See alao

Κεντρική πύλη προς τους καταλόγους, τα άρθρα και τις φωτογραφικές ενότητες της κυπριακής χλωρίδας. / Central gateway to catalogues, articles and photographic sections on Cyprus flora.

Photos by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου.

Η αμυγδαλιά στην κυπριακή ύπαιθρο

Η αμυγδαλιά είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα καρποφόρα δέντρα του κυπριακού αγροτικού τοπίου. Καλλιεργείται για τους εδώδιμους σπόρους της, τα αμύγδαλα, ενώ η πρώιμη ανθοφορία της αποτελεί γνώριμη εικόνα του τέλους του χειμώνα. Ανήκει στην οικογένεια Rosaceae και στο γένος Prunus, όπως η χρυσομηλιά – Prunus armeniaca.

Στην Κύπρο απαντά σε οργανωμένους αμυγδαλεώνες, περιβόλια, αυλές, αναβαθμίδες και εγκαταλειμμένες καλλιέργειες. Η μακρόχρονη παρουσία της έχει συνδέσει το δέντρο με την αγροτική ζωή, την τοπική διατροφή και την εικόνα πολλών χωριών.

Ονομασία, καταγωγή και εξημέρωση

Η αποδεκτή ονομασία στο Flora of Cyprus και στο Plants of the World Online είναι Prunus amygdalus Batsch. Το ευρύτατα χρησιμοποιούμενο Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb αναφέρεται ως συνώνυμο, μαζί με παλαιότερες ονομασίες όπως Amygdalus dulcis Mill. και Amygdalus communis L.

Η καλλιεργούμενη αμυγδαλιά έχει ιστορία εξημέρωσης στη δυτική Ασία. Το Kew την αντιμετωπίζει ως καλλιεργημένης προέλευσης φυτό συνδεδεμένο με την Υπερκαυκασία. Η επιλογή δέντρων με γλυκιά ψίχα υπήρξε καθοριστική για τη διάδοσή της ως τροφίμου. Γενετική έρευνα έχει συνδέσει το γνώρισμα αυτό με μεταβολή σε ρυθμιστικό γονίδιο που επηρεάζει τη σύνθεση της αμυγδαλίνης.

Καθεστώς και παρουσία στην Κύπρο

Το Flora of Cyprus κατατάσσει την αμυγδαλιά στα εγκλιματισμένα μη χωροκατακτητικά ξενικά φυτά — Naturalized non-invasive, NN. Δεν είναι ενδημικό είδος της Κύπρου. Η εμφάνιση αυτοφυών δέντρων εκτός ενεργών καλλιεργειών αντανακλά την εγκατάστασή της στο περιβάλλον και δεν αποδεικνύει ιθαγενή προέλευση.

Ιδιαίτερη σχέση με την αμυγδαλοκαλλιέργεια έχει ο Λιμνάτης της επαρχίας Λεμεσού. Η διατήρηση κυπριακών κλώνων και ποικιλιών έχει επίσης ερευνητικό ενδιαφέρον: το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών αναφέρει συλλογή τέτοιου υλικού στον πειραματικό σταθμό Ξυλοτύμπου.

Περιγραφή και αναγνώριση

Είναι φυλλοβόλο δέντρο, συνήθως ύψους περίπου 4–10 μέτρων, με διακλαδισμένη κόμη. Τα φύλλα είναι απλά, κατ’ εναλλαγή, στενά λογχοειδή και οδοντωτά. Τα άνθη, λευκά έως ανοιχτορόδινα, έχουν πέντε πέταλα και εμφανίζονται συνήθως πριν από την πλήρη ανάπτυξη του φυλλώματος.
Ο καρπός είναι δρύπη. Αποτελείται από εξωτερικό πράσινο, χνουδωτό περίβλημα και εσωτερικό ξυλώδες κέλυφος, μέσα στο οποίο βρίσκεται ο σπόρος. Η ψίχα που τρώμε είναι ο σπόρος και όχι το σαρκώδες μέρος του καρπού. Συνήθως σχηματίζεται ένας σπόρος, αλλά ορισμένες ποικιλίες παρουσιάζουν συχνότερα διπλή ψίχα.

