Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Φωτογραφίες George Konstantinou – 2016.
Πλάτανος – Platanus orientalis L.
Ο Platanus orientalis L., γνωστός στα Ελληνικά ως Πλάτανος ή Ανατολικός πλάτανος και στα Αγγλικά ως Oriental plane, είναι μεγάλο, μακρόβιο φυλλοβόλο δέντρο της οικογένειας Platanaceae. Αποτελεί χαρακτηριστικό είδος υγρών κοιλάδων, ποταμών, ρεμάτων και πηγών της Κύπρου και μπορεί να αναπτύξει εντυπωσιακές διαστάσεις και να ζήσει για πολλούς αιώνες.
Στον οργανωμένο δυναμικό κατάλογο της χλωρίδας του Biodiversity of Cyprus καταγράφεται ως ιθαγενές μη ενδημικό είδος της Κύπρου. Είναι το μοναδικό taxon της οικογένειας Platanaceae που περιλαμβάνεται σήμερα στην κυπριακή χλωρίδα.
Ιθαγενές μη ενδημικό είδος της Κύπρου
Ο πλάτανος είναι ιθαγενές μη ενδημικό είδος στην Κύπρο. Αυτό σημαίνει ότι αποτελεί φυσικό στοιχείο της κυπριακής χλωρίδας, αλλά η φυσική του εξάπλωση δεν περιορίζεται στην Κύπρο.
Η φυσική εξάπλωση του είδους εκτείνεται στην ανατολική Μεσόγειο και τη νοτιοδυτική Ασία, με την Κύπρο να περιλαμβάνεται στη φυσική περιοχή εξάπλωσής του. Η μακρόχρονη καλλιέργεια του πλατάνου σε πολλές περιοχές έχει σε ορισμένες περιπτώσεις δυσκολέψει τη διάκριση μεταξύ φυσικών και φυτεμένων πληθυσμών.
Περιγραφή
Ο Platanus orientalis είναι μεγάλο φυλλοβόλο δέντρο με ισχυρό κορμό, μεγάλα απλωμένα κλαδιά και πλατιά κόμη. Σε κατάλληλες συνθήκες μπορεί να ξεπεράσει τα 30 μέτρα σε ύψος.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα των παλαιότερων δέντρων είναι ο φλοιός. Απολεπίζεται σε πλάκες, δημιουργώντας χαρακτηριστικό μωσαϊκό διαφορετικών αποχρώσεων πάνω στον κορμό και στα μεγαλύτερα κλαδιά.
Φύλλα
Τα φύλλα είναι μεγάλα, εναλλασσόμενα και παλαμοειδή, με μακρύ μίσχο. Συνήθως παρουσιάζουν πέντε βαθιούς λοβούς, αλλά μπορεί να έχουν από τρεις μέχρι επτά.
Οι λοβοί είναι συνήθως οδοντωτοί και τα νεαρά φύλλα, οι μίσχοι και οι νεαροί βλαστοί μπορεί να φέρουν λεπτό τρίχωμα. Το φθινόπωρο τα φύλλα αποκτούν κιτρινωπές έως καστανές αποχρώσεις και στη συνέχεια πέφτουν.
Άνθη
Ο πλάτανος είναι μόνοικο είδος, δηλαδή τα αρσενικά και τα θηλυκά άνθη αναπτύσσονται στο ίδιο δέντρο, αλλά σε διαφορετικές ταξιανθίες.
Τα άνθη είναι μικρά και συγκεντρώνονται σε χαρακτηριστικές πυκνές σφαιρικές κεφαλές. Η ανθοφορία πραγματοποιείται την άνοιξη, περίπου την ίδια περίοδο με την ανάπτυξη των νέων φύλλων.
Η επικονίαση γίνεται κυρίως με τον άνεμο.
Καρποί και σπόροι
Οι καρποί είναι πολυάριθμα μικρά αχαίνια, συγκεντρωμένα στις χαρακτηριστικές σφαιρικές καρποταξίες του πλατάνου.
