Το ξωκλήσι του Άγιου Δημητρίου στο κατεχόμενο χωριό Άρδανα της επαρχίας Αμμοχώστου - The chapel of Agios Dimitrios in the occupied village of Ardana in the province of Famagusta
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Άρδανα, 26/12/2014
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στα Άρδανα
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου ήταν η μοναδική κύρια εκκλησία του κατεχόμενου χωριού Άρδανα της επαρχίας Αμμοχώστου και ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Μεγαλομάρτυρα Γεώργιο. Το χωριό βρίσκεται στους νότιους πρόποδες του Πενταδακτύλου και μέχρι την τουρκική εισβολή του 1974 ήταν αμιγώς ελληνοκυπριακή κοινότητα. Ο ναός αποτελούσε για πολλές γενιές το βασικό κέντρο της θρησκευτικής ζωής των κατοίκων και συνδεόταν όχι μόνο με τη λατρεία αλλά και με την κοινωνική και οικονομική ζωή του χωριού.
Παλαιότερη εκκλησία
Η ακριβής αρχική χρονολογία ανέγερσης της πρώτης εκκλησίας δεν είναι γνωστή. Σύμφωνα όμως με γραπτές μαρτυρίες που διατηρούνται στην ιστορική καταγραφή των Αρδάνων, ο ναός υπήρχε περί το τέλος του 17ου αιώνα και ίσως ακόμη παλαιότερα. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η λατρεία του Αγίου Γεωργίου στην κοινότητα είχε ήδη παγιωθεί τουλάχιστον από την ύστερη Οθωμανική περίοδο και πιθανώς νωρίτερα.
Ανακατασκευή του 1778
Η παλαιότερη εκκλησία ανοικοδομήθηκε εκ βάθρων το 1778, επί Αρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσάνθου. Η πληροφορία αυτή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ασφαλή χρονολογικά στοιχεία για την ιστορία του ναού πριν από τη δημιουργία της σημερινής του μορφής.
Η σημερινή εκκλησία
Ο σημερινός ναός κτίστηκε περίπου στα μέσα του 19ου αιώνα. Είναι ορθογώνιος και καμαροσκέπαστος, μορφή που χαρακτηρίζει αρκετούς κυπριακούς ναούς της ίδιας περιόδου. Η κατασκευή του σημερινού οικοδομήματος αποτέλεσε νέα φάση στην ιστορία της ενορίας και αντικατέστησε το παλαιότερο κτίσμα που είχε ήδη γνωρίσει την ανακατασκευή του 1778.
Εγκαίνια στις 14 Σεπτεμβρίου 1874
Ο σημερινός ναός εγκαινιάστηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1874, επί Αρχιεπισκόπου Σωφρονίου. Η ημερομηνία αυτή συμπίπτει με την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και αποτελεί ένα από τα πλέον συγκεκριμένα στοιχεία της ιστορίας του μνημείου.
Η νεοκλασική δυτική είσοδος του 1893
Η σημερινή μορφή της εκκλησίας ολοκληρώθηκε ουσιαστικά το 1893, όταν προστέθηκε στη δυτική πλευρά η χαρακτηριστική νεοκλασικιστική είσοδος. Η προσθήκη αυτή διαφοροποίησε την πρόσοψη του ναού και του έδωσε τη μορφή που διατηρήθηκε μέχρι τις νεότερες φωτογραφικές καταγραφές.
Αρχιτεκτονική
Η εκκλησία είναι μονόκλιτη, ορθογώνια και καμαροσκέπαστη. Η βασική μορφή της είναι λιτή, όπως συμβαίνει σε πολλές ενοριακές εκκλησίες της υπαίθρου του 19ου αιώνα, αλλά η μεταγενέστερη νεοκλασική διαμόρφωση της δυτικής εισόδου προσθέτει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Η εξωτερική τοιχοποιία είναι λιθόκτιστη, σε αρμονία με την παραδοσιακή οικοδομική πρακτική των χωριών στους πρόποδες του Πενταδακτύλου.
