See also
Το χωριό Πραστειόν Μόρφου - Prastio Morfou Village - Cyprus
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Πραστειό Μόρφου, 13/5/2016
Η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο κατεχόμενο Πραστειό Μόρφου αποτελεί ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα εκκλησιαστικά μνημεία της κοινότητας. Πρόκειται για μονόχωρο καμαροσκέπαστο ναό που χρονολογείται στα τέλη του 18ου αιώνα, χρονολόγηση που καταγράφεται και από την Ιερά Μητρόπολη Μόρφου στο πλαίσιο της παρουσίασης της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της περιοχής.
Αρχιτεκτονική
Ο Άγιος Γεώργιος ανήκει στον τύπο του μονόχωρου καμαροσκέπαστου ναού, έναν αρχιτεκτονικό τύπο που χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα στην Κύπρο και συνέχισε να είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας. Η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου εντάσσει στον ίδιο ευρύτερο αρχιτεκτονικό τύπο αρκετούς ναούς της περιοχής, μεταξύ των οποίων την Παναγία στον Κουτραφά, την Παναγία Ακεντού στη Λεύκα, τον Άγιο Αντώνιο στο Μάσσαρι, τους Αγίους Σέργιο και Βάκχο στην Πεντάγια και τον Άγιο Γεώργιο στο Πραστειό.
Η λιτή μορφή του ναού είναι χαρακτηριστική των μικρών αγροτικών εκκλησιών αυτής της περιόδου. Η καμάρα καλύπτει τον μονόχωρο εσωτερικό χώρο, ενώ η κατασκευή αντανακλά την παραδοσιακή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της κυπριακής υπαίθρου κατά τον 18ο αιώνα.
Το κορινθιακό κιονόκρανο
Ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει μία πληροφορία που διασώζεται για τον χώρο του ναού. Ο Βρετανός συγγραφέας και ερευνητής Rupert Gunnis, ο οποίος περιηγήθηκε και κατέγραψε μεγάλο αριθμό αρχαιοτήτων και εκκλησιαστικών μνημείων της Κύπρου, σημείωσε το 1936 ότι είχε δει έξω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου ένα μεγάλο κορινθιακό κιονόκρανο. Σύμφωνα με την πληροφορία που διασώζεται στην παλαιότερη καταγραφή της κοινότητας, το κιονόκρανο πιθανόν να είχε χρησιμοποιηθεί ως Αγία Τράπεζα σε παλαιότερη εκκλησία.
Η παρουσία ενός τέτοιου αρχιτεκτονικού μέλους είναι ενδιαφέρουσα ένδειξη παλαιότερης οικοδομικής δραστηριότητας στην περιοχή. Από μόνη της, ωστόσο, δεν επιτρέπει ασφαλή ταύτιση ή χρονολόγηση της παλαιότερης εκκλησίας από την οποία ενδεχομένως προερχόταν.
Οι εκκλησίες του Πραστειού Μόρφου
Ο Άγιος Γεώργιος δεν είναι ο μοναδικός παλαιός ναός της κοινότητας. Στο Πραστειό σώζεται επίσης ο Άγιος Νικόλαος, που η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου χρονολογεί συγκεκριμένα στο 1828, ενώ ο Άγιος Γεώργιος τοποθετείται στα τέλη του προηγούμενου αιώνα.
Σημαντικότερος για τη νεότερη εκκλησιαστική ζωή της κοινότητας ήταν ο ναός του Αγίου Στυλιανού, τον οποίο παρουσιάσαμε στην προηγούμενη ανάρτηση. Έτσι, οι διαφορετικοί ναοί του Πραστειού αποτελούν μαρτυρίες διαφορετικών φάσεων της θρησκευτικής και αρχιτεκτονικής ιστορίας του χωριού.
Ο Άγιος Γεώργιος και η εκτοπισμένη κοινότητα
Η σχέση των κατοίκων με τον Άγιο Γεώργιο δεν έπαψε μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τον εκτοπισμό τους. Η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου εξακολουθεί να περιλαμβάνει το κατεχόμενο Πραστειό Μόρφου μεταξύ των κοινοτήτων που πανηγυρίζουν στη γιορτή του Αγίου Γεωργίου.
Ο Άγιος Γεώργιος εορτάζεται κανονικά στις 23 Απριλίου, ενώ όταν η ημερομηνία συμπίπτει με περίοδο πριν από το Πάσχα η εορτή μετατίθεται σύμφωνα με το ορθόδοξο εορτολόγιο. Χαρακτηριστικά, το 2022 η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου κατέγραφε το Πραστειό Μόρφου μεταξύ των κοινοτήτων που πανηγύριζαν τον Άγιο Γεώργιο στις 25 Απριλίου, λόγω της μετάθεσης της εορτής εκείνο το έτος.
Μετά το 1974
Το Πραστειό Μόρφου βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας από την τουρκική εισβολή του 1974, όταν οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι της κοινότητας εκτοπίστηκαν. Οι ιστορικές εκκλησίες του χωριού παρέμειναν στην κατεχόμενη περιοχή, αποκομμένες για μεγάλα χρονικά διαστήματα από την κοινότητα που τις δημιούργησε και τις χρησιμοποιούσε.