Οι σφαιρικές αυτές κεφαλές κρέμονται από μακρύ ποδίσκο, συχνά περισσότερες από μία μαζί, και μπορούν να παραμείνουν πάνω στο δέντρο κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Τα αχαίνια φέρουν τρίχες στη βάση τους, οι οποίες διευκολύνουν τη διασπορά τους κυρίως με τον άνεμο και το νερό.
Φλοιός και κορμός
Ο κορμός μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγάλη διάμετρο στα ηλικιωμένα άτομα. Ο χαρακτηριστικός φλοιός απολεπίζεται ακανόνιστα, αφήνοντας εκτεθειμένες περιοχές διαφορετικού χρώματος.
Σε πολύ παλιά δέντρα ο κορμός μπορεί να αποκτήσει κοιλότητες και σύνθετη μορφή. Τέτοια χαρακτηριστικά αυξάνουν και την οικολογική αξία των αιωνόβιων πλατάνων, καθώς δημιουργούν καταφύγια και μικροενδιαιτήματα για πολλούς οργανισμούς.
Ενδιαίτημα
Ο πλάτανος είναι στενά συνδεδεμένος με το νερό. Στη φύση απαντά κυρίως κατά μήκος ποταμών και ρεμάτων, κοντά σε πηγές, σε υγρές κοιλάδες και σε θέσεις όπου το έδαφος διατηρεί αυξημένη υγρασία.
Το εκτεταμένο ριζικό σύστημα του είδους είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένο σε βαθιά, υγρά και καλά αεριζόμενα εδάφη. Παρότι προτιμά υγρές θέσεις, εγκατεστημένα δέντρα μπορούν να παρουσιάσουν σημαντική αντοχή σε περιόδους ξηρασίας όταν υπάρχει διαθέσιμη υγρασία στο υπέδαφος.
Παρουσία στην Κύπρο
Στην Κύπρο ο Platanus orientalis αποτελεί χαρακτηριστικό δέντρο παραποτάμιων και άλλων υγρών ενδιαιτημάτων, ιδιαίτερα σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές.
Συναντάται κατά μήκος ρεμάτων και ποταμών, κοντά σε πηγές και σε υγρές κοιλάδες, είτε μεμονωμένα είτε σχηματίζοντας παραποτάμιες συστάδες μαζί με άλλα φυτά που εξαρτώνται από την παρουσία νερού.
Παράλληλα, φυτεύεται εδώ και πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα σε χωριά, πλατείες, αυλές, μοναστήρια, χώρους αναψυχής και άλλες θέσεις, κυρίως λόγω της μεγάλης κόμης και της πυκνής σκιάς που προσφέρει.
Αιωνόβιοι πλάτανοι της Κύπρου
Η μεγάλη μακροβιότητα του είδους έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν στην Κύπρο εντυπωσιακά παλαιά άτομα, ορισμένα από τα οποία έχουν ιδιαίτερη ιστορική, πολιτιστική και φυσική αξία.
Τα αιωνόβια δέντρα αποτελούν ζωντανά στοιχεία του τοπίου. Πολλά συνδέονται με χωριά, παραδοσιακές πλατείες, πηγές, εκκλησίες, μοναστήρια και παλιές διαδρομές και έχουν αποτελέσει σημεία συνάντησης και σκίασης για πολλές γενιές κατοίκων.
Ο προστατευόμενος πλάτανος της Νήσου – Μνημείο της Φύσης
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η επίσημη καταγραφή του Τμήματος Δασών της Κυπριακής Δημοκρατίας για έναν αιωνόβιο πλάτανο στη Νήσου της επαρχίας Λευκωσίας.
Ο συγκεκριμένος πλάτανος έχει χαρακτηριστεί επίσημα ως Μεμονωμένο Δέντρο – Μνημείο της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών.
