Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αμμόχωστος, 8/9/2016
Η εκκλησία του Αγίου Μέμνονα
Η εκκλησία του Αγίου Μέμνονα βρίσκεται στην ομώνυμη ιστορική ενορία των Βαρωσίων, στο νοτιότερο τμήμα της Αμμοχώστου. Ο ναός είναι αφιερωμένος στον Όσιο Μέμνονα τον Θαυματουργό και αποτέλεσε επίκεντρο μιας από τις παλαιότερες ενορίες της νέας πόλης της Αμμοχώστου.
Η ίδια η συνοικία πήρε το όνομά της από την εκκλησία. Στα ανατολικά της εκτείνεται η θάλασσα της Χρυσής Ακτής, ενώ στα βόρεια βρίσκεται η ενορία του Τιμίου Σταυρού. Πριν από το 1974 ο Άγιος Μέμνων αποτελούσε μία από τις εννέα ενορίες της Αμμοχώστου.
Μια από τις παλαιότερες ενορίες των Βαρωσίων
Η ιστορία της ενορίας πηγαίνει αρκετούς αιώνες πίσω. Ιστορική έρευνα για τις ενορίες των Βαρωσίων καταγράφει τον Άγιο Μέμνονα ήδη το 1749 μεταξύ των εκκλησιών που βρίσκονταν στα όρια του Βαρωσιού.
Σε καταγραφή των εκκλησιαστικών περιουσιακών στοιχείων του 1867 αναφέρεται ξανά ο Άγιος Μέμνων μαζί με τον Σταυρό, τη Χρυσοσπηλιώτισσα, τον Άγιο Νικόλαο, την Αγία Ζώνη και την Αγία Παρασκευή. Επομένως, η ύπαρξη οργανωμένης ενορίας του Αγίου Μέμνονα κατά τον 19ο αιώνα είναι σαφώς τεκμηριωμένη.
Η ενορία αναπτύχθηκε γύρω από τον ναό, όπως συνέβαινε παραδοσιακά με πολλές από τις συνοικίες των Βαρωσίων.
Ο ναός
Ο Άγιος Μέμνων είναι μονόκλιτος ναός, με ηλιακό στη νότια πλευρά. Η μορφή που έφθασε μέχρι το 1974 δεν ήταν εξ ολοκλήρου η αρχική, καθώς το κτίριο υπέστη επανειλημμένες επεμβάσεις και επεκτάσεις.
Το αρχικό εκκλησάκι ήταν μικρότερο. Καθώς όμως ο πληθυσμός της περιοχής αυξανόταν, οι ανάγκες της ενορίας έγιναν μεγαλύτερες. Τοπικές μαρτυρίες που διασώθηκαν από τον τελευταίο εφημέριο της εκκλησίας πριν από την εισβολή αναφέρουν ότι ο Χατζηπετρής και ο Χατζηκουμής ανέλαβαν να ανακαινίσουν και να μεγαλώσουν τον ναό.
Μεταγενέστερες επεμβάσεις, ιδιαίτερα μετά το 1950, αφορούσαν μεταξύ άλλων το καμπαναριό, τον ηλιακό, την επέκταση του Ιερού και τη στέγη, με αποτέλεσμα η τελική μορφή του κτιρίου να διαφέρει σε ορισμένες λεπτομέρειες από παλαιότερες φωτογραφικές απεικονίσεις.
Η παλιά εικόνα του Αγίου Μέμνονα
Στον ναό φυλασσόταν σημαντική προσκυνηματική εικόνα του Οσίου Μέμνονα, χρονολογημένη στο 1829.
Η εικόνα, μαζί με άλλα εκκλησιαστικά κειμήλια του ναού, αγνοείται μετά τα γεγονότα του 1974.
Η ύπαρξη της εικόνας του 1829 αποτελεί επίσης μία ακόμη ένδειξη της μακράς θρησκευτικής ιστορίας της ενορίας και της ιδιαίτερης τιμής που απέδιδαν οι κάτοικοι στον Όσιο Μέμνονα.
Ο Όσιος Μέμνων ο Θαυματουργός
Ο ναός είναι αφιερωμένος στον Όσιο Μέμνονα τον Θαυματουργό, του οποίου η μνήμη τιμάται στις 28 Απριλίου.
Η Εκκλησία της Κύπρου καταγράφει ειδικά για την ημέρα αυτή τοπική πανήγυρη στον Άγιο Μέμνονα Αμμοχώστου, γεγονός που δείχνει την ιδιαίτερη θέση που είχε η λατρεία του Οσίου στην τοπική θρησκευτική παράδοση.
