See also
Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Στις νότιες πλαγιές του Τροόδους, βόρεια και βορειοδυτικά της Λεμεσού, οι αμπελώνες ανεβαίνουν στις πλαγιές ανάμεσα σε ξερολιθιές, μικρές κοιλάδες και πετρόκτιστα χωριά. Εδώ βρίσκονται τα Κρασοχώρια, μια περιοχή όπου το αμπέλι διαμόρφωσε το τοπίο, την οικονομία και την καθημερινή ζωή. Το όνομα προέρχεται από τις λέξεις «κρασί» και «χωριά» και αποτυπώνει αυτό που συνδέει τους οικισμούς: την καλλιέργεια του αμπελιού και την παραγωγή κρασιού.
Η περιοχή και η οινική διαδρομή
Τα Κρασοχώρια αποτελούν ιστορική αμπελουργική περιοχή της επαρχίας Λεμεσού. Χωριά όπως το Όμοδος, το Κοιλάνι, το Βουνί, η Λόφου, η Βάσα Κοιλανίου, η Μαλλιά και το Άρσος δείχνουν καθαρά τη σχέση ανάμεσα στον οικισμό, τον αμπελώνα και την οινοποίηση. Ο όρος «Κρασοχώρια» χρησιμοποιείται για την περιοχή, ενώ η επίσημη Οινική Διαδρομή Κρασοχώρια της Λεμεσού περιλαμβάνει και στάσεις χαμηλότερα, προς την παράκτια ζώνη. Έτσι, στον κατάλογο της διαδρομής εμφανίζονται τόσο ορεινά αμπελουργικά χωριά όσο και η πόλη της Λεμεσού, το Κολόσσι και η Ερήμη.
Όλες οι στάσεις της επίσημης διαδρομής
Ο κατάλογος ακολουθεί τη σειρά του Υφυπουργείου Τουρισμού. Περιλαμβάνει 20 στάσεις, με αφετηρία τη Λεμεσό.
| Τμήμα της διαδρομής | Στάσεις με τη σειρά |
|---|---|
| Από τη Λεμεσό προς τους πρόποδες | Λεμεσός, Κολόσσι, Ερήμη, Καντού, Σούνι–Ζανακιά, Πάνω Κυβίδες |
| Προς τις αμπελουργικές πλαγιές | Άγιος Αμβρόσιος, Λόφου, Βουνί, Κοιλάνι, Πέρα Πεδί, Μανδριά, Κάτω Πλάτρες |
| Δυτικό τμήμα και επιστροφή προς τα χαμηλότερα | Όμοδος, Βάσα Κοιλανίου, Μαλλιά, Άρσος, Πάχνα, Ανώγυρα, Αυδήμου |
Οι ονομασίες Βάσα Κοιλανίου και Μανδριά Λεμεσού ξεχωρίζουν τα χωριά αυτά από ομώνυμους οικισμούς της Κύπρου. Στη διαδρομή αναφέρονται συγκεκριμένα οι Κάτω Πλάτρες. .Για τις γειτονικές Πάνω Πλάτρες, βλ. Πλάτρες – Biodiversity of Cyprus. Για την ευρύτερη γεωγραφία των οικισμών, βλ. τον Κατάλογο Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου.
Το αμπέλι και το τοπίο
Η αμπελοκαλλιέργεια έδωσε στις πλαγιές των Κρασοχωριών τη χαρακτηριστική μορφή τους. Σε επικλινή εδάφη, οι ξερολιθιές συγκρατούν το χώμα και δημιουργούν αναβαθμίδες στις οποίες μπορεί να καλλιεργηθεί το αμπέλι. Το ύψος, ο προσανατολισμός της πλαγιάς και το έδαφος διαφέρουν από αμπελώνα σε αμπελώνα. Ακόμη και κοντινά χωράφια μπορούν να έχουν διαφορετικές συνθήκες ωρίμανσης, ανάλογα με το πόσο ήλιο δέχονται και πόσο νερό συγκρατεί το έδαφος.
Το αγροτικό τοπίο περιλαμβάνει και ακαλλιέργητες λωρίδες, θαμνώνες και πέτρινα όρια ανάμεσα στα χωράφια. Οι ξερολιθιές έχουν επομένως διπλή αξία: μαρτυρούν πώς οι καλλιεργητές αξιοποίησαν τις πλαγιές και προσφέρουν, μέσα στις σχισμές τους, καταφύγιο σε μικρούς οργανισμούς. Η συντήρησή τους διατηρεί τόσο την αναγνωρίσιμη μορφή του τοπίου όσο και τη λειτουργία τους στη συγκράτηση του εδάφους.
