See also
Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο
Flora of Cyprus - ORGANIZED LINKS - Χλωρίδα της Κύπρου - ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Το αιωνόβιο Κυπαρίσσι του Φράγκου στη Νήσου
Το Κυπαρίσσι του Φράγκου, γνωστό και ως Κυπαρίσσι της Νήσου, είναι ένα εντυπωσιακό αιωνόβιο κυπαρίσσι του είδους Cupressus sempervirens L., που βρίσκεται στη Νήσου της επαρχίας Λευκωσίας. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά μεγάλο και ηλικιωμένο δέντρο, το οποίο αποτελεί σημαντικό στοιχείο τόσο της φυσικής όσο και της ιστορικής κληρονομιάς της περιοχής.
Το δέντρο είναι επισήμως χαρακτηρισμένο από το Τμήμα Δασών της Κυπριακής Δημοκρατίας ως Μεμονωμένο Δέντρο – Μνημείο της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών. Στην επίσημη βάση δεδομένων του Τμήματος Δασών καταγράφεται με περίμετρο κορμού στο στηθιαίο ύψος 4,65 μέτρα, ύψος 28 μέτρα και ηλικία 513 έτη. Η ημερομηνία κήρυξής του ως Μνημείου της Φύσης είναι η 27η Αυγούστου 1999.
Μνημείο της Φύσης – Τμήμα Δασών
Η σημασία του Κυπαρισσιού του Φράγκου δεν περιορίζεται στο μεγάλο μέγεθος ή στην ηλικία του. Το δέντρο περιλαμβάνεται στον επίσημο κατάλογο του Τμήματος Δασών με τα Μεμονωμένα Δέντρα – Μνημεία της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών.
Σύμφωνα με την επίσημη καταγραφή:
Είδος: Κυπαρίσσι
Περιοχή: Λευκωσία
Χωριό: Νήσου
Περίμετρος στο στηθιαίο ύψος: 4,65 m
Ύψος: 28 m
Ηλικία: 513 έτη
Ημερομηνία κήρυξης: 27/8/1999
Καθεστώς: Μεμονωμένο Δέντρο – Μνημείο της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών
Αρμόδια αρχή: Τμήμα Δασών, Κυπριακή Δημοκρατία
Η επίσημη αναγνώρισή του υπογραμμίζει την ιδιαίτερη φυσική, ιστορική και τοπιακή αξία του δέντρου και την ανάγκη διατήρησής του.
Ηλικία
Στην αρχική φωτογραφική καταγραφή μου το 2016 η ηλικία του δέντρου αναφερόταν ως περίπου 500 χρόνια. Η σημερινή επίσημη βάση δεδομένων του Τμήματος Δασών αναγράφει ηλικία 513 ετών.
Η ηλικία ενός τόσο παλιού ζωντανού δέντρου πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εκτίμηση και όχι ως ακριβής ημερομηνία φύτρωσης, εκτός εάν έχει προσδιοριστεί με ειδική δενδροχρονολογική μέθοδο. Σε κάθε περίπτωση, το Κυπαρίσσι του Φράγκου έχει επιβιώσει για περίπου πέντε αιώνες και αποτελεί πραγματικό ζωντανό μνημείο της Νήσου.
Διαστάσεις
Το δέντρο είναι εντυπωσιακό και ως προς τις διαστάσεις του. Η επίσημη καταγραφή του Τμήματος Δασών δίνει περίμετρο κορμού 4,65 μέτρα στο στηθιαίο ύψος και συνολικό ύψος 28 μέτρα.
Οι ίδιες ακριβώς μετρήσεις, 4,65 m και 28 m, υπήρχαν ήδη στην αρχική μου ανάρτηση του 2016. Το μεγάλο μέγεθος του κορμού αποτελεί άμεση ένδειξη της μακροχρόνιας ανάπτυξης και της εξαιρετικής ηλικίας του δέντρου.
Γιατί ονομάζεται «Κυπαρίσσι του Φράγκου»
Η τοπική ονομασία «Κυπαρίσσι του Φράγκου» συνδέεται με το παλιό Τσιφλίκι του Φράγκου στη Νήσου. Η ιστορία του τσιφλικιού αποτελεί σημαντικό μέρος της ιστορίας της κοινότητας και η ονομασία του αιωνόβιου δέντρου διατηρεί μέχρι σήμερα τη μνήμη εκείνης της περιόδου.