Η περιουσία της εκκλησίας
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου είχε σημαντική κινητή και ακίνητη περιουσία. Η αρχική ιστορική καταγραφή αναφέρει μεταξύ άλλων κοπάδι από κατσίκες, αρκετά κτήματα, ελαιοτριβείο, καφενείο και το οίκημα στο οποίο στεγαζόταν το ΘΟΙ. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι ο ναός δεν λειτουργούσε μόνο ως χώρος λατρείας αλλά και ως σημαντικός οικονομικός και κοινωνικός θεσμός για την κοινότητα.
Ο Άγιος Γεώργιος ως πολιούχος
Ο Άγιος Γεώργιος ο Μεγαλομάρτυρας ήταν ο πολιούχος και προστάτης των Αρδάνων. Η μνήμη του εορταζόταν στις 23 Απριλίου ή, όταν η ημερομηνία αυτή συνέπιπτε με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή τη Μεγάλη Εβδομάδα, η εορτή μεταφερόταν στη Δευτέρα του Πάσχα. Η ημέρα της εορτής αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές και κοινωνικές εκδηλώσεις του χωριού και συνοδευόταν από μεγάλη πανήγυρη.
Η μεγάλη πανήγυρη
Η μνήμη του Αγίου Γεωργίου γιορταζόταν στα Άρδανα με ιδιαίτερη λαμπρότητα. Η πανήγυρη συγκέντρωνε κατοίκους της κοινότητας και της γύρω περιοχής και αποτελούσε σημαντικό γεγονός στον ετήσιο κύκλο του χωριού. Η θρησκευτική εορτή συνδυαζόταν με κοινωνικές συναντήσεις και δραστηριότητες, όπως συνέβαινε παραδοσιακά σε πολλά κυπριακά χωριά.
Οι παραδόσεις για τον Άγιο Γεώργιο
Στην τοπική θρησκευτική παράδοση ο Άγιος Γεώργιος είχε έντονη και «ζωντανή» παρουσία στη ζωή των κατοίκων. Οι παλαιότεροι χωριανοί απέδιδαν στον Άγιο θαυμαστά γεγονότα και πίστευαν ότι προστάτευε και καθοδηγούσε την κοινότητα. Μία από τις χαρακτηριστικότερες διηγήσεις αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας κάτοικοι άκουγαν μερικές φορές ποδοβολητό αλόγου και θεωρούσαν ότι ήταν ο Άγιος Γεώργιος που περιπολούσε για να φυλάξει το χωριό ή που πήγαινε να επισκεφθεί κάποια περιουσία της εκκλησίας. Πρόκειται για τοπική θρησκευτική παράδοση και όχι για ιστορικά εξακριβωμένο γεγονός.
Το έθιμο με το νήμα
Ένα από τα πιο ιδιαίτερα λαογραφικά έθιμα των Αρδάνων ήταν το «ζώσιμο» της εκκλησίας με νήμα. Σύμφωνα με την παράδοση, οι κοπέλες του χωριού, ύστερα από προτροπή του ιερέα, συγκέντρωναν νήμα από όλα τα σπίτια και με αυτό περιέβαλλαν τον ναό. Η πράξη θεωρούνταν τρόπος αποτροπής της ανομβρίας και κάθε άλλου κακού από την κοινότητα.
Η εικόνα της Παναγίας της Καντάρας σε καιρούς ανομβρίας
Σε περιόδους έντονης ανομβρίας οι κάτοικοι των Αρδάνων κατέφευγαν και σε άλλη σημαντική θρησκευτική παράδοση. Μετέβαιναν πεζοί στην Καντάρα, συνοδευόμενοι από τον ιερέα, και με παρακλήσεις και δεήσεις μετέφεραν στο χωριό την εικόνα της Παναγίας της Καντάρας. Η πομπή αποτελούσε σημαντική συλλογική θρησκευτική πράξη και συνδεόταν με την ελπίδα για βροχή και προστασία των καλλιεργειών.