Η ετήσια πανήγυρη αποτελούσε σημαντικό γεγονός όχι μόνο για τους κατοίκους της ενορίας αλλά και για ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού της Αμμοχώστου.
Οι περίφημοι κήποι του Αγίου Μέμνονα
Η ενορία ήταν γνωστή και για κάτι εντελώς διαφορετικό: τους κήπους και τα περιβόλια της.
Η περιοχή του Αγίου Μέμνονα αποτελούσε ένα από τα πιο εύφορα και πράσινα τμήματα των Βαρωσίων. Ιστορικές περιγραφές παρουσιάζουν την ενορία σαν έναν τεράστιο πορτοκαλεώνα δίπλα στη θάλασσα.
Τα περιβόλια, οι κήποι και τα λιβάδια αποτελούσαν σημαντικό στοιχείο της τοπικής οικονομίας και της καθημερινής ζωής. Παλαιά έγγραφα της ενορίας καταγράφουν ακόμη και διαμάχες σχετικά με την είσοδο κοπαδιών στα περιβόλια και τις ζημιές που προκαλούσαν στις καλλιέργειες.
Έτσι, η ιστορία του Αγίου Μέμνονα είναι άρρηκτα δεμένη τόσο με την εκκλησία όσο και με το αγροτικό τοπίο που την περιέβαλλε.
Η πανήγυρη του Αγίου Μέμνονα
Η γιορτή του Αγίου στις 28 Απριλίου αποτελούσε μεγάλη τοπική πανήγυρη.
Στον χώρο γύρω από την εκκλησία συγκεντρώνονταν κάτοικοι της ενορίας και επισκέπτες. Η πανήγυρη αποτελούσε ταυτόχρονα θρησκευτικό, κοινωνικό και εμπορικό γεγονός και παρέμεινε έντονα χαραγμένη στη μνήμη των εκτοπισμένων κατοίκων.
Στην περιοχή της εκκλησίας υπήρχαν επίσης το κοιμητήριο της ενορίας και το Δημοτικό Σχολείο Αγίου Μέμνονα, στοιχεία που δείχνουν ότι ο ναός αποτελούσε πραγματικό κέντρο της κοινοτικής ζωής.
Μια ιδιαίτερη πασχαλινή παράδοση
Στην ενορία του Αγίου Μέμνονα έχει καταγραφεί και μία ασυνήθιστη τοπική πασχαλινή παράδοση.
Το βράδυ της Ανάστασης, εκτός από το παραδοσιακό άναμμα της λαμπρατζιάς και το κάψιμο του Ιούδα, οι κάτοικοι έριχναν και ρύζι. Η συγκεκριμένη συνήθεια αναφέρεται ως ιδιαίτερο έθιμο της ενορίας και δεν φαίνεται να ήταν γενικευμένη σε άλλες περιοχές της Κύπρου.
Τέτοιες μικρές τοπικές παραδόσεις αποτελούν πολύτιμα στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς των εκτοπισμένων κοινοτήτων της Αμμοχώστου.
Η τουρκική εισβολή του 1974
Η ζωή της ενορίας διακόπηκε τον Αύγουστο του 1974, όταν η τουρκική εισβολή οδήγησε στην κατάληψη της Αμμοχώστου και στον εκτοπισμό των κατοίκων των Βαρωσίων.
Ο Άγιος Μέμνων βρέθηκε μέσα στην περίκλειστη περιοχή και παρέμεινε για δεκαετίες αποκομμένος από τους ενορίτες του.
Μαζί με την εκκλησία εγκαταλείφθηκαν τα σπίτια, τα περιβόλια, το σχολείο, το κοιμητήριο και ολόκληρο το κοινωνικό περιβάλλον που είχε αναπτυχθεί γύρω από τον ναό.
Η εκκλησία εξακολουθεί έτσι να αποτελεί ένα από τα σημαντικά σύμβολα της εκτοπισμένης κοινότητας του Αγίου Μέμνονα.
Η μνήμη της ενορίας σήμερα
Οι εκτοπισμένοι κάτοικοι συνέχισαν να τιμούν τον Άγιο Μέμνονα και μετά το 1974. Η ετήσια γιορτή της 28ης Απριλίου εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για την κοινότητα.
Η ιστορία της ενορίας έχει επίσης καταγραφεί σε ειδικές εκδόσεις και έρευνες. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η μελέτη του Σπύρου Φωτίου «Ενορία Άγιος Μέμνων Βαρωσίων – Οι κήποι της Αμμοχώστου – Οδοιπορικό στον χρόνο», αποτέλεσμα πολύχρονης έρευνας για την περιοχή, τους ανθρώπους, τα περιβόλια και την κοινωνική της ιστορία.
