Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Περα Χωρίου-Νήσου
Εκκλησία Αγίων Αποστόλων (Πέτρου και Παύλου) στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης στο Πέρα Χωριό
Η εκκλησία της Αγία Μαρίνας στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πέρα Χωριό και Νήσου
Η Κατακόμβη και η Εκκλησία του Αγίου Ευτυχίου στο χωριό Πέρα χωρίον Νήσου
Το αιωνόβιo Κυπαρίσσι της Νήσου (Cypressus sempervirens var.sempervirews) - Το Κυπαρίσσι του Φράγκου
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Το Τζαμί Πέρα Χωριού–Νήσου
Το Τζαμί Πέρα Χωριού–Νήσου, μουσουλμανικό τέμενος που αποτελεί μέρος της ιστορικής και θρησκευτικής κληρονομιάς της περιοχής, βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του παλαιού οικιστικού πυρήνα. Το κτήριο αποτελεί σημαντική υλική μαρτυρία της παρουσίας μουσουλμανικής κοινότητας στην περιοχή και συγκαταλέγεται στα θρησκευτικά μνημεία που αποτυπώνουν τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της ιστορίας της Κύπρου.
Ιστορία του τεμένους
Το σημερινό τέμενος ανεγέρθηκε το 1905, αντικαθιστώντας παλαιότερο μουσουλμανικό τέμενος που βρισκόταν στην ίδια θέση. Η ύπαρξη του προγενέστερου τεμένους δείχνει ότι η μουσουλμανική λατρευτική παρουσία στον συγκεκριμένο χώρο είναι παλαιότερη από τις αρχές του 20ού αιώνα.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι πιθανόν να υπήρξαν και παλαιότερες οικοδομικές φάσεις στον ίδιο χώρο, καθώς η μουσουλμανική παρουσία στο χωριό έχει μεγαλύτερο ιστορικό βάθος.
Το σημερινό κτήριο του 1905
Η χρονολογία 1905 είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία του μνημείου, καθώς αφορά τη σημερινή μορφή του τεμένους και όχι την πρώτη παρουσία μουσουλμανικού χώρου λατρείας στη συγκεκριμένη θέση. Το κτήριο που βλέπουμε σήμερα αντιπροσωπεύει επομένως μία νεότερη οικοδομική φάση μιας παλαιότερης θρησκευτικής χρήσης του χώρου.
Η διατήρησή του μέχρι σήμερα προσφέρει ένα σημαντικό αρχιτεκτονικό τεκμήριο για τη ζωή της μουσουλμανικής κοινότητας της περιοχής κατά τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής περιόδου και τις πρώτες δεκαετίες της Βρετανικής διοίκησης στην Κύπρο.
Η μουσουλμανική παρουσία στην περιοχή
Η ύπαρξη τεμένους στο Πέρα Χωριό–Νήσου συνδέεται με την ιστορική παρουσία Τουρκοκυπρίων και άλλων μουσουλμάνων κατοίκων στην ευρύτερη περιοχή. Όπως συνέβαινε σε αρκετές κυπριακές κοινότητες, διαφορετικές θρησκευτικές και πολιτιστικές παραδόσεις συνυπήρχαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Το τέμενος αποτελεί σήμερα ένα από τα υλικά κατάλοιπα αυτής της ιστορικής περιόδου και έχει σημασία όχι μόνο ως θρησκευτικό οικοδόμημα αλλά και ως στοιχείο της κοινωνικής ιστορίας του τόπου.
Παράδοση για παλαιότερη εκκλησία
Υπάρχει τοπική παράδοση σύμφωνα με την οποία το αρχικό μουσουλμανικό τέμενος είχε ανεγερθεί πάνω στα κατάλοιπα παλαιότερης χριστιανικής εκκλησίας.
Η συγκεκριμένη παράδοση παρουσιάζει ιστορικό ενδιαφέρον, αλλά δεν έχει μέχρι σήμερα επιβεβαιωθεί αρχαιολογικά ή ιστορικά. Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί τεκμηριωμένο γεγονός και πρέπει να καταγράφεται αποκλειστικά ως τοπική παράδοση.