Από το πατητήρι στο οινοποιείο
Η ιστορία του κρασιού στα Κρασοχώρια διαβάζεται στα ίδια τα χωριά. Τα παλιά πατητήρια, τα μεγάλα πήλινα πιθάρια, τα δοχεία και τα εργαλεία του τρύγου δείχνουν πώς το σταφύλι μεταφερόταν από το χωράφι στον χώρο της οινοποίησης. Ο ληνός, όπως ονομάζεται το παραδοσιακό πατητήρι, ήταν ο χώρος όπου πιέζονταν τα σταφύλια για να παραληφθεί ο μούστος. Ο τρύγος συνέδεε για ένα διάστημα σχεδόν όλες τις εργασίες του χωριού, από το κόψιμο και τη μεταφορά των σταφυλιών μέχρι το πάτημα και την αποθήκευση.
Σήμερα, δίπλα στα παλιά πατητήρια και στα λαογραφικά εκθέματα λειτουργούν σύγχρονα οινοποιεία. Η συνέχεια φαίνεται στην ίδια πρώτη ύλη και στην καλλιέργεια τοπικών ποικιλιών, ενώ η ελεγχόμενη ζύμωση, η εμφιάλωση και η χωριστή οινοποίηση σταφυλιών από διαφορετικούς αμπελώνες επιτρέπουν στους παραγωγούς να δώσουν διαφορετικό χαρακτήρα στα κρασιά τους.
Οι ποικιλίες και τα προϊόντα του σταφυλιού
Δύο από τις πιο χαρακτηριστικές κυπριακές ποικιλίες της διαδρομής είναι το Ξυνιστέρι, λευκή ποικιλία, και το Μαύρο, ερυθρή ποικιλία. Στην περιοχή καλλιεργούνται επίσης διεθνείς ποικιλίες, όπως Cabernet Sauvignon, Mataro, Grenache και Syrah. Στα Κρασοχώρια συναντά κανείς κρασιά από μία ποικιλία, αλλά και χαρμάνια, στα οποία ο οινοποιός συνδυάζει διαφορετικές ποικιλίες.
Το σταφύλι αξιοποιείται και πέρα από την παραγωγή κρασιού. Από τον μούστο γίνονται παραδοσιακά παρασκευάσματα όπως η παλουζές και ο σουτζιούκος. Η ζιβανία ανήκει στην παράδοση της απόσταξης και συνδέεται με την αξιοποίηση των στεμφύλων, δηλαδή όσων απομένουν από τα σταφύλια μετά την πίεση. Το κρασί, τα γλυκά του μούστου και το απόσταγμα δείχνουν πόσες χρήσεις μπορούσε να έχει ο ίδιος τρύγος.
Χωριά και σημεία ενδιαφέροντος
Όμοδος. Ο οικισμός αναπτύσσεται ανάμεσα σε αμπελώνες και είναι γνωστός για τη μεγάλη πλατεία, τα στενά λιθόστρωτα δρομάκια και τη Μονή του Τιμίου Σταυρού. Ο παραδοσιακός ληνός συμπληρώνει την εικόνα του χωριού: σε μικρή απόσταση από την πλατεία και τη μονή σώζεται ένας χώρος που μαρτυρεί την παλιά εργασία της οινοποίησης.
Κοιλάνι. Στο χωριό η οινική παράδοση παρουσιάζεται στο Μουσείο Αμπελουργίας, όπου εκτίθενται παλιά εργαλεία και αντικείμενα της αγροτικής ζωής. Η Παναγία Ελεούσα, το εκκλησιαστικό μουσείο και το εκκλησάκι της Αγίας Μαύρης στα περίχωρα δείχνουν μια άλλη πλευρά της ιστορίας του ίδιου αμπελουργικού οικισμού.
Λόφου, Βουνί και Βάσα Κοιλανίου. Η πέτρα, τα στενά δρομάκια και οι αυλές δίνουν στα χωριά αυτά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Η σχέση με το αμπέλι φαίνεται τόσο στους γύρω αμπελώνες όσο και στους παλιούς χώρους εργασίας και αποθήκευσης μέσα στους οικισμούς. Στη Βάσα Κοιλανίου, η ίδια η ονομασία του χωριού βοηθά να διακρίνεται από τη Βάσα Κελλακίου, επίσης στην επαρχία Λεμεσού.