Η αρχική μου ανάρτηση του 2016 ανέφερε ότι η ονομασία υπονοεί σύνδεση με την εποχή κατά την οποία οι Φράγκοι ή γενικότερα οι Λατίνοι κατείχαν την Κύπρο. Ωστόσο, οι ιστορικές πληροφορίες για το Τσιφλίκι του Φράγκου δείχνουν ότι η ονομασία συνδέεται με μεταγενέστερη ιστορία της μεγάλης αυτής ιδιοκτησίας στη Νήσου. Για τον λόγο αυτό η παλιά ερμηνεία δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως βέβαιο ιστορικό γεγονός.
Το Τσιφλίκι του Φράγκου
Η Νήσου διέθετε ιδιαίτερα εύφορη γεωργική γη και στην περιοχή αναπτύχθηκαν μεγάλα τσιφλίκια. Το σημαντικότερο ήταν γνωστό ως Τσιφλίκι του Φράγκου.
Η ιστορική παράδοση της κοινότητας συνδέει το κτήμα με έναν Γάλλο πρόξενο ή με γαλλικά συμφέροντα που οι κάτοικοι αποκαλούσαν «Φράγκο» ή «Βράγκο». Το τσιφλίκι παρέμεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα σημαντικό στοιχείο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της περιοχής.
Το ίδιο το κυπαρίσσι επέζησε από όλες τις αλλαγές ιδιοκτησίας και χρήσης της γης και διατήρησε την ονομασία που το συνδέει με το παλιό τσιφλίκι.
Η Νήσου και τα παλιά τσιφλίκια
Η εύφορη γη της Νήσου συνδεόταν στενά με τον ποταμό Γιαλιά και τις διαθέσιμες πηγές νερού. Εκτός από το Τσιφλίκι του Φράγκου υπήρχαν και άλλα μεγάλα τσιφλίκια στην περιοχή.
Οι εκτάσεις τους ακολουθούσαν σε μεγάλο βαθμό την κοιλάδα και την κοίτη του Γιαλιά, γεγονός που επέτρεπε την αξιοποίηση του νερού για τις γεωργικές καλλιέργειες. Το Κυπαρίσσι του Φράγκου αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα ζωντανά κατάλοιπα αυτού του παλιού αγροτικού τοπίου.
Το είδος Cupressus sempervirens
Το δέντρο ανήκει στο είδος Cupressus sempervirens L., της οικογένειας Cupressaceae. Η επιστημονική ονομασία είναι αποδεκτή και το είδος είναι ιθαγενές στην Κύπρο.
Η φυσική του εξάπλωση εκτείνεται από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Ιράν. Στην Κύπρο το είδος αποτελεί φυσικό στοιχείο της χλωρίδας και εμφανίζεται ιδιαίτερα στον Πενταδάκτυλο, όπου μπορεί να σχηματίζει μικτές συστάδες με την τραχεία πεύκη (Pinus brutia).
Ελληνική και αγγλική κοινή ονομασία
Ελληνική κοινή ονομασία: Κυπαρίσσι
Αγγλική κοινή ονομασία: Mediterranean cypress
Άλλη αποδεκτή αγγλική ονομασία: Italian cypress
Τοπική ονομασία του συγκεκριμένου δέντρου: Κυπαρίσσι του Φράγκου / Κυπαρίσσι της Νήσου
Αγγλική απόδοση τοπικής ονομασίας: Frankos Cypress / Nisou Cypress
Περιγραφή
Το Cupressus sempervirens είναι αειθαλές κωνοφόρο δέντρο που μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγάλο ύψος και να ζήσει για πολλούς αιώνες. Ο κορμός των ηλικιωμένων δέντρων γίνεται ισχυρός και παχύς, ενώ ο φλοιός αποκτά βαθιές σχισμές και τραχιά επιφάνεια.
Τα φύλλα είναι μικρά και λεπιοειδή και βρίσκονται πυκνά τοποθετημένα πάνω στους λεπτούς βλαστούς. Οι κώνοι είναι αρχικά πράσινοι και κατά την ωρίμανσή τους γίνονται ξυλώδεις και καστανοί. Αποτελούνται από χαρακτηριστικά πολυγωνικά λέπια και περιέχουν τους σπόρους.
Μορφή ανάπτυξης
Το μεσογειακό κυπαρίσσι παρουσιάζει διαφορετικές μορφές κόμης. Ιδιαίτερα γνωστή είναι η στενή, όρθια, κιονοειδής μορφή που αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο πολλών μεσογειακών τοπίων. Υπάρχουν επίσης άτομα με περισσότερο απλωμένη κόμη και οριζόντια ανάπτυξη των κλάδων.