Η υποδοχή της εικόνας της Παναγίας
Όταν η πομπή που μετέφερε την εικόνα της Παναγίας πλησίαζε στα Άρδανα, άλλοι κάτοικοι έβγαιναν από το χωριό κρατώντας την εικόνα του πολιούχου Αγίου Γεωργίου. Οι δύο εικόνες «συναντιούνταν» τελετουργικά και στη συνέχεια ολόκληρη η κοινότητα κατευθυνόταν προς την εκκλησία, όπου γινόταν προσκύνημα και δέηση σε κατανυκτική ατμόσφαιρα. Η παράδοση αυτή αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο η θρησκευτική ζωή, η γεωργία και η αντιμετώπιση της ξηρασίας συνδέονταν στην παλιά κοινότητα.
Τα άλλα θρησκευτικά μνημεία των Αρδάνων
Εκτός από τον κεντρικό ναό του Αγίου Γεωργίου, στην περιοχή υπήρχαν και εξωκλήσια. Ο επίσημος κατάλογος κατεχόμενων εκκλησιών της Εκκλησίας της Κύπρου καταγράφει μεταξύ άλλων τον Άγιο Δημήτριο, τους 13 Μάρτυρες Μοναχούς και την Παναγία Κανταριώτισσα / Συργανιά. Η παλιά ιστορική καταγραφή αναφέρει επίσης ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην περιοχή Σταυρή του δάσους της Καντάρας και άλλο ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου προς το Τρίκωμο.
Η κατάσταση μετά το 1974
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι των Αρδάνων εκτοπίστηκαν και η εκκλησία παρέμεινε στην κατεχόμενη περιοχή. Η σύληση της πολιτιστικής και εκκλησιαστικής κληρονομιάς της κατεχόμενης Κύπρου έχει τεκμηριωθεί εκτεταμένα από την Κυπριακή Δημοκρατία. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων καταγράφει καταστροφές και λεηλασίες σε πολλές εκκλησίες της επαρχίας Αμμοχώστου και γενικότερα της κατεχόμενης Κύπρου. Για την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στα Άρδανα δεν βρήκα στην ίδια επίσημη σελίδα αναλυτική περιγραφή της σημερινής εσωτερικής κατάστασης, οπότε δεν προσθέτω αυθαίρετες λεπτομέρειες.
Θρησκευτική, ιστορική και λαογραφική αξία
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου αποτελεί βασικό μνημείο της ταυτότητας των Αρδάνων. Η ιστορία της από τον 17ο αιώνα και μετά, η ανακατασκευή του 1778, ο σημερινός ναός του 19ου αιώνα, τα εγκαίνια του 1874, η προσθήκη του 1893, η σημαντική περιουσία της εκκλησίας και οι πολυάριθμες λαϊκές και θρησκευτικές παραδόσεις που συνδέονται με τον Άγιο Γεώργιο συνθέτουν μια πλούσια εικόνα της ζωής της κοινότητας πριν από το 1974.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Η εκκλησία βρίσκεται μέσα στο κατεχόμενο χωριό Άρδανα, στην επαρχία Αμμοχώστου.
