Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou: Η Εκκλησία του Αγίου Στυλιανού στο κατεχόμενο χωριό Πραστειό Μόρφου, επαρχία Λευκωσίας – Church of Agios Stylianos at the occupied village of Prastio Morphou, Nicosia District

Photos 13/5/2016 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου

Η εκκλησία του Αγίου Στυλιανού αποτελεί ένα από τα σημαντικά εκκλησιαστικά μνημεία του κατεχόμενου Πραστειού Μόρφου, γνωστού επίσης στις σύγχρονες εκκλησιαστικές αναφορές ως Πραστειό–Νέο Λειβάδι Μόρφου. Ο ναός ήταν συνδεδεμένος με τη θρησκευτική ζωή των κατοίκων της κοινότητας πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 και η αφιέρωσή του στον Άγιο Στυλιανό τεκμηριώνεται τόσο από την Ιερά Μητρόπολη Μόρφου όσο και από επίσημες καταγραφές των κατεχόμενων χριστιανικών μνημείων της Κύπρου.

Η σημασία του ναού για τους εκτοπισμένους κατοίκους εξακολουθεί να είναι ζωντανή. Η Ιερά Μητρόπολις Μόρφου αναφέρεται επανειλημμένα στην Εκκλησιαστική Επιτροπή του Ιερού Ναού Αγίου Στυλιανού του Πραστειού–Νέου Λειβαδιού, η οποία μαζί με το Κοινοτικό Συμβούλιο συμμετέχει στην οργάνωση θείων λειτουργιών στην κατεχόμενη κοινότητα. Σχετικές ανακοινώσεις υπάρχουν τουλάχιστον για το 2018, το 2019 και το 2025.

Ο ναός και η αρχιτεκτονική του

Ο Άγιος Στυλιανός είναι ευρύχωρος ναός με επιμήκη κάτοψη και χαρακτηριστική δίρριχτη στέγη. Η εξωτερική του μορφή είναι λιτή, με ανοίγματα κατά μήκος των πλευρικών τοίχων και σαφή προσανατολισμό του Ιερού Βήματος προς την ανατολή. Η μορφολογία του διαφέρει από τα πολύ παλαιότερα, μικρά καμαροσκέπαστα εξωκλήσια της περιοχής και παραπέμπει σε νεότερη φάση της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της κυπριακής υπαίθρου.

Δεν έχει εντοπιστεί επαρκώς τεκμηριωμένη πρωτογενής πηγή που να δίνει με ακρίβεια το έτος ανέγερσης του σημερινού κτιρίου και επομένως δεν είναι ασφαλές να αποδοθεί συγκεκριμένη χρονολογία.

Οι άλλοι ναοί του Πραστειού

Το Πραστειό Μόρφου διαθέτει και άλλα σημαντικά εκκλησιαστικά μνημεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Νικόλαος Μπάρατζη. Η Ιερά Μητρόπολις Μόρφου χρονολογεί τον μονόχωρο καμαροσκέπαστο Άγιο Γεώργιο στα τέλη του 18ου αιώνα και τον Άγιο Νικόλαο στο 1828.

Ο Άγιος Γεώργιος εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη θέση για τους εκτοπισμένους κατοίκους. Η Ιερά Μητρόπολις Μόρφου έχει οργανώσει επανειλημμένα Θείες Λειτουργίες στο παρεκκλήσι του, με τη συμμετοχή της Εκκλησιαστικής Επιτροπής του Αγίου Στυλιανού και του Κοινοτικού Συμβουλίου Πραστειού–Νέου Λειβαδιού.

Μετά το 1974

Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, το Πραστειό Μόρφου περιήλθε στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί του εκτοπίστηκαν. Μαζί με τις κατοικίες και τις περιουσίες τους, αποκόπηκαν και από τους ναούς και τα υπόλοιπα θρησκευτικά μνημεία της κοινότητάς τους.

Ο Άγιος Στυλιανός περιλαμβάνεται στον επίσημο κατάλογο Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation, όπου καταγράφεται ως μνημείο αρ. 371 στο Πραστειό. Σύγχρονη φωτογραφική τεκμηρίωση του 2024 καταγράφει το κτίριο ως τον Άγιο Στυλιανό Πραστειού Μόρφου και αναφέρει ότι χρησιμοποιείται ως τζαμί μετά το 1974.

Παρά την κατοχή και την αλλαγή χρήσης του κτιρίου, ο ναός εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για την εκτοπισμένη κοινότητα. Χαρακτηριστικό είναι ότι ακόμη και σε ανακοίνωση της Ιεράς Μητροπόλεως Μόρφου τον Απρίλιο του 2025, η Εκκλησιαστική Επιτροπή της κοινότητας εξακολουθεί να φέρει επίσημα την ονομασία «Εκκλησιαστική Επιτροπή του Ιερού Ναού του Αγίου Στυλιανού».

