Η κατεχόμενη Μονή Αποστόλου Βαρνάβα ιδρυτή της Εκκλησίας της Κύπρου - The Turkish occupied Monastery of St. Barnabas
Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Ο λαξευτός τάφος που η εκκλησιαστική παράδοση ταυτίζει με τον τάφο του Αποστόλου Βαρνάβα, ιδρυτή και προστάτη της Εκκλησίας της Κύπρου, βρίσκεται στην πεδιάδα της αρχαίας Σαλαμίνας, περίπου 100 μέτρα ανατολικά της Μονής του Αποστόλου Βαρνάβα, στην κατεχόμενη περιοχή της επαρχίας Αμμοχώστου. Πρόκειται για λαξευτό τάφο που ανάγεται στη ρωμαϊκή περίοδο και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τόπους της χριστιανικής παράδοσης της Κύπρου.
Ο Απόστολος Βαρνάβας και η Κύπρος
Ο Βαρνάβας ήταν Κύπριος, καταγόμενος από τη Σαλαμίνα, και στις Πράξεις των Αποστόλων αναφέρεται ως Ιωσήφ ή Ιωσής, Λευίτης κυπριακής καταγωγής, στον οποίο οι Απόστολοι έδωσαν το όνομα Βαρνάβας. Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της πρώτης χριστιανικής κοινότητας και συνδέθηκε στενά με τη διάδοση του Χριστιανισμού στην Κύπρο. Η κυπριακή εκκλησιαστική παράδοση τον τιμά ως ιδρυτή της Εκκλησίας της Κύπρου και η μνήμη του εορτάζεται στις 11 Ιουνίου.
Κατά την εκκλησιαστική παράδοση, ο Βαρνάβας μαρτύρησε στη γενέτειρά του, τη Σαλαμίνα. Μετά τον θάνατό του, το σώμα του τάφηκε κρυφά και μαζί του τοποθετήθηκε αντίγραφο του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου. Η παράδοση αυτή συνδέθηκε αργότερα καθοριστικά με την ιστορία και το αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Κύπρου.
Η ανακάλυψη του τάφου
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, τον 5ο αιώνα ο τότε Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντίας Ανθέμιος είδε σε όραμα τον Απόστολο Βαρνάβα, ο οποίος του υπέδειξε τη θέση του τάφου του στην πεδιάδα της Σαλαμίνας, κάτω από μια τριμιθιά. Ακολούθησε ανασκαφή και εντοπίστηκε λαξευμένος τάφος μέσα στον ασβεστόλιθο. Μέσα σε αυτόν, σύμφωνα πάντα με την παράδοση, βρέθηκε το λείψανο του Αποστόλου και πάνω στο στήθος του αντίγραφο του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, το οποίο αποδόθηκε στο χέρι του ίδιου του Βαρνάβα.
Ο Ανθέμιος μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, όπου παρουσίασε το Ευαγγέλιο στον αυτοκράτορα Ζήνωνα (474–491). Η παράδοση της εύρεσης του λειψάνου και του Ευαγγελίου συνδέθηκε έκτοτε στενά με την επιβεβαίωση των προνομίων της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Κύπρου, της οποίας το αυτοκέφαλο είχε ήδη αναγνωριστεί από τη Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου το 431.
Εδώ είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση ανάμεσα στο αρχαιολογικά αναγνωρίσιμο μνημείο —έναν τάφο ρωμαϊκής περιόδου— και στην ταύτισή του με τον Απόστολο Βαρνάβα, η οποία ανήκει στην παλαιά εκκλησιαστική και προσκυνηματική παράδοση. Σύγχρονες παρουσιάσεις του μνημείου κάνουν επίσης αυτή τη διάκριση μεταξύ αρχαιολογίας και παράδοσης.
Ο λαξευτός τάφος
Ο τάφος είναι λαξευμένος στον φυσικό βράχο και η πρόσβαση στο εσωτερικό του γίνεται με σκαλοπάτια. Μετά την εύρεση του λειψάνου και την καθιέρωση του χώρου ως προσκυνήματος, ο τάφος διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες. Με την πάροδο των αιώνων οι περισσότερες καταστράφηκαν και διατηρήθηκαν μόνο ελάχιστα κατάλοιπα.
