Achna Dam - Φράγμα Άχνας
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Άχνα, 2/10/2016
Η Άχνα
Η Άχνα είναι ιστορικό χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου και ένα από τα μεγάλα και εύφορα χωριά της περιοχής των Κοκκινοχωριών. Το παλαιό χωριό βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή από το 1974 και οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί του παραμένουν εκτοπισμένοι.
Η Άχνα γειτνιάζει με τις περιοχές της Καλοψίδας, της Αχερίτου, του Αυγόρου, της Ορμήδειας, της Ξυλοτύμπου, της Περγάμου και της Μακράσυκας.
Μετά τον εκτοπισμό τους το 1974, οι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν κυρίως στο Δασάκι Άχνας, πολύ κοντά στο παλαιό χωριό.
Ονομασία της Άχνας
Η προέλευση της ονομασίας Άχνα δεν είναι απολύτως εξακριβωμένη και έχουν διατυπωθεί διαφορετικές ερμηνείες.
Μία εκδοχή συνδέει το όνομα με τη θεά Αθηνά, μέσω μιας πιθανής γλωσσικής εξέλιξης Αθηνά – Άθνα – Άχνα.
Άλλη ερμηνεία το συνδέει με τη λέξη «άνθινα», με την έννοια των ανθοφόρων ή εύφορων κτημάτων, και προτείνει εξέλιξη της μορφής Άνθινα – Άνθνα – Άχνα.
Έχει επίσης προταθεί σύνδεση με τη λέξη «άχνη», δηλαδή τη λεπτή υγρασία ή δροσιά.
Ιδιαίτερα σημαντική ιστορική μαρτυρία αποτελεί ενετικός χάρτης του Franco του 1570, στον οποίο ο οικισμός σημειώνεται ως Atna. Έχει υποστηριχθεί ότι πρόκειται για γραφική παράλειψη και ότι η μορφή πιθανότατα αντιστοιχεί στο Athna.
Καμία από τις ετυμολογικές ερμηνείες δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απολύτως αποδεδειγμένη χωρίς σχετική επιφύλαξη.
Ιστορία από την αρχαιότητα
Η περιοχή της Άχνας έχει μακρά ιστορία και σημαντική αρχαιολογική παρουσία.
Οι ιστορικές πηγές για την κοινότητα τοποθετούν την ιστορία της τουλάχιστον από περίπου το 750 π.Χ., δηλαδή κατά την αρχαϊκή περίοδο της Κύπρου.
Η θέση της στην ανατολική πεδιάδα της Κύπρου, σε εύφορη περιοχή και κοντά σε σημαντικές αρχαίες διαδρομές, ευνόησε την ανθρώπινη παρουσία και δραστηριότητα.
Οι ανασκαφές του 1882
Σημαντικές αρχαιολογικές έρευνες πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή της Άχνας το 1882, λίγα χρόνια μετά την έναρξη της βρετανικής διοίκησης της Κύπρου.
Οι ανασκαφές έφεραν στο φως πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματα που μαρτυρούν τη σημασία της περιοχής κατά την αρχαιότητα.
Μεταξύ των ευρημάτων αναφέρονται αρχαίοι τάφοι, πήλινα ειδώλια και άλλα κτερίσματα, καθώς και κατάλοιπα λατρευτικών χώρων που συνδέθηκαν με θεότητες όπως η Αφροδίτη, η Άρτεμις, ο Απόλλωνας και ο Πάνας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα πολυάριθμα πήλινα ειδώλια που βρέθηκαν στην περιοχή και συνδέονται με την αρχαία θρησκευτική δραστηριότητα.
Η Άχνα κατά τους μεταγενέστερους αιώνες
Η ιστορική παρουσία της Άχνας συνεχίστηκε κατά τους μεσαιωνικούς και νεότερους χρόνους.
Η καταγραφή της σε ενετικό χάρτη του 1570 αποτελεί σημαντική ένδειξη για την ύπαρξη και αναγνωρισιμότητα του οικισμού κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας.
Η εύφορη γη της περιοχής αποτέλεσε για αιώνες τη βάση της οικονομίας και της ζωής των κατοίκων.
Γεωργία και εύφορη γη
Πριν από το 1974 η Άχνα ήταν γνωστή ως μία από τις εύφορες γεωργικές κοινότητες των Κοκκινοχωριών.
Η γεωργία αποτελούσε βασικό στοιχείο της οικονομίας και της καθημερινής ζωής των κατοίκων.
Το αγροτικό τοπίο περιλάμβανε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, περιβόλια και άλλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ενώ η ευρύτερη περιοχή χαρακτηριζόταν από την έντονη σχέση των κατοίκων με τη γη.
Θρησκευτική ζωή
Κεντρικό σημείο της θρησκευτικής ζωής του χωριού ήταν ο Ιερός Ναός της Αγίας Μαρίνας.
Η Αγία Μαρίνα κατείχε ιδιαίτερη θέση στη θρησκευτική παράδοση των Αχνιωτών και η σχέση της με την κοινότητα εξακολουθεί να διατηρείται μετά τον εκτοπισμό.
Ο ναός παραμένει σήμερα στο κατεχόμενο παλαιό χωριό και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της Άχνας.
Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας στην κατεχόμενη Άχνα
Η Άχνα το καλοκαίρι του 1974
Η τουρκική εισβολή του 1974 καθόρισε τη σύγχρονη ιστορία της Άχνας.
Από τις 20 Ιουλίου 1974, όταν άρχισε η εισβολή, η περιοχή της Άχνας μετατράπηκε σε καταφύγιο για χιλιάδες εκτοπισμένους από άλλες περιοχές της Κύπρου.
Άνθρωποι από κατεχόμενα χωριά της Μεσαορίας, της Αμμοχώστου και άλλων περιοχών κατέφευγαν προς την Άχνα και το γειτονικό δάσος αναζητώντας ασφάλεια.
Οι ίδιοι οι Αχνιώτες υποδέχθηκαν μεγάλο αριθμό προσφύγων χωρίς να γνωρίζουν ότι λίγες εβδομάδες αργότερα θα είχαν και οι ίδιοι την ίδια μοίρα.
28 Αυγούστου 1974 – Η κατάληψη της Άχνας
Η Τετάρτη 28 Αυγούστου 1974 αποτελεί την καθοριστική ημερομηνία στη νεότερη ιστορία της κοινότητας.
Οι τουρκικές δυνάμεις προχώρησαν προς την Άχνα από την περιοχή μεταξύ Μακράσυκας και Καλοψίδας.