Ο Άγιος Στυλιανός

Ο Άγιος Στυλιανός ο Παφλαγών είναι ιδιαίτερα αγαπητός στην ορθόδοξη παράδοση και συνδέεται κυρίως με την προστασία των παιδιών και της οικογένειας. Η μνήμη του εορτάζεται στις 26 Νοεμβρίου. Η αφιέρωση του κύριου αυτού ναού του Πραστειού στον Άγιο Στυλιανό μαρτυρεί τη θέση που κατείχε η τιμή του Αγίου στη θρησκευτική παράδοση της κοινότητας.

Ταξινόμηση

Ονομασία: Ιερός Ναός Αγίου Στυλιανού
Αγγλικά: Church of Agios Stylianos
Αφιέρωση: Άγιος Στυλιανός ο Παφλαγών
Εορτή: 26 Νοεμβρίου
Κοινότητα: Πραστειό–Νέο Λειβάδι Μόρφου
Επαρχία: Λευκωσίας
Τύπος μνημείου: Ορθόδοξος χριστιανικός ναός
Χρονολόγηση: νεότερος ναός – ακριβής χρονολογία ανέγερσης δεν έχει τεκμηριωθεί
Κατάσταση μετά το 1974: καταγράφεται αλλαγή χρήσης σε τζαμί
Καθεστώς περιοχής: κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974

Πηγές

Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίου Στυλιανού στο Πραστειό Μόρφου

Ιερά Μητρόπολις Μόρφου – Πραστειό–Νέο Λειβάδι Μόρφου

Εκκλησία της Κύπρου – Θεία Λειτουργία στην κατεχόμενη κοινότητα Πραστειό–Νέο Λειβάδι

Ιερά Μητρόπολις Μόρφου – Εκκλησιαστική αρχιτεκτονική 13ος–20ός αιώνας

Union of Cyprus Municipalities – Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation

ext and photos by George Konstantinou.

The Church of Agios Stylianos is one of the important ecclesiastical monuments of occupied Prastio Morphou, also referred to in contemporary ecclesiastical sources as Prastio–Neo Livadi Morphou. The church was closely associated with the religious life of the community before the Turkish invasion of Cyprus in 1974. Its dedication to Agios Stylianos is documented both by the Holy Metropolis of Morphou and in official inventories of Christian monuments situated in the occupied areas of Cyprus.

The church remains important to the displaced inhabitants of the community. The Holy Metropolis of Morphou repeatedly refers to the Church Committee of the Holy Church of Agios Stylianos of Prastio–Neo Livadi, which, together with the Community Council, has participated in organising Divine Liturgies in the occupied community. Relevant announcements are documented for 2018, 2019 and 2025.

The church and its architecture

Agios Stylianos is a relatively spacious church with an elongated plan and a characteristic pitched roof. Its exterior is simple, with openings along the lateral walls and the sanctuary traditionally oriented towards the east. Its architectural form differs from the much older small barrel-vaulted chapels found in the area and represents a more recent phase of rural Cypriot ecclesiastical architecture.

No sufficiently reliable primary source has been located that provides a precise construction date for the present building, and a specific year should therefore not be assigned without further documentary evidence.

Other churches of Prastio

Prastio Morphou possesses several other important ecclesiastical monuments, particularly Agios Georgios and Agios Nikolaos Baratzi. The Holy Metropolis of Morphou dates the single-aisled barrel-vaulted Church of Agios Georgios to the end of the 18th century and Agios Nikolaos to 1828.

Agios Georgios continues to hold particular importance for the displaced community. Divine Liturgies have repeatedly been organised there by the Holy Metropolis of Morphou, with the participation of the Church Committee of Agios Stylianos and the Community Council of Prastio–Neo Livadi.

After 1974

Following the Turkish invasion of Cyprus in 1974, Prastio Morphou came under occupation and its Greek Cypriot inhabitants were displaced. They were consequently separated not only from their homes and properties but also from their churches and other religious monuments.

Agios Stylianos is included in the official inventory Christian Monuments of Cyprus under Turkish Military Occupation, where it is recorded as monument no. 371 at Prastio. Contemporary photographic documentation from 2024 identifies the building as the Church of Agios Stylianos at Prastio Morphou and records its use as a mosque since 1974.

Despite the occupation and change in the building's use, the church continues to serve as a point of reference for the displaced community. Significantly, an announcement issued by the Holy Metropolis of Morphou as recently as April 2025 continues to identify the community's ecclesiastical committee officially as the Church Committee of the Holy Church of Agios Stylianos.

Saint Stylianos

Saint Stylianos of Paphlagonia is particularly venerated in Orthodox Christian tradition and is closely associated with the protection of children and families. His feast day is celebrated on 26 November. The dedication of this important church at Prastio to Saint Stylianos reflects the place held by his veneration in the religious traditions of the community.

Classification

Name: Holy Church of Agios Stylianos
Greek name: Ιερός Ναός Αγίου Στυλιανού
Dedication: Saint Stylianos of Paphlagonia
Feast day: 26 November
Community: Prastio–Neo Livadi Morphou
District: Nicosia
Type: Orthodox Christian church
Dating: modern church – precise construction date not securely documented
Status after 1974: recorded as having been converted to a mosque
Area status: occupied part of the Republic of Cyprus since 1974