Άνθηση, επικονίαση και καρπόδεση

Το Flora of Cyprus δίνει περίοδο ανθοφορίας Φεβρουάριο–Απρίλιο. Ο ακριβής χρόνος εξαρτάται από την ποικιλία, το υψόμετρο, το μικροκλίμα και τις θερμοκρασίες κάθε χρονιάς. Η όψη των ανθισμένων αμυγδαλιών στην Κύπρο αποτελεί ξεχωριστό θέμα του κυπριακού τοπίου.
Πολλές παραδοσιακές εμπορικές ποικιλίες είναι αυτοασύμβατες: χρειάζονται γύρη από συμβατή διαφορετική ποικιλία. Απαραίτητες είναι τόσο η γενετική συμβατότητα όσο και η επαρκής σύμπτωση της ανθοφορίας. Δύο δέντρα της ίδιας αυτοασύμβατης ποικιλίας δεν λύνουν κατ’ ανάγκη το πρόβλημα.
Η μέλισσα – Apis mellifera μεταφέρει τη γύρη μεταξύ των ανθέων. Βροχή, ψύχος και ισχυρός άνεμος μπορούν να περιορίσουν την πτήση της και την επιτυχία της επικονίασης. Υπάρχουν επίσης αυτοσυμβατές ποικιλίες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η παρουσία επικονιαστών είναι άχρηστη: μελέτες δείχνουν ότι οι επισκέψεις μελισσών μπορούν να ενισχύσουν την απόδοση και σε τέτοιο υλικό.

Κύκλος ζωής και ετήσια ανάπτυξη

Η αμυγδαλιά είναι πολυετές δέντρο. Από σπόρο παράγεται νέο άτομο με γενετικά χαρακτηριστικά που μπορεί να διαφέρουν από εκείνα του μητρικού δέντρου. Για να διατηρούνται τα γνωρίσματα μιας ποικιλίας, χρησιμοποιείται συνήθως εμβολιασμός σε κατάλληλο υποκείμενο.
Ο ετήσιος κύκλος περιλαμβάνει:
Περίοδος Κύρια εξέλιξη
Φθινόπωρο–χειμώνας Φυλλόπτωση και λήθαργος. Η χειμερινή ψύξη συμβάλλει στην ομαλή επανέναρξη της ανάπτυξης.
Τέλος χειμώνα–άνοιξη Διόγκωση οφθαλμών, άνθηση, επικονίαση, γονιμοποίηση και έκπτυξη φύλλων.
Άνοιξη Ανάπτυξη καρπών και βλαστών· μέρος των μικρών καρπών απορρίπτεται φυσιολογικά.
Καλοκαίρι Σκλήρυνση του κελύφους, ανάπτυξη και ωρίμαση της ψίχας.
Ωρίμαση Διάνοιξη και ξήρανση του εξωτερικού περιβλήματος, ακολουθούμενη από συγκομιδή.
Οι ημερομηνίες δεν είναι ίδιες σε όλες τις περιοχές. Η καρπόπτωση επίσης δεν αποτελεί πάντοτε ένδειξη ασθένειας: επηρεάζεται από τη γονιμοποίηση, την ποικιλία, το υποκείμενο και τη διαθέσιμη υποστήριξη των αναπτυσσόμενων καρπών. Η εγκατάσταση της παραγωγικής κόμης χρειάζεται αρκετά χρόνια, ενώ η οικονομική διάρκεια μιας φυτείας διαφέρει από τη δυνητική ζωή ενός μεμονωμένου δέντρου

Περίοδος	Κύρια εξέλιξη
Φθινόπωρο–χειμώνας	Φυλλόπτωση και λήθαργος. Η χειμερινή ψύξη συμβάλλει στην ομαλή επανέναρξη της ανάπτυξης.
Τέλος χειμώνα–άνοιξη	Διόγκωση οφθαλμών, άνθηση, επικονίαση, γονιμοποίηση και έκπτυξη φύλλων.
Άνοιξη	Ανάπτυξη καρπών και βλαστών· μέρος των μικρών καρπών απορρίπτεται φυσιολογικά.
Καλοκαίρι	Σκλήρυνση του κελύφους, ανάπτυξη και ωρίμαση της ψίχας.
Ωρίμαση	Διάνοιξη και ξήρανση του εξωτερικού περιβλήματος, ακολουθούμενη από συγκομιδή.

Ποικιλίες και τοπικό γενετικό υλικό

Οι ποικιλίες διαφέρουν στον χρόνο ανθοφορίας και ωρίμασης, στη σκληρότητα του κελύφους, στην αναλογία ψίχας, στη γεύση και στις απαιτήσεις επικονίασης. Στην περιοχή του Λιμνάτη αναφέρονται οι τοπικές ονομασίες πετράχα, καμπούρικα, σιήζες και κοτσινούκια.