Συντεταγμένες: περίπου 35.3534° N, 33.8897° E
Google Maps:
Εκκλησία Αγίου Γεωργίου – Άρδανα, Κύπρος
Οι συντεταγμένες προκύπτουν από φωτογραφικές καταγραφές που έγιναν ακριβώς δίπλα στον ναό και συγκλίνουν στο ίδιο σημείο.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στα Άρδανα στις 26 Δεκεμβρίου 2014 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Εκκλησία Αγίου Γεωργίου
Αγγλική ονομασία: Church of Agios Georgios
Αφιέρωση: Άγιος Γεώργιος ο Μεγαλομάρτυρας
Πολιούχος: Άγιος Γεώργιος
Τύπος: Κεντρικός ενοριακός ναός
Πρώτη γνωστή περίοδος ύπαρξης: τέλη 17ου αιώνα ή ίσως νωρίτερα
Ανακατασκευή: 1778
Σημερινός ναός: μέσα 19ου αιώνα
Αρχιτεκτονικός τύπος: ορθογώνιος καμαροσκέπαστος ναός
Εγκαίνια: 14/9/1874
Αρχιεπίσκοπος κατά τα εγκαίνια: Σωφρόνιος
Νεοκλασική δυτική είσοδος: 1893
Κύρια εορτή: 23 Απριλίου ή Δευτέρα του Πάσχα όταν μετατίθεται η εορτή
Παραδοσιακή πανήγυρη: Ναι
Ιδιαίτερο έθιμο: ζώσιμο της εκκλησίας με νήμα κατά της ανομβρίας και άλλων κακών
Παράδοση ανομβρίας: μεταφορά της εικόνας της Παναγίας της Καντάρας στα Άρδανα
Περιουσία εκκλησίας: κατσίκες, κτήματα, ελαιοτριβείο, καφενείο, οίκημα ΘΟΙ κ.ά.
Κοινότητα: Άρδανα
Επαρχία: Αμμόχωστος
Χώρα: Κύπρος
Κατάσταση περιοχής: κατεχόμενη από το 1974
Συντεταγμένες: περίπου 35.3534° N, 33.8897° E
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 26/12/2014
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο κατεχόμενο χωριό Άρδανα
Biodiversity of Cyprus – Το ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου στα Άρδανα
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Κατεχόμενων Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Τμήμα Αρχαιοτήτων – Η Σύληση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην Κατεχόμενη Κύπρο
Wikimedia Commons – Agios Georgios, Ardana Ammochostos – γεωγραφική καταγραφή
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Ardana, 26/12/2014
Church of Agios Georgios at Ardana
The Church of Agios Georgios was the principal and only main church of the occupied village of Ardana in Famagusta District, dedicated to Saint George the Great Martyr. The village lies on the southern foothills of the Pentadaktylos range and was an entirely Greek Cypriot community before the Turkish invasion of 1974. For generations the church stood at the centre of the religious, social and economic life of the village.
Earlier church
The exact date of the earliest church is unknown. Written historical records, however, indicate that a church dedicated to Agios Georgios existed by the late 17th century and possibly even earlier. This demonstrates that devotion to the saint in Ardana was already well established long before construction of the present building.
Reconstruction in 1778
The earlier church was completely rebuilt in 1778, during the tenure of Archbishop Chrysanthos. This is one of the most important securely recorded dates in the history of the church before the present structure was erected.
Present church
The present church was constructed around the middle of the 19th century. It is a rectangular barrel-vaulted building, a form characteristic of a number of rural Cypriot churches of the period.
Consecration in 1874
The present church was consecrated on 14 September 1874, during the tenure of Archbishop Sofronios. This date is one of the clearest chronological markers in the history of the monument.
Neoclassical western entrance – 1893
The present appearance of the church was completed in 1893, when a Neoclassical western entrance was added. This intervention significantly altered the façade and established the form visible in modern photographic records.
Architecture
The church is a single-aisled, rectangular, barrel-vaulted stone structure. Its principal form is relatively restrained, as was common in many 19th-century rural parish churches, while the later Neoclassical treatment of the western entrance provides a distinctive architectural feature.
Property of the church
The Church of Agios Georgios possessed substantial movable and immovable property. Historical records mention, among other things, a herd of goats, several plots of land, an olive press, a coffee house and the building housing the THOI association. These details demonstrate that the church was not merely a place of worship but also an important social and economic institution within the community.
Agios Georgios as patron saint
Saint George the Great Martyr was the patron saint and protector of Ardana. His feast was celebrated on 23 April, or on Easter Monday when 23 April fell within Great Lent or Holy Week. The feast day was one of the principal annual events in the village and was accompanied by a major fair.