Παρά τον εκτοπισμό, η μνήμη και η θρησκευτική σχέση με τον Άγιο Γεώργιο διατηρούνται. Η συνεχιζόμενη αναφορά του ναού και του Πραστειού στους εορτασμούς της Ιεράς Μητροπόλεως Μόρφου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συνέχειας.
Οι φωτογραφίες
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στις 13 Μαΐου 2016 και αποτελούν φωτογραφική καταγραφή της κατάστασης του ιστορικού ναού κατά την επίσκεψή του στο κατεχόμενο Πραστειό Μόρφου. Η ημερομηνία και η πατρότητα των φωτογραφιών αναγράφονται στην αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Εκκλησία Αγίου Γεωργίου
Αγγλικά: Church of Agios Georgios
Αφιέρωση: Άγιος Γεώργιος ο Μεγαλομάρτυρας
Εορτή: 23 Απριλίου, με εκκλησιαστική μετάθεση όταν απαιτείται
Χωριό: Πραστειό Μόρφου
Επαρχία: Λευκωσίας
Τύπος: Μονόχωρος καμαροσκέπαστος ορθόδοξος ναός
Χρονολόγηση: Τέλη 18ου αιώνα
Καθεστώς περιοχής: Κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 13/5/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίου Γεωργίου στο Πραστειό Μόρφου
Ιερά Μητρόπολις Μόρφου – Εκκλησιαστική αρχιτεκτονική 13ος–20ός αιώνας
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – PRASTIO MORPHOU, 13 MAY 2016
The Church of Agios Georgios at occupied Prastio Morphou is one of the older surviving ecclesiastical monuments of the community. It is a single-aisled barrel-vaulted church dating from the late 18th century, a dating also recorded by the Holy Metropolis of Morphou in its survey of the ecclesiastical architecture of the region.
Architecture
Agios Georgios belongs to the type of single-aisled barrel-vaulted church, an architectural form widely used in Cyprus and particularly common during the Ottoman period. The Holy Metropolis of Morphou places several churches of the region within this broader architectural tradition, including Panagia at Koutrafas, Panagia Akentou at Lefka, Agios Antonios at Massari, Agioi Sergios and Bakchos at Pentageia, and Agios Georgios at Prastio.
The modest form of the building is characteristic of small rural churches of this period. Its barrel vault covers a single interior space, while its construction reflects the traditional ecclesiastical architecture of the Cypriot countryside during the 18th century.
The Corinthian capital
An especially interesting archaeological detail is associated with the site. British writer and researcher Rupert Gunnis, who documented numerous antiquities and ecclesiastical monuments in Cyprus, recorded in 1936 that he had seen a large Corinthian capital outside the Church of Agios Georgios. According to the information preserved in the earlier record of the community, the capital may once have served as the Holy Table of an earlier church.
The presence of such an architectural element provides an interesting indication of earlier building activity in the area. On its own, however, it does not permit the secure identification or dating of the earlier church from which it may have originated.
The churches of Prastio Morphou
Agios Georgios is not the only historic church of the community. Prastio also preserves Agios Nikolaos, specifically dated by the Holy Metropolis of Morphou to 1828, while Agios Georgios is assigned to the end of the preceding century.
The Church of Agios Stylianos, presented in the previous post, played an important role in the more recent ecclesiastical life of the community. The different churches of Prastio therefore preserve evidence of successive phases in the religious and architectural history of the village.
Agios Georgios and the displaced community
The relationship between the inhabitants and Agios Georgios did not disappear following the Turkish invasion of 1974 and their displacement. The Holy Metropolis of Morphou continues to list occupied Prastio Morphou among the communities celebrating the feast of Agios Georgios.
The feast of Saint George is normally celebrated on 23 April, with the date transferred according to the Orthodox liturgical calendar when necessary. In 2022, for example, the Holy Metropolis of Morphou listed Prastio Morphou among the communities celebrating the transferred feast on 25 April.
After 1974
Prastio Morphou has been situated within the occupied part of the Republic of Cyprus since the Turkish invasion of 1974, when the Greek Cypriot inhabitants of the community were displaced. The historic churches of the village consequently remained within the occupied area and were separated for long periods from the community that had built and worshipped in them.
Despite displacement, the religious connection with Agios Georgios has been maintained. The continuing inclusion of Prastio in the feast-day records of the Holy Metropolis of Morphou is a characteristic expression of this continuity.
The photographs
The photographs accompanying this post were taken by George Konstantinou on 13 May 2016 and document the condition of the historic church during his visit to occupied Prastio Morphou. The photographer and date are explicitly recorded in the original Biodiversity of Cyprus post.
Classification
Name: Church of Agios Georgios
Greek name: Εκκλησία Αγίου Γεωργίου
Dedication: Saint George the Great Martyr
Feast day: 23 April, transferred liturgically when required
Village: Prastio Morphou
District: Nicosia
Type: Single-aisled barrel-vaulted Orthodox church
Dating: Late 18th century
Area status: Occupied part of the Republic of Cyprus since 1974
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 13 May 2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Church of Agios Georgios at Prastio Morphou
Holy Metropolis of Morphou – Ecclesiastical Architecture, 13th–20th centuries
Holy Metropolis of Morphou – Feast-day churches and communities