Σύμφωνα με την επίσημη βάση δεδομένων του Τμήματος Δασών:
Είδος: Πλάτανος
Επαρχία/περιοχή: Λευκωσία
Χωριό: Νήσου
Περίμετρος στο στηθιαίο ύψος: 4,65 m
Ύψος: 12 m
Ηλικία: 313 έτη
Ημερομηνία κήρυξης: 27/8/1999
Καθεστώς: Μεμονωμένο Δέντρο – Μνημείο της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών
Αρμόδια αρχή: Τμήμα Δασών, Κυπριακή Δημοκρατία
Η επίσημη προστασία του συγκεκριμένου δέντρου αναγνωρίζει την ιδιαίτερη φυσική, ιστορική και τοπιακή του αξία.
Οικολογική σημασία
Οι πλάτανοι διαδραματίζουν σημαντικό οικολογικό ρόλο στα παραποτάμια οικοσυστήματα. Η μεγάλη κόμη τους προσφέρει σκιά και συμβάλλει στη δημιουργία δροσερότερου και υγρότερου μικροκλίματος κατά μήκος των υδάτινων σωμάτων.
Οι ρίζες τους συμβάλλουν στη συγκράτηση του εδάφους στις όχθες, ενώ ο κορμός, ο φλοιός, οι κοιλότητες και η κόμη των παλαιών δέντρων προσφέρουν καταφύγιο, θέσεις ανάπαυσης, φωλιάσματος και τροφοληψίας σε πολλά είδη ζώων και ασπονδύλων.
Τα πεσμένα φύλλα αποτελούν επίσης σημαντικό μέρος της οργανικής ύλης των παραποτάμιων οικοσυστημάτων.
Μακροβιότητα
Ο Platanus orientalis είναι εξαιρετικά μακρόβιο δέντρο. Υπό κατάλληλες συνθήκες μπορεί να επιβιώσει για πολλούς αιώνες και να αποκτήσει τεράστιο κορμό και εκτεταμένη κόμη.
Η μακροβιότητά του εξηγεί γιατί οι παλαιοί πλάτανοι έχουν συχνά ιδιαίτερη θέση στην ιστορία και στις παραδόσεις των κοινοτήτων όπου αναπτύσσονται.
Χρήσεις
Ο πλάτανος φυτεύεται από την αρχαιότητα ως δέντρο σκιάς. Η πλατιά κόμη του τον καθιστά ιδιαίτερα κατάλληλο για πλατείες, δρόμους, χώρους αναψυχής και άλλους δημόσιους χώρους.
Το ξύλο του έχει χρησιμοποιηθεί σε διάφορες ξυλουργικές εφαρμογές και στην κατασκευή επίπλων. Ιστορικές και παραδοσιακές πηγές αναφέρουν επίσης διάφορες χρήσεις του φλοιού, των φύλλων, των κλαδιών και άλλων τμημάτων του φυτού. Οι παραδοσιακές θεραπευτικές χρήσεις δεν πρέπει να συγχέονται με αποδεδειγμένες σύγχρονες ιατρικές εφαρμογές.
Κατάσταση στην κυπριακή χλωρίδα
Στον Οργανωμένο Δυναμικό Κατάλογο της Χλωρίδας της Κύπρου του Biodiversity of Cyprus το είδος καταγράφεται ως:
1121. Platanus orientalis L. – Species – Ιθαγενές μη ενδημικό
Η οικογένεια Platanaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από ένα μόνο γένος, το Platanus, και ένα μόνο taxon, το Platanus orientalis. Δεν καταγράφονται στον κατάλογο ενδημικά, ξενικά ή πολιτογραφημένα taxa της οικογένειας στην Κύπρο.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν το 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία του είδους
Επιστημονική ονομασία: Platanus orientalis L.
Ελληνική κοινή ονομασία: Πλάτανος / Ανατολικός πλάτανος
Αγγλική κοινή ονομασία: Oriental plane
Οικογένεια: Platanaceae
Γένος: Platanus
Ταξινομική βαθμίδα: Species
Κατάσταση στην Κύπρο: Ιθαγενές μη ενδημικό
Μορφή ζωής: Μεγάλο φυλλοβόλο δέντρο
Τυπικό ενδιαίτημα: Ποτάμια, ρέματα, πηγές, υγρές κοιλάδες και παραποτάμια ενδιαιτήματα
Επικονίαση: Κυρίως με τον άνεμο
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Έτος φωτογραφιών: 2016
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Plantae
Συνομοταξία: Streptophyta
Κλάση: Equisetopsida
Υποκλάση: Magnoliidae
Αγγειόσπερμα: Angiosperms
Ευδικότυλα: Eudicots
Τάξη: Proteales
Οικογένεια: Platanaceae
Γένος: Platanus
Είδος: Platanus orientalis L.
