See also
Κοινότητα Μαρωνιτών της Κύπρου - Ιστορία - Χωριά - Εκκλησίες - Τοπία - Maronite Community of Cyprus - History - Villages - Churches - Landscape
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Καμπυλή, 12/9/2016
Το παρεκκλήσι της Παναγίας στην Καμπυλή
Το μαρωνίτικο παρεκκλήσι της Παναγίας βρίσκεται στο κατεχόμενο χωριό Καμπυλή της επαρχίας Κερύνειας, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά της Μύρτου και κοντά στον Ασώματο. Είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα μνημεία της παλαιότερης μαρωνιτικής παρουσίας στην περιοχή. Η Μαρωνιτική Αρχιεπισκοπή Κύπρου και το Γραφείο Επιτρόπου Προεδρίας το καταγράφουν επίσημα ως Παρεκκλήσι της Παναγίας, Καμπυλή.
Η εκκλησία πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου, εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Η ιστορία της συνδέεται στενά με τη μαρωνιτική κοινότητα της Καμπυλής, η οποία υπήρχε επί αιώνες πριν εξαφανιστεί δημογραφικά από το χωριό κατά τον 20ό αιώνα.
Η μαρωνιτική παρουσία στην Καμπυλή
Η Καμπυλή ήταν κατά τον Μεσαίωνα και τους πρώτους νεότερους χρόνους ένα από τα χωριά με οργανωμένη μαρωνιτική παρουσία. Το 1593, ο Ιησουίτης Ιερώνυμος Νταντίνι κατέγραψε την Καμπυλή μεταξύ των 19 μαρωνίτικων χωριών της Κύπρου. Αρχειακές καταγραφές που διασώθηκαν από τον Χωρεπίσκοπο Ιωάννη Φοραδάρη αναφέρουν επίσης ότι το πρώτο καταγεγραμμένο βάπτισμα στην Καμπυλή έγινε το 1600.
Το 1669, ο τότε Επίσκοπος Λευκωσίας και μετέπειτα Πατριάρχης Μαρωνιτών Στέφανος Ντουάηχη επισκέφθηκε τις μαρωνιτικές κοινότητες της Κύπρου. Στην Καμπυλή ευλόγησε μάρμαρο για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας, γεγονός που αποτελεί σημαντική μαρτυρία για τη συνεχή εκκλησιαστική χρήση του χώρου.
Το 1677, ο Επίσκοπος Πέτρος Ντουμέτ Μαχλούφ επισκέφθηκε επίσης την Καμπυλή και κατέγραψε στο βιβλίο της εκκλησίας τη χειροτονία του Μωυσή, γιου του Γεωργίου Μανσούρ Τουλάνη, σε ιερέα πάνω στην Αγία Τράπεζα του ναού.
Η εκκλησία τον 18ο αιώνα
Ιδιαίτερα σημαντική είναι αναφορά του 1776 από τον Αιδεσιμότατο Βαρθολομαίο Σκάνταρ. Τότε στην Καμπυλή καταγράφονταν 29 Μαρωνίτες κάτοικοι, χωρίς μόνιμο ιερέα. Τις Κυριακές και τις εορτές ερχόταν ιερέας από άλλη κοινότητα για να τελέσει τη Θεία Λειτουργία.
Η ίδια πηγή δηλώνει ρητά ότι η εκκλησία ήταν αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και ότι η περιουσία της περιοριζόταν σε λίγα ελαιόδεντρα. Παράλληλα αναφέρεται ότι το κτίριο βρισκόταν ήδη τότε σε κακή κατάσταση, με εμφανή ρωγμή στο μέσο του.
Αυτό δείχνει ότι ο ναός υπήρχε αρκετούς αιώνες πριν από τις νεότερες ανακαινίσεις του και ότι η σημερινή μορφή του είναι αποτέλεσμα επανειλημμένων επεμβάσεων.