Ποικιλία	Ενδεικτικά χαρακτηριστικά
Texas / Mission	Αμερικανικής προέλευσης, όψιμη· απαιτεί κατάλληλη υδατική υποστήριξη.
Ferragnès / Φερανιές	Γαλλικής προέλευσης, όψιμη· αξιόλογη ποιότητα ψίχας.
Marcona / Μαρκόνα	Ισπανικής προέλευσης· χαρακτηριστική στρογγυλή, πεπλατυσμένη ψίχα.
Troito / Τρόιτο	Ιταλικής προέλευσης, αυτογόνιμη· ανεκτική στην ξηρασία.
Ρέτσου	Ελληνικής προέλευσης· υψηλή αναλογία ψίχας και αντοχή στην ξηρασία.

Στη σύγχρονη μεσογειακή καλλιέργεια χρησιμοποιούνται και αυτοσυμβατές ποικιλίες όπως Tuono, Guara, Lauranne, Soleta, Vairo και Penta. Η παρουσία τους στη διεθνή βιβλιογραφία δεν σημαίνει ότι είναι όλες εξίσου κατάλληλες για κάθε κυπριακή περιοχή. Η επιλογή χρειάζεται τοπική αξιολόγηση, ιδίως ως προς τον παγετό, τις ανάγκες ψύχους, την άρδευση και την εμπορική χρήση του καρπού.

Κλίμα, έδαφος και εγκατάσταση

Η αμυγδαλιά ευνοείται από ηλιόλουστες θέσεις και βαθιά, καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη. Η παρατεταμένη υγρασία γύρω από τις ρίζες και τον λαιμό δημιουργεί σοβαρά προβλήματα. Η αντοχή ενός εγκατεστημένου δέντρου στην ξηρασία δεν σημαίνει ότι αποδίδει κανονικά χωρίς διαθέσιμο νερό.

Πριν από τη φύτευση εξετάζονται το βάθος και η αποστράγγιση του εδάφους, η ποιότητα του νερού και ο κίνδυνος παγετού. Θέσεις όπου συγκεντρώνεται ψυχρός αέρας μπορούν να είναι ιδιαίτερα προβληματικές κατά την άνθηση. Τα γυμνόριζα δενδρύλλια φυτεύονται συνήθως κατά τον λήθαργο, με προστασία των ριζών από την ξήρανση και με το σημείο εμβολιασμού πάνω από το έδαφος.

Πολλαπλασιασμός και υποκείμενα

Το υποκείμενο επηρεάζει τη ζωηρότητα, την προσαρμογή στο έδαφος και την ευαισθησία σε παθογόνα ή νηματώδεις. Χρησιμοποιούνται σπορόφυτα και κλωνικά υποκείμενα διαφορετικής προέλευσης.

Το GF 677 είναι υβρίδιο αμυγδαλιάς και ροδακινιάς, με ζωηρή ανάπτυξη και σχετική ανοχή στην ασβεστογενή χλώρωση. Παραμένει ευαίσθητο στην κατάκλυση και σε ορισμένα εδαφογενή προβλήματα. Άλλα υποκείμενα προσφέρουν διαφορετικούς συνδυασμούς χαρακτηριστικών· κανένα δεν είναι ιδανικό για όλες τις συνθήκες. Η χρήση υγιούς, ελεγμένου πολλαπλασιαστικού υλικού αποτελεί βασική προϋπόθεση εγκατάστασης.

Άρδευση, θρέψη και κλάδεμα

Η άρδευση προσαρμόζεται στην ηλικία, στην ανάπτυξη της κόμης, στο έδαφος, στον καιρό και στο φορτίο καρποφορίας. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα νεαρά δέντρα και η περίοδος ανάπτυξης της ψίχας. Η διαχείριση νερού και θρέψης συνδέεται στενά: η υπερβολή ή η έλλειψη του ενός μπορεί να επηρεάσει την αξιοποίηση του άλλου.

Η λίπανση βασίζεται σε εδαφολογικές και φυλλοδιαγνωστικές αναλύσεις, στην αναμενόμενη παραγωγή και στις προηγούμενες εφαρμογές. Το άζωτο, το κάλιο και άλλα θρεπτικά στοιχεία χρειάζονται ισορροπία· μεγαλύτερες ποσότητες λιπάσματος δεν εξασφαλίζουν μεγαλύτερη παραγωγή.

