a published engineering characteristic. The actual water-covered area changes with the water level.
What “off-stream reservoir” means
The project’s official classification as an off-stream reservoir means that its storage basin is situated outside the main channel of a river. Water is collected and stored in a purpose-built basin.
This distinction explains why the official catalogue records “Off-stream” in the river field. That entry alone does not identify every detail of the reservoir’s water supply system.
Its importance for irrigation
Water storage supports agriculture in the mountain countryside. The reservoir allows a supply to be retained for use when irrigation demand increases.
In Cyprus, the season receiving most rainfall differs from the period when many crops require more water. Irrigation reservoirs help bridge this seasonal difference. The quantity actually available depends on replenishment, withdrawals, evaporation and management of the stored supply.
The smaller Farmakas No. 1 Reservoir
The area also contains Farmakas No. 1 Reservoir, which entered operation in the same year, 1984. It is likewise an earthfill, off-stream irrigation reservoir.
Its capacity is 21,000 cubic metres, and its embankment height is 18 metres. The larger No. 2 Reservoir therefore has almost three times its storage capacity.
| Characteristic | Farmakas No. 2 | Farmakas No. 1 |
|---|---|---|
| Year of operation | 1984 | 1984 |
| Capacity | 61,000 m³ | 21,000 m³ |
| Embankment height | 24 m | 18 m |
| Published surface area | 12,000 m² | 6,000 m² |
| Embankment volume | 47,000 m³ | 19,000 m³ |
| Purpose | Irrigation | Irrigation |
Together, the two reservoirs have a combined nominal capacity of 82,000 cubic metres. Nominal capacity does not indicate the quantity of water they contain on any particular date.
Landscape and changing water levels
The water surface adds a distinctive element to Farmakas’s mountain landscape. The reservoir’s appearance changes as its level rises or falls, exposing different portions of its slopes.
These fluctuations are associated with the operation of an irrigation facility. Assessing its condition requires measurements and management information; the appearance of the surface during a single visit is insufficient to calculate the stored volume.
Map location
The Apsida digital archive of the Cyprus University of Technology, in its Water Development Department record for Farmakas No. 2, publishes the following coordinates:
34.919023° N, 33.136109° E
Farmakas No. 2 Reservoir on Google Maps
Both reservoirs appear in the List of Dams and Lakes of Cyprus.
Sources
- Water Development Department – Catalogue of reservoirs. Official entries for Farmakas No. 1 and No. 2. www.gov.cy
- Water Development Department – Dams of Cyprus, 2009, pp. 84–85. Technical characteristics, purpose, designer and contractor. www.moa.gov.cy
- Apsida – Farmakas No. 2 Dam. Water Development Department record and geographical location. apsida.cut.ac.cy
- Apsida – Farmakas No. 1 Dam. Record of the smaller reservoir.