Η διατήρηση των φωτογραφιών, των προφορικών μαρτυριών, των παλαιών εγγράφων και των τοπωνυμίων είναι σήμερα ιδιαίτερα σημαντική, καθώς διασώζει την εικόνα μιας ολόκληρης γειτονιάς της Αμμοχώστου όπως υπήρχε πριν από το 1974.
Η φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης τραβήχτηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στις 8 Σεπτεμβρίου 2016 και αποτελούν μέρος της φωτογραφικής τεκμηρίωσης του Biodiversity of Cyprus για την περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου και την πολιτιστική κληρονομιά της κατεχόμενης Κύπρου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Ιερός Ναός Αγίου Μέμνονα
Αφιέρωση: Όσιος Μέμνων ο Θαυματουργός
Περιοχή: Ενορία Αγίου Μέμνονα, Βαρώσια
Επαρχία: Αμμόχωστος
Χώρα: Κυπριακή Δημοκρατία
Θέση ενορίας: Νοτιότερο τμήμα της Αμμοχώστου
Θάλασσα στα ανατολικά: Χρυσή Ακτή
Γειτονική ενορία στα βόρεια: Τίμιος Σταυρός
Αρχιτεκτονική μορφή: Μονόκλιτος ναός με ηλιακό στη νότια πλευρά
Ιστορική καταγραφή ενορίας: τουλάχιστον από το 1749
Προσκυνηματική εικόνα Αγίου Μέμνονα: 1829 – αγνοείται μετά το 1974
Εορτή: 28 Απριλίου
Ιδιαίτερο τοπικό έθιμο: Ρίψη ρυζιού το βράδυ της Ανάστασης
Χαρακτήρας της περιοχής πριν από το 1974: Περιβόλια, κήποι και ιδιαίτερα εσπεριδοειδή
Κατάσταση από το 1974: Εντός της κατεχόμενης περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 8/9/2016
Τοποθεσία φωτογραφιών: Άγιος Μέμνων, περίκλειστη πόλη Αμμοχώστου, Κύπρος
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Η εκκλησία του Αγίου Μέμνονα στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου. Αρχική ανάρτηση και φωτογραφική καταγραφή, 8/9/2016.
Δήμος Αμμοχώστου – Γιορτή Αγίου Μέμνονα. Στοιχεία για τη θέση της ενορίας, την αφιέρωση του ναού και την εορτή του Αγίου στις 28 Απριλίου.
Εκκλησία της Κύπρου – Κυπριακό Εορτολόγιο. Καταγραφή του Οσίου Μέμνονα και της τοπικής πανήγυρης στον Άγιο Μέμνονα Αμμοχώστου.
Σπύρος Φωτίου – Ενορία Άγιος Μέμνων Βαρωσίων – Οι κήποι της Αμμοχώστου – Οδοιπορικό στον χρόνο. Ιστορική έρευνα για την ενορία, τον ναό, τους κατοίκους, τα περιβόλια και τις τοπικές παραδόσεις.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – FAMAGUSTA, 8 SEPTEMBER 2016
The Church of Agios Memnon
The Church of Agios Memnon stands in the historic parish of the same name in Varosha, at the southern end of Famagusta. The church is dedicated to Saint Memnon the Wonderworker and formed the centre of one of the oldest parishes of the modern city of Famagusta.
The entire district derived its name from the church. To the east lies the sea and the Golden Beach, while the parish of the Holy Cross lies to the north. Before 1974, Agios Memnon was one of the nine parishes of Famagusta.
One of the oldest parishes of Varosha
The history of the parish extends back several centuries. Historical research records Agios Memnon as early as 1749 among the churches situated within Varosha.
An inventory of ecclesiastical property made in 1867 again records Agios Memnon together with the Holy Cross, Chrysospiliotissa, Saint Nicholas, Agia Zoni and Saint Paraskevi. The existence of an organised parish of Agios Memnon during the nineteenth century is therefore securely documented.
The church
Agios Memnon is a single-aisled church, with a covered portico along its southern side. The form surviving into the twentieth century resulted from several alterations and extensions.
The original chapel was smaller. As the local population increased, however, it could no longer adequately serve the religious needs of the parish. Local testimony preserved by the last parish priest before the invasion records that Hadjipetris and Hadjikoumis undertook the enlargement and renovation of the church.