Μαλλιά και Άρσος. Στο δυτικό τμήμα των Κρασοχωριών, τα δύο χωριά αποτελούν στάσεις σε ένα τοπίο που διατηρεί την αμπελουργική του φυσιογνωμία. Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης του Άρσους, στεγασμένο σε παραδοσιακή κατοικία, παρουσιάζει αντικείμενα της καθημερινής ζωής που βοηθούν να καταλάβουμε πώς συνδεόταν η αγροτική παραγωγή με το νοικοκυριό.
Ερήμη και Κυπριακό Οινομουσείο. Η Ερήμη βρίσκεται χαμηλότερα από τα ορεινά αμπελουργικά χωριά και αποτελεί στάση της διαδρομής χάρη στο Κυπριακό Οινομουσείο. Το μουσείο δίνει το ευρύτερο πλαίσιο της ιστορίας του κυπριακού κρασιού πριν από την ανάβαση προς τους αμπελώνες και τα οινοποιεία. Για άλλα μνημεία της περιοχής, βλ. τον Οργανωμένο Κατάλογο Εκκλησιών και Μοναστηριών της Κύπρου.
Κρασοχώρια και Κουμανταροχώρια
Η παραγωγή κρασιού είναι κοινό γνώρισμα πολλών χωριών του Τροόδους. Τα Κρασοχώρια της Λεμεσού έχουν ευρύτερη ταυτότητα, συνδεδεμένη με την αμπελοκαλλιέργεια και την παραγωγή διαφορετικών τύπων κρασιού. Τα Κουμανταροχώρια συνδέονται ειδικότερα με την οριοθετημένη ζώνη παραγωγής της Κουμανταρίας. Οι δύο περιοχές παρουσιάζονται από το Υφυπουργείο Τουρισμού σε χωριστές οινικές διαδρομές. Η διάκριση βοηθά να καταλάβουμε πώς η ίδια αμπελουργική παράδοση έδωσε σε διαφορετικά μέρη του Τροόδους τη δική τους ταυτότητα.
Πηγές
- Υφυπουργείο Τουρισμού – Οινική Διαδρομή Κρασοχώρια της Λεμεσού — επίσημη σειρά στάσεων, γεωγραφία και ποικιλίες. Visit Cyprus
- Visit Cyprus – Cyprus Wine Routes, Διαδρομή 4 — οινικό τοπίο και διαδρομή. visitcyprus.com
- Visit Cyprus – Cyprus: 11,000 Years of History — Όμοδος, Κοιλάνι, Άρσος και αξιοθέατα. visitcyprus.com
- Visit Cyprus – Οινικές διαδρομές της Κύπρου — χωριστές διαδρομές Κρασοχωριών και Κουμανταρίας. Visit Cyprus
The Wine Villages of Limassol – Villages, Vineyards and Winemaking on the Southern Slopes of Troodos – Cyprus
Text by George Konstantinou
On the southern slopes of the Troodos Mountains, north and northwest of Limassol, vineyards climb the hillsides among dry stone walls, small valleys and stone-built villages. These are the Krasochoria, a region where vines have shaped the landscape, the economy and everyday life. The name combines the Greek words krasi, meaning wine, and choria, meaning villages. It captures what these settlements have in common: grape growing and winemaking.
The region and the wine route
The Krasochoria form a historic wine-growing region in the Limassol District. Villages such as Omodos, Koilani, Vouni, Lofou, Vasa Koilaniou, Malia and Arsos show the close relationship between the settlements, the vineyards and winemaking. Krasochoria is the name of the region, while the official Limassol Wine Villages Route also takes in stops at lower elevations towards the coast. The itinerary therefore includes mountain wine villages as well as the city of Limassol, Kolossi and Erimi.
All stops on the official route
The list follows the order published by the Deputy Ministry of Tourism. It includes 20 stops, starting in Limassol.
| Section of the route | Stops in order |
|---|---|
| From Limassol to the foothills | Limassol, Kolossi, Erimi, Kantou, Souni–Zanakia, Pano Kivides |
| Towards the vineyard slopes | Agios Amvrosios, Lofou, Vouni, Koilani, Pera Pedi, Mandria, Kato Platres |
| Western section and descent to lower ground | Omodos, Vasa Koilaniou, Malia, Arsos, Pachna, Anogyra, Avdimou |
The names Vasa Koilaniou and Mandria, Limassol distinguish these villages from settlements of the same name elsewhere in Cyprus. The route specifically lists Kato Platres. For neighbouring Pano Platres, see Platres – Biodiversity of Cyprus. For the wider geography of Cypriot settlements, see the List of Municipalities and Communities of Cyprus.