Η προειδοποίηση ότι τα τουρκικά στρατεύματα πλησίαζαν προκάλεσε πανικό. Οι κάτοικοι εγκατέλειψαν βιαστικά τα σπίτια τους, πολλοί έχοντας μαζί τους μόνο τα ρούχα που φορούσαν.
Άλλοι έφυγαν πεζοί, άλλοι με αυτοκίνητα, φορτηγά ή γεωργικά οχήματα.
Η προσδοκία πολλών ότι θα επέστρεφαν έπειτα από λίγες ώρες ή ημέρες δεν πραγματοποιήθηκε.
«Άχνα, Άχνα, ακούει κανείς;»
Μία από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες από τις τελευταίες στιγμές πριν από την κατάληψη του χωριού αφορά τον αστυνομικό σταθμό της Άχνας.
Καθώς οι κάτοικοι εγκατέλειπαν το χωριό, ο σταθμός είχε ήδη εκκενωθεί.
Μία κάτοικος που περνούσε μπροστά από το κτίριο άκουσε από τον ασύρματο επανειλημμένες κλήσεις προς την Άχνα. Κανείς δεν είχε απομείνει στον σταθμό για να απαντήσει.
Η μαρτυρία αυτή διασώθηκε στις ιστορικές αφηγήσεις των κατοίκων και αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικότερες ανθρώπινες εικόνες της εγκατάλειψης της κοινότητας.
Η προσφυγιά στο Δασάκι Άχνας
Οι κάτοικοι κατέφυγαν στο γειτονικό Δασάκι Άχνας, περιοχή που βρισκόταν εντός των ορίων της βρετανικής κυρίαρχης βάσης Δεκέλειας.
Πριν από το 1974 το Δασάκι ήταν κυρίως δασική περιοχή. Κάτω από τα πεύκα ξεκουράζονταν γεωργοί της Άχνας, ενώ στην περιοχή πραγματοποιούνταν κατά διαστήματα δραστηριότητες των βρετανικών στρατιωτικών δυνάμεων.
Με την εισβολή μετατράπηκε σε τεράστιο αυτοσχέδιο καταφύγιο προσφύγων.
Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν από την περιοχή κατά τις πρώτες εβδομάδες της προσφυγικής κρίσης.
Οι πρώτες νύχτες
Οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά δύσκολες.
Πολλοί άνθρωποι κοιμήθηκαν αρχικά στο χώμα, κάτω από τα δέντρα ή μέσα σε οχήματα.
Ακολούθησαν αυτοσχέδιες καλύβες και αντίσκηνα. Αργότερα κατασκευάστηκαν ξύλινες παράγκες και σταδιακά δημιουργήθηκε οργανωμένος προσφυγικός συνοικισμός.
Υπάρχουν συγκλονιστικές μαρτυρίες για παιδιά χωρίς επαρκή ρούχα, ηλικιωμένους που κοιμούνταν σε υγρά αντίσκηνα και οικογένειες που αντιμετώπιζαν σοβαρές ελλείψεις τροφίμων και βασικών αγαθών.
Οι εικόνες αυτές καταγράφηκαν από Κύπριους και ξένους δημοσιογράφους και κινηματογραφιστές και αποτελούν σήμερα ιστορικά τεκμήρια της κυπριακής τραγωδίας του 1974.
Τα πρώτα Χριστούγεννα της προσφυγιάς
Ιδιαίτερα συγκλονιστικές είναι οι μαρτυρίες από τα Χριστούγεννα του 1974 στο Δασάκι Άχνας.
Χιλιάδες πρόσφυγες εξακολουθούσαν να ζουν σε πρόχειρες συνθήκες και πολλές οικογένειες αντιμετώπιζαν σοβαρές στερήσεις.
Κινηματογραφικά συνεργεία του ΡΙΚ κατέγραψαν τις συνθήκες ζωής των προσφύγων, δημιουργώντας πολύτιμο ιστορικό αρχείο για εκείνη την περίοδο.
Από το αντίσκηνο στον νέο οικισμό
Η προσωρινή εγκατάσταση εξελίχθηκε σταδιακά σε μόνιμη κοινότητα.
Τα αντίσκηνα άρχισαν να αντικαθίστανται από ξύλινες παράγκες από το 1975, ενώ το 1976 άρχισε η ηλεκτροδότηση του συνοικισμού.
Κατά τα πρώτα χρόνια, τα παιδιά των προσφύγων φοιτούσαν σε σχολεία γειτονικών κοινοτήτων, μεταξύ άλλων στην Ξυλοτύμπου και την Ορμήδεια.
Με την πάροδο των χρόνων οι παράγκες αντικαταστάθηκαν από κατοικίες και δημιουργήθηκε το σημερινό Δασάκι Άχνας.
Η παλιά Άχνα μετά το 1974
Η παλιά Άχνα παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό εγκαταλελειμμένη.
Σπίτια λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν, παραδοσιακά πλινθόκτιστα κτίσματα κατέρρευσαν και η άγρια βλάστηση κάλυψε τμήματα του παλαιού οικισμού.
Το παλιό Συνεργατικό, καταστήματα, κατοικίες και το γήπεδο του Εθνικού Άχνας παρέμειναν ως κατάλοιπα μιας κοινότητας που εγκαταλείφθηκε βίαια.
Στην περιοχή του ναού της Αγίας Μαρίνας εγκαταστάθηκε στρατιωτικό φυλάκιο.
Οι κρυφές επιστροφές μετά την κατάληψη
Μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ιστορίας είναι ότι ορισμένοι Αχνιώτες εξακολούθησαν για ένα διάστημα μετά την κατάληψη να επιχειρούν κρυφές εισόδους στο χωριό.
Μαρτυρίες αναφέρουν ότι μέχρι και τον Νοέμβριο του 1974 κάτοικοι αποτολμούσαν να επιστρέφουν κρυφά, παρά τον μεγάλο κίνδυνο, για να δουν τα σπίτια τους ή να περισώσουν αντικείμενα και περιουσία.
Οι μαρτυρίες αυτές αποτελούν σημαντικό μέρος της ανθρώπινης ιστορίας του εκτοπισμού της Άχνας.
Ο Εθνικός Άχνας
Η Άχνα είναι στενά συνδεδεμένη με τον Εθνικό Άχνας, το ποδοσφαιρικό σωματείο της κοινότητας.
Μετά τον εκτοπισμό, το σωματείο συνέχισε τη δραστηριότητά του στο Δασάκι Άχνας και εξελίχθηκε σε ένα από τα αναγνωρίσιμα ποδοσφαιρικά σωματεία της Κύπρου.
Η σημαντικότερη διεθνής επιτυχία του ήταν η κατάκτηση του UEFA Intertoto Cup το 2006.