Στα νεαρά δέντρα το κλάδεμα διαμορφώνει ισχυρό σκελετό. Στα παραγωγικά εξασφαλίζει φωτισμό, ανανέωση καρποφόρου ξύλου και απομάκρυνση προβληματικών κλάδων. Η ένταση προσαρμόζεται στην ποικιλία και στον τρόπο καρποφορίας, αποφεύγοντας την άσκοπη αφαίρεση παραγωγικού ξύλου.

Γιατί ανθίζει αλλά δεν δίνει αμύγδαλα;

Πιθανές αιτίες είναι η απουσία συμβατής ποικιλίας, η ανεπαρκής σύμπτωση ανθοφορίας, η περιορισμένη δραστηριότητα μελισσών, ο παγετός, οι προσβολές των ανθέων και η έντονη καταπόνηση. Μέρος της καρπόπτωσης είναι φυσιολογικό, ενώ σε ορισμένους συνδυασμούς ποικιλίας και διαχείρισης εμφανίζεται παρενιαυτοφορία, με εναλλαγή μεγαλύτερης και μικρότερης παραγωγής. Η διάγνωση χρειάζεται παρατήρηση του σταδίου στο οποίο χάνεται η παραγωγή.

Εχθροί και ασθένειες στην Κύπρο

Το Τμήμα Γεωργίας επισημαίνει το ευρύτομο, τις αφίδες και τον στεφανίτη μεταξύ των σημαντικών εντομολογικών εχθρών, καθώς και τη μονίλια και τον εξώασκο μεταξύ των ασθενειών.

Ευρύτομο — Eurytoma amygdali. Είναι μικρό υμενόπτερο, του οποίου η προνύμφη καταναλώνει την ψίχα. Οι προσβεβλημένοι καρποί ξεραίνονται και μπορεί να παραμείνουν στο δέντρο ως μουμιοποιημένα αμύγδαλα. Συνήθως έχει μία γενεά τον χρόνο και διαχειμάζει ως ανεπτυγμένη προνύμφη μέσα στον καρπό. Μέρος του πληθυσμού μπορεί να παραμείνει σε παρατεταμένη διάπαυση.

Η απομάκρυνση και κατάλληλη καταστροφή των προσβεβλημένων καρπών περιορίζει την επόμενη γενεά. Η έξοδος ενηλίκων παρακολουθείται με προσβεβλημένα αμύγδαλα σε ασφαλή δικτυωτά δοχεία. Τυχόν επέμβαση χρονίζεται βάσει της εξόδου και των τοπικών οδηγιών, όχι αποκλειστικά με σταθερή ημερομηνία.

Αφίδες και στεφανίτης. Οι αφίδες προκαλούν παραμόρφωση της νεαρής βλάστησης και μελιτώματα. Ο στεφανίτης βλάπτει τα φύλλα και μπορεί να συμβάλει σε πρόωρη φυλλόπτωση. Απαιτούνται έλεγχος του φυλλώματος και σωστή αναγνώριση πριν από την αντιμετώπιση.

Μονίλια. Μπορεί να προκαλέσει νέκρωση ανθέων και ξήρανση βλαστών. Υγρός καιρός κατά την άνθηση ευνοεί τις μολύνσεις. Η απομάκρυνση προσβεβλημένων μερών και η προστασία στα κρίσιμα στάδια αποτελούν βασικά στοιχεία διαχείρισης.

Κορύνεο και άλλες προσβολές. Το κορύνεο προκαλεί κηλίδες που μπορούν να εξελιχθούν σε οπές στα φύλλα. Προβλήματα ριζών και λαιμού συνδέονται συχνά με παθογόνα και κακή αποστράγγιση. Η έκκριση κόμμεος δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση, επειδή μπορεί να έχει διαφορετικές αιτίες.

Ολοκληρωμένη φυτοπροστασία

Η προστασία αρχίζει με υγιές φυτικό υλικό, κατάλληλη θέση, ισορροπημένη φροντίδα και τακτική παρακολούθηση. Η υγιεινή του οπωρώνα περιλαμβάνει στοχευμένη απομάκρυνση προσβεβλημένων καρπών και κλάδων και καθαρισμό εργαλείων όπου απαιτείται.

Οι εφαρμογές φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνονται μόνο όταν δικαιολογούνται, με ισχύουσα κυπριακή έγκριση για αμυγδαλιά και τον συγκεκριμένο στόχο, τήρηση της ετικέτας και των ημερών αναμονής. Η προστασία των μελισσών κατά την ανθοφορία είναι ουσιώδης. Ξένες ή παλαιές οδηγίες δραστικών ουσιών δεν μεταφέρονται αυτόματα στις σημερινές κυπριακές συνθήκες.

