Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Άγιος Σέργιος Αμμοχώστου, 8/9/2016
Ο Άγιος Σέργιος είναι μεγάλο κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου, στην ανατολική Μεσαορία, περίπου 10 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης της Αμμοχώστου και σε πολύ μικρό υψόμετρο, περίπου 10 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Βρίσκεται σε μια περιοχή εξαιρετικής ιστορικής και αρχαιολογικής σημασίας, πολύ κοντά στην αρχαία Σαλαμίνα, την Έγκωμη–Αλάσια και τη Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα.
Συντεταγμένες αναφοράς κέντρου οικισμού: 35.1964° N, 33.8742° E. Η θέση καταγράφεται από το Getty Thesaurus of Geographic Names ως ο κατοικημένος τόπος Άγιος Σέργιος.
Google Maps – Άγιος Σέργιος ΑμμοχώστουΟνομασία
Το χωριό πήρε την ονομασία του από τους Αγίους Σέργιο και Βάκχο, τους δύο χριστιανούς μάρτυρες που υπηρετούσαν στον ρωμαϊκό στρατό κατά την εποχή του αυτοκράτορα Μαξιμιανού. Οι δύο άγιοι ήταν οι πολιούχοι της κοινότητας και ο σημαντικός ναός τους αποτέλεσε επί αιώνες κεντρικό σημείο της ζωής του χωριού.
Σε παλαιούς χάρτες το χωριό απαντά και ως S. Serio, ενώ νεότερες πηγές καταγράφουν επίσης τύπους όπως Ayios Seryios και Aysergi. Μετά το 1974 η κατοχική διοίκηση χρησιμοποίησε την τουρκική ονομασία Yeniboğaziçi.
Γεωγραφία, ανάγλυφο και γεωλογία
Ο Άγιος Σέργιος βρίσκεται σε εξαιρετικά πεδινό τοπίο χωρίς έντονες μορφολογικές εξάρσεις. Η γεωλογία της διοικητικής του έκτασης χαρακτηρίζεται κυρίως από αποθέσεις του Σχηματισμού Αθαλάσσας, με ασβεστολιθικούς ψαμμίτες και άμμους, από αποθέσεις άμμων και χαλικιών του Πλειστοκαίνου και από νεότερες αλλουβιακές αποθέσεις του Ολοκαίνου. Πάνω σε αυτά τα γεωλογικά υλικά αναπτύχθηκαν terra rossa, προσχωσιγενή και αιολικά εδάφη. Η μέση ετήσια βροχόπτωση της περιοχής είναι σχετικά χαμηλή, περίπου 363 χιλιοστά.
Στα διοικητικά όρια της κοινότητας περιλαμβάνονται τα μικρά κρατικά δάση Σαλαμίνα και Κόλυμπος, καθώς και τμήμα του κρατικού δάσους Αμπέλια, σε μια ζώνη μεταξύ της θάλασσας και του κύριου δρόμου Αμμοχώστου–Αγίου Θεοδώρου.
Αρχαιότητα και γειτνίαση με τη Σαλαμίνα
Η ιστορία της περιοχής είναι πολύ παλαιότερη από τον σημερινό οικισμό. Κατά την αρχαιότητα η γη του Αγίου Σεργίου βρισκόταν στην άμεση επικράτεια της Σαλαμίνας, μιας από τις σημαντικότερες αρχαίες πόλεις και βασίλεια της Κύπρου. Η εγγύτητα αυτή εξηγεί την ιδιαίτερα μεγάλη συγκέντρωση αρχαιολογικών καταλοίπων στην περιοχή.
Όπως καταγράφεται και στην αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus, οι κάτοικοι που καλλιεργούσαν τα χωράφια γύρω από το χωριό συναντούσαν συχνά αρχαίους τάφους και άλλα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Η περιοχή βρίσκεται επίσης κοντά στην προϊστορική Έγκωμη–Αλάσια, έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο, καθώς και στη Μονή του Αποστόλου Βαρνάβα.