Η μορφή του Κυπαρισσιού του Φράγκου, σε συνδυασμό με το μεγάλο ύψος και τον ογκώδη κορμό του, το καθιστά ιδιαίτερα επιβλητικό μέσα στο τοπίο της Νήσου.
Φυσική εξάπλωση στην Κύπρο
Το Cupressus sempervirens αποτελεί ιθαγενές είδος της Κύπρου. Το Τμήμα Δασών το περιλαμβάνει στη χλωρίδα των κυπριακών δασών και αναφέρει ότι απαντά σε αφθονία στην οροσειρά του Πενταδακτύλου, όπου σχηματίζει μικτές συστάδες με Pinus brutia. Αναφέρεται μέχρι περίπου τα 1.200 μέτρα υψόμετρο.
Η παρουσία του είδους στην Κύπρο αποτελεί συνεπώς μέρος της φυσικής χλωρίδας του νησιού και δεν πρόκειται για ξενικό είδος.
Οικολογία
Το κυπαρίσσι είναι προσαρμοσμένο στις μεσογειακές κλιματικές συνθήκες και παρουσιάζει σημαντική αντοχή στη θερινή ξηρασία. Μπορεί να αναπτύσσεται σε διάφορους τύπους εδάφους και να επιβιώνει για πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους.
Τα πολύ ηλικιωμένα δέντρα αποκτούν ιδιαίτερη οικολογική σημασία. Ο μεγάλος κορμός, οι κοιλότητες, ο παλιός φλοιός και η εκτεταμένη κόμη μπορούν να δημιουργήσουν μικροενδιαιτήματα για έντομα, αράχνες, πουλιά και άλλους οργανισμούς.
Μακροβιότητα
Το Cupressus sempervirens είναι είδος γνωστό για τη μεγάλη διάρκεια ζωής του. Ορισμένα άτομα μπορούν να επιβιώσουν για πολλούς αιώνες όταν δεν καταστρέφονται από πυρκαγιές, ασθένειες, ακραία καιρικά φαινόμενα ή ανθρώπινες επεμβάσεις.
Το Κυπαρίσσι του Φράγκου, με την επίσημα καταγεγραμμένη ηλικία των 513 ετών, αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα της μακροβιότητας του είδους στην Κύπρο.
Κατάσταση διατήρησης – IUCN
Το Cupressus sempervirens αξιολογείται στην IUCN Red List ως:
LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
Η κατηγορία LC σημαίνει ότι το είδος, σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν πληροί σήμερα τα κριτήρια για ένταξη σε κάποια από τις κατηγορίες απειλούμενων ειδών.
Η παγκόσμια κατάσταση LC του είδους είναι διαφορετικό ζήτημα από την προστασία του συγκεκριμένου δέντρου. Το Κυπαρίσσι του Φράγκου έχει ξεχωριστή αξία ως μεμονωμένο αιωνόβιο δέντρο και στην Κύπρο έχει αναγνωριστεί επίσημα ως Μνημείο της Φύσης.
Ένα ζωντανό μνημείο πέντε αιώνων
Ένα δέντρο ηλικίας άνω των πέντε αιώνων αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από ένα μεγάλο κυπαρίσσι. Το Κυπαρίσσι του Φράγκου είναι ένας ζωντανός οργανισμός που έχει επιβιώσει μέσα από αιώνες αλλαγών στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον της Νήσου.
Η μεγάλη ηλικία, οι εντυπωσιακές διαστάσεις, η σύνδεσή του με την τοπική ιστορία και η επίσημη προστασία του από το Τμήμα Δασών το καθιστούν ένα από τα σημαντικά μνημειακά δέντρα της κυπριακής υπαίθρου.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες του δέντρου λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία του δέντρου
Επιστημονική ονομασία: Cupressus sempervirens L.
Ελληνική κοινή ονομασία: Κυπαρίσσι
Αγγλική κοινή ονομασία: Mediterranean cypress
Άλλη αγγλική κοινή ονομασία: Italian cypress
Τοπική ονομασία: Κυπαρίσσι του Φράγκου / Κυπαρίσσι της Νήσου
Οικογένεια: Cupressaceae
Γένος: Cupressus
Είδος: Cupressus sempervirens L.