Η συνέχιση της λειτουργίας του σωματείου μετά την προσφυγιά αποτελεί μέρος της διατήρησης της ταυτότητας και της κοινωνικής συνοχής της κοινότητας.
Το φράγμα της Άχνας
Στη σύγχρονη περιοχή του Δασακίου βρίσκεται το Φράγμα Άχνας, ένας σημαντικός τεχνητός υγρότοπος.
Η περιοχή του φράγματος έχει ιδιαίτερη σημασία για την ορνιθοπανίδα, ιδιαίτερα για μεταναστευτικά και υδρόβια πουλιά, και αποτελεί σημαντικό μέρος του σημερινού φυσικού τοπίου της περιοχής.
Φυσικό περιβάλλον
Η ευρύτερη περιοχή της Άχνας ανήκει στο χαρακτηριστικό χαμηλό και σχετικά ξηρό τοπίο της ανατολικής Κύπρου.
Η γεωργική γη, οι θαμνώδεις εκτάσεις, οι δενδροκαλλιέργειες, οι ανοικτές εκτάσεις και σήμερα ο τεχνητός υγρότοπος του φράγματος δημιουργούν ποικιλία οικοτόπων.
Η εγκατάλειψη του παλαιού χωριού μετά το 1974 επέτρεψε επίσης στην αυτοφυή βλάστηση να καλύψει μεγάλο μέρος των παλιών κατοικιών και των δρόμων.
Μνήμη και ταυτότητα
Η Άχνα δεν αποτελεί μόνο έναν εγκαταλελειμμένο οικισμό.
Για τους εκτοπισμένους κατοίκους και τους απογόνους τους παραμένει ο τόπος καταγωγής τους, συνδεδεμένος με οικογενειακές μνήμες, σπίτια, εκκλησίες, σχολεία, χωράφια, νεκροταφεία και την καθημερινή ζωή πριν από το 1974.
Η μικρή γεωγραφική απόσταση μεταξύ του σημερινού Δασακίου και του παλαιού χωριού κάνει αυτή τη σχέση ακόμη πιο έντονη.
Η Αγία Μαρίνα, τα ερείπια των κατοικιών, το παλαιό γήπεδο και τα υπόλοιπα κτίσματα αποτελούν σήμερα ορατά τεκμήρια της ιστορίας της κατεχόμενης κοινότητας.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν από τον Γιώργο Κωνσταντίνου στις 2 Οκτωβρίου 2016 στην κατεχόμενη Άχνα.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Άχνα
Αγγλική ονομασία: Achna
Τουρκική ονομασία που χρησιμοποιείται σήμερα: Düzce
Τύπος: Χωριό / κοινότητα
Επαρχία: Αμμόχωστος
Χώρα: Κύπρος
Γεωγραφική περιοχή: Κοκκινοχώρια
Ιστορική παρουσία: τουλάχιστον από την αρχαϊκή περίοδο
Αρχαιολογικές ανασκαφές: 1882
Ιστορική χαρτογραφική αναφορά: Atna, ενετικός χάρτης Franco, 1570
Κατάληψη του χωριού: 28 Αυγούστου 1974
Κατάσταση: κατεχόμενο και σε μεγάλο βαθμό εγκαταλελειμμένο χωριό
Κύριος τόπος εγκατάστασης των εκτοπισμένων κατοίκων: Δασάκι Άχνας
Κύριος ιστορικός ναός: Αγία Μαρίνα
Ποδοσφαιρικό σωματείο: Εθνικός Άχνας
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 2/10/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Το κατεχόμενο χωριό Άχνα – Achna Village – Cyprus
Κοινοτικό Συμβούλιο Άχνας – Ιστορική Αναδρομή
Η Κύπρος μας – ιστορικά στοιχεία για την Άχνα
Philenews – Η άγνωστη ανθρώπινη ιστορία των Αχνιωτών το 1974
Biodiversity of Cyprus – Αγία Μαρίνα στο κατεχόμενο χωριό Άχνα
…
‘Φιλελεύθερος’«Το σπαρακτικό κάλεσμα από τον ασύρματο: “Άχνα, Άχνα, ακούει κανείς…”;»
23 Αυγούστου 2010
Πάμπος Βασιλάς
Ήτανε Τετάρτη 28 Αυγούστου 1974 που ακούστηκε στην Άχνα η απέλπιδα κραυγή, «φύγετε, φύγετε, έρχονται οι Τούρκοι». Και έτρεχε η μάνα να μαζέψει το παιδί και ο γιος τους κατάκοιτους γονείς του, να τους βγάλει έξω από το χωριό. Άρπαζε ένα κομμάτι ρούχο του μωρού η μάνα καθώς από μακριά ακούγονταν οι δαιμονισμένες μηχανές των τουρκικών τανκ, που από τα χωράφια μεταξύ Μακράσυκας και Καλοψίδας, εφορμούσαν για την κατάληψη του χωριού. Έχοντας μαζί τους ορδές πάνοπλων αντρών του τουρκικού πεζικού.
Οι Αχνιώτες, που από τις 20 Ιουλίου είχαν υποδεχθεί στο χωριό τους χιλιάδες πρόσφυγες από άλλα μέρη που κατέλαβαν οι Τούρκοι, βίωναν τον ίδιο πόνο που τους περιέγραφαν οι πρόσφυγες των προηγούμενων ημερών. Τετάρτη, 28 Αυγούστου 1974, η αποφράδα μέρα, η μέρα που έσφαξε σαν μαχαίρι τις ψυχές χιλιάδων Αχνιωτών.
Μέσα σε εκείνες τις δραματικές στιγμές, γιατί λίγα λεπτά χρειάστηκαν να μπουν οι Τούρκοι στο χωριό, μια Αχνιώτισσα που έτρεχε να βρει μέσο για να φύγει, βίωσε σε μερικά δευτερόλεπτα, μια συ γκλονιστική εμπειρία. Λίγη ώρα πριν, οι αστυνομικοί που επάνδρωναν τον αστυνομικό σταθμό Άχνας, έβγαλαν τα πουκάμισά τους και με τις φανελίτσες, εγκατέλειψαν το σταθμό. Προφανώς έβγαλαν τα πουκάμισα για να μην αναγνωριστούν ως αστυνομικοί από τους Βρετανούς στις γειτονικές Βάσεις τους, όπου μάλλον κατέφυγαν για να σωθούν.