Η σύνδεση με τη Σαλαμίνα είναι εμφανής ακόμη και στα κτίσματα της κοινότητας. Παλαιότεροι περιηγητές περιέγραψαν αρχαία μάρμαρα, κίονες, κιονόκρανα και επιγραφές από τη Σαλαμίνα που είχαν ενσωματωθεί στον ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου ή βρίσκονταν στον περίβολό του.
Μεσαιωνική ιστορία
Ο Άγιος Σέργιος φαίνεται ότι δημιουργήθηκε ήδη κατά τους βυζαντινούς χρόνους και είναι βέβαιο ότι υφίστατο ως οικισμός κατά τον Μεσαίωνα. Κατά τη Φραγκοκρατία αποτέλεσε φέουδο και για ένα διάστημα του 15ου αιώνα ανήκε στον κόμη της Γιάφφας. Το 1475 τον σχετικό τίτλο κατείχε ο Γεώργιος Κονταρίνι, συγγενής της βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο.
Ο μεσαιωνικός χρονικογράφος Λεόντιος Μαχαιράς αναφέρει επανειλημμένα το χωριό στο Χρονικόν του, ιδιαίτερα σε σχέση με τις πολεμικές επιχειρήσεις που επηρέασαν την περιοχή της Αμμοχώστου, όπως η γενοβέζικη εισβολή του 1373 και οι επιδρομές των Μαμελούκων το 1425.
Κατά τον Μεσαίωνα υπήρχε επίσης στον Άγιο Σέργιο πύργος, τον οποίο μνημονεύουν τόσο ο Λεόντιος Μαχαιράς όσο και ο Φλώριος Βουστρώνιος. Με το χωριό συνδέεται επίσης η ιστορία του μεσαιωνικού ιππότη Πέτρου ντε Κασίν.
Το αρχαίο υδραγωγείο
Πολύ κοντά στον Άγιο Σέργιο περνούσε το μεγάλο υδραγωγείο Κυθρέας–Σαλαμίνας, το οποίο σημειώνεται και σε μεσαιωνικούς χάρτες. Το έργο μετέφερε νερό από την περιοχή της Κυθρέας προς τη Σαλαμίνα. Παλαιότερες περιγραφές μνημονεύουν δύο σωζόμενες αψίδες, γνωστές τοπικά ως οι «Καμάρες». Το υδραγωγείο καταστράφηκε κατά τον 7ο αιώνα, ενώ το νερό κατέληγε σε μεγάλη δεξαμενή κοντά στην Αγορά της Σαλαμίνας.
Γεωργία και κτηνοτροφία
Η οικονομία του Αγίου Σεργίου βασιζόταν για μεγάλο χρονικό διάστημα κυρίως στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Στις ξηρικές εκτάσεις καλλιεργούνταν σιτάρι, κριθάρι, βρώμη και κτηνοτροφικά φυτά, ενώ στις αρδευόμενες περιοχές υπήρχαν πορτοκαλιές, λεμονιές, γκρέιπφρουτ, λαχανικά και άλλα οπωροκηπευτικά. Κυβερνητική έκδοση αναφέρει ειδικότερα πατάτες, κρεμμύδια, μαϊντανό, μαρούλια, σέλινα και κουλούμπρες μεταξύ των προϊόντων της κοινότητας.
Η κτηνοτροφία ήταν επίσης ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Τα στοιχεία του 1973 καταγράφουν περίπου 2.350 αιγοπρόβατα, 209 αγελάδες, 44 βόδια και 3.550 πουλερικά, γεγονός που δείχνει το μέγεθος του κτηνοτροφικού τομέα της κοινότητας λίγο πριν από την εισβολή.