Κοινή ονομασία: Πλάτανος / Ανατολικός πλάτανος – Oriental plane
Πηγές
Τμήμα Δασών, Κυπριακή Δημοκρατία – Μεμονωμένα Δέντρα Μνημεία της Φύσης εκτός των Κρατικών Δασών
Biodiversity of Cyprus – Πλάτανος – Platanus orientalis L. – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Οικογένεια Platanaceae στην Κύπρο – Platanaceae Family in Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος Δυναμικός Κατάλογος
Plants of the World Online – Platanus orientalis L.
World Flora Online – Platanus orientalis
Text by George Konstantinou.
Photos by George Konstantinou – 2016.
Oriental plane – Platanus orientalis L.
Platanus orientalis L., known in English as the Oriental plane and in Greek as Πλάτανος or Ανατολικός πλάτανος, is a large, long-lived deciduous tree belonging to the family Platanaceae. It is characteristic of moist valleys, rivers, streams and springs in Cyprus and is capable of attaining impressive dimensions and surviving for many centuries.
In the Organized Dynamic Checklist of the Flora of Cyprus published by Biodiversity of Cyprus, it is classified as a native non-endemic species of Cyprus. It is the only taxon of the family Platanaceae currently recorded in the Cypriot flora.
Native non-endemic species of Cyprus
The Oriental plane is native but non-endemic to Cyprus. This means that it occurs naturally on the island but its natural distribution is not restricted to Cyprus.
Its native range extends through the eastern Mediterranean and southwestern Asia, with Cyprus forming part of its natural distribution. Its very long history of cultivation has sometimes made the distinction between natural and planted populations difficult in parts of its wider range.
Description
Platanus orientalis is a large deciduous tree with a powerful trunk, spreading branches and a broad crown. Under favourable conditions it can exceed 30 metres in height.
One of the most characteristic features of mature trees is the bark, which flakes away in irregular plates and creates a distinctive mosaic of different colours on the trunk and larger branches.
Leaves
The leaves are large, alternate, palmately lobed and borne on long petioles. They usually possess five deeply divided lobes, although the number may vary from three to seven.
The lobes are generally toothed, while young leaves, petioles and shoots may bear fine hairs. During autumn the leaves turn yellowish to brown before falling.
Flowers
The Oriental plane is monoecious, with male and female flowers produced on the same individual tree but in separate flower heads.
The flowers are small and arranged in characteristic dense spherical heads. Flowering takes place during spring at approximately the same time as the emergence of the new leaves.
Pollination occurs mainly by wind.
Fruits and seeds
The fruits are numerous small achenes grouped into the characteristic spherical fruiting heads of the plane tree.
These heads hang from long stalks, often with several occurring together, and may remain attached to the tree throughout winter. Each achene possesses hairs at its base that assist dispersal, particularly by wind and water.
Bark and trunk
The trunk can become exceptionally large in ancient individuals. The characteristic bark exfoliates irregularly, exposing patches of different colours.
Very old trees may develop cavities and complex trunk structures. These features also increase their ecological value by providing refuges and microhabitats for many organisms.
Habitat
The Oriental plane is strongly associated with water. In natural conditions it occurs mainly along rivers and streams, beside springs, in moist valleys and in places where the soil retains relatively high moisture.
Its extensive root system is particularly well adapted to deep, moist and well-aerated soils. Although it favours wet sites, established trees can withstand periods of drought where sufficient subsurface moisture remains available.
Occurrence in Cyprus
In Cyprus, Platanus orientalis is a characteristic tree of riparian and other moist habitats, particularly in semi-montane and montane areas.