Έτρεχε η γυναίκα και κάποια στιγμή πέρασε μπροστά από την ανοικτή πόρτα του Σταθμού. Και τότε άκουσε από τον ασύρματο ένα επαναλαμβανόμενο μήνυμα, ένα δραματικό μήνυμα, που μέχρι σήμερα αντηχεί σαν ερινύα στην ψυχή της. Ήτανε ένα μήνυμα, που απηχούσε τις δραματικές στιγμές πού ζούσε το χωριό και οι κυνηγημένοι κάτοικοί του.«Άχνα, Άχνα, ακούει κανείς; Ξέρετε πού είναι οι Τούρκοι; Άχνα, Άχνα ακούει κανείς…; Ξέρετε πού είναι οι Τούρκοι…;», αντηχούσε στο έρημο χωριό, με σπαρακτικό τόνο, γεμάτο αγωνία, η άγνωστη φωνή του αστυνομικού που καλούσε χωρίς να παίρνει απάντηση.
Η γυναίκα κοντοστάθηκε δευτερόλεπτα, άκουσε το μήνυμα, το «κάρφωσε» στην καρδιά της να μην το ξεχάσει. Έβαλε τα κλάματα και συνέχισε να τρέχει. Σε λίγη ώρα, μερικά λεπτά, στο μέρος, όπως και σε όλο το χωριό, αναπτύχθηκε το τουρκικό πεζικό και τα άρματα μάχης της εισβολής. Ο ασύρματος καταλήφθηκε…Στα βάθη των αιώνων
Το όνομα του χωριού προέρχεται από τη λέξη άνθινα, που σημαίνει ανθοφόρα κτήματα. Η ονομασία λοιπόν εξελίχτηκε από άνθινα -άνθνα-άνθα -Άχνα. Μια άλλη εκδοχή θέλει την Άχνα να παίρνει το όνομά της από το όνομα της θεάς Αθηνάς. Αθηνά-άθνα- Άχνα. Υπάρχει και μια τρίτη άποψη που υποστηρίζει ότι το όνομα του χωριού βγαίνει από τη λέξη άχνη, που σημαίνει δροσιά (ατμός που αναδύεται κατά την εξάτμιση).
Η ιστορία του χωριού αρχίζει το 750 π.Χ. Στην Άχνα έγιναν ανασκαφές κατά το 1882, τέσσερα χρόνια δηλαδή μετά που πέρασε το νησί από τα χέρια των Τούρκων στα χέρια των Άγγλων. Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως πάρα πολλά ευρήματα: Τα ιερά της Αφροδίτης, της Αρτέμιδος, του Απόλλωνα και του Πάνα, αρχαίους τάφους, πολλά ειδώλια σε τερακότες που βρέθηκαν σε τεμένη της ελληνιστικής εποχής και άλλα κτερίσματα.- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - -
Ο Κύπρος μοίρασε τους βόλους που έφερε από την Άχνα στα παιδιά του. «Να τους προσέχετε και να τους δώσετε και εσείς στα δικά σας παιδιά. Είναι κειμήλιο, το δικό μου κειμήλιο από την Άχνα», τους είπε.Ο Κύπρος μοίρασε τους βόλους που έφερε από την Άχνα στα παιδιά του. «Να τους προσέχετε και να τους δώσετε και εσείς στα δικά σας παιδιά. Είναι κειμήλιο, το δικό μου κειμήλιο από την Άχνα», τους είπε.
‘Φιλελεύθερος’
«Η μέρα που μπήκαν στην Άχνα οι οχτροί»
28 Αυγούστου 2010
Πάμπος ΒασιλάςΜνήμες από την κατεστραμμένη κοινότητα που καταλήφθηκε από τους Τούρκους στις 28 Αυγούστου το ’74
«Μην κλαις κυρά και γω θα αναστηθώ και θα σ’ αρπάξω πάλι…». Ήτανε και τότε 28 Αυγούστου, πριν 36 χρόνια που φάνηκαν από την τοποθεσία Κόκκινες, βορειοανατολικά της Άχνας, τα μαύρα γεράκια. Μέρα Τετάρτη μεσημέρι που σήκωναν νέφος τη σκόνη τα άρματα και ξοπίσω τους οι σιδερόφρακτοι Αττίλες. Και το χωριό ήταν γυμνό από υπερασπιστές και το χωριό ήταν γεμάτο κόσμο. Πρόσφυγες κυνηγημένοι από την Καλοψίδα, τη Μακράσυκα, την Αμμόχωστο. Αυτοί που είχαν δει τον τρόμο πριν από τους Αχνιώτες. Και τότε, αυτοί που ήξεραν, που είχαν ζήσει τον τρόμο των αρμάτων, άρχισαν να τσιρίζουν και να τρέχουν να γλυτώσουν. Πέρασαν από τότε 36 μαρτυρικά χρόνια…Σήμερα, στην Αγιά Μαρίνα οι βέβηλοι έστησαν σκοπιά. Γκρέμισαν και χάθηκαν τα πλινθαρένια ανώγια του παππού. Ακόμα να διαβεί τα σκαλοπάτια του πατρικού ο γιος και ας είναι 50 βήματα από το δρόμο του Βαρωσιού. Χαλάσματα και αγριόχορτα. Ξεραμένα δέντρα και λεηλατημένα σπίτια. Στο νεκροταφείο ο τάφος της γιαγιάς της Κατελούς χάθηκε μέσα στα χόρτα και ο σταυρός είναι πεσμένος. Το φωτογραφικό οδοιπορικό στα χαλάσματα της άλλοτε ωραίας κόρης των Κοκκινοχωριών, πληγώνει. Το Συνεργατικό έχει 36 χρόνια να δεχθεί πελάτες. Ερήμωσε και το κατάστημα του Λαμπράκη. Περιμένει ακόμα τους ποδοσφαιριστές και τον κόσμο το κατεχόμενο γήπεδο του Εθνικού. Παναγιά μου, χωριό μου, διαλύεσαι πια χρόνο με το χρόνο. Και οι εικόνες σου σφάζουν την καρδιά μας. Που δεν αξιωθήκαμε, που δεν τα καταφέραμε, που όλο και απομακρύνεται η επιστροφή κοντά σου και ας είσαι πέντε δρασκελιές μακριά μας. Το 1974, ο σημερινός γραμματέας του Κοινοτικού Συμβουλίου Άχνας, Κύπρος Πίτσιλλος, ήταν δέκα χρονών. Θυμάται και μας αφηγείται τη μέρα που μπήκαν στην Άχνα οι οχτροί…