Η γεωργική παράδοση του χωριού είχε βαθιές ρίζες. Ο Φραγκούδης το 1885 κατέγραψε την παραγωγή καλής ποιότητας βαμβακιού και ερυθρόδανου, φυτού που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή βαφών. Το 1945 ο Κώστας Μυριανθέας σημείωσε, εκτός από την καλλιέργεια οπωροφόρων και λαχανικών, και την τοπική κατασκευή κτενιών για αργαλειούς.
Οικονομική και τουριστική ανάπτυξη
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες πριν από το 1974 ο Άγιος Σέργιος είχε εξελιχθεί σε μία από τις περισσότερο ανεπτυγμένες κοινότητες της περιοχής. Η γειτνίαση με την ταχύτατα αναπτυσσόμενη Αμμόχωστο είχε άμεση επίδραση στην οικονομία και στην απασχόληση, και σημαντικό μέρος του ενεργού πληθυσμού εργαζόταν στην πόλη.
Παράλληλα αναπτύχθηκε έντονη τουριστική δραστηριότητα στην παράκτια ζώνη. Η αρχική καταγραφή του Biodiversity of Cyprus αναφέρει το Salamis Bay Hotel, ένα επιβλητικό δεκατριώροφο ξενοδοχείο, καθώς και άλλα ξενοδοχεία της περιοχής. Στο χωριό λειτουργούσαν επίσης δύο κινηματογράφοι, δύο αλευρόμυλοι, τυροκομεία, ταβέρνες και καφενεία, στοιχεία που δείχνουν το επίπεδο οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας πριν από τον εκτοπισμό.
Η επίσημη έκδοση Μνήμες Κατεχόμενης Γης καταγράφει τρία τυροκομεία, όπου παρασκευάζονταν γαλακτοκομικά προϊόντα από το γάλα των κτηνοτρόφων της κοινότητας, ενώ η παλαιότερη τοπική πηγή που χρησιμοποιήθηκε στην αρχική ανάρτηση αναφέρει τέσσερα.
Εκπαίδευση
Η εκπαιδευτική ιστορία του Αγίου Σεργίου ανάγεται τουλάχιστον στον 19ο αιώνα. Δημοτικό σχολείο κτίστηκε στο χωριό ήδη το 1887, με δαπάνες της κοινότητας και της Εκκλησίας.
Το σχολείο αναπτύχθηκε μαζί με τον πληθυσμό της κοινότητας. Κατά το σχολικό έτος 1973–1974, λίγο πριν από την τουρκική εισβολή, στο ελληνικό Δημοτικό Σχολείο φοιτούσαν 275 μαθητές, ένας ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός για αγροτική κοινότητα της εποχής.
Εκκλησίες και θρησκευτικά μνημεία
Η θρησκευτική κληρονομιά του Αγίου Σεργίου είναι ιδιαίτερα πλούσια. Κεντρικό μνημείο είναι η Εκκλησία των Αγίων Σεργίου και Βάκχου, ένας σημαντικός μεσαιωνικός ναός με διαδοχικές οικοδομικές φάσεις. Οι πηγές καταγράφουν επίσης την ιστορική Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, την Εκκλησία του Αγίου Σωζομένου, που συνδέεται με το κοιμητήριο, και τον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Κυβερνητική καταγραφή αναφέρει ακόμη εξωκκλήσια του Αποστόλου Βαρνάβα και του Αγίου Γεωργίου.
Η θέση του χωριού δίπλα στη Σαλαμίνα επηρέασε έντονα και τα εκκλησιαστικά του μνημεία. Στον ναό των Αγίων Σεργίου και Βάκχου είχαν χρησιμοποιηθεί αρχιτεκτονικά μέλη και μάρμαρα που προέρχονταν από τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας πόλης.
Συγκοινωνίες και σχέση με την Αμμόχωστο
Ο Άγιος Σέργιος διέθετε πολύ καλή οδική σύνδεση. Βρισκόταν κοντά στον κύριο δρόμο Αμμοχώστου–Γιαλούσας και συνδεόταν με το Λευκόνοικο μέσω Μηλιάς. Η εύκολη πρόσβαση στην Αμμόχωστο συνέβαλε τόσο στη γεωργική εμπορία όσο και στην ανάπτυξη του τουρισμού και στην απασχόληση κατοίκων της κοινότητας στην πόλη.
