Translate

Thursday, 5 November 2026

Οι τρεις ήρωες του Γερίου και οι τάφοι τους στον περίβολο της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας – The Three Heroes of Geri and Their Graves in the Churchyard of Panagia Chrysogeriotissa – Cyprus

 See also

Το Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας – Ιστορία, εκκλησίες, ήρωες και η αιωνόβια παλλούρα – Geri, Nicosia District – History, Churches, Heroes and the Centuries-Old Lotus Jujube – Cyprus

Οι τρεις ήρωες του Γερίου και οι τάφοι τους στον περίβολο της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας – The Three Heroes of Geri and Their Graves in the Churchyard of Panagia Chrysogeriotissa – Cyprus


Ο ναός της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας στο Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας – Church of Panagia Chrysogeriotissa in Geri, Nicosia District – Cyprus


Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Photos George Konstantinou 5/11/2026

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Οι τάφοι στο παλαιό κοιμητήριο Γερίου

Στον περίβολο του ναού της  Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας, στο Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας, βρίσκεται το παλαιό κοιμητήριο του χωριού. Εκεί βρίσκονται, ο ένας δίπλα στον άλλο, οι τάφοι του Κυριάκου Κολοκάση, του Ιωνά Νικολάου και του Κυριάκου Κακουλλή. Οι τρεις σταυροί φέρουν τα ονόματα, τις προσωπογραφίες και τις ημερομηνίες θανάτου τους. Στην κοινή μαρμάρινη βάση διαβάζεται η επιγραφή «Έπεσαν μαχόμενοι υπέρ ελευθερίας».

Ο Κολοκάσης και ο Νικολάου σκοτώθηκαν στις 31 Αυγούστου 1956, κατά τον αγώνα της ΕΟΚΑ εναντίον της βρετανικής αποικιακής διοίκησης. Ο Κακουλλής έχασε τη ζωή του στις 19 Μαρτίου 1964, υπηρετώντας στην Αστυνομία της Κυπριακής Δημοκρατίας κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963–1964.

Θέση του παλαιού κοιμητηρίου · 35.11028° Β, 33.42206° Α · Περίβολος της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας και παλαιό κοιμητήριο Γερίου στο Google Maps




Κυριάκος Κολοκάσης

Ο Κυριάκος Κολοκάσης γεννήθηκε στο Γέρι στις 4 Φεβρουαρίου 1934. Γονείς του ήταν ο Αναστάσης Κολοκάσης και η Ευαλλού Χατζηαδάμου. Τελείωσε το δημοτικό σχολείο του χωριού, εργάστηκε ως γεωργός και συμμετείχε στην επιτροπή της Αγροτικής Τοπικής Ένωσης της ΠΕΚ Γερίου και στα τοπικά σωματεία.

Με την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ εντάχθηκε στην ομάδα «Γεράκι» του Γερίου, η οποία συνεργαζόταν με ομάδες της Λευκωσίας. Διατηρούσε κρησφύγετο για αγωνιστές και φύλαγε όπλα και πυρομαχικά που διένειμε σε ομάδες της περιοχής. Τον Μάρτιο του 1956 συμμετείχε στην επίθεση εναντίον αποθηκών του βρετανικού στρατού στην Αθαλάσσα. Στις 15 Αυγούστου πήρε μέρος σε επιχείρηση στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας με σκοπό την απελευθέρωση θανατοποινιτών. Οι κρατούμενοι για τους οποίους είχε οργανωθεί η επιχείρηση δεν ελευθερώθηκαν. Δεκαέξι ημέρες αργότερα επέστρεψε στο νοσοκομείο για την απελευθέρωση του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη. Ήταν 22 ετών όταν σκοτώθηκε εκεί μαζί με τον εξάδελφό του Ιωνά Νικολάου.

Ιωνάς Νικολάου

Ο Ιωνάς Νικολάου γεννήθηκε στο Γέρι στις 10 Αυγούστου 1937, γιος του Νικόλα και της Μορφίας Ιωνά. Φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του χωριού και στο Παγκύπριο Γυμνάσιο. Εργάστηκε ως σχεδιαστής στην εταιρεία Ιωάννου και Παρασκευαΐδη, στο Ακρωτήρι και στη Λευκωσία. Ασχολούνταν με τη ζωγραφική και είχε ιδιαίτερη κλίση στην προσωπογραφία.

Εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ όταν ήταν ακόμη μαθητής. Υπήρξε μέλος της πρώτης ομάδας του Παγκυπρίου Γυμνασίου και της ομάδας «Γεράκι» του Γερίου. Τον Μάιο του 1955 πήρε μέρος σε διαδήλωση στην τότε Πλατεία Μεταξά της Λευκωσίας. Σύμφωνα με τη βιογραφία του Ιδρύματος ΕΟΚΑ, χτύπησε εκεί έναν Βρετανό αξιωματικό, αναγνωρίστηκε από φωτογραφίες της διαδήλωσης και του επιβλήθηκε πρόστιμο δέκα λιρών. Στη συνέχεια συνεργάστηκε με ομάδες της Λευκωσίας σε επιχειρήσεις απελευθέρωσης κρατουμένων και σε επιθέσεις εναντίον βρετανικών δυνάμεων. Ήταν 19 ετών όταν σκοτώθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας.

Η μάχη του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας

Στις 31 Αυγούστου 1956 ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, στέλεχος της ΕΟΚΑ που κρατούνταν στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, μεταφέρθηκε υπό φρούρηση στο Γενικό Νοσοκομείο για ακτινολογική εξέταση, αφού είχε προσποιηθεί στομαχικούς πόνους. Την επιχείρηση απελευθέρωσής του ανέλαβαν ο Σπύρος Κυριάκου, ο Κυριάκος Κολοκάσης και ο Ιωνάς Νικολάου από το Γέρι, μαζί με τον Νίκο Σαμψών. Στην επιχείρηση συνέδραμαν οι οδηγοί Παναγιώτης Κοτζιάς και Νεοπτόλεμος Λεφτής, οι αγωνίστριες Ελένη Χριστοφορίδου και Βερενίκη Λεωνίδου και ο νοσοκόμος Γεώργιος Ταλιαδώρος, ο οποίος βοήθησε την ομάδα να πάρει θέσεις κοντά στο ακτινολογικό τμήμα.

Όταν ο Γιωρκάτζης βγήκε από το ακτινολογικό με τη συνοδεία του, η ομάδα επιτέθηκε και ακολούθησε ανταλλαγή πυρών. Ο Γιωρκάτζης διέφυγε. Σύμφωνα με το Ίδρυμα ΕΟΚΑ, ο Ιωνάς Νικολάου, παρότι τραυματισμένος, σύρθηκε προς την είσοδο του διαδρόμου και κράτησε τους φρουρούς μακριά για όσο είχε πυρομαχικά, δίνοντας χρόνο στους υπόλοιπους να απομακρυνθούν. Ο ίδιος και ο Κυριάκος Κολοκάσης σκοτώθηκαν. Ο Σπύρος Κυριάκου τραυματίστηκε και συνελήφθη. Σκοτώθηκαν επίσης ο Βρετανός λοχίας Λέοναρντ Ντέμον και ο Κούλλης Κυριακίδης, εργαζόμενος του νοσοκομείου που βρέθηκε στον χώρο της σύγκρουσης.

Κυριάκος Κακουλλής και η μάχη των Καζιβερών

Ο Κυριάκος Κακουλλής γεννήθηκε στο Γέρι στις 5 Απριλίου 1942. Ήταν γιος του Γιάννη και της Ειρήνης Κακουλλή και το τρίτο από τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Φοίτησε στο Κολλέγιο Λευκωσίας, έγραφε ποίηση και έπαιξε ποδόσφαιρο στον Ολυμπιακό Λευκωσίας. Δραστηριοποιήθηκε στην Αγροτική Τοπική Ένωση της ΠΕΚ Γερίου, τον σημερινό Δικέφαλο Γερίου. Ως μέλος της Άλκιμης Νεολαίας της ΕΟΚΑ (ΑΝΕ) βοηθούσε μεγαλύτερους αγωνιστές. Μετά την αποφοίτησή του εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα και τον Φεβρουάριο του 1964 κατατάχθηκε στην Αστυνομία.