Θρησκευτικός χαρακτήρας
Το τζαμί αποτελεί ισλαμικό χώρο λατρείας. Στην ισλαμική παράδοση το τέμενος είναι ο χώρος όπου οι πιστοί συγκεντρώνονται για την προσευχή, ιδιαίτερα για την κοινή προσευχή της Παρασκευής. Παράλληλα, τα τεμένη διαδραμάτιζαν παραδοσιακά σημαντικό κοινωνικό ρόλο στις μουσουλμανικές κοινότητες.
Η ύπαρξη ενός τέτοιου κτηρίου σε έναν παλιό κυπριακό οικισμό αποτελεί επομένως σημαντική μαρτυρία όχι μόνο της θρησκευτικής αλλά και της κοινωνικής οργάνωσης της μουσουλμανικής κοινότητας.
Το τέμενος ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς
Τα μουσουλμανικά τεμένη της Κύπρου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού. Μαζί με τις ορθόδοξες εκκλησίες, τα μοναστήρια και άλλα θρησκευτικά μνημεία καταγράφουν τις διαφορετικές κοινότητες που έζησαν στην Κύπρο κατά τη διάρκεια των αιώνων.
Η προστασία τέτοιων μνημείων είναι σημαντική ανεξάρτητα από το εάν εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται για τον αρχικό λατρευτικό τους σκοπό, επειδή αποτελούν ιστορικές πηγές για την εξέλιξη των οικισμών και των κοινοτήτων της Κύπρου.
Το ιστορικό περιβάλλον Πέρα Χωριού–Νήσου
Η περιοχή Πέρα Χωριού–Νήσου παρουσιάζει ιδιαίτερα πλούσια θρησκευτική και αρχιτεκτονική κληρονομιά. Σε μικρή σχετικά έκταση συναντώνται μνημεία διαφορετικών περιόδων, μεταξύ των οποίων ο βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, η ιστορική Αγία Μαρίνα, η Αγία Παρασκευή, η Κατακόμβη και Εκκλησία του Αγίου Ευτυχίου, καθώς και νεότεροι ναοί και παρεκκλήσια.
Μέσα σε αυτό το ιστορικό τοπίο, το μουσουλμανικό τέμενος προσθέτει μία διαφορετική αλλά εξίσου σημαντική πτυχή της ιστορίας του τόπου.
Ιστορική και πολιτιστική σημασία
Η αξία του τεμένους βρίσκεται κυρίως στη σύνδεσή του με την ιστορική μουσουλμανική κοινότητα της περιοχής και στη διατήρηση της μνήμης μιας κοινωνίας στην οποία διαφορετικές θρησκευτικές κοινότητες άφησαν τα δικά τους αρχιτεκτονικά ίχνη.
Η σημερινή κατασκευή του 1905, μαζί με την τεκμηριωμένη ύπαρξη προγενέστερου τεμένους στην ίδια θέση, καθιστά τον χώρο σημαντικό για τη μελέτη της ιστορικής εξέλιξης του Πέρα Χωριού–Νήσου.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Το τέμενος βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του παλιού οικιστικού πυρήνα Πέρα Χωριού–Νήσου, στην επαρχία Λευκωσίας.
Συντεταγμένες: 35.0205321° N, 33.3915566° E
Google Maps:
Τζαμί Πέρα Χωριού–Νήσου – Cyprus
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία μνημείου
Ονομασία: Τζαμί Πέρα Χωριού–Νήσου
Άλλη ονομασία: Μουσουλμανικό Τέμενος Πέρα Χωριού–Νήσου
Αγγλική ονομασία: Pera Chorio–Nisou Mosque / Nisou Mosque
Τύπος: μουσουλμανικό τέμενος
Θρησκεία: Ισλάμ
Σημερινό κτήριο: 1905
Προγενέστερο κτήριο: παλαιότερο μουσουλμανικό τέμενος στην ίδια θέση
Πιθανές παλαιότερες φάσεις: αναφέρονται αλλά δεν έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς
Παράδοση: αναφέρεται ότι το αρχικό τέμενος ίσως ανεγέρθηκε πάνω στα κατάλοιπα εκκλησίας – μη επιβεβαιωμένο
Θέση: βόρειο τμήμα του παλιού οικιστικού πυρήνα
Περιοχή: Πέρα Χωριό–Νήσου
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Συντεταγμένες: 35.0205321° N, 33.3915566° E
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το Διατηρητέο Τζαμί (Μουσουλμανικό Τέμενος) στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Τα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Cyprus Religious Heritage / Religiana – Nisou Mosque
TEXT: GEORGE KONSTANTINOU
PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
Pera Chorio–Nisou Mosque
The Pera Chorio–Nisou Mosque, a Muslim place of worship forming part of the historical and religious heritage of the area, is situated in the northern part of the old settlement. The building is an important physical reminder of the historic Muslim presence in the area and forms part of the diverse religious heritage that reflects the multicultural history of Cyprus.