Πληθυσμιακή ανάπτυξη
Από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι το 1973 ο Άγιος Σέργιος παρουσίασε συνεχή και πολύ μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση. Η ανάπτυξη αυτή συνδέθηκε με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, αλλά αργότερα και με τη βιομηχανική, εμπορική και τουριστική άνοδο της γειτονικής Αμμοχώστου. Το 1973 ο Άγιος Σέργιος ήταν ο 14ος μεγαλύτερος σε πληθυσμό οικισμός της επαρχίας Αμμοχώστου.
Η τουρκική εισβολή και ο εκτοπισμός
Το 1974, κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ο Άγιος Σέργιος καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί του εκτοπίστηκαν από τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Από τότε η κοινότητα βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Μετά τον εκτοπισμό των κατοίκων εγκαταστάθηκαν στο χωριό Τουρκοκύπριοι, μεταξύ άλλων από τον Άγιο Θεόδωρο της επαρχίας Λάρνακας, και αργότερα έποικοι από την Τουρκία. Η κατοχική διοίκηση μετονόμασε το χωριό Yeniboğaziçi.
Η κατάληψη του χωριού διέκοψε απότομα μία περίοδο μεγάλης οικονομικής και πληθυσμιακής ανάπτυξης. Οι νόμιμοι κάτοικοι διασκορπίστηκαν ως πρόσφυγες στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, διατηρώντας έκτοτε την κοινοτική τους οργάνωση και τη σύνδεσή τους με τον τόπο καταγωγής τους. Η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί να αναγνωρίζει τον Άγιο Σέργιο ως κοινότητα της επαρχίας Αμμοχώστου.
Οι φωτογραφίες του 2016
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στις 8 Σεπτεμβρίου 2016 κατά την επίσκεψή του στον κατεχόμενο Άγιο Σέργιο. Η ακριβής ημερομηνία αναγράφεται στην αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Άγιος Σέργιος
Αγγλικά: Agios Sergios
Επαρχία: Αμμοχώστου
Περιοχή: Ανατολική Μεσαορία
Υψόμετρο: περίπου 10 μ.
Απόσταση από Αμμόχωστο: περίπου 10 χλμ. βορειοδυτικά
Ιστορική ονομασία σε παλαιούς χάρτες: S. Serio
Ονομασία που χρησιμοποιείται από την κατοχική διοίκηση: Yeniboğaziçi
Καθεστώς: Κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας από το 1974
Συντεταγμένες αναφοράς κέντρου οικισμού: 35.1964° N, 33.8742° E
Google Maps: 35.1964, 33.8742
1881: 520 κάτοικοι
1891: 635
1901: 769
1911: 856
1921: 1.108
1931: 1.247
1946: 1.663
1960: 1.790
1973: 2.040
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 8/9/2016Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το κατεχόμενο χωριό Άγιος Σέργιος Αμμοχώστου
Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών – Μνήμες Κατεχόμενης Γης: Άγιος Σέργιος
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια / Polignosi – Άγιος Σέργιος
Κύπρος 1974 – Άγιος Σέργιος Αμμοχώστου
Getty Thesaurus of Geographic Names – Agios Sergios
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – AGIOS SERGIOS, FAMAGUSTA, 8 SEPTEMBER 2016
Agios Sergios is a large occupied village in Famagusta District, in the eastern Mesaoria plain, approximately 10 kilometres northwest of the city of Famagusta and at an elevation of only about 10 metres above sea level. It lies within an exceptionally important historical and archaeological landscape, close to ancient Salamis, Enkomi-Alashiya and the Monastery of Apostolos Barnabas.