Αρχιτεκτονική
Η εκκλησία είναι μικρή, σταυροειδής και τρουλλαία, με λιτό εσωτερικό. Η Βρετανίδα αρχαιολόγος Monica Bradswell, η οποία επισκέφθηκε την Καμπυλή το 1939, την περιέγραψε ως πολύ μικρό μαρωνιτικό ναό, σταυροειδή, με θόλο και ιδιαίτερα απλό στο εσωτερικό.
Η μορφή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή διατηρεί χαρακτηριστικά μικρού μεσαιωνικού ή μεταμεσαιωνικού κυπριακού εκκλησιαστικού κτίσματος. Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus αναφέρει παραδοσιακή χρονολόγηση στον 13ο αιώνα, όμως οι διαθέσιμες γραπτές πηγές δεν επιτρέπουν σήμερα απόλυτη βεβαιότητα για την ακριβή ημερομηνία της πρώτης οικοδόμησης.
Δημογραφική αλλαγή στην Καμπυλή
Η μαρωνιτική παρουσία μειώθηκε σταδιακά κατά τους νεότερους χρόνους. Ο Γάλλος ιστορικός Louis de Mas Latrie, που επισκέφθηκε την Κύπρο το 1879, ανέφερε ότι περίπου οι μισοί κάτοικοι της Καμπυλής ήταν Μαρωνίτες.
Το 1831 οι Μαρωνίτες αποτελούσαν περίπου το 30% του πληθυσμού του χωριού. Μέχρι περίπου το 1940 είχαν πλέον εγκαταλείψει την Καμπυλή, ενώ στο χωριό εγκαταστάθηκαν οικογένειες Τουρκοκυπρίων, μεταξύ άλλων από τη Λάρνακα της Λαπήθου.
Παρότι έπαψε να υπάρχει μόνιμη μαρωνιτική κοινότητα στο χωριό, η εκκλησία της Παναγίας συνέχισε να αποτελεί σημαντικό θρησκευτικό και ιστορικό σημείο αναφοράς για τους Μαρωνίτες της Κύπρου.
Η ανακαίνιση του 1956
Η εκκλησία βρισκόταν σε πολύ κακή κατάσταση μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα. Το 1956, μετά από έγκριση του τότε Μαρωνίτη Αρχιεπισκόπου Ηλία Φάραχ, ο Γενικός Βικάριος Χωρεπίσκοπος Ιωάννης Φοραδάρης προχώρησε σε σημαντική αποκατάσταση.
Η ανακαίνιση χρηματοδοτήθηκε με εισφορές Μαρωνιτών από όλα τα χωριά, ενώ η αρχική ανάρτηση αναφέρει και συνεισφορά από το ταμείο της Μαρωνιτικής Εκκλησίας Λευκωσίας. Ιστορική φωτογραφία της εποχής διασώζει μάλιστα εικόνα από τις εργασίες αναστήλωσης του ναού το 1956.
Μετά την αποκατάσταση, το παρεκκλήσι λειτουργούσε κανονικά μέχρι τις διακοινοτικές ταραχές του 1963–1964.
Η χρήση του ως παντοπωλείο και αποθήκη
Κατά τις διακοινοτικές ταραχές του 1963–1964, η μαρωνιτική εκκλησία της Παναγίας στην Καμπυλή καταλήφθηκε και μετατράπηκε σε παντοπωλείο, σύμφωνα με επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας για τους Μαρωνίτες της Κύπρου.
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, το παρεκκλήσι βρέθηκε στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus αναφέρει ότι για κάποιο διάστημα χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη από κατοίκους του χωριού.
Η επίσημη έκδοση της Κυπριακής Δημοκρατίας καταγράφει επίσης την Παναγία της Καμπυλής μεταξύ των μαρωνιτικών εκκλησιών που καταλήφθηκαν μετά το 1974.
Επαναλειτουργία και αποκατάσταση
Το 1993 επετράπη εκ νέου στους Μαρωνίτες να τελούν λειτουργίες στο παρεκκλήσι. Η Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου εξακολούθησε να αποτελεί την κύρια ημέρα προσκυνήματος.