Συγκομιδή και αποθήκευση

Η ωρίμαση αναγνωρίζεται από τη διάνοιξη και ξήρανση του εξωτερικού περιβλήματος, σε συνδυασμό με την κατάσταση της ψίχας. Η συγκομιδή γίνεται με το χέρι, ράβδισμα ή μηχανική δόνηση, ανάλογα με την εγκατάσταση. Ακολουθούν απομάκρυνση του περιβλήματος, διαλογή και επαρκής ξήρανση.

Η αποθήκευση απαιτεί καθαρό, ξηρό και δροσερό περιβάλλον, προστατευμένο από έντομα και ξένες οσμές. Υγρασία και υψηλή θερμοκρασία ευνοούν την αλλοίωση, ενώ η οξείδωση των λιπιδίων προκαλεί τάγγισμα. Οι μουχλιασμένοι καρποί απορρίπτονται. Η ψίχα χρειάζεται μεγαλύτερη προστασία από τον καρπό που διατηρεί το κέλυφός του.

Διατροφική αξία

Τα γλυκά αμύγδαλα προσφέρουν φυτική πρωτεΐνη, φυτικές ίνες, κυρίως ακόρεστα λιπαρά, βιταμίνη Ε και ανόργανα στοιχεία. Ενδεικτικές τιμές αναφοράς για 100 γραμμάρια εδώδιμης ψίχας είναι:

Συστατικό	Ποσότητα
Ενέργεια	579 kcal
Πρωτεΐνη	21,2 g
Ολικά λιπαρά	49,9 g
Υδατάνθρακες, συνολικά	21,6 g
Φυτικές ίνες	12,5 g
Βιταμίνη Ε	25,6 mg
Ασβέστιο	269 mg
Μαγνήσιο	270 mg

Οι τιμές διαφοροποιούνται με την ποικιλία και την επεξεργασία. Το αλάτισμα, η ζάχαρη και οι επικαλύψεις αλλάζουν τη σύνθεση του τελικού προϊόντος. Τα 30 γραμμάρια απλής ψίχας αντιστοιχούν περίπου σε 174 kcal.

Γλυκά αμύγδαλα, πικραμύγδαλα και αλλεργίες

Τα πικραμύγδαλα μπορούν να περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις αμυγδαλίνης, από την οποία απελευθερώνεται κυάνιο. Δεν καταναλώνονται ως συνηθισμένοι ξηροί καρποί και δεν θεωρούνται ασφαλή επειδή είναι «φυσικά». Δεν υπάρχει ένας ενιαίος ασφαλής αριθμός για άγνωστους καρπούς, καθώς η περιεκτικότητα ποικίλλει. Η βιομηχανική επεξεργασία ειδικών προϊόντων δεν ισοδυναμεί με απλή οικιακή προετοιμασία.

Τα αμύγδαλα είναι επίσης σημαντικό τροφικό αλλεργιογόνο. Σε ευαίσθητα άτομα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή αντίδραση. Η παρουσία τους χρειάζεται προσοχή και σε γλυκά, αλεύρια, αλείμματα και σύνθετα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής επιμόλυνσης.

Χρήσεις και κυπριακή παράδοση

Καταναλώνονται νωπά ή ψημένα και χρησιμοποιούνται ολόκληρα, τεμαχισμένα ή αλεσμένα σε ζαχαροπλαστική, αρτοποιία, πάστες, αλείμματα και ροφήματα. Η αφαίρεση της λεπτής καστανής επιδερμίδας μετά από ζεμάτισμα δίνει τη λευκή ψίχα που χρησιμοποιείται σε πολλές παρασκευές.

Στην Κύπρο έχουν ιδιαίτερη θέση στον σουτζούκο: τα αμύγδαλα περνιούνται σε κλωστή, βυθίζονται επανειλημμένα σε παχύρρευστο μείγμα μούστου και αλευριού και αφήνονται να στεγνώσουν. Η αμυγδαλιά συνδέεται επίσης με γιορτές ανθοφορίας σε κυπριακά χωριά, αναδεικνύοντας τη σχέση καλλιέργειας, τοπικών προϊόντων και αγροτικού τοπίου.

Οικολογική αξία και διατήρηση παλιών δέντρων

Η ανθοφορία παρέχει τροφή σε επικονιαστές. Τα παλιά δέντρα μπορούν να αποκτήσουν επιπλέον αξία ως μικροενδιαιτήματα. Σε κουφάλες αμυγδαλιάς έχει τεκμηριωθεί ανάπτυξη προνυμφών του σαπροξυλικού προπόμακρου — Propomacrus bimucronatus cypriacus.