Vines and the landscape
Viticulture gave the slopes of the Krasochoria their distinctive appearance. On steep ground, dry stone walls hold the soil in place and create terraces where vines can be grown. Elevation, slope orientation and soil vary from one vineyard to the next. Even neighbouring plots can offer different conditions for ripening, depending on the sunlight they receive and how much water the soil retains.
The agricultural landscape also includes uncultivated strips, scrub and stone boundaries between fields. Dry stone walls serve two purposes: they show how farmers made use of the slopes, and their crevices provide shelter for small organisms. Maintaining them preserves both the character of the landscape and their role in holding the soil in place.
From the winepress to the winery
The history of wine in the Krasochoria can be read in the villages themselves. Old winepresses, large earthenware jars, vessels and harvesting tools show how grapes were brought from the fields to be made into wine. The traditional press, known as a linos, was where the grapes were pressed to extract the must. For a time each year, the harvest brought together much of the work of the village, from picking and carrying the grapes to pressing and storage.
Today, modern wineries operate alongside the old winepresses and folk museums. The continuity lies in the grapes themselves and in the cultivation of local varieties. Controlled fermentation, bottling and the separate vinification of grapes from different vineyards allow producers to give their wines distinct characteristics.
Grape varieties and traditional products
Two of the most characteristic Cypriot grape varieties on the route are Xynisteri, a white variety, and Mavro, a red variety. International varieties grown in the area include Cabernet Sauvignon, Mataro, Grenache and Syrah. The Krasochoria produce both single-variety wines and blends made by combining different grape varieties.
Grapes are used for more than wine. The must is used to make traditional sweets such as palouzes and soutzoukos. Zivania belongs to the distilling tradition and is associated with the use of grape pomace, the material left after the grapes have been pressed. Wine, grape-must sweets and spirits show how much could be made from a single harvest.
Villages and places of interest
Omodos. Set among vineyards, Omodos is known for its large square, narrow cobbled lanes and the Monastery of the Holy Cross. The traditional winepress completes the picture: a short distance from the square and monastery stands a building that preserves evidence of how wine was once made in the village.
Koilani. The village’s winemaking heritage is presented in its Museum of Viticulture, which displays old tools and objects from rural life. The Church of Panagia Eleousa, the ecclesiastical museum and the Chapel of Agia Mavri on the outskirts show another side of the history of this wine-growing village.
Lofou, Vouni and Vasa Koilaniou. Stone buildings, narrow lanes and courtyards give these villages their distinctive character. Their connection with viticulture can be seen in the surrounding vineyards and in the old work and storage spaces within the settlements. The name Vasa Koilaniou distinguishes the village from Vasa Kellakiou, which is also in the Limassol District.
Malia and Arsos. In the western part of the Krasochoria, both villages are stops in a landscape that retains its wine-growing character. The Arsos Folk Art Museum, housed in a traditional home, displays objects that help explain how farming and household life were connected.
Erimi and the Cyprus Wine Museum. Erimi lies below the mountain wine villages and is a stop on the route because of the Cyprus Wine Museum. The museum places the history of Cypriot wine in context before the road climbs towards the vineyards and wineries. For other monuments in the area, see the Organised Catalogue of Churches and Monasteries of Cyprus.
The Krasochoria and the Commandaria villages
Winemaking is a feature of many Troodos villages. The Krasochoria of Limassol have a broad identity rooted in viticulture and the production of several styles of wine. The Commandaria villages are associated specifically with the designated Commandaria production area. The Deputy Ministry of Tourism presents them as separate wine routes. This distinction helps explain how a shared tradition of grape growing gave different parts of Troodos their own identities.
Sources
- Deputy Ministry of Tourism – Krasochoria of Limassol Wine Route — official itinerary, geography and grape varieties. Visit Cyprus
- Visit Cyprus – Cyprus Wine Routes, Route 4 — vineyard landscape and itinerary. visitcyprus.com
- Visit Cyprus – Cyprus: 11,000 Years of History — Omodos, Koilani, Arsos and places of interest. visitcyprus.com
- Visit Cyprus – Wine Routes of Cyprus — separate Krasochoria and Commandaria routes.