Reference coordinates for the centre of the settlement: 35.1964° N, 33.8742° E. The Getty Thesaurus of Geographic Names records this position for the inhabited place of Agios Sergios.
Google Maps – Agios Sergios, Famagusta
Name
The village takes its name from Saints Sergius and Bacchus, Christian martyrs who served in the Roman army during the reign of Emperor Maximian. They were the patron saints of the community, and their historic church formed a central focus of village life for centuries.
On old maps the village appears as S. Serio, while other historical forms include Ayios Seryios and Aysergi. Following 1974, the Turkish name Yeniboğaziçi was introduced by the occupation administration.
Geography, landscape and geology
Agios Sergios occupies an extremely low and flat landscape with little topographical relief. The geology of its administrative area consists mainly of deposits of the Athalassa Formation, including calcareous sandstones and sands, Pleistocene sands and gravels, and more recent Holocene alluvial deposits. Terra rossa, alluvial and aeolian soils developed over these formations. Average annual rainfall is relatively low, at approximately 363 mm.
Within the administrative boundaries are the small state forests of Salamina and Kolymbos, together with part of the state forest of Ambelia, extending between the coast and the main Famagusta–Agios Theodoros road.
Antiquity and Salamis
The history of the area long predates the modern settlement. In antiquity, the territory of Agios Sergios belonged to the immediate hinterland of Salamis, one of the most important ancient cities and kingdoms of Cyprus. This proximity accounts for the exceptional concentration of archaeological remains throughout the area.
As recorded in the original Biodiversity of Cyprus post, villagers working their fields frequently encountered ancient tombs and other archaeological remains. The village also lies near Enkomi-Alashiya, one of Cyprus's most important Late Bronze Age archaeological sites, and the Monastery of Apostolos Barnabas.
The connection with ancient Salamis is even visible in the churches of Agios Sergios. Earlier travellers recorded ancient marble blocks, columns, capitals and inscriptions originating from Salamis that had been incorporated into the Church of Saints Sergius and Bacchus or lay within its courtyard.
Medieval history
Agios Sergios was apparently established during the Byzantine period and certainly existed during the Middle Ages. Under Frankish rule it was a fief and, for part of the 15th century, belonged to the Count of Jaffa. In 1475 that title was held by George Contarini, a relative of Queen Caterina Cornaro.
The medieval Cypriot chronicler Leontios Machairas mentions the village repeatedly in his Chronicle, particularly in connection with military events around Famagusta, including the Genoese invasion of 1373 and the Mamluk raids of 1425.
A medieval tower also existed at Agios Sergios and is mentioned by both Leontios Machairas and Florio Bustron. The history of the medieval knight Peter de Cassin is also closely associated with the village.
The ancient aqueduct
Close to Agios Sergios passed the great Kythrea–Salamis aqueduct, a major water-supply system represented on several medieval maps. It carried water from the Kythrea area towards Salamis. Earlier descriptions mention two surviving arches locally known as the “Kamares”. The aqueduct was destroyed during the 7th century, while its water was collected in a large reservoir near the Agora of Salamis.
Agriculture and livestock
For many generations the economy of Agios Sergios was based primarily on agriculture and livestock breeding. Wheat, barley, oats and fodder crops were grown on dry land, while irrigated areas supported oranges, lemons, grapefruit, vegetables and other produce. Government documentation also records potatoes, onions, parsley, lettuce, celery and kohlrabi among the crops grown by the community.
Livestock breeding was also highly developed. Records for 1973 list approximately 2,350 sheep and goats, 209 cows, 44 oxen and 3,550 poultry, demonstrating the importance of animal husbandry to the local economy immediately before the invasion.
The agricultural tradition was much older. In 1885 Fragkoudis recorded high-quality cotton and madder, the latter used in dye production. In 1945 Kostas Myriantheas also noted that, alongside fruit and vegetable cultivation, some residents manufactured combs for weaving looms.