Further alterations, particularly after 1950, affected the bell tower, southern portico, sanctuary and roof, explaining differences visible between older photographs and the later appearance of the building.
The historic icon of Saint Memnon
The church contained an important pilgrimage icon of Saint Memnon dating from 1829.
The icon, together with other ecclesiastical treasures from the church, has been missing since the events following 1974.
Its existence provides further evidence of the long religious history of the parish and the particular devotion of the local population to Saint Memnon.
Saint Memnon the Wonderworker
The church is dedicated to Saint Memnon the Wonderworker, whose feast is celebrated on 28 April.
The Church of Cyprus specifically records a local feast at Agios Memnon in Famagusta on this date, demonstrating the importance of the saint's cult within the local religious tradition.
The annual feast was an important event not only for the parish but also for the wider population of Famagusta.
The gardens of Agios Memnon
The parish was equally famous for its gardens and orchards.
Agios Memnon formed one of the greenest and most fertile parts of Varosha. Historical accounts describe the parish as an immense orange-growing landscape beside the sea.
Orchards, gardens and meadows were central to the local economy and everyday life. Old parish documents even record disputes concerning livestock entering cultivated gardens and damaging crops.
The history of Agios Memnon is therefore inseparably connected both with its church and with the agricultural landscape surrounding it.
The feast of Agios Memnon
The feast on 28 April was celebrated with a major local fair around the church.
Residents and visitors gathered in the area, and the event combined religious worship with social and commercial activity. It remains strongly embedded in the collective memory of the displaced community.
The parish cemetery and the Agios Memnon Primary School were also situated in the vicinity, demonstrating the church's central role in community life.
A distinctive Easter tradition
An unusual local Easter custom has also been recorded in the parish.
On the night of the Resurrection, in addition to the traditional bonfire and burning of Judas, local people threw rice. This is recorded as a distinctive tradition of Agios Memnon rather than a widespread Cypriot custom.
Such traditions form valuable elements of the intangible cultural heritage of the displaced communities of Famagusta.
The Turkish invasion of 1974
Parish life ended abruptly in August 1974, when the Turkish invasion resulted in the occupation of Famagusta and the displacement of the inhabitants of Varosha.
Agios Memnon was left within the enclosed area and remained separated from its parishioners for decades.
Together with the church, homes, orchards, the school, cemetery and the entire social landscape surrounding the building were abandoned.
The church consequently remains an important symbol of the displaced community of Agios Memnon.
Preserving the memory of the parish
Displaced residents continued to honour Saint Memnon after 1974, and the annual feast of 28 April remains an important point of reference for the community.
The history of the parish has also been preserved through specialised research, particularly Spyros Fotiou's “Agios Memnon Parish of Varosha – The Gardens of Famagusta – A Journey Through Time”, based on extensive research into the district, its people, orchards and social history.
The preservation of photographs, oral testimony, historic documents and place names is particularly important today because these materials retain the memory of an entire Famagusta neighbourhood as it existed before 1974.
Photographic record
The photographs in this post were taken by George Konstantinou on 8 September 2016 and form part of the Biodiversity of Cyprus photographic documentation of the enclosed city of Famagusta and the cultural heritage of occupied Cyprus.
Church details
Name: Church of Agios Memnon
Dedication: Saint Memnon the Wonderworker
Location: Agios Memnon parish, Varosha
District: Famagusta
Country: Republic of Cyprus
Position: Southernmost part of Famagusta
Sea to the east: Golden Beach
Neighbouring parish to the north: Holy Cross
Architectural form: Single-aisled church with southern portico
Historical documentation of parish: At least from 1749
Pilgrimage icon of Saint Memnon: Dated 1829 – missing since 1974
Feast day: 28 April
Distinctive local custom: Throwing rice on the night of the Resurrection
Character of the area before 1974: Gardens, orchards and particularly citrus cultivation
Status since 1974: Within the occupied enclosed city of Famagusta
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 8 September 2016
Photograph location: Agios Memnon, enclosed city of Famagusta, Cyprus
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – The Church of Agios Memnon in the enclosed city of Famagusta. Original post and photographic record, 8 September 2016.
Municipality of Famagusta – Feast of Agios Memnon. Information on the parish, its location, the dedication of the church and the feast on 28 April.
Church of Cyprus – Cyprus Calendar of Saints. Saint Memnon and the local feast at Agios Memnon, Famagusta.
Spyros Fotiou – Agios Memnon Parish of Varosha – The Gardens of Famagusta – A Journey Through Time. Historical research concerning the parish, church, inhabitants, orchards and local traditions.
No comments:
Post a Comment