Η παρουσία οργανισμών που χρησιμοποιούν αποσυντιθέμενο ξύλο δεν ταυτίζεται με προσβολή υγιών ιστών. Η διαχείριση παλιών αμυγδαλιών χρειάζεται να συνδυάζει την ασφάλεια, την καλλιεργητική υγιεινή και τη διατήρηση πολύτιμων κοιλοτήτων όπου είναι εφικτό. Αντίστοιχα, η διατήρηση τοπικών ποικιλιών προστατεύει γενετικό υλικό που μπορεί να έχει αξία για μελλοντική αξιολόγηση και βελτίωση.

Ταξινομία

Πεδίο	Στοιχεία
Βασίλειο	Plantae
Ομάδα	Αγγειόσπερμα – Ευδικότυλα
Τάξη	Rosales
Οικογένεια	Rosaceae
Γένος	Prunus
Αποδεκτό όνομα	Prunus amygdalus Batsch
Βασικό συνώνυμο	Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb
Αγγλική κοινή ονομασία	Almond
Ελληνική κοινή ονομασία	Αμυγδαλιά
Βιομορφή	Φυλλοβόλο δέντρο – φανερόφυτο
Καθεστώς στην Κύπρο	Εγκλιματισμένο μη χωροκατακτητικό ξενικό είδος — NN
Άνθηση στην Κύπρο	Φεβρουάριος–Απρίλιος
Κύριες καλλιεργητικές πιέσεις	Παγετός στην άνθηση, υδατική καταπόνηση, ανεπαρκής επικονίαση, εχθροί και ασθένειες
Φωτογράφος	Γιώργος Κωνσταντίνου

Πηγές

Thanks to my son Chrysantho Konstantinou for his drone footage 1/3/2020 Cyprus

Almond – Prunus amygdalus Batsch (= Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb) – Cyprus

TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU.

Almond trees in the Cypriot countryside

The almond is one of the most characteristic fruit trees of the Cypriot agricultural landscape. It is cultivated for its edible seeds, almonds, while its early blossom is a familiar sight towards the end of winter. It belongs to the family Rosaceae and the genus Prunus, alongside the apricot — Prunus armeniaca.

In Cyprus, almond trees occur in commercial orchards, mixed orchards, courtyards, terraces and abandoned farmland. Their long presence has connected them with rural life, local food and the appearance of many villages.

Name, origin and domestication

The accepted name in Flora of Cyprus and Plants of the World Online is Prunus amygdalus Batsch. The widely used Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb is listed as a synonym, together with older names including Amygdalus dulcis Mill. and Amygdalus communis L.

Cultivated almonds have a history of domestication in western Asia. Kew treats the species as a cultigen associated with Transcaucasia. Selection of trees producing sweet kernels was fundamental to its spread as a food crop. Genetic research has linked this characteristic to a change in a regulatory gene affecting amygdalin synthesis.

Status and occurrence in Cyprus

Flora of Cyprus classifies the almond as Naturalized non-invasive — NN. It is not endemic to Cyprus. Self-sown trees outside active cultivation reflect its establishment in the environment and do not demonstrate native origin.

Limnatis in Limassol District has a particular association with almond cultivation. Conservation of Cypriot clones and cultivars is also of research interest: the Agricultural Research Institute reports a collection of such material at its Xylotymbou experimental station.

Description and identification

The almond is a deciduous tree, usually approximately 4–10 metres tall, with a branching crown. Its leaves are simple, alternate, narrowly lanceolate and toothed. The white to pale pink flowers have five petals and usually appear before the foliage is fully developed.

The fruit is a drupe, consisting of an outer green, downy hull and an inner woody shell enclosing the seed. The edible kernel is the seed rather than the fleshy part of the fruit. Usually one seed develops, although double kernels are more frequent in certain cultivars.

Flowering, pollination and fruit set

Flora of Cyprus gives a flowering period of February–April. Exact timing depends on cultivar, altitude, local climate and the temperatures of the particular year. Almond trees in blossom in Cyprus form a separate subject within the island’s landscape.

Many traditional commercial cultivars are self-incompatible and require pollen from a different compatible cultivar. Both genetic compatibility and sufficient overlap in flowering are essential. Two trees of the same self-incompatible cultivar do not necessarily solve the problem.