Economic and tourism development
During the final decades before 1974, Agios Sergios developed into one of the more prosperous communities of the region. The rapid commercial, industrial and tourist growth of nearby Famagusta strongly affected the village, and a considerable part of its economically active population worked in the city.
Tourism also developed along the coastal zone. The original Biodiversity of Cyprus record refers to the imposing thirteen-storey Salamis Bay Hotel and other hotels in the area. The village had two cinemas, two flour mills, dairies, tavernas and coffee shops, illustrating the considerable social and commercial activity that had developed before displacement.
The official publication Memories of Occupied Land records three dairies producing dairy products from locally supplied milk, while older community information reproduced in the original post refers to four.
Education
The educational history of Agios Sergios extends back at least to the 19th century. A primary school was built in 1887, financed by the community and the Church.
The school expanded together with the community. During the 1973–1974 school year, immediately before the Turkish invasion, the Greek primary school had 275 pupils, a substantial number for a rural Cypriot community of the period.
Churches and religious monuments
Agios Sergios possesses an important group of Christian monuments. Its principal historic building is the Church of Saints Sergius and Bacchus, a major medieval church with several construction phases. The community also includes the historic Church of Agia Paraskevi, the Church of Agios Sozomenos, associated with the cemetery, and Archangel Michael. Government documentation additionally records chapels dedicated to Apostolos Barnabas and Agios Georgios.
The proximity of Salamis strongly influenced these monuments. Architectural members and marble fragments from the ancient city were incorporated into the Church of Saints Sergius and Bacchus and were formerly recorded around its courtyard.
Communications and connection with Famagusta
Agios Sergios had a good road network. It lay close to the principal Famagusta–Yialousa road and was connected with Lefkoniko through Milia. Easy access to Famagusta contributed to agricultural trade, tourism and the employment of many villagers in the city.
Population development
From the late 19th century until 1973, Agios Sergios experienced continuous and substantial population growth. This was initially supported by agriculture and livestock breeding and later strengthened by the industrial, commercial and tourist expansion of nearby Famagusta. By 1973 Agios Sergios was the 14th-largest settlement in Famagusta District by population.
The Turkish invasion and displacement
During the Turkish invasion of Cyprus in 1974, Agios Sergios was occupied by the Turkish army and its Greek Cypriot inhabitants were displaced from their homes and properties. Since then, the village has remained within the occupied part of the Republic of Cyprus.
After the displacement of its inhabitants, Turkish Cypriots — including people from Agios Theodoros in Larnaca District — were settled in the village, followed later by settlers from Turkey. The occupation administration renamed the village Yeniboğaziçi.
The occupation abruptly interrupted a period of substantial demographic and economic development. The lawful inhabitants were dispersed as refugees throughout the government-controlled areas of the Republic of Cyprus but retained their community organisation and links with their place of origin. The Republic of Cyprus continues to recognise Agios Sergios as a community of Famagusta District.
The photographs of 2016
The photographs accompanying this article were taken by George Konstantinou on 8 September 2016 during his visit to occupied Agios Sergios. The exact date is recorded in the original Biodiversity of Cyprus post.
Classification
Name: Agios Sergios
Greek: Άγιος Σέργιος
District: Famagusta
Region: Eastern Mesaoria
Elevation: approximately 10 m
Distance from Famagusta: approximately 10 km northwest
Historic map form: S. Serio
Name used by the occupation administration: Yeniboğaziçi
Status: Occupied part of the Republic of Cyprus since 1974
Reference coordinates for settlement centre: 35.1964° N, 33.8742° E
Google Maps: 35.1964, 33.8742
1881: 520 inhabitants
1891: 635
1901: 769
1911: 856
1921: 1,108
1931: 1,247
1946: 1,663
1960: 1,790
1973: 2,040
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 8 September 2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – The occupied village of Agios Sergios, Famagusta
Press and Information Office – Memories of Occupied Land: Agios Sergios
Great Cypriot Encyclopedia / Polignosi – Agios Sergios
