ΤΟ ΜΑΡΩΝΙΤΙΚΟ ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΚΑΜΠΥΛΗ
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Καμπυλή, 12/9/2016
Καμπυλή
Η Καμπυλή είναι χωριό της επαρχίας Κερύνειας, στη γεωγραφική περιφέρεια της Μόρφου, και βρίσκεται από το 1974 στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι κτισμένη περίπου 31 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης της Κερύνειας και περίπου 3–3,5 χιλιόμετρα ανατολικά της Μύρτου, στις νότιες παρυφές του δυτικού Πενταδακτύλου. Το χωριό βρίσκεται σε μέσο υψόμετρο περίπου 250 μέτρων.
Η Καμπυλή είναι μικρός αλλά ιστορικά ιδιαίτερα ενδιαφέρων οικισμός, επειδή συνδέεται τόσο με τη μεσαιωνική ιστορία της Κύπρου όσο και με τη μακραίωνη παρουσία των Μαρωνιτών στο νησί. Το παλιό μαρωνίτικο παρεκκλήσι της Παναγίας, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, αποτελεί το σημαντικότερο σωζόμενο μνημείο αυτής της παρουσίας.
Γεωγραφία και φυσικό περιβάλλον
Το χωριό είναι κτισμένο σε λοφώδες τοπίο με μέσο υψόμετρο περίπου 250 μ. Στα βόρεια του οικισμού το ανάγλυφο διασχίζεται από το αργάκι του Παλαιόμυλου, το οποίο κατέρχεται από τα βουνά του Πενταδακτύλου και κατευθύνεται προς τη βορειοδυτική παράκτια περιοχή.
Η γεωλογία της διοικητικής έκτασης περιλαμβάνει ασβεστολιθικούς ψαμμίτες, άμμους, χαλίκια, φλύσχη της Κυθρέας, κρητίδες, μάργες και μαργαϊκούς ασβεστόλιθους. Πάνω σε αυτά αναπτύχθηκαν κυρίως ξερορεντζίνες, καφκάλλες και εδάφη terra rossa. Η μέση ετήσια βροχόπτωση είναι περίπου 470 χιλιοστά.
Πριν από το 1974 καλλιεργούνταν κυρίως σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, ελιές και χαρουπιές. Η κτηνοτροφία ήταν επίσης σημαντική· το 1973 καταγράφονταν στο χωριό 916 πρόβατα και 14 αίγες.
Η Καμπυλή συνδέεται οδικά με τον Ασώματο στα νότια, τον Κοντεμένο στα νοτιοανατολικά, τη Λάρνακα της Λαπήθου στα βορειοανατολικά και τη Μύρτου στα βορειοδυτικά.
Ονομασία
Η ελληνική ονομασία Καμπυλή θεωρείται ότι σχετίζεται με τη λέξη «καμπύλη» ή «καμπύλος» και πιθανότατα περιγράφει τη μορφολογία της περιοχής. Η ιστορική ονομασία εμφανίζεται σε μεσαιωνικές πηγές με τύπους όπως Gambili, Cambili, Cambili και Canbili.
Η τουρκοκυπριακή κοινότητα υιοθέτησε αργότερα την ονομασία Hisarköy, που σημαίνει περίπου «χωριό του κάστρου». Η ιστορική και επίσημη ονομασία της κοινότητας για την Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει Καμπυλή.
Αρχαιότητα και πρώιμη κατοίκηση
Η περιοχή φαίνεται ότι κατοικήθηκε από πολύ παλαιότερες εποχές. Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει αρχαιολογική θέση που πιθανώς ανήκει στη Νεολιθική περίοδο, αν και δεν έχουν πραγματοποιηθεί συστηματικές ανασκαφές και επομένως δεν υπάρχουν οριστικά συμπεράσματα για τη φύση και την έκταση της πρώιμης εγκατάστασης.