Ο πατέρας του είχε φύγει για το μέτωπο στις 20 Ιουλίου και 40 μέρες μετά δεν είχε δώσει σημεία ζωής. Για αγνοούμενο τον είχαν στο σπίτι του Κύπρου. Πριν πάει στον πόλεμο, φώναξε το δεκάχρονο γιο του που ήταν ο μεγάλος. «Εγώ φεύγω. Στάθου άντρας του σπιτιού στη μάνα και στα δυο σου μικρά αδέλφια», του είπε. Μα επειδή στο σπίτι δεν φαινόταν, ήταν πολλές μέρες μαραζωμένοι ο Κύπρος και η οικογένειά του. Τελικά ήρθε ο πατέρας, αλλά κάθε μέρα που ξημέρωνε, ήταν και μέρα αγωνίας, αν τελικά θα γλύτωνε το χωριό. Το μεσημέρι όμως, στις 28 του Αυγούστου, ακούστηκαν οι πρώτες φωνές. «Φύετε, βουράτε, έξω που το χωριό. Έρχονται που τις Κόκκινες οι Τούρκοι»…
«Επικράτησε πανικός. Άλλοι έτρεχαν πεζοί. Άλλοι πάνω σε τρακτέρ και φορτηγά. Άλλοι με αυτοκίνητα», θυμάται ο Κύπρος. Η ελπίδα που έτρεφαν κρυφά πολλοί μεγάλοι, δυστυχώς, δεν επαληθεύτηκε. «Δεν γλύτωσε ούτε και η Άχνα». «Πιστεύαμε ότι θα φεύγαμε για λίγες ώρες, λίγες μέρες, ότι θα επιστρέφαμε την επομένη», μας αφηγείται ο Κύπρος. Γι’ αυτό, όπως και όλοι σχεδόν οι κάτοικοι, έφυγαν από το σπίτι βιαστικά, με τα ρούχα που φορούσαν. Παιδί που ήτανε, ένα πράγμα σκέφτηκε και έτρεξε και πήρε από το δωμάτιό του. Μια γυάλα που μέσα φύλαγε τους βόλους του. Την πρώτη νύχτα κοιμήθηκαν στο χώμα. Μετά, ο πατέρας του έστησε μια πρόχειρη κατασκευή με ξύλα και για στέγη μπάλες σανού. Οι μέρες περνούσαν και η επιστροφή στο χωριό δεν ερχόταν. Θυμάται ότι το πρωί μετά την πρώτη νύχτα που κοιμήθηκαν στο Δασάκι, όταν ξύπνησαν, ξεκίνησαν να επιστρέψουν στο χωριό. «Πού πάτε; Είναι μέσα οι Τούρκοι», τους σταμάτησαν άλλοι συγχωριανοί.
Η καλύφη έγινε αντίσκηνο και το αντίσκηνο παράγκα. Και μετά η παράγκα έγινε σπίτι στο συνοικισμό του Δάσους Άχνας. Πέρασαν 36 χρόνια ακριβώς και αλίμονο, η ποθητή επιστροφή στην Άχνα δεν ήλθε. Ο Κύπρος μοίρασε τους βόλους που έφερε από την Άχνα στα παιδιά του. «Να τους προσέχετε και να τους δώσετε και εσείς στα δικά σας παιδιά. Είναι κειμήλιο, το δικό μου κειμήλιο από την Άχνα», τους είπε σαν τους έδινε τους βόλους. «Όσα χρόνια και να περάσουν, είμαι σίγουρος ότι μια μέρα οι βόλοι θα ξαναβρεθούν στην Άχνα. Και αν δεν ζούμε ‘μεις θα είναι τα παιδιά και τα εγγόνια και τα δισέγγονα και τα τρισέγγονά μας που θα γυρίσουν», μας είπε ο γραμματέας του Κοινοτικού Συμβουλίου Άχνας.
- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - -
‘Σημερινή’
«Ζήσαμε τραγικές σκηνές στο Δασάκι Άχνας το 1974…»
22 Ιουλίου 2004
Πάμπος Βασιλάς
«Το πρώτο μου παιχνίδι που θυμάμαι ήταν ένα τενεκεδάκι σαρδέλων. Το έκανα αυτοκινητάκι και έπαιζα στο χώμα. Θυμάμαι ότι κοιμόμασταν σ’ ένα βαν που είχε εκείνη την εποχή ο πατέρας μου. Οι γονείς μου κοιμούνταν πάνω σε κουβέρτες στο χώμα. Έζησα τα παιδικά μου χρόνια στο Δασάκι της Άχνας»
Πριν από το 1974 ήταν παρθένο δάσος, στο οποίο ασκούνταν κατά διαστήματα οι Βρετανοί στρατιώτες. Κάτω από τα πεύκα του έβρισκαν δροσιά οι γεωργοί της Άχνας, όταν πήγαιναν να δουλέψουν. Αυτά όλα μέχρι τις 20 Ιουλίου 1974. Το δάσος της Άχνας έμελλε το 1974 να μετατραπεί σε καταφύγιο δεκάδων χιλιάδων προσφύγων, που κυνηγημένοι από τα αεροπλάνα και τους στρατιώτες του Αττίλα, κατέφυγαν εκεί για να σωθούν. Από τα χωριά της Μεσαορίας και της επαρχίας Αμμοχώστου. Ακόμα και από τα χωριά της επαρχίας Κερύνειας, άνθρωποι κυνηγημένοι, με τα ρούχα που φορούσαν, κατέφευγαν στο Δασάκι Άχνας, γιατί το έδαφος ήταν Βάσεις και πίστευαν ότι εκεί δεν θα κινδύνευαν από τον Αττίλα. Και έγιναν τα πεύκα και οι ευκάλυπτοι και οι πορτοκαλεώνες των Αχνιωτών, καταφύγιο για τους πονεμένους και κυνηγημένους πρόσφυγες της πληγωμένης μας Πατρίδας. Στις 30 Αυγούστου 1974, τουρκικά τανκς μπήκαν στην Άχνα, υποστηρίζοντας πεζοπόρους Τούρκους στρατιώτες. Οι Αχνιώτες -τελευταίοι απ’ όλους τους πρόσφυγες- βρήκαν καταφύγιο και αυτοί στο Δασάκι. Σύμφωνα με κάποια στοιχεία, τις πρώτες βδομάδες μετά τον πόλεμο του 1974, κατέφυγαν στο δάσος της Άχνας, που τελικά μετατράπηκε σε τοπονύμιο Δασάκι Άχνας, 60 μέχρι 80 χιλιάδες πρόσφυγες.