It occurs along rivers and streams, near springs and in moist valleys, either as individual trees or as part of riparian stands together with other moisture-dependent vegetation.
The species has also been planted for a very long time in villages, squares, courtyards, monasteries, recreation areas and other locations because its broad crown provides dense shade.
Ancient plane trees of Cyprus
The exceptional longevity of the species has resulted in the survival of impressive old plane trees in Cyprus, some of which possess considerable natural, historical and cultural importance.
Ancient trees are living components of the cultural landscape. Many are associated with villages, traditional squares, springs, churches, monasteries and old routes and have provided meeting places and shade for generations.
The protected plane tree of Nisou – Monument of Nature
Of particular importance is the official record of the Department of Forests of the Republic of Cyprus for an ancient plane tree at Nisou in Nicosia District.
This tree has been officially designated as an Individual Tree – Monument of Nature outside the State Forests.
According to the official Department of Forests database:
Species: Plane tree
District/area: Nicosia
Village: Nisou
Circumference at breast height: 4.65 m
Height: 12 m
Age: 313 years
Proclamation date: 27/8/1999
Status: Individual Tree – Monument of Nature outside the State Forests
Responsible authority: Department of Forests, Republic of Cyprus
Its official protection recognises the exceptional natural, historical and landscape value of this individual tree.
Ecological importance
Plane trees play an important ecological role in riparian ecosystems. Their broad crowns provide shade and help create cooler, more humid microclimates along watercourses.
Their root systems contribute to the stability of riverbanks, while the trunks, bark, cavities and crowns of mature trees provide shelter, resting sites, nesting opportunities and feeding habitat for many animals and invertebrates.
Fallen leaves also contribute significant organic material to riparian ecosystems.
Longevity
Platanus orientalis is an exceptionally long-lived tree. Under suitable conditions it can survive for several centuries and develop a massive trunk and extensive crown.
Its longevity explains why ancient plane trees frequently occupy an important place in the history and traditions of the communities in which they grow.
Uses
The Oriental plane has been planted since antiquity as a shade tree. Its broad crown makes it particularly suitable for village squares, roads, recreation areas and other public spaces.
Its timber has been used for various woodworking purposes and furniture. Historical and traditional sources also mention uses of the bark, leaves, branches and other parts of the plant. Traditional medicinal uses should not be confused with established modern medical treatments.
Status in the flora of Cyprus
In the Organized Dynamic Checklist of the Flora of Cyprus maintained by Biodiversity of Cyprus, the species is recorded as:
1121. Platanus orientalis L. – Species – Native non-endemic
The family Platanaceae is represented in Cyprus by only one genus, Platanus, and one taxon, Platanus orientalis. No endemic, alien or naturalized taxa of the family are recorded in the checklist.
Photographic record
The photographs in the original post were taken in 2016 by George Konstantinou.
Species details
Scientific name: Platanus orientalis L.
English common name: Oriental plane
Greek common name: Πλάτανος / Ανατολικός πλάτανος
Family: Platanaceae
Genus: Platanus
Taxonomic rank: Species
Status in Cyprus: Native non-endemic
Life form: Large deciduous tree
Typical habitat: Rivers, streams, springs, moist valleys and riparian habitats
Pollination: Mainly by wind
Photographer: George Konstantinou
Year of photographs: 2016
Classification
Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Magnoliidae
Angiosperms: Angiosperms
Eudicots: Eudicots
Order: Proteales
Family: Platanaceae
Genus: Platanus
Species: Platanus orientalis L.
Common name: Oriental plane – Πλάτανος / Ανατολικός πλάτανος
Sources
Department of Forests, Republic of Cyprus – Individual Trees, Monuments of Nature outside the State Forests
Biodiversity of Cyprus – Πλάτανος – Platanus orientalis L. – Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Platanaceae Family in Cyprus
Biodiversity of Cyprus – Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist
Plants of the World Online – Platanus orientalis L.
World Flora Online – Platanus orientalis
No comments:
Post a Comment