Το 2007–2008 πραγματοποιήθηκε νέα σημαντική ανακαίνιση μέσω του Kormakitis Trust, σε συνεργασία με το UNDP και με χρηματοδότηση από το USAID/SAVE. Μετά την ολοκλήρωση των έργων, ο ναός ευλογήθηκε και εγκαινιάστηκε από τον Μαρωνίτη Αρχιεπίσκοπο Ιωσήφ Σουέιφ.
Το 2021 πραγματοποιήθηκαν νέες εργασίες εσωτερικής και εξωτερικής αποκατάστασης με πρωτοβουλία της Εκκλησιαστικής Επιτροπής Αρχαίων Μαρωνιτικών Εκκλησιών, με κόστος περίπου €30.000. Κατά τις εργασίες προστέθηκε ξανά και ο δεύτερος σταυρός πάνω από την κύρια είσοδο, ο οποίος απουσίαζε για δεκαετίες.
Σημερινή θρησκευτική χρήση
Η Παναγία της Καμπυλής εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως μαρωνιτικός χώρος λατρείας. Διεθνείς εκθέσεις για τη θρησκευτική ελευθερία καταγράφουν την εκκλησία μεταξύ των μαρωνιτικών ναών στους οποίους επιτρέπεται η τέλεση λειτουργιών. Ιδιαίτερα σημαντική παραμένει η λειτουργία στις 15 Αυγούστου, ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Έτσι, παρότι η μαρωνιτική κοινότητα έπαψε εδώ και πολλές δεκαετίες να κατοικεί μόνιμα στην Καμπυλή, ο μικρός ναός εξακολουθεί να συνδέει τη σύγχρονη κοινότητα με έναν τόπο όπου η μαρωνιτική παρουσία τεκμηριώνεται ήδη από τον 16ο αιώνα.
Πολιτιστική και ιστορική σημασία
Η Παναγία της Καμπυλής αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα κατάλοιπα των παλαιών μαρωνίτικων χωριών που σταδιακά έχασαν τον μαρωνιτικό τους πληθυσμό.
Η αξία της δεν περιορίζεται στην αρχιτεκτονική του μικρού σταυροειδούς ναού. Στα αρχεία της συνδέονται βαπτίσεις, χειροτονίες, επισκοπικές επισκέψεις και λειτουργίες που καλύπτουν περισσότερους από τέσσερις αιώνες. Παράλληλα, οι επανειλημμένες αναστηλώσεις του 1956, του 2007–2008 και του 2021 δείχνουν τη σταθερή προσπάθεια της Μαρωνιτικής Κοινότητας της Κύπρου να διατηρήσει το μνημείο και τη μνήμη του.
Η φωτογραφική καταγραφή του Γιώργου Κωνσταντίνου στις 12 Σεπτεμβρίου 2016 αποτελεί μέρος αυτής της τεκμηρίωσης της μαρωνιτικής πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Παρεκκλήσι της Παναγίας στην Καμπυλή
Πλήρης αφιέρωση: Κοίμηση της Θεοτόκου
Θρησκευτική παράδοση: Μαρωνιτική Καθολική Εκκλησία
Τοποθεσία: Καμπυλή, επαρχία Κερύνειας, Κυπριακή Δημοκρατία
Κατάσταση περιοχής: Κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας
Αρχιτεκτονικός τύπος: Μικρός σταυροειδής τρουλλαίος ναός
Παλαιότερη τεκμηριωμένη μαρωνιτική παρουσία στο χωριό: 16ος αιώνας
Πρώτο καταγεγραμμένο βάπτισμα: 1600
Επίσκεψη Στεφάνου Ντουάηχη: 1669
Χειροτονία στον ναό από Πέτρο Ντουμέτ Μαχλούφ: 1677
Καταγραφή αφιέρωσης στην Κοίμηση της Θεοτόκου: 1776
Ανακαίνιση: 1956
Νέα αποκατάσταση: 2007–2008
Νεότερη αποκατάσταση: 2021
Κύρια εορτή: 15 Αυγούστου – Κοίμηση της Θεοτόκου
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 12/9/2016
Τοποθεσία φωτογραφιών: Καμπυλή, επαρχία Κερύνειας
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Το μαρωνίτικο παρεκκλήσι της Παναγίας στο χωριό Καμπυλή. Αρχική ανάρτηση, βασικά ιστορικά στοιχεία και φωτογραφική καταγραφή της 12/9/2016.