History of the mosque
The present mosque was constructed in 1905, replacing an older mosque that occupied the same site. The existence of this predecessor demonstrates that Muslim religious use of the location predates the beginning of the 20th century.
There are indications that still earlier structures may have existed on the site, reflecting the longer history of the Muslim community in the village.
The present building of 1905
The date 1905 refers to the construction of the mosque in its present form rather than the beginning of Muslim worship at this location. The surviving building therefore represents a relatively recent architectural phase of a considerably older religious site.
Its preservation provides important architectural evidence for the life of the Muslim community during the final years of the Ottoman period and the early decades of British administration in Cyprus.
Muslim presence in the area
The existence of the mosque is connected with the historic presence of Turkish Cypriot and other Muslim inhabitants in the wider Pera Chorio–Nisou area. As in a number of Cypriot settlements, different religious and cultural communities lived in proximity over long periods.
The mosque consequently survives not only as a religious building but also as evidence of the social history of the locality.
Tradition of an earlier church
A local tradition states that the original mosque may have been constructed over the remains of an earlier Christian church.
This tradition is historically interesting, but it has not been archaeologically or historically verified. It should therefore be recorded as a local tradition rather than as an established historical fact.
Religious character
A mosque is an Islamic place of worship where Muslims gather for prayer, particularly the communal Friday prayer. Mosques traditionally also served important social functions within Muslim communities.
The presence of such a building within an old Cypriot settlement therefore provides evidence not only of religious practice but also of the historical organisation and communal life of its Muslim inhabitants.
Part of Cyprus's cultural heritage
The historic mosques of Cyprus form an integral part of the island's architectural and cultural heritage. Together with Orthodox churches, monasteries and other religious monuments, they document the different communities that have lived in Cyprus over the centuries.
The preservation of such buildings is important regardless of whether they continue to fulfil their original religious function, as they provide valuable historical evidence for the development of Cyprus's settlements and communities.
Historical environment of Pera Chorio–Nisou
Pera Chorio–Nisou possesses a particularly rich religious and architectural heritage. Within a relatively small area are monuments belonging to different periods, including the Byzantine Church of the Holy Apostles Peter and Paul, historic Agia Marina, Agia Paraskevi, the Catacomb and Church of Agios Eftychios, and several more recent churches and chapels.
Within this historic landscape, the mosque represents another important aspect of the religious and social history of the area.
Historical and cultural significance
The significance of the mosque lies particularly in its association with the historic Muslim community and in its preservation as a reminder of a society in which different religious communities left their own architectural traces.
The surviving 1905 building, together with evidence for an earlier mosque on the same site, makes the location important for understanding the historical development of Pera Chorio–Nisou.
Location – Coordinates – Google Maps
The mosque is situated in the northern part of the old settlement of Pera Chorio–Nisou, Nicosia District.
Coordinates: 35.0205321° N, 33.3915566° E
Google Maps:
Pera Chorio–Nisou Mosque – Cyprus
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Monument details
Name: Pera Chorio–Nisou Mosque
Alternative name: Nisou Mosque
Greek name: Τζαμί / Μουσουλμανικό Τέμενος Πέρα Χωριού–Νήσου
Type: mosque
Religion: Islam
Present building: 1905
Predecessor: an earlier mosque on the same site
Possible earlier phases: reported but not sufficiently documented
Local tradition: the original mosque may have been constructed over the remains of a church – unverified
Location: northern part of the old settlement
Area: Pera Chorio–Nisou
District: Nicosia
Country: Cyprus
Coordinates: 35.0205321° N, 33.3915566° E
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – The preserved Mosque at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – Pera Chorio and Nisou Villages
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages of Cyprus