Στο Δάσος Άχνας Κύπριοι και ξένοι λειτουργοί των ΜΜΕ κατέγραψαν συγκλονιστικές σκηνές ανθρώπινου πόνου και δυστυχίας, οι οποίες έκαναν το γύρο του κόσμου. Παιδιά που κοιμούνταν σχεδόν γυμνά στο χώμα. Ηλικιωμένοι και παιδιά που τρέφονταν επί μήνες, σχεδόν μόνιμα, με «κουτοσάρδελα» και κορν-μπιφ. Γέροντες που κοιμούνταν σε λασπωμένο χώμα βρεγμένων αντίσκηνων και δεν είχαν δεύτερη κουβέρτα να σκεπάσουν το βασανισμένο τους κορμί. Μαυροφορεμένες μάνες που έκλαιγαν σκοτωμένα ή αγνοούμενα παιδιά, και δεν είχαν ένα κομμάτι ρούχο να σκουπίσουν τα πικραμένα τους μάτια…
Άνθρωποι που καρτερούσαν υπομονετικά τα καμιόνια του Ερυθρού Σταυρού και του βρετανικού στρατού, να τους φέρουν ζαχαρούχο γάλα, λιγδιασμένα κοτόπουλα σε κονσέρβες, σαρδέλες, μπισκότα, ζάχαρη, κορν-μπιφ και φιστικέλαιο, για να μην πεθάνουν της πείνας. Άνθρωποι κάθε ηλικίας που εκλιπαρούσαν για ένα «κάμπετ», μια ακόμη κουβέρτα για να μην κρυώνουν και ένα ακόμη αντίσκηνο για να κοιμούνται άνετα. Άνθρωποι που εκτίθονταν σχεδόν κάθε μέρα στα τηλεοπτικά συνεργεία, για να μάθει όλος ο πλανήτης το δράμα της Κύπρου, το δράμα των απλών Κυπρίων.
«Έκλαψα πολλές φορές στο Δασάκι»
Ο KINHMATOΓPAΦIΣTHΣ του ΡΙΚ Στέλιος Γιασεμίδης είναι ένας από τους ανθρώπους της κυπριακής δημοσιογραφίας που έγραψαν, αλλά και κατέγραψαν σημαντικές πτυχές της κυπριακής τραγωδίας το 1974, περιδιαβάζοντας αρκετές φορές την ανθρώπινη δυστυχία στο Δασάκι Άχνας. Θυμάται ο κ. Γιασεμίδης και αφηγείται στη «Σ» τα εξής:
- «Στο Δασάκι Άχνας, τα Χριστούγεννα του 1974 έζησα μια συγκλονιστική εμπειρία, την οποία θυμάμαι κάθε φορά που πηγαίνω στο συνοικισμό, ο οποίος πρέπει να πω ότι σήμερα είναι πολιτεία και τίποτε δεν θυμίζει τις δυστυχισμένες μέρες μετά τον πόλεμο. Μαζί με το δημοσιογράφο Δημήτρη Ανδρέου, πήραμε οδηγίες να πάμε στις 25 Δεκεμβρίου 1974 στο Δασάκι Άχνας, για να καταγράψουμε τα πρώτα Χριστούγεννα των προσφύγων, οι οποίοι ήταν 20-30 χιλιάδες ψυχές. Φτάσαμε κάπου στο Δασάκι και διαπιστώσαμε με πόνο ψυχής ότι οι άνθρωποι πεινούσαν. Ήταν Χριστούγεννα και υπήρχαν άνθρωποι που δεν είχαν κάτι να περάσουν την ημέρα αυτή. Δεν μπορώ να πω με λόγια πόσο σημάδεψε αυτό το γεγονός την ψυχή μου. Ευτυχώς, δεν ξέρω πώς, βρέθηκαν κάποιοι καλοί χριστιανοί και μοίρασαν κοτόπουλα σ’ αυτούς τους ανθρώπους. Άναψαν κάρβουνα και τα έψησαν. Αυτά ήταν τα Χριστούγεννα των προσφύγων, που κατέγραψα ως κινηματογραφιστής στο ΡΙΚ, μαζί με το δημοσιογράφο Δημήτρη Ανδρέου, το Δεκέμβρη του 1974 στο Δασάκι της Άχνας.
- «Θέλω ακόμη να πω ότι από τον Ιούλιο του 1974 και για πολλούς μήνες καταγράψαμε εικόνες που αποτελούν σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο για την τραγωδία του 1974, επισκεπτόμενοι το Δασάκι Άχνας: «Ξυπόλητα και σχεδόν γυμνά παιδιά, που δεν είχαν ρούχα. Ρακένδυτους γέροντες που ξάπλωναν σε σακούλες και κοίταζαν περίλυποι, παραδομένοι στη δυστυχισμένη τους μοίρα. Γυναίκες που κοιμούνταν σε πρόχειρα αντίσκηνα και μοιρολογούσαν τους σκοτωμένους, ή αγνοούμενους, άντρες ή αδέλφια τους. Γέροντες και παιδιά, που ξάπλωναν σε βρεγμένα αντίσκηνα το χειμώνα και κοιμούνταν μέσα στις λάσπες, γιατί δεν είχαν πού αλλού να μείνουν. Παιδιά που μετά βίας είχαν ένα ποτήρι γάλα σε σκόνη και που δεν είχαν πιάσει για μήνες στα χέρια τους ένα παιδικό παιχνίδι, ή ένα γλειφιτζούρι…»
«Έκλαψα και μαύρισε η ψυχή μου πολλές φορές στο Δασάκι το 1974», μας είπε καταλήγοντας ο κ. Γιασεμίδης.
Το Δασάκι Άχνας σήμερα
ΣHMEPA το Δασάκι Άχνας αποτελεί μίαν από τις πλέον ανεπτυγμένες κοινότητες των Κοκκινοχωριών. Ζουν εκεί πρόσφυγες από την Άχνα, τη Λύση, τη Βατυλή, τη Μακράσυκα, την Καλοψίδα και άλλες κατεχόμενες κοινότητες. Μια σημαντική βιοτεχνική ζώνη, μια μεγάλη κτηνοτροφική περιοχή, μια σπουδαία ποδοσφαιρική ομάδα ο ΕΘΝΙΚΟΣ και το μεγαλοπρεπές στάδιό του, ωραία σπίτια, πάρκα, πλακόστρωτη πλατεία και γενικά πρόοδος και ανάπτυξη, είναι ό,τι συνθέτουν τη σημερινή κατάσταση στο Δασάκι. Οι κάτοικοι πλησιάζουν τις τέσσερις χιλιάδες.
• Αυτό το ρεπορτάζ -λόγω και της καταγωγής του υποφαινόμενου- αφιερώνεται σε όλους τους πρόσφυγες που έζησαν στο Δασάκι μετά το 1974 και έφυγαν από τη ζωή, με ανεκπλήρωτο τον πόθο της επιστροφής. Επίσης, στους δασκάλους Λώρη και Γιαννούλα Κληρίδη, ζεύγος Ζαχαριάδη, τον κ. Παντελάκη, τον κ. Δημητράκη, τον κ. Αντωνάκη από την Ξυλοτύμπου, τη νηπιαγωγό κ. Κατίνα και όσους άλλους δεν θυμόμαστε. Γιατί είχαν το δύσκολο προνόμιο να διδάξουν γράμματα ελληνικά σε ταλαιπωρημένα προσφυγόπουλα στο Δασάκι, τα πρώτα, πέτρινα χρόνια της προσφυγιάς.
ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ
«Μεγαλώσαμε στο Δασάκι»
TA ΠPΩTA XPONIA στο Δασάκι Άχνας ήταν πολύ δύσκολα. Τα αντίσκηνα άρχισαν να διαδέχονται από το 1975 οι ξύλινες παράγκες. Το 1976 άρχισε η ηλεκτροδότηση του συνοικισμού. Μέχρι το 1977, οι μαθητές του Δάσους Άχνας, τα προσφυγόπουλα πήγαιναν νηπιαγωγείο και σχολείο στην Ξυλοτύμπου και την Ορμήδεια. Οι μαθητές του δημοτικού πήγαιναν στο σχολείο τα απογεύματα. Το χειμώνα σκοτείνιαζε μέχρι να σχολάσουν. Τα παιδιά διάβαζαν με τη λάμπα του πετρελαίου (θυέλλης), ή τα «λουξ». Σας μεταφέρουμε ακολούθως κάποιες μαρτυρίες από εκείνη την εποχή, για το πώς ζούσαν οι πρόσφυγες στο Δασάκι:
Στέλιος Γιασεμίδης: «Το 1975 νομίζω, ο Γιώργος Νταλάρας πραγματοποίησε συναυλία στο “Aμμονήσιον” της Ορμήδειας, όπου υπήρχε καταυλισμός παραγκόβιων προσφύγων. Μου έκανε εντύπωση και το θυμάμαι μέχρι τώρα, το γεγονός ότι οι πρόσφυγες από το Δασάκι και από άλλες περιοχές των Κοκκινοχωριών και της Λάρνακας, στριμώκτηκαν σε καρότσες τρακτέρ και φορτηγών, για να μπορέσουν να πάνε στη συναυλία…».
• «Ήρθαν στη γειτονιά μας λεωφορεία με ξένους τουρίστες, για να δουν πώς ζούσαμε. Ένα ζευγάρι μου έδωσαν ένα κουτί μπισκότα, αλλά μετά με κοίταζαν και χαμογελούσαν. Πρόσεξα ότι το πουκάμισό μου δεν ήταν κουμπωμένο σωστά. Ντράπηκα. Πέταξα τα μπισκότα και έτρεξα μακριά…»
• «Στο σχολείο μας, κάτι παράγκες δηλαδή, έρχονταν τακτικά ξένοι και μας έφερναν δώρα. Πουλόβερ, παιχνίδια και γλυκά. Ήταν κάτι σαν θέατρο: «Τους δείχναμε τα σχέδια που κάναμε για τα κατεχόμενά μας χωριά, λέγαμε και κανένα ποίημα και αυτοί, αφού άφηναν και κανένα δάκρυ να κυλήσει, έφευγαν. Όταν μεγάλωσα κατάλαβα γιατί ένιωθα πάντα άβολα σ’ αυτές τις επισκέψεις. Ήμασταν κάτι σαν ζωάκια, νόμιζαν οι ξένοι, και θα γινόμασταν χαρούμενα με ένα κουτί μπισκότα και μια γκοφρέτα. Ιδέα δεν είχαν αυτοί όλοι πού κοιμόμασταν, πως κάναμε μπάνιο με κουβά και πως διαβάζαμε με τη λάμπα του πετρελαίου. Νόμιζαν πως ήμασταν μαϊμούδες και θα τους κάναμε τούμπες, γιατί έρχονταν να μας δουν δέκα λεπτά και να μας πετάξουν ένα πακέτο για δώρο…
Συσσίτιο στο σχολείο
ΤO 1976-77 λειτούργησε δημοτικό σχολείο για τα προσφυγόπουλα στο Δασάκι Άχνας. Οι αίθουσες ήταν παράγκες με «πλακάζ» και τσίγκους για στέγες. Οι αίθουσες ήταν λίγες και έτσι κάποια τμήματα ήταν μετακινούμενα ή συμπλέγματα. Π.χ. Ο δάσκαλος έκανε μάθημα σε Τετάρτη και Πέμπτη τάξη μαζί στην ίδια αίθουσα. Τα Ηνωμένα Έθνη, ο Ερυθρός Σταυρός και άλλες οργανώσεις από την Κύπρο και το εξωτερικό, έστελναν στους μαθητές δώρα τα Χριστούγεννα και το Πάσχα. Επίσης, παρεχόταν συσσίτιο στους μαθητές που ήταν άποροι, δηλαδή όλους: Ρυζόγαλο, γάλα κονσέρβας, τυρί κονσέρβας και πόλιμπιφ. Για πολλά από τα παιδιά μεταξύ των ετών 1976-1982, τα δώρα που έπαιρναν στο σχολείο ήταν και τα μοναδικά.
Πηγή http://www.efylakas.com/archives/7558
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Achna, 2/10/2016
Achna
Achna is a historic village in Famagusta District and one of the large and fertile villages of the Kokkinochoria region. The old village has been under Turkish occupation since 1974, and its Greek Cypriot inhabitants remain displaced.
Achna lies close to the areas of Kalopsida, Acheritou, Avgorou, Ormideia, Xylotymvou, Pergamos and Makrasyka.
Following their displacement in 1974, the inhabitants settled mainly at Dasaki Achnas, very close to their old village.
Origin of the name Achna
The origin of the name Achna has not been conclusively established, and several interpretations have been proposed.
One theory associates the name with the goddess Athena, through a possible linguistic development from Athena to Athna and eventually Achna.
Another explanation associates it with a word referring to flowering or fertile land.
A further suggestion connects the name with the Greek word achni, referring to fine moisture or dew.
An important historical reference occurs on a Venetian map by Franco dated 1570, where the settlement appears as Atna. It has been suggested that this may represent a scribal or printing omission and correspond to Athna.
None of these etymological interpretations should be presented as conclusively established.
History from antiquity
The area of Achna has a long history and an important archaeological presence.
Historical accounts concerning the community trace its history to at least around 750 BC, during the Archaic period of Cyprus.
Its position in the eastern plain of Cyprus, within fertile agricultural country and close to important ancient routes, favoured human settlement and activity.
Archaeological excavations of 1882
Important archaeological investigations were undertaken in the Achna area in 1882, only a few years after the beginning of British administration in Cyprus.
The excavations produced numerous archaeological finds demonstrating the importance of the area in antiquity.
These included ancient tombs, terracotta figurines and other objects, as well as evidence associated with sanctuaries connected with Aphrodite, Artemis, Apollo and Pan.