The Western honey bee — Apis mellifera transfers pollen between flowers. Rain, cold and strong wind can restrict bee flight and successful pollination. Self-compatible cultivars also exist, but this does not make pollinators irrelevant: studies show that bee visits can improve yields in such material as well.

Life cycle and annual development

The almond is a perennial tree. A seed produces a new individual whose genetic characteristics may differ from those of the parent. Grafting onto a suitable rootstock is normally used to preserve a cultivar’s characteristics.

Its annual cycle includes:

Period	Main development
Autumn–winter	Leaf fall and dormancy. Winter chilling contributes to the normal resumption of growth.
Late winter–spring	Bud swelling, flowering, pollination, fertilisation and leaf emergence.
Spring	Fruit and shoot growth; some small fruits are naturally shed.
Summer	Shell hardening and kernel development and maturation.
Maturity	Splitting and drying of the outer hull, followed by harvest.

Timing differs between locations. Fruit drop is not always a sign of disease: it is influenced by fertilisation, cultivar, rootstock and the resources available to support developing fruit. Establishing a productive canopy takes several years, while an orchard’s economic lifespan differs from the potential lifespan of an individual tree.

Cultivars and local genetic resources

Cultivars differ in flowering and ripening dates, shell hardness, kernel percentage, flavour and pollination requirements. Local names recorded around Limnatis include Petracha, Kampourika, Siizes and Kotsinoukia.

Cultivar	Indicative characteristics
Texas / Mission	American origin, late flowering; requires adequate water support.
Ferragnès	French origin, late flowering; valued kernel quality.
Marcona	Spanish origin; characteristic rounded, flattened kernel.
Troito	Italian origin, self-fertile; drought tolerant.
Retsou	Greek origin; high kernel percentage and drought tolerance.

Modern Mediterranean cultivation also includes self-compatible cultivars such as Tuono, Guara, Lauranne, Soleta, Vairo and Penta. Their occurrence in international research does not mean that all are equally suitable for every Cypriot location. Selection requires local assessment, particularly of frost exposure, chilling requirements, irrigation and the intended market.

Climate, soil and establishment

Almonds favour sunny positions and deep, well-drained soils. Prolonged wetness around the roots and crown creates serious problems. An established tree’s ability to withstand drought does not mean that it maintains normal production without available water.

Before planting, soil depth and drainage, water quality and frost risk should be assessed. Sites where cold air collects can be particularly problematic during flowering. Bare-root trees are normally planted during dormancy, with their roots protected from drying and the graft union above ground level.

Propagation and rootstocks

The rootstock influences vigour, soil adaptation and susceptibility to pathogens or nematodes. Seedling and clonal rootstocks of different origins are used.

GF 677 is an almond–peach hybrid with vigorous growth and relative tolerance of lime-induced chlorosis. It remains sensitive to waterlogging and certain soilborne problems. Other rootstocks offer different combinations of characteristics; none is ideal for every situation. Healthy, checked propagation material is fundamental to successful establishment.

Irrigation, nutrition and pruning

Irrigation is adjusted to tree age, canopy development, soil, weather and crop load. Young trees and the period of kernel development require particular attention. Water and nutrient management are closely connected: excess or deficiency of either can affect the use of the other.

Fertilisation should consider soil and leaf analyses, expected production and previous applications. Nitrogen, potassium and other nutrients require balance; applying more fertiliser does not guarantee a larger crop.

Pruning young trees establishes a strong framework. In bearing trees, it maintains light penetration, renews fruiting wood and removes problematic branches. Its intensity should suit the cultivar and fruiting habit, avoiding unnecessary removal of productive wood.

Why does a tree flower but produce few almonds?

Possible causes include the absence of a compatible cultivar, insufficient flowering overlap, limited bee activity, frost, blossom infections and severe stress. Some fruit drop is natural, while certain combinations of cultivar and management show alternate bearing, with heavier and lighter crops in successive years. Diagnosis requires observing the stage at which production is lost.

Pests and diseases in Cyprus

The Department of Agriculture identifies the almond fruit wasp, aphids and almond lace bug among important insect pests, and brown rot and leaf curl among diseases.

Almond fruit wasp — Eurytoma amygdali. This small hymenopteran has a larva that consumes the kernel. Infested fruits dry out and may remain attached as mummified almonds. It normally has one generation annually and overwinters as a developed larva inside the fruit. Part of the population can remain in prolonged diapause.

Removing and appropriately destroying infested fruits reduces the following generation. Adult emergence can be monitored using infested almonds held in secure mesh containers. Any treatment should be timed according to emergence and local guidance rather than a fixed calendar date alone.