Στο εσωτερικό ανοίχθηκε επίσης πηγάδι, από το οποίο οι προσκυνητές έπαιρναν αγίασμα. Η ύπαρξη του πηγαδιού και η διαμόρφωση του χώρου δείχνουν τη μακρόχρονη χρήση του τάφου ως χριστιανικού προσκυνήματος.
Ο τάφος σήμερα είναι κενός. Η σημασία του, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ταφική κατασκευή της ρωμαϊκής εποχής. Για αιώνες αποτέλεσε σημείο αναφοράς της κυπριακής χριστιανικής παράδοσης και συνδέθηκε άμεσα με τη Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα που αναπτύχθηκε στην περιοχή.
Το παρεκκλήσι πάνω από τον τάφο
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η εξέλιξη των κατασκευών που δημιουργήθηκαν πάνω από τον τάφο. Σχέδιο της Μονής που φιλοτέχνησε το 1735 ο Ρώσος μοναχός και περιηγητής Βασίλειος Μπάρσκυ δείχνει ότι πάνω από τον τάφο υπήρχε καμαροσκέπαστο κτίσμα. Το οικοδόμημα αυτό αργότερα ερειπώθηκε.
Το 1954, με πρωτοβουλία των μοναχών Χαρίτωνα, Στεφάνου και Βαρνάβα, το παλαιότερο ερειπωμένο οικοδόμημα αντικαταστάθηκε από μικρό παρεκκλήσι. Το 1964, με δαπάνες του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, το κτίσμα μετασκευάστηκε σε μονόκλιτο ναό με τρούλο, αποκτώντας ουσιαστικά τη νεότερη μορφή με την οποία είναι γνωστός ο χώρος.
Η σχέση με τη Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα
Η γειτονική Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα αναπτύχθηκε ως ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Κύπρου. Η αρχαιότερη βασιλική και η μοναστική εγκατάσταση συνδέονται με την τιμή προς τον Απόστολο μετά την παράδοση για την ανακάλυψη του τάφου του κατά την εποχή του αυτοκράτορα Ζήνωνα. Αρχαιολογικές μελέτες αναφέρουν την ίδρυση βασιλικής και μοναστηριού με αυτοκρατορική υποστήριξη προς τιμήν των λειψάνων του Αποστόλου.
Ο τάφος, το παρεκκλήσι και η Μονή αποτελούν έτσι ένα ενιαίο ιστορικό και θρησκευτικό σύνολο, άμεσα συνδεδεμένο με την πρώιμη ιστορία του Χριστιανισμού στην Κύπρο και με την ιδιαίτερη θέση του Αποστόλου Βαρνάβα στην κυπριακή εκκλησιαστική παράδοση.
Η κατάσταση μετά το 1974
Ολόκληρη η περιοχή της Σαλαμίνας και της Μονής του Αποστόλου Βαρνάβα βρίσκεται από το 1974 στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Η Μονή έπαψε να λειτουργεί κανονικά ως μοναστήρι και χρησιμοποιείται ως μουσειακός χώρος. Ο τάφος εξακολουθεί να αποτελεί τόπο ιδιαίτερης θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας για τους πιστούς και για την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου.
Φωτογραφίες: 8/9/2016, George Konstantinou.
Πηγές
Εκκλησία της Κύπρου / Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου – Κωστής Κοκκινόφτας, Ο Απόστολος Βαρνάβας και η Μονή του στην κατεχόμενη Κύπρο.
Ιερά Μητρόπολη Κιτίου – Ο Απόστολος Βαρνάβας και η Μονή του στην κατεχόμενη Κύπρο.
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – αρχική ανάρτηση, 10/9/2016.
Biodiversity of Cyprus – Η κατεχόμενη Μονή Αποστόλου Βαρνάβα, ιδρυτή της Εκκλησίας της Κύπρου.
The Rock-cut Tomb of Apostle Barnabas at Salamis – Occupied Famagusta – Cyprus
Text by George Konstantinou.
The rock-cut tomb traditionally identified by the Church as the Tomb of Apostle Barnabas, founder and patron of the Church of Cyprus, lies on the plain of ancient Salamis, approximately 100 metres east of the Monastery of Apostle Barnabas, in the occupied part of Famagusta District. It is a rock-cut tomb dating to the Roman period and is one of the most important sites associated with the Christian tradition of Cyprus.