Στις 19 Μαρτίου 1964, κατά τη διάρκεια των διακοινοτικών συγκρούσεων, συμμετείχε ως ειδικός αστυνομικός σε επιχείρηση στα Καζιβερά, νοτιοδυτικά της Μόρφου. Σκοπός ήταν να ανοίξει ο δρόμος Λευκωσίας–Μόρφου–Ξερού, τον οποίο ένοπλοι Τουρκοκύπριοι είχαν αποκλείσει με οδόφραγμα. Στη σύγκρουση που ακολούθησε ο Κακουλλής τραυματίστηκε θανάσιμα. Η κηδεία του τελέστηκε στον ναό του Αγίου Μηνά στο Γέρι και ο τάφος του βρίσκεται στο παλαιό κοιμητήριο, στον περίβολο της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας.

Πώς τιμά το Γέρι τη μνήμη τους

Οι προτομές των τριών ηρώων βρίσκονται έξω από το Ιστορικό Μουσείο Γερίου. Είναι έργα του γλύπτη Φίλιππου Γιαπάνη και αποκαλύφθηκαν στις 31 Αυγούστου 2006, στην πεντηκοστή επέτειο της μάχης του νοσοκομείου. Το Γυμνάσιο Γερίου φέρει το όνομα «Ιωνά και Κολοκάση». Στον Άγιο Μηνά τελούνται μνημόσυνα, ενώ ο Δικέφαλος Γερίου και οι οικογένειες των ηρώων έχουν οργανώσει εκδηλώσεις που συνδέουν τον τόπο της μάχης με τον τόπο της ταφής. Το πρόγραμμα του 2015 προέβλεπε τρισάγιο στην είσοδο του παλαιού Γενικού Νοσοκομείου και μεταφορά φλόγας από δρομείς μέχρι τους τάφους στο παλαιό κοιμητήριο Γερίου.

Οι προτομές των τριών ηρώων βρίσκονται στην Πλατεία Ηρώων, έξω από το Ιστορικό Μουσείο Γερίου. Είναι έργα του γλύπτη Φίλιππου Γιαπάνη και αποκαλύφθηκαν στις 31 Αυγούστου 2006, πενήντα χρόνια μετά τη μάχη του νοσοκομείου. Το Γυμνάσιο Γερίου φέρει το όνομα «Ιωνά και Κολοκάση». Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων μνήμης του 2015 προέβλεπε τρισάγιο στην είσοδο του παλαιού Γενικού Νοσοκομείου και μεταφορά φλόγας από δρομείς μέχρι τους τάφους στο Γέρι, συνδέοντας τον τόπο της μάχης με τον τόπο ταφής των δύο αγωνιστών.

Πηγές

The Three Heroes of Geri and Their Graves in the Churchyard of Panagia Chrysogeriotissa

Text by George Konstantinou

The graves in Geri Old Cemetery

The old village cemetery lies within the churchyard of Panagia Chrysogeriotissa, in Geri, Nicosia District. The graves of Kyriakos Kolokasis, Ionas Nikolaou and Kyriakos Kakoullis stand side by side. The three crosses bear their names, portraits and dates of death. An inscription on the shared marble base reads “They fell fighting for freedom.”

Kolokasis and Nikolaou were killed on 31 August 1956 during EOKA’s campaign against British colonial rule. Kakoullis lost his life on 19 March 1964 while serving in the police force of the Republic of Cyprus during the intercommunal fighting of 1963–1964.

Old cemetery location · 35.11028° N, 33.42206° E · Panagia Chrysogeriotissa churchyard and Geri Old Cemetery on Google Maps

Kyriakos Kolokasis

Kyriakos Kolokasis was born in Geri on 4 February 1934. His parents were Anastasis Kolokasis and Evallou Hadjiadamou. He completed his primary education in the village, worked as a farmer and served on the committee of Geri’s local PEK agricultural association. He was also active in other local associations.