The numerous terracotta figurines discovered in the area are particularly important evidence of ancient religious activity.
Achna through later centuries
Settlement continued through the medieval and early modern periods.
Its appearance on a Venetian map of 1570 provides significant evidence for the existence and recognition of Achna during Venetian rule.
The fertile land surrounding the village remained the basis of local life and economy for centuries.
Agriculture
Before 1974, Achna was known as one of the fertile agricultural communities of the Kokkinochoria.
Agriculture was fundamental to the economy and everyday life of its inhabitants.
The landscape included cultivated fields, orchards and other agricultural holdings, reflecting the community's close relationship with its land.
Religious life
The Church of Agia Marina was a central focus of religious life in the village.
Saint Marina occupied a particularly important place in the traditions of the people of Achna, and this relationship continues after their displacement.
The church remains in the occupied old village and is one of the most important surviving symbols of Achna.
Church of Agia Marina at occupied Achna
Achna during the summer of 1974
The Turkish invasion of 1974 determined the modern history of Achna.
From 20 July 1974, the area became a refuge for thousands of displaced people fleeing other parts of Cyprus.
People from occupied villages of Mesaoria, Famagusta District and elsewhere sought safety around Achna and in the neighbouring forest.
The people of Achna received large numbers of refugees, unaware that only weeks later they themselves would share the same fate.
28 August 1974 – The occupation of Achna
Wednesday, 28 August 1974 is the defining date in the recent history of the community.
Turkish forces advanced towards Achna from the area between Makrasyka and Kalopsida.
Warnings that the forces were approaching caused panic. Residents abandoned their homes hurriedly, many carrying little more than the clothes they were wearing.
Some escaped on foot, while others used cars, lorries or agricultural vehicles.
The widespread hope that they would return after a few hours or days was never fulfilled.
“Achna, Achna, can anyone hear?”
One of the most poignant accounts from the final moments before the occupation concerns the Achna police station.
As residents fled, the station had already been evacuated.
A woman passing the open building heard repeated radio calls asking Achna to respond. Nobody remained inside to answer.
The testimony survives in historical accounts by the community and has become one of the characteristic human stories associated with the abandonment of Achna.
Refuge at Dasaki Achnas
The inhabitants fled to nearby Dasaki Achnas, within the Dhekelia Sovereign Base Area.
Before 1974, Dasaki was principally woodland. Farmers from Achna rested beneath its pine trees, while British military activities were periodically conducted in the area.
During the invasion it was transformed into an enormous improvised refuge.
Tens of thousands of displaced people passed through the area during the first weeks of the refugee crisis.
The first nights
Conditions were extremely difficult.
Many people initially slept on the ground, beneath trees or inside vehicles.
Improvised shelters and tents followed. Wooden huts were later erected and gradually a more organised refugee settlement developed.
Accounts describe children without adequate clothing, elderly people sleeping in damp tents and families suffering serious shortages of food and essential supplies.
Cypriot and international journalists and cameramen documented these conditions, creating important historical records of the human consequences of the events of 1974.
The first Christmas in exile
Particularly poignant testimonies survive from Christmas 1974 at Dasaki Achnas.
Thousands of refugees were still living in makeshift conditions, and many families faced severe hardship.
Cyprus Broadcasting Corporation film crews documented refugee life there, creating valuable historical footage of this period.
From tents to a new settlement
The temporary camp gradually developed into a permanent community.
Beginning in 1975, tents were progressively replaced by wooden huts, while electrification of the settlement began in 1976.
During the early years, refugee children attended schools in neighbouring communities, including Xylotymvou and Ormideia.
Over time the huts were replaced by permanent homes and modern Dasaki Achnas emerged.
Old Achna after 1974
Old Achna remained largely deserted.
Houses were looted and damaged, traditional mud-brick buildings collapsed, and vegetation gradually covered parts of the abandoned settlement.
The old cooperative building, shops, houses and the former Ethnikos Achna football ground remained as physical traces of the displaced community.
A military observation post was established in the vicinity of the Church of Agia Marina.
Secret returns after the occupation
A less widely known part of Achna's history concerns residents who continued for a period to enter the occupied village secretly.
Testimonies indicate that even as late as November 1974, some inhabitants risked returning clandestinely to see their homes or retrieve possessions.
These accounts form an important part of the human history of Achna's displacement.
Ethnikos Achna
Achna is closely associated with Ethnikos Achna Football Club.
Following displacement, the club continued its activities at Dasaki Achnas and became one of Cyprus's recognised football clubs.
Its most notable international achievement came in 2006, when it won the UEFA Intertoto Cup.
The continuation of the club after displacement became an important element in maintaining the identity and social cohesion of the community.
Achna Dam
The modern Dasaki Achnas area includes Achna Dam, an important artificial wetland.
The reservoir and surrounding habitat are particularly valuable for birds, including migratory and aquatic species, and form an important component of the area's present natural landscape.
Achna Dam – Biodiversity of Cyprus
Natural environment
The wider Achna area forms part of the characteristic low-lying and relatively dry landscape of eastern Cyprus.
Agricultural fields, scrubland, tree crops, open country and the modern artificial wetland at Achna Dam create a mosaic of habitats.
Following the abandonment of the old village, natural vegetation has also progressively colonised former houses, gardens and streets.
Memory and identity
Achna is more than an abandoned settlement.
For its displaced inhabitants and their descendants, it remains their place of origin, associated with family memories, houses, churches, schools, fields, cemeteries and everyday life before 1974.
The very short geographical distance separating modern Dasaki Achnas from the old village makes this relationship especially poignant.
Agia Marina, the ruins of homes, the former football ground and the remaining buildings continue to serve as visible records of the history of the occupied community.
Photographic record
The photographs accompanying this post were taken by George Konstantinou on 2 October 2016 at occupied Achna.
Classification
Name: Achna
Greek name: Άχνα
Turkish name currently used: Düzce
Type: Village / community
District: Famagusta
Country: Cyprus
Geographical region: Kokkinochoria
Historical presence: at least from the Archaic period
Archaeological excavations: 1882
Historic cartographic reference: Atna, Franco Venetian map, 1570
Occupation of village: 28 August 1974
Present status: occupied and largely abandoned village
Principal place of settlement of displaced residents: Dasaki Achnas
Principal historic church: Agia Marina
Football club: Ethnikos Achna
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 2/10/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Occupied village of Achna
Achna Community Council – Historical Review
Cyprus Government – Historical information on Achna
Philenews – The lesser-known human story of the people of Achna in 1974
Biodiversity of Cyprus – Church of Agia Marina at occupied Achna
No comments:
Post a Comment