Barnabas was a Cypriot from Salamis. In the Acts of the Apostles he is referred to as Joseph or Joses, a Levite of Cypriot origin, to whom the Apostles gave the name Barnabas. He became one of the leading figures of the earliest Christian community and is closely associated with the spread of Christianity in Cyprus. Cypriot ecclesiastical tradition honours him as the founder of the Church of Cyprus, and his feast is celebrated on 11 June.
According to ecclesiastical tradition, Barnabas was martyred at his birthplace, Salamis. Following his death, his body was secretly buried, together with a copy of the Gospel according to Matthew. This tradition subsequently became closely associated with the history and autocephalous status of the Church of Cyprus.
According to Church tradition, in the fifth century Anthemios, Archbishop of Constantia, saw Apostle Barnabas in a vision. Barnabas revealed to him the location of his tomb on the plain of Salamis, beneath a terebinth tree. Excavation of the indicated place revealed a tomb cut into the limestone. According to the tradition, the relics of Barnabas were discovered inside, with a copy of the Gospel according to Matthew resting on his chest and attributed to the hand of Barnabas himself.
Anthemios subsequently travelled to Constantinople and presented the Gospel to Emperor Zeno (474–491). The tradition concerning the discovery of the relics and Gospel became closely associated with the confirmation of the privileges of the autocephalous Church of Cyprus, whose autocephaly had already been recognised at the Council of Ephesus in 431.
It is important to distinguish between the archaeologically identifiable monument—a Roman-period rock-cut tomb—and its identification as the burial place of Apostle Barnabas, which belongs to long-established ecclesiastical and pilgrimage tradition. Modern presentations of the site similarly distinguish between the archaeology of the monument and the religious tradition associated with it.
The tomb is cut into the natural rock and is reached by a flight of steps. Following the discovery traditionally associated with the relics of Barnabas and the establishment of the site as a place of pilgrimage, the tomb was decorated with wall paintings. Most of these deteriorated or disappeared over the centuries, with only limited traces surviving.
A well was also opened inside the tomb, from which pilgrims obtained holy water. Both the well and the subsequent architectural modifications testify to the site's long history as a Christian pilgrimage destination.
The tomb is empty today. Its importance, however, extends far beyond the Roman-period burial structure itself. For centuries it has been a focal point of Cypriot Christian tradition and has been directly associated with the nearby Monastery of Apostle Barnabas.
Of particular interest is the architectural history of the structures erected above the tomb. A drawing of the monastery made in 1735 by the Russian monk and traveller Vasily Barsky shows a barrel-vaulted structure above the tomb. This building subsequently fell into ruin.
In 1954, through the initiative of the monks Chariton, Stephanos and Barnabas, the ruined earlier structure was replaced by a small chapel. In 1964, with funding from Archbishop Makarios III, it was remodelled as a single-aisled domed chapel, essentially acquiring its more recent form.
The neighbouring Monastery of Apostle Barnabas developed into one of the most important pilgrimage centres in Cyprus. The earlier basilica and monastic establishment are associated with the veneration of Barnabas following the traditional discovery of his tomb during the reign of Emperor Zeno. Archaeological scholarship records the establishment of a basilica and monastery with imperial assistance in honour of the Apostle's relics.
The tomb, chapel and monastery therefore form a closely interconnected historical and religious complex associated with the early history of Christianity in Cyprus and the unique position occupied by Apostle Barnabas in the ecclesiastical tradition of the island.
The entire area of Salamis and the Monastery of Apostle Barnabas has been within the occupied part of Cyprus since 1974. The monastery ceased functioning normally as a monastic institution and is used as a museum. The tomb nevertheless remains a place of exceptional religious and historical significance for the faithful and for the cultural heritage of Cyprus.
Photos: 8/9/2016 by George Konstantinou.
Sources
Church of Cyprus / Kykkos Monastery Research Centre – Kostis Kokkinoftas, Apostle Barnabas and His Monastery in Occupied Cyprus.
Holy Metropolis of Kition – Apostle Barnabas and His Monastery in Occupied Cyprus.
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – original post, 10 September 2016.
Biodiversity of Cyprus – The Turkish-occupied Monastery of Apostle Barnabas, Founder of the Church of Cyprus.