Γραφείο Επιτρόπου Προεδρίας / Κυπριακή Δημοκρατία – Οι Μαρωνίτες της Κύπρου. Επίσημα στοιχεία για την ιστορία της Μαρωνιτικής Κοινότητας, την Καμπυλή και την κατάληψη του ναού κατά τις διακοινοτικές ταραχές και μετά το 1974.
Γραφείο Επιτρόπου Προεδρίας – Μαρωνιτική Αρχιεπισκοπή Κύπρου. Επίσημη καταγραφή του «Παρεκκλησιού της Παναγίας, Καμπυλή» μεταξύ των μαρωνιτικών ναών της Κύπρου.
Kormakitis.net – Ιστορική αναδρομή της Εκκλησίας της Παναγίας στην Καμπυλή, 2026. Αναλυτική σύνθεση αρχειακών μαρτυριών από το 1593 έως τις νεότερες αποκαταστάσεις.
Αψίδα – Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Κοινότητα Μαρωνιτών Κύπρου. Ιστορική φωτογραφική τεκμηρίωση της εκκλησίας της Παναγίας στην Καμπυλή από τη δεκαετία του 1940.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – KAMPYLI, 12 SEPTEMBER 2016
Maronite Chapel of the Dormition of the Virgin Mary at Kampyli
The Maronite Chapel of the Virgin Mary stands in the occupied village of Kampyli, Kyrenia District, a few kilometres east of Myrtou and close to Asomatos. It is dedicated to the Dormition of the Virgin Mary and is one of the most important surviving monuments associated with the historic Maronite presence in the area. The Maronite Archeparchy of Cyprus and the Office of the Presidential Commissioner officially list it as the Chapel of Panagia, Kampyli.
Its principal feast is celebrated on 15 August, the Feast of the Dormition. The chapel is closely connected with the former Maronite community of Kampyli, which existed for centuries before disappearing demographically from the village during the twentieth century.
Maronite presence at Kampyli
Kampyli was one of the villages with an organised Maronite presence during the medieval and early modern periods. In 1593, the Jesuit priest Girolamo Dandini listed Kampyli among the 19 Maronite villages of Cyprus. Archival material also records the first known baptism in Kampyli in 1600.
In 1669, Stephanos Douaihy, then Bishop of Nicosia and later Maronite Patriarch, visited the Maronite communities of Cyprus and blessed a marble altar stone for the celebration of Mass at Kampyli.
In 1677, Bishop Petros Doumet Makhlouf visited the parish and recorded the ordination of Moses, son of Georgios Mansour Toulani, as a priest at the Holy Altar of the church.
The church in the eighteenth century
A particularly important record survives from 1776, when Reverend Bartholomew Skandar reported 29 Maronite inhabitants at Kampyli. The village had no resident priest, and a priest from another community came on Sundays and feast days.
The same source explicitly states that the church was dedicated to the Dormition of the Virgin Mary and that its property consisted of only a few olive trees. It also records that the building was already in poor condition, with a major crack through its centre.
Architecture
The chapel is small, cruciform and domed, with a particularly simple interior. British archaeologist Monica Bradswell, who visited Kampyli in 1939, described it as a very small Maronite church, cruciform in plan, domed and plain inside.
The original Biodiversity of Cyprus article gives a traditional dating to the 13th century. While this may reflect older local tradition, the surviving written evidence does not presently allow the exact date of first construction to be established with certainty.
Demographic change at Kampyli
The Maronite population gradually declined during the modern period. French historian Louis de Mas Latrie reported in 1879 that approximately half the inhabitants of Kampyli were Maronites.
In 1831 Maronites represented about 30% of the village population. By around 1940, however, they had left Kampyli, while Turkish Cypriot families, including families from Larnakas tis Lapithou, settled in the village.