Η Καμπυλή κατά τη Φραγκοκρατία
Το χωριό υπήρχε τουλάχιστον κατά τη Φραγκοκρατία και λειτουργούσε ως φέουδο. Ο ιστορικός Φλώριος Βουστρώνιος το μνημονεύει με την ονομασία Gambili και αναφέρει ότι μετά τα μέσα του 15ου αιώνα ανήκε στον ευγενή Γκωτιέ ντε Νόρες. Το 1461, ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ αφαίρεσε από τον Γκωτιέ το χωριό, μαζί με άλλες κτηματικές περιουσίες του, επειδή εκείνος παρέμενε πιστός στη βασίλισσα Καρλόττα.
Ο Louis de Mas Latrie αναφέρει επίσης ότι η Καμπυλή είχε σε κάποια φάση κατασχεθεί και ενταχθεί στα βασιλικά κτήματα. Οι αναφορές αυτές επιβεβαιώνουν ότι ο οικισμός είχε σημαντική παρουσία ήδη κατά τον ύστερο Μεσαίωνα.
Η μαρωνιτική παρουσία
Η Καμπυλή υπήρξε ένα από τα ιστορικά μαρωνίτικα χωριά της Κύπρου. Ο Ιησουίτης Ιερώνυμος Νταντίνι την περιέλαβε το 1593 μεταξύ των 19 μαρωνίτικων χωριών του νησιού. Η μαρωνιτική παρουσία τεκμηριώνεται ακόμη περισσότερο από αρχειακές πηγές: το πρώτο καταγεγραμμένο βάπτισμα στο χωριό χρονολογείται στο 1600, ενώ το 1669 ο Στέφανος Ντουάηχη ευλόγησε μάρμαρο για τη Θεία Λειτουργία στην Καμπυλή. Το 1677 ο Επίσκοπος Πέτρος Ντουμέτ Μαχλούφ χειροτόνησε ιερέα πάνω στην Αγία Τράπεζα της εκκλησίας της Παναγίας.
Το 1776 καταγράφονταν 29 Μαρωνίτες κάτοικοι. Δεν υπήρχε τότε μόνιμος ιερέας και λειτουργούσε ιερέας από άλλη κοινότητα τις Κυριακές και τις εορτές. Η εκκλησία ήταν αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.
Ο De Mas Latrie, που επισκέφθηκε την Κύπρο το 1879, αναφέρει ότι περίπου οι μισοί κάτοικοι της Καμπυλής ήταν ακόμη Μαρωνίτες. Η δημογραφική ισορροπία όμως άλλαζε σταδιακά.
Η σταδιακή εξαφάνιση της μαρωνιτικής κοινότητας
Κατά την Οθωμανική περίοδο εγκαταστάθηκαν σταδιακά μουσουλμανικές οικογένειες στο χωριό. Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια αναφέρει ότι η εγκατάσταση αυτή άρχισε περίπου γύρω στο 1700, ενώ με την πάροδο του χρόνου ο μουσουλμανικός πληθυσμός επικράτησε αριθμητικά.
Στην απογραφή του 1831, περίπου 30% των κατοίκων ήταν Μαρωνίτες. Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα το ποσοστό τους είχε μειωθεί σημαντικά και η τελευταία μαρωνιτική οικογένεια φαίνεται ότι εγκατέλειψε την Καμπυλή κατά τη δεκαετία του 1930. Όταν η Βρετανίδα αρχαιολόγος Monica Bradswell επισκέφθηκε το χωριό το 1939, το περιέγραψε ως κατοικούμενο αποκλειστικά από Τουρκοκυπρίους.
Την ίδια περίπου περίοδο εγκαταστάθηκαν στο χωριό και μουσουλμανικές οικογένειες από τη Λάρνακα της Λαπήθου.
Η μαρωνιτική εκκλησία της Παναγίας
Το σημαντικότερο ιστορικό μνημείο της Καμπυλής είναι το μικρό μαρωνιτικό παρεκκλήσι της Παναγίας – Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Ο George Jeffery και ο Rupert Gunnis το περιέγραψαν ως παλαιό τρουλλαίο εκκλησάκι, ενώ ο Gunnis το θεωρούσε αξιόλογο δείγμα χωριάτικης εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 15ου αιώνα, με εξαίρεση το ανακαινισμένο δυτικό τμήμα.