Local traditions concerning the saint
In the religious traditions of Ardana, Agios Georgios was believed to maintain a particularly close and living presence within the community. Older inhabitants recounted that at night they sometimes heard the sound of a horse's hooves and believed that the saint was guarding the village or visiting some of the church's properties. These accounts form part of local devotional tradition rather than documented historical events.
The thread custom
One of the most distinctive traditions was the encircling of the church with thread. According to local custom, girls of the village, encouraged by the priest, collected thread from every household and used it to encircle the church. The practice was intended to protect the village from drought and other misfortunes.
Panagia of Kantara during drought
During periods of severe drought, the people of Ardana followed another important religious custom. They travelled on foot to Kantara, together with the priest, and with prayers and supplications carried the icon of Panagia of Kantara back to the village.
Reception of the icon
As the procession approached Ardana, other villagers came out carrying the icon of the patron saint, Agios Georgios. The two icons were ceremonially brought together, after which the entire community proceeded to the church for veneration and prayer. This tradition is a particularly valuable record of the close relationship between religious practice, agriculture and the struggle against drought in rural Cyprus.
Other religious monuments of Ardana
In addition to the principal Church of Agios Georgios, Ardana possessed several rural chapels. The official Church of Cyprus list of occupied churches records Agios Dimitrios, the 13 Martyr Monks and Panagia Kantariotissa / Syngaria, while the older historical account also mentions a chapel of Agios Ioannis the Theologian in the Stavri area of the Kantara forest and another chapel of Agios Georgios south of the village towards Trikomo.
After 1974
Following the Turkish invasion of Cyprus in 1974, the Greek Cypriot inhabitants of Ardana were displaced and the church remained in the occupied area. The Republic of Cyprus has extensively documented the looting and destruction of ecclesiastical and cultural heritage in occupied Cyprus. I found no sufficiently detailed official description of the present interior condition of the Church of Agios Georgios at Ardana itself, so no unsupported details are added.
Religious, historical and folkloric importance
The Church of Agios Georgios is one of the central monuments of the identity and memory of Ardana. Its long history from at least the late 17th century, reconstruction in 1778, present 19th-century structure, consecration in 1874, western entrance of 1893, substantial church property and the many local religious customs associated with Agios Georgios together preserve a rich picture of community life before 1974.
Location – Coordinates – Google Maps
The church is situated within the occupied village of Ardana, Famagusta District.
Coordinates: approximately 35.3534° N, 33.8897° E
Google Maps:
Church of Agios Georgios – Ardana, Cyprus
The coordinates are derived from several photographic records taken immediately beside the church and converge on the same location.
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken at Ardana on 26 December 2014 by George Konstantinou.
Church details
Name: Church of Agios Georgios
Dedication: Saint George the Great Martyr
Patron saint: Agios Georgios
Type: Principal parish church
Earliest documented period: late 17th century or possibly earlier
Reconstruction: 1778
Present church: mid-19th century
Architectural form: rectangular barrel-vaulted church
Consecration: 14/9/1874
Archbishop at consecration: Sofronios
Neoclassical western entrance: 1893
Main feast: 23 April, or Easter Monday when transferred
Traditional fair: Yes
Distinctive custom: encircling the church with thread during periods of drought and misfortune
Drought tradition: carrying the icon of Panagia of Kantara to Ardana
Church property: goats, land, olive press, coffee house, THOI building and other assets
Village: Ardana
District: Famagusta
Country: Cyprus
Status of area: occupied since 1974
Coordinates: approximately 35.3534° N, 33.8897° E
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 26/12/2014
Sources
Biodiversity of Cyprus – Church of Agios Georgios at Ardana
Biodiversity of Cyprus – Chapel of Agios Dimitrios at Ardana
Biodiversity of Cyprus – List of Municipalities and Communities in Occupied Cyprus
Department of Antiquities – The Looting of Cultural Heritage in Occupied Cyprus
Wikimedia Commons – Agios Georgios, Ardana Ammochostos – geographical record
No comments:
Post a Comment