Although there was no longer a permanent Maronite population, the Chapel of Panagia remained an important religious and historical place for the Maronites of Cyprus.
Restoration in 1956
By the mid-twentieth century the church was in poor condition. In 1956, following approval by Maronite Archbishop Elias Farah, Vicar General Chorepiscopus Ioannis Foradaris organised a major restoration.
The works were financed through contributions from Maronites of all the villages, together with support from Maronite Church funds in Nicosia. A historic photograph survives showing restoration work on the church in 1956.
Following restoration, the chapel functioned normally until the intercommunal disturbances of 1963–1964.
Conversion into a shop and store
During the intercommunal disturbances of 1963–1964, the Maronite Church of Panagia at Kampyli was occupied and converted into a grocery shop, according to an official publication of the Republic of Cyprus on the Maronite Community.
After the Turkish invasion of 1974, the chapel remained within the occupied part of the Republic of Cyprus. The original Biodiversity of Cyprus article records that it was subsequently used as a storehouse by villagers for a period.
Reopening and restoration
In 1993, Maronites were again permitted to celebrate Mass in the chapel, particularly for the Feast of the Dormition on 15 August.
A major restoration was undertaken in 2007–2008 by the Kormakitis Trust, working with UNDP and with USAID/SAVE funding. The restored church was subsequently blessed and inaugurated by Maronite Archbishop Joseph Soueif.
Further internal and external restoration was undertaken in 2021 by the Ecclesiastical Committee of Ancient Maronite Churches, at a cost of approximately €30,000. During these works a second cross was restored above the main entrance after having been absent for several decades.
Present religious use
The Chapel of Panagia at Kampyli remains a Maronite place of worship. International religious-freedom reports list it among the Maronite churches at which worship has been permitted, with the 15 August Feast of the Dormition remaining particularly important.
Although the Maronite community ceased to reside permanently in Kampyli many decades ago, the chapel continues to connect the present-day community with a locality where Maronite life is documented from at least the sixteenth century.
Historical and cultural importance
Panagia of Kampyli is one of the most important surviving monuments of those older Maronite villages whose Maronite populations gradually disappeared.
Its significance lies not only in its small cruciform architecture. The archival record connects the church with baptisms, ordinations, episcopal visits and worship over several centuries. Repeated restoration campaigns in 1956, 2007–2008 and 2021 also demonstrate the sustained effort of the Maronite Community of Cyprus to preserve the monument and its historical memory.
George Konstantinou's photographic record of 12 September 2016 forms part of this documentation of the Maronite cultural heritage of Cyprus.
Chapel details
Name: Chapel of Panagia at Kampyli
Full dedication: Dormition of the Virgin Mary
Religious tradition: Maronite Catholic Church
Location: Kampyli, Kyrenia District, Republic of Cyprus
Status of area: Occupied part of the Republic of Cyprus
Architectural type: Small cruciform domed church
Earliest securely documented Maronite presence in Kampyli: 16th century
First recorded baptism: 1600
Visit of Stephanos Douaihy: 1669
Ordination in the church by Petros Doumet Makhlouf: 1677
Documented dedication to the Dormition: 1776
Restoration: 1956
Major restoration: 2007–2008
Further restoration: 2021
Principal feast: 15 August – Dormition of the Virgin Mary
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 12 September 2016
Photograph location: Kampyli, Kyrenia District
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – The Maronite Chapel of Panagia at Kampyli. Original post and photographic record, 12 September 2016.
Office of the Presidential Commissioner / Republic of Cyprus – The Maronites of Cyprus. Official historical information concerning Kampyli and the church before and after 1974.
Office of the Presidential Commissioner – Maronite Archeparchy of Cyprus. Official listing of the Chapel of Panagia at Kampyli among the Maronite churches of Cyprus.
Kormakitis.net – Historical Review of the Church of Panagia at Kampyli, 2026. Detailed synthesis of archival references from 1593 to the modern restoration campaigns.
Apsida – Cyprus University of Technology, Maronite Community of Cyprus Collection. Historical photographic documentation of the Church of Panagia at Kampyli.
No comments:
Post a Comment