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές
Μορφή ζωής: Αειθαλές κωνοφόρο δέντρο
Επίσημη ηλικία καταλόγου Τμήματος Δασών: 513 έτη
Περίμετρος στο στηθιαίο ύψος: 4,65 m
Ύψος: 28 m
Καθεστώς προστασίας: Μεμονωμένο Δέντρο – Μνημείο της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών
Ημερομηνία κήρυξης: 27/8/1999
Αρμόδια αρχή: Τμήμα Δασών Κυπριακής Δημοκρατίας
IUCN: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
Τοποθεσία: Νήσου
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Plantae
Συνομοταξία: Tracheophyta
Κλάση: Pinopsida
Τάξη: Pinales
Οικογένεια: Cupressaceae
Γένος: Cupressus
Είδος: Cupressus sempervirens L.
Κοινή ονομασία: Κυπαρίσσι – Mediterranean cypress
Πηγές
Τμήμα Δασών, Κυπριακή Δημοκρατία – Μεμονωμένα Δέντρα Μνημεία της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών
Τμήμα Δασών, Κυπριακή Δημοκρατία – Η Χλωρίδα των Δασών της Κύπρου
Biodiversity of Cyprus – Το αιωνόβιο Κυπαρίσσι της Νήσου – Το Κυπαρίσσι του Φράγκου
Biodiversity of Cyprus – Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος αιωνόβιων και μνημειακών δέντρων της Κύπρου
Biodiversity of Cyprus – Τα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Royal Botanic Gardens, Kew – Plants of the World Online – Cupressus sempervirens L.
IUCN Red List – Cupressus sempervirens
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
The centuries-old Frankos Cypress at Nisou
The Frankos Cypress, also known as the Nisou Cypress, is an impressive centuries-old Mediterranean cypress, Cupressus sempervirens L., growing at Nisou in Nicosia District, Cyprus. It is an exceptionally large and ancient tree and represents an important element of both the natural and historical heritage of the area.
The tree is officially designated by the Department of Forests of the Republic of Cyprus as an Individual Tree – Monument of Nature outside the State Forests. The official Forestry Department database records a circumference at breast height of 4.65 metres, a height of 28 metres and an age of 513 years. It was proclaimed a Monument of Nature on 27 August 1999.
Monument of Nature – Department of Forests
The importance of the Frankos Cypress extends beyond its exceptional dimensions and age. It is included in the official Department of Forests list of Individual Trees – Monuments of Nature outside the State Forests.
According to the official record:
Species: Cypress
Area: Nicosia
Village: Nisou
Circumference at breast height: 4.65 m
Height: 28 m
Age: 513 years
Proclamation date: 27/8/1999
Status: Individual Tree – Monument of Nature outside the State Forests
Responsible authority: Department of Forests, Republic of Cyprus
Its official designation recognises the exceptional natural, historical and landscape value of the tree and the importance of its preservation.
Age
In my original photographic record published in 2016, the tree's age was given as approximately 500 years. The current official database of the Department of Forests records its age as 513 years.
The age of such an ancient living tree should be understood as an estimate rather than an exact germination date unless determined through specialised dendrochronological examination. In either case, the Frankos Cypress has survived for approximately five centuries and is a genuine living monument of Nisou.
Dimensions
The tree is also remarkable for its dimensions. The official Department of Forests record gives a circumference at breast height of 4.65 metres and a total height of 28 metres.
Exactly the same measurements — 4.65 m and 28 m — were recorded in my original 2016 post. Its massive trunk reflects centuries of continuous growth.
Why is it called the “Frankos Cypress”?
The local name “Frankos Cypress” is associated with the historic Frankos Estate at Nisou. The history of this large estate forms an important part of the history of the community, and the name of the ancient tree preserves the memory of that period.
My original 2016 post suggested that the name indicated that the tree had existed since the period when the Franks, or Latins generally, ruled Cyprus. However, historical information concerning the Frankos Estate points to a later origin for the local name. The earlier interpretation should therefore not be presented as an established historical fact.
The Frankos Estate
Nisou possessed exceptionally fertile agricultural land, and several large estates developed in the area. The most prominent became known as the Frankos Estate.
Local historical accounts associate the estate with a French consul or French interests known to local residents as the “Frankos” or “Vrangos”. The estate remained an important element in the economic and social history of Nisou for a considerable period.
The great cypress survived subsequent changes in ownership and land use and retained the name linking it with the old estate.
Nisou and its historic estates
The fertile land of Nisou was closely associated with the Yialias River and available water sources. In addition to the Frankos Estate, other large estates existed in the area.
Their lands largely followed the valley and course of the Yialias, allowing water to be exploited for agriculture. The Frankos Cypress is today one of the most important living remnants of this historic agricultural landscape.
The species Cupressus sempervirens
The tree belongs to Cupressus sempervirens L., family Cupressaceae. The scientific name is accepted, and the species is native to Cyprus.