Το παρεκκλήσι συνδέθηκε με τη Μαρωνιτική Κοινότητα για αιώνες, ακόμη και όταν οι Μαρωνίτες έπαψαν να κατοικούν μόνιμα στο χωριό. Το 1956 ανακαινίστηκε με εισφορές Μαρωνιτών από διάφορες κοινότητες, ενώ νεότερες αποκαταστάσεις πραγματοποιήθηκαν το 2007–2008 και το 2021. Η εορτή του παραμένει στις 15 Αυγούστου.
Πληθυσμιακή εξέλιξη
Ο πληθυσμός της Καμπυλής παρουσίασε σταδιακή αύξηση από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι το 1974:
1881: 103 κάτοικοι
1891: 113
1901: 151
1911: 155
1921: 154
1931: 162
1946: 226
1960: 208
1973: 344
Η παλιά ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus αναφέρει επίσης ότι ο πληθυσμός που καταγράφηκε από την κατοχική διοίκηση το 2011 ήταν 194 άτομα.
Οι διακοινοτικές ταραχές 1963–1964
Κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963–1964, η Καμπυλή λειτούργησε ως χώρος υποδοχής εκτοπισμένων Τουρκοκυπρίων. Πηγές που βασίζονται στο έργο του γεωγράφου Richard Patrick αναφέρουν ότι το 1971 περίπου 96 εκτοπισμένοι Τουρκοκύπριοι εξακολουθούσαν να διαμένουν σε καταυλισμό που είχε δημιουργηθεί στο χωριό το 1964. Προέρχονταν μεταξύ άλλων από τη Μόρφου, τον Διόριο και την Αγία Μαρίνα Σκυλλούρας.
Μετά το 1974
Η Καμπυλή βρίσκεται από το 1974 στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σε αντίθεση με πολλές γειτονικές ελληνοκυπριακές κοινότητες, ο βασικός τουρκοκυπριακός πληθυσμός της δεν εκτοπίστηκε από το χωριό κατά την εισβολή. Η περιοχή εντάχθηκε στη διοικητική δομή της κατοχικής διοίκησης.
Η ιστορική μαρωνιτική εκκλησία της Παναγίας διατηρεί ιδιαίτερο καθεστώς ως θρησκευτικό μνημείο της Μαρωνιτικής Κοινότητας και χρησιμοποιείται κατά καιρούς για λειτουργίες και προσκυνήματα.
Σημασία της Καμπυλής
Η Καμπυλή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα χωριού όπου διασταυρώνονται πολλές διαφορετικές ιστορικές περίοδοι της Κύπρου: πιθανή προϊστορική κατοίκηση, φραγκικό φέουδο, σημαντική μαρωνιτική παρουσία, οθωμανική εγκατάσταση και σταδιακή δημογραφική μεταβολή.
Η εκκλησία της Παναγίας αποτελεί το ισχυρότερο τεκμήριο της μαρωνιτικής ιστορίας του χωριού. Οι ιστορικές αναφορές από το 1593, τα βαπτιστικά αρχεία, οι επισκοπικές επισκέψεις και οι μεταγενέστερες αποκαταστάσεις καθιστούν την Καμπυλή σημαντικό τόπο για τη μελέτη της ιστορίας των Μαρωνιτών της Κύπρου.
Στοιχεία Καμπυλής
Ονομασία: Καμπυλή
Επαρχία: Κερύνεια
Χώρα: Κυπριακή Δημοκρατία
Κατάσταση: Κατεχόμενη κοινότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974
Γεωγραφική περιοχή: Περιφέρεια Μόρφου – νότιες παρυφές Πενταδακτύλου
Απόσταση από Μύρτου: περίπου 3–3,5 χλμ. ανατολικά
Απόσταση από Κερύνεια: περίπου 31 χλμ. νοτιοδυτικά
Μέσο υψόμετρο: περίπου 250 μ.