Aphids and almond lace bug. Aphids distort young growth and produce honeydew. Almond lace bug damages foliage and can contribute to premature leaf fall. Leaf inspection and correct identification are required before control.

Brown rot. Infection can kill blossoms and cause shoot dieback. Wet weather during flowering favours infection. Removal of affected material and protection at critical stages are central management measures.

Shot hole and other disorders. Shot hole produces leaf spots that may develop into holes. Root and crown problems are frequently associated with pathogens and poor drainage. Gum production alone is insufficient for diagnosis because it can have several causes.

Integrated crop protection

Protection begins with healthy planting material, a suitable site, balanced care and regular monitoring. Orchard sanitation includes targeted removal of infested fruit and branches and cleaning tools where necessary.

Plant protection products are applied only when justified, with a valid Cypriot authorisation for almonds and the particular target, following label instructions and preharvest intervals. Protecting bees during flowering is essential. Foreign or historical pesticide recommendations cannot automatically be transferred to present-day Cypriot conditions.

Harvest and storage

Maturity is recognised by splitting and drying of the outer hull, together with kernel condition. Harvesting is undertaken by hand, beating or mechanical shaking, depending on the orchard. Hulling, sorting and adequate drying follow.

Storage requires clean, dry, cool conditions, protected from insects and foreign odours. Moisture and high temperatures encourage deterioration, while oxidation of fats causes rancidity. Mouldy kernels should be discarded. Shelled kernels require greater protection than nuts retaining their shells.

Nutritional value

Sweet almonds supply plant protein, dietary fibre, predominantly unsaturated fats, vitamin E and minerals. Indicative reference values per 100 grams of edible kernels are:

Component	Amount
Energy	579 kcal
Protein	21.2 g
Total fat	49.9 g
Total carbohydrate	21.6 g
Dietary fibre	12.5 g
Vitamin E	25.6 mg
Calcium	269 mg
Magnesium	270 mg

Values vary with cultivar and processing. Salt, sugar and coatings change the composition of the finished product. Thirty grams of plain kernels provide approximately 174 kcal.

Sweet almonds, bitter almonds and allergies

Bitter almonds can contain high concentrations of amygdalin, from which cyanide is released. They should not be eaten as ordinary nuts or assumed safe because they are “natural”. There is no single safe number for unidentified kernels because concentrations vary. Industrial processing of specialised products is not equivalent to simple home preparation.

Almonds are also an important food allergen and can cause severe reactions in susceptible people. Their presence requires attention in confectionery, flours, spreads and mixed products, including possible cross-contact.

Uses and Cypriot tradition

Almonds are eaten fresh or roasted and used whole, chopped or ground in confectionery, baking, pastes, spreads and drinks. Removing the thin brown seed coat after blanching produces the white kernels used in many preparations.

In Cyprus, almonds have a special place in soutzoukos: kernels are threaded onto string, repeatedly dipped into a thickened mixture of grape must and flour, and left to dry. Almond trees are also associated with blossom festivals in Cypriot villages, highlighting the relationship between cultivation, local products and the agricultural landscape.

Ecological value and conservation of old trees

The blossom provides food for pollinators. Old trees can acquire additional value as microhabitats. Development of the saproxylic Propomacrus bimucronatus cypriacus has been documented in almond-tree cavities.

Organisms using decomposing wood should not be equated with pests attacking healthy tissues. Management of old almond trees should combine safety, crop hygiene and preservation of valuable cavities wherever feasible. Similarly, conserving local cultivars protects genetic material potentially valuable for future evaluation and breeding.

Taxonomy

Field	Details
Kingdom	Plantae
Group	Angiosperms – Eudicots
Order	Rosales
Family	Rosaceae
Genus	Prunus
Accepted name	Prunus amygdalus Batsch
Principal synonym	Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb
English common name	Almond
Greek common name	Αμυγδαλιά
Life form	Deciduous tree – phanerophyte
Status in Cyprus	Naturalised non-invasive alien species — NN
Flowering in Cyprus	February–April
Principal cultivation pressures	Frost during flowering, water stress, inadequate pollination, pests and diseases
Photographer	George Konstantinou

Translate

Friday, 19 February 2016

Almond – Prunus amygdalus Batsch (= Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb) – Αμυγδαλιά – Εγκλιματισμένο ξενικό είδος στην Κύπρο / Naturalised alien species in Cyprus

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Ανθισμένες αμυγδαλιές στην Κύπρο – Almond Trees in Blossom in Cyprus