Its natural range extends from the eastern Mediterranean to Iran. In Cyprus it is a natural component of the flora and is particularly abundant in the Pentadaktylos mountain range, where it can form mixed stands with Pinus brutia.
Greek and English common names
Greek common name: Κυπαρίσσι
English common name: Mediterranean cypress
Another accepted English common name: Italian cypress
Local name of this individual tree: Κυπαρίσσι του Φράγκου / Κυπαρίσσι της Νήσου
English rendering: Frankos Cypress / Nisou Cypress
Description
Cupressus sempervirens is an evergreen conifer capable of attaining considerable height and surviving for many centuries. In old individuals the trunk becomes massive, while the bark becomes rough and deeply fissured.
The leaves are very small and scale-like, densely arranged along the slender shoots. The cones are initially green and become woody and brown as they mature. They consist of characteristic polygonal scales enclosing the seeds.
Growth form
Mediterranean cypress occurs in different growth forms. The familiar narrow, upright, columnar crown is particularly well known and is strongly associated with Mediterranean landscapes. Other individuals develop a broader crown with more horizontally spreading branches.
The form of the Frankos Cypress, combined with its considerable height and massive trunk, makes it an imposing feature of the landscape of Nisou.
Natural distribution in Cyprus
Cupressus sempervirens is a native species of Cyprus. The Cyprus Department of Forests includes it among the flora of the island's forests and records it as abundant in the Pentadaktylos mountain range, where it forms mixed stands with Pinus brutia. It occurs up to approximately 1,200 metres above sea level.
Its presence in Cyprus is therefore part of the island's native flora; it is not an alien species.
Ecology
Mediterranean cypress is well adapted to Mediterranean climatic conditions and displays considerable tolerance of summer drought. It can grow on different soil types and survive for exceptionally long periods.
Very old trees also acquire additional ecological importance. Massive trunks, cavities, old bark and extensive crowns can provide microhabitats for insects, spiders, birds and other organisms.
Longevity
Cupressus sempervirens is renowned for its longevity. Individual trees can survive for many centuries when they escape destructive fires, disease, extreme weather events and damaging human intervention.
With an officially recorded age of 513 years, the Frankos Cypress is an exceptional Cypriot example of this longevity.
Conservation status – IUCN
Cupressus sempervirens is assessed on the IUCN Red List as:
LC – Least Concern
LC indicates that the species does not currently meet the criteria for inclusion in one of the globally threatened categories.
The global LC status of the species is separate from the protection afforded to this particular individual tree. The Frankos Cypress possesses exceptional value as an ancient individual and has been officially recognised in Cyprus as a Monument of Nature.
A five-century-old living monument
A tree more than five centuries old is far more than simply a large cypress. The Frankos Cypress is a living organism that has survived centuries of changes in the natural and human landscape of Nisou.
Its great age, impressive dimensions, association with local history and official protection by the Department of Forests make it one of the important monumental trees of the Cypriot countryside.
Photographic record
The tree was photographed on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Tree details
Scientific name: Cupressus sempervirens L.
English common name: Mediterranean cypress
Alternative English common name: Italian cypress
Greek common name: Κυπαρίσσι
Local name: Frankos Cypress / Nisou Cypress
Family: Cupressaceae
Genus: Cupressus
Species: Cupressus sempervirens L.
Status in Cyprus: Native
Life form: Evergreen coniferous tree
Official age in the Department of Forests database: 513 years
Circumference at breast height: 4.65 m
Height: 28 m
Protection status: Individual Tree – Monument of Nature outside the State Forests
Proclamation date: 27/8/1999
Responsible authority: Department of Forests, Republic of Cyprus
IUCN: LC – Least Concern
Locality: Nisou
District: Nicosia
Country: Cyprus
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Classification
Kingdom: Plantae
Phylum: Tracheophyta
Class: Pinopsida
Order: Pinales
Family: Cupressaceae
Genus: Cupressus
Species: Cupressus sempervirens L.
Common name: Mediterranean cypress – Κυπαρίσσι
Sources
Department of Forests, Republic of Cyprus – Individual Trees, Monuments of Nature outside the State Forests
Department of Forests, Republic of Cyprus – The Flora of the Forests of Cyprus
Biodiversity of Cyprus – The centuries-old Frankos Cypress at Nisou
Biodiversity of Cyprus – Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist
Biodiversity of Cyprus – Catalogue of centuries-old and monumental trees of Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Pera Chorio and Nisou Villages
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages of Cyprus
Royal Botanic Gardens, Kew – Plants of the World Online – Cupressus sempervirens L.
IUCN Red List – Cupressus sempervirens