Μέση ετήσια βροχόπτωση: περίπου 470 mm
Κύριες παραδοσιακές καλλιέργειες: σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, ελιές, χαρουπιές
Κτηνοτροφία το 1973: 916 πρόβατα, 14 αίγες
Ιστορικές μορφές ονομασίας: Gambili, Cambili, Canbili
Κατοχική/τουρκική ονομασία: Hisarköy
Ιστορική μαρωνιτική παρουσία: τεκμηριωμένη τουλάχιστον από τον 16ο αιώνα
Μαρωνίτες το 1776: 29
Μαρωνίτες το 1831: περίπου 30% του πληθυσμού
Τελευταίες μαρωνιτικές οικογένειες: αποχώρησαν έως περίπου τη δεκαετία του 1930
Κύριο ιστορικό μνημείο: Μαρωνιτικό Παρεκκλήσι Παναγίας – Κοιμήσεως της Θεοτόκου
Πληθυσμός 1881: 103
Πληθυσμός 1891: 113
Πληθυσμός 1901: 151
Πληθυσμός 1911: 155
Πληθυσμός 1921: 154
Πληθυσμός 1931: 162
Πληθυσμός 1946: 226
Πληθυσμός 1960: 208
Πληθυσμός 1973: 344
Πληθυσμός κατοχικής απογραφής 2011: 194
Συντεταγμένες κέντρου χωριού: 35.301412° N, 33.107546° E
Google Maps: https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.301412%2C33.107546
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 12/9/2016
Τοποθεσία φωτογραφιών: Καμπυλή, επαρχία Κερύνειας
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Το κατεχόμενο χωριό Καμπυλή. Αρχική ανάρτηση και φωτογραφική καταγραφή της 12/9/2016.
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου. Η Καμπυλή περιλαμβάνεται στον οργανωμένο κατάλογο κατεχόμενων κοινοτήτων.
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια – Polignosi, Καμπυλή. Γεωγραφία, γεωλογία, οικονομία, πληθυσμός, μεσαιωνική ιστορία, μαρωνιτική παρουσία και εκκλησία.
Kormakitis.net – Εκκλησία της Παναγίας της Καμπυλής – Ιστορικά γεγονότα. Αρχειακές μαρτυρίες για τη μαρωνιτική παρουσία από τον 16ο έως τον 20ό αιώνα.
GeoNames – Kampyli. Επιβεβαίωση των συντεταγμένων του κέντρου του οικισμού.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – KAMPYLI, 12 SEPTEMBER 2016
Kampyli
Kampyli is a village in Kyrenia District, within the Morphou geographical region, and has been situated in the occupied part of the Republic of Cyprus since 1974. It lies approximately 31 km southwest of Kyrenia and around 3–3.5 km east of Myrtou, on the southern foothills of the western Kyrenia mountain range. The village stands at an average elevation of approximately 250 m.
Kampyli is a small but historically important settlement because of its connections with both medieval Cyprus and the long-standing Maronite presence on the island. Its historic Maronite chapel dedicated to the Dormition of the Virgin Mary is the most important surviving monument of that heritage.
Geography and natural environment
The settlement occupies hilly terrain at approximately 250 m elevation. To the north, the landscape is dissected by the Palaiomylos stream, which descends from the Kyrenia mountain range.
The geology includes calcareous sandstones, sands, gravels, Kythrea flysch, chalks, marls and marly limestones. Average annual rainfall is around 470 mm. Before 1974 the principal crops were cereals, fodder plants, olives and carobs. In 1973, livestock numbers included 916 sheep and 14 goats.
Name
The Greek name Kampyli is generally associated with the Greek word meaning curved or bent, probably referring to the local topography. Medieval sources preserve forms such as Gambili, Cambili and Canbili.
The Turkish Cypriot name Hisarköy, meaning approximately “castle village”, was later adopted. The historic and official name of the community for the Republic of Cyprus remains Kampyli.
Ancient and medieval history
Evidence indicates occupation in the area from very early times, including an archaeological site possibly dating to the Neolithic period, although no systematic excavations have yet provided definitive conclusions.
Kampyli existed during the Frankish period as a fief. Florio Bustron records it as Gambili and states that after the mid-15th century it belonged to Gautier de Nores. In 1461, King James II confiscated the village together with other estates because Gautier remained loyal to Queen Charlotte.
Maronite presence
Kampyli was one of the historic Maronite villages of Cyprus. Girolamo Dandini listed it in 1593 among the 19 Maronite villages then surviving on the island. The first recorded baptism dates to 1600. In 1669 Stephanos Douaihy blessed a marble altar stone for Mass at Kampyli, while in 1677 Bishop Petros Doumet Makhlouf ordained a priest at the altar of the church.
In 1776, 29 Maronite inhabitants were recorded. The village had no resident priest and a priest from another community visited on Sundays and feast days. The church was explicitly recorded as being dedicated to the Dormition of the Virgin Mary.
In 1879, Louis de Mas Latrie reported that approximately half of the inhabitants were Maronites. Their numbers subsequently declined.
Decline of the Maronite population
Muslim settlement gradually increased during the Ottoman period. In the 1831 census, Maronites made up about 30% of the population. Their share continued to decline, and the last Maronite families appear to have left during the 1930s. When British archaeologist Monica Bradswell visited in 1939, the village was inhabited only by Turkish Cypriots.
Around this period, Muslim families from Larnakas tis Lapithou also settled at Kampyli.
The Maronite Church of Panagia
The principal historic monument is the small Maronite chapel of Panagia – Dormition of the Virgin Mary.
Older architectural descriptions regarded it as a medieval domed village church, and Rupert Gunnis considered it a good example of a 15th-century village church, apart from its altered western section.
The chapel remained closely connected with the Maronite Community long after Maronites ceased to reside permanently in the village. It was restored in 1956, again in 2007–2008, and most recently in 2021. Its principal feast remains 15 August.
Population history
1881: 103
1891: 113
1901: 151
1911: 155
1921: 154
1931: 162
1946: 226
1960: 208
1973: 344
The original Biodiversity of Cyprus article also records 194 inhabitants in the 2011 occupation census.
Intercommunal period and post-1974 situation
During the 1963–1964 intercommunal conflict, Kampyli became a reception point for displaced Turkish Cypriots. Sources based on Richard Patrick's research indicate that around 96 displaced Turkish Cypriots were still living in a camp there in 1971, many originating from Morphou, Diorios and Ayia Marina Skyllouras.
Since 1974, Kampyli has remained within the occupied part of the Republic of Cyprus. Unlike many neighbouring Greek Cypriot villages, its resident Turkish Cypriot population was not displaced during the invasion. The historic Maronite church continues to have particular religious importance for the Maronite Community of Cyprus.
Kampyli details
Name: Kampyli
District: Kyrenia
Country: Republic of Cyprus
Status: Occupied community of the Republic of Cyprus since 1974
Geographical region: Morphou region – southern foothills of the Kyrenia range
Distance from Myrtou: approximately 3–3.5 km east
Distance from Kyrenia: approximately 31 km southwest
Average elevation: approximately 250 m
Average annual rainfall: approximately 470 mm
Historic forms of name: Gambili, Cambili, Canbili
Turkish Cypriot name: Hisarköy
Historic Maronite presence: documented from at least the 16th century
Maronites in 1776: 29
Maronites in 1831: approximately 30% of the population
Last Maronite families: left by approximately the 1930s
Principal historic monument: Maronite Chapel of Panagia – Dormition of the Virgin Mary
Population 1881: 103
Population 1891: 113
Population 1901: 151
Population 1911: 155
Population 1921: 154
Population 1931: 162
Population 1946: 226
Population 1960: 208
Population 1973: 344
2011 occupation census: 194
Village-centre coordinates: 35.301412° N, 33.107546° E
Google Maps: https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.301412%2C33.107546
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 12 September 2016
Photograph location: Kampyli, Kyrenia District
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – The occupied village of Kampyli. Original post and photographic record, 12 September 2016.
Biodiversity of Cyprus – List of Municipalities and Communities of Cyprus. Kampyli is included in the organised list of occupied communities.
Great Cyprus Encyclopaedia – Polignosi, Kampyli. Geography, geology, economy, population, medieval history, Maronite presence and ecclesiastical heritage.
Kormakitis.net – Church of Panagia at Kampyli: Historical Events. Archival documentation of the Maronite presence from the 16th century onwards.
GeoNames – Kampyli. Coordinates of the village centre.
No comments:
Post a Comment