When the EOKA campaign began, he joined Geri’s Geraki, or Hawk, group, which worked with groups in Nicosia. He maintained a hideout for fighters and stored arms and ammunition that he distributed to groups in the area. In March 1956, he took part in an attack on British Army depots at Athalassa. On 15 August, he participated in an operation at Nicosia General Hospital intended to free prisoners under sentence of death. The prisoners for whom the operation had been planned were not freed. Sixteen days later, he returned to the hospital to free Polykarpos Yiorkadjis. He was 22 years old when he was killed there alongside his cousin Ionas Nikolaou.

Ionas Nikolaou

Ionas Nikolaou was born in Geri on 10 August 1937, the son of Nikolas and Morfia Iona. He attended the village primary school and the Pancyprian Gymnasium. He worked as a draughtsman for Joannou & Paraskevaides in Akrotiri and Nicosia. He also painted and was particularly drawn to portraiture.

He joined EOKA while still at school. He was a member of the first group formed at the Pancyprian Gymnasium and of the Geraki group in Geri. In May 1955, he took part in a demonstration in what was then Metaxas Square in Nicosia. According to his biography published by the EOKA Foundation, he struck a British officer, was identified from photographs of the demonstration and was fined ten pounds. He later worked with Nicosia groups on operations to free prisoners and attacks against British forces. He was 19 years old when he was killed at Nicosia General Hospital.

The battle at Nicosia General Hospital

On 31 August 1956, Polykarpos Yiorkadjis, an EOKA officer held in Nicosia Central Prison, was taken under guard to the General Hospital for an X-ray after feigning stomach pains. Spyros Kyriakou, Kyriakos Kolokasis and Ionas Nikolaou from Geri undertook the operation to free him, together with Nikos Sampson. They were assisted by drivers Panayiotis Kotzias and Neoptolemos Leftis, EOKA members Eleni Christoforidou and Vereniki Leonidou, and hospital nurse Georgios Taliadoros, who helped the group take up positions near the radiology department.

When Yiorkadjis and his escort left the radiology department, the group attacked and an exchange of fire followed. Yiorkadjis escaped. According to the EOKA Foundation, Ionas Nikolaou, though already wounded, dragged himself towards the corridor entrance and held off the guards while he still had ammunition, giving the others time to get away. Nikolaou and Kyriakos Kolokasis were killed. Spyros Kyriakou was wounded and arrested. British Sergeant Leonard Damon and Koullis Kyriakidis, a hospital employee who was in the area when the shooting broke out, were also killed.

Kyriakos Kakoullis and the battle of Kazivera

Kyriakos Kakoullis was born in Geri on 5 April 1942. The son of Yiannis and Eirini Kakoullis, he was the third of four children. He attended Nicosia College, wrote poetry and played football for Olympiakos Nicosia. He was active in Geri’s local PEK agricultural association, now Dikefalos Geri. As a member of ANE, EOKA’s youth organisation, he helped older fighters. After leaving college, he worked in the private sector and joined the police in February 1964.

On 19 March 1964, during the intercommunal fighting, Kakoullis took part as a special constable in a police operation at Kazivera, southwest of Morphou. The operation aimed to reopen the Nicosia–Morphou–Xeros road, which armed Turkish Cypriots had blocked with a barricade. Kakoullis was fatally wounded in the ensuing fighting. His funeral was held at the Church of Agios Minas in Geri. His grave is in the old cemetery, within the churchyard of Panagia Chrysogeriotissa.

How Geri commemorates the three men

The busts of the three men stand outside the Geri Historical Museum. They were created by sculptor Philippos Yiapanis and unveiled on 31 August 2006, the fiftieth anniversary of the hospital battle. Geri’s secondary school bears the name “Ionas and Kolokasis.” Memorial services are held at the Church of Agios Minas, while Dikefalos Geri and the families have organised commemorations linking the site of the battle with the burial place. The 2015 programme included a memorial prayer at the entrance to the old General Hospital, followed by a relay carrying a flame to the graves in Geri Old Cemetery.

Sources



Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες