Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αγία Βαρβάρα, 2/3/2016
Το εξωκλήσι του Αγίου Νεκταρίου
Το εξωκλήσι του Αγίου Νεκταρίου βρίσκεται στην Αγία Βαρβάρα της επαρχίας Λευκωσίας και αποτελεί έναν από τους νεότερους χώρους λατρείας της κοινότητας. Πρόκειται για μικρό ναό ανθρώπινης κλίμακας, με ιδιαίτερη σύγχρονη αρχιτεκτονική μορφή που συνδυάζει στοιχεία της εκκλησιαστικής παράδοσης με λιτό και μοντέρνο σχεδιασμό.
Ο ναΐσκος συνδέεται άμεσα με τον Παπασταύρο Παπαγαθαγγέλου, σημαντική εκκλησιαστική και ιστορική προσωπικότητα της Κύπρου και ιδιαίτερα της Αγίας Βαρβάρας.
Ο Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου και η δημιουργία του ναΐσκου
Ο Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου γεννήθηκε στην Αγία Βαρβάρα Λευκωσίας το 1911 και υπήρξε κληρικός, εκπαιδευτικός, συγγραφέας και σημαντική μορφή του αγώνα της ΕΟΚΑ.
Μετά την επιστροφή του στη γενέτειρά του ίδρυσε, το 1989, το πνευματικό και φιλανθρωπικό «Ίδρυμα Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου» και τον Βρεφονηπιακό Σταθμό Αγίας Βαρβάρας. Στον περίβολο των εγκαταστάσεων αυτών ανήγειρε ναΐσκο αφιερωμένο στον Άγιο Νεκτάριο.
Η αφιέρωση στον Άγιο Νεκτάριο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σε σχέση με το συγγραφικό έργο του Παπασταύρου. Το 1986 είχε εκδώσει το βιβλίο «Ο Άγιος Νεκτάριος Αιγίνης ο θαυματουργός», γεγονός που τεκμηριώνει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του για τον Άγιο.
Ο Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου απεβίωσε στις 10 Μαΐου 2001.
Το Ίδρυμα Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου
Ο ναΐσκος δεν δημιουργήθηκε ως απομονωμένο εξωκλήσι, αλλά μέσα στον περίβολο ενός ευρύτερου πνευματικού, φιλανθρωπικού και εκπαιδευτικού έργου.
Το Ίδρυμα Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου εξακολουθεί να καταγράφεται ως ίδρυμα στην Κύπρο, ενώ ο παιδικός/βρεφονηπιακός σταθμός που φέρει το όνομά του εξακολουθεί επίσης να καταγράφεται επίσημα στην Αγία Βαρβάρα.
Η σύνδεση του μικρού ναού με το Ίδρυμα αποτελεί επομένως ουσιαστικό μέρος της ιστορίας και της ταυτότητάς του.
Αρχιτεκτονική
Ο ναός παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση των Fereos Architects τον περιγράφει ως μικρό ναό στην Αγία Βαρβάρα, σχεδιασμένο σε οικεία, ανθρώπινη κλίμακα.
Η σύνθεσή του χαρακτηρίζεται από λιτές καμπύλες γραμμές, ομαλές ακμές και διακριτικά ανοίγματα. Αντί για μια βαριά και αυστηρή μνημειακή μορφή, ο σχεδιασμός επιδιώκει μια πιο ήπια παρουσία μέσα στο τοπίο.
Η καμπυλόγραμμη γεωμετρία του κτίσματος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μορφολογικά χαρακτηριστικά του. Η αρχιτεκτονική του κινείται ανάμεσα στην παράδοση και τον μινιμαλισμό, διατηρώντας τον θρησκευτικό χαρακτήρα του κτίσματος χωρίς να αντιγράφει μηχανικά παλαιότερα εκκλησιαστικά πρότυπα.
Τα περιορισμένα και προσεκτικά τοποθετημένα ανοίγματα, οι απαλές μεταβάσεις των επιφανειών και η γενικότερη λιτότητα της σύνθεσης συμβάλλουν στην ένταξη του ναού στο φυσικό περιβάλλον της Αγίας Βαρβάρας.
Η αρχιτεκτονική πηγή διασώζει επίσης σημαντικό τεκμηριωτικό υλικό για το έργο, μεταξύ του οποίου κατόψεις, αξονομετρικό σχέδιο, τομές και όψεις του κτιρίου.
Χρονολόγηση
Η διαθέσιμη τεκμηρίωση παρουσιάζει δύο διαφορετικά χρονολογικά στοιχεία τα οποία πρέπει να διατηρηθούν διακριτά.
Η αρχιτεκτονική καταχώριση των Fereos Architects χρονολογεί το έργο «Agios Nektarios Church, Nicosia» στο 1982.
Αντίθετα, ιστορική έκδοση της Εκκλησίας της Κύπρου αναφέρει ότι ο Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου ίδρυσε το 1989 στην Αγία Βαρβάρα το ομώνυμο Ίδρυμα και τον Βρεφονηπιακό Σταθμό και ανήγειρε στον περίβολό τους τον ναΐσκο του Αγίου Νεκταρίου.
Με τα διαθέσιμα τεκμήρια δεν είναι ασφαλές να εξηγηθεί η διαφορά ανάμεσα στις δύο χρονολογίες ως ημερομηνία σχεδιασμού, ανέγερσης ή ολοκλήρωσης. Για τον λόγο αυτό οι δύο πληροφορίες παρουσιάζονται όπως καταγράφονται στις αντίστοιχες πηγές, χωρίς αυθαίρετη ερμηνεία.
Ο Άγιος Νεκτάριος
Ο ναΐσκος είναι αφιερωμένος στον Άγιο Νεκτάριο Πενταπόλεως, έναν από τους ιδιαίτερα τιμώμενους νεότερους αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Ο Άγιος Νεκτάριος γεννήθηκε το 1846 στη Σηλυβρία της Ανατολικής Θράκης και διετέλεσε Μητροπολίτης Πενταπόλεως. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνδέθηκαν ιδιαίτερα με την Αίγινα, όπου ίδρυσε γυναικεία μονή. Απεβίωσε το 1920 και ανακηρύχθηκε επίσημα άγιος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1961. Η μνήμη του τιμάται στις 9 Νοεμβρίου.
Ο Άγιος Νεκτάριος στο εκκλησιαστικό τοπίο της Αγίας Βαρβάρας
Ο κύριος ενοριακός ναός της κοινότητας είναι ο Ιερός Ναός Αγίας Βαρβάρας. Στην κοινότητα υπάρχουν επίσης μικρότεροι ναοί και εξωκλήσια, μεταξύ των οποίων ο Άγιος Νεκτάριος, ο Τίμιος Σταυρός και η Αγία Παρασκευή.
Το εξωκλήσι του Αγίου Νεκταρίου διαφέρει από τους παλαιότερους εκκλησιαστικούς χώρους της περιοχής λόγω της σύγχρονης αρχιτεκτονικής του και της άμεσης σύνδεσής του με το φιλανθρωπικό και εκπαιδευτικό έργο του Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Εξωκλήσι του Αγίου Νεκταρίου
Αφιέρωση: Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως
Τύπος: Ορθόδοξος χριστιανικός ναΐσκος / εξωκλήσι
Θρησκεία: Χριστιανισμός
Δόγμα: Ορθόδοξη Εκκλησία
Τοποθεσία: Αγία Βαρβάρα
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Σύνδεση: Ίδρυμα Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου
Ιδρυτής/ανεγέρτης σύμφωνα με την εκκλησιαστική ιστορική πηγή: Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου
Χρονολόγηση αρχιτεκτονικού έργου σύμφωνα με Fereos Architects: 1982
Χρονολογική αναφορά της Εκκλησίας της Κύπρου: 1989, σε συνάρτηση με την ίδρυση του Ιδρύματος και του Βρεφονηπιακού Σταθμού
Αρχιτεκτονικός χαρακτήρας: Σύγχρονος, λιτός, καμπυλόγραμμος σχεδιασμός με στοιχεία παράδοσης και μινιμαλισμού
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 2/3/2016
Πηγές
Εκκλησία της Κύπρου – ιστορική τεκμηρίωση για τον Παπασταύρο Παπαγαθαγγέλου και τον ναΐσκο του Αγίου Νεκταρίου.
Fereos Architects – Agios Nektarios Church, Nicosia.
Ιερά Μητρόπολη Ταμασού και Ορεινής / Εκκλησία της Κύπρου – Αγία Βαρβάρα.
Πολυγνώση – Παπασταύρος Παπαγαθαγγέλου.
Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας – καταχώριση Ιδρύματος Παπασταύρου Παπαγαθαγγέλου, Αγία Βαρβάρα.
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – αρχική ανάρτηση για τον Άγιο Νεκτάριο στην Αγία Βαρβάρα.
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Agia Varvara, 2/3/2016
The Chapel of Agios Nektarios
The Chapel of Agios Nektarios is situated at Agia Varvara in Nicosia District and is one of the more recent places of worship in the community. It is a small, human-scale church with distinctive contemporary architecture combining elements of ecclesiastical tradition with restrained modern design.
The chapel is directly associated with Father Stavros Papagathangelou, an important ecclesiastical and historical figure of Cyprus who was closely connected with his native village of Agia Varvara.
Father Stavros Papagathangelou and the establishment of the chapel
Father Stavros Papagathangelou was born at Agia Varvara, Nicosia District, in 1911. He was a priest, educator and author and became an important figure in the history of the EOKA struggle.
After returning to his native village, he established the spiritual and charitable Papastavros Papagathangelou Foundation and the Agia Varvara nursery school in 1989. Within their grounds he erected a small church dedicated to Agios Nektarios.
The dedication is also noteworthy in relation to Father Stavros's literary work. In 1986 he published a book about Saint Nektarios of Aegina, demonstrating his particular interest in the saint.
Father Stavros Papagathangelou died on 10 May 2001.
The Papastavros Papagathangelou Foundation
The chapel was not established as an isolated place of worship but within the grounds of a broader spiritual, charitable and educational institution.
The Papastavros Papagathangelou Foundation continues to be officially recorded in Cyprus, while the nursery associated with his name is also officially listed at Agia Varvara.
The chapel's relationship with the Foundation is therefore an essential part of its history and identity.
Architecture
The chapel is of particular architectural interest. Documentation by Fereos Architects describes it as a small church at Agia Varvara designed as an intimate, human-scale place of worship.
Its composition is characterised by restrained curving forms, smooth edges and subtle openings. Rather than adopting a heavy or imposing monumental character, the design gives the building a softer presence within its surroundings.
The curvilinear geometry is one of the building's principal morphological features. Its architecture occupies a position between tradition and minimalism, retaining the identity of a religious building without mechanically reproducing older ecclesiastical forms.
Its restrained openings, smooth transitions between surfaces and general simplicity contribute to the harmonious integration of the church into the natural landscape of Agia Varvara.
The architects' documentation also preserves valuable material relating to the project, including a floor plan, axonometric drawing, sections and elevations.
Dating
The available documentation provides two different chronological references that need to be kept distinct.
Fereos Architects date the architectural project “Agios Nektarios Church, Nicosia” to 1982.
An historical publication of the Church of Cyprus, however, records that Father Stavros Papagathangelou established the Papastavros Papagathangelou Foundation and the Agia Varvara nursery school in 1989 and erected a small church dedicated to Agios Nektarios within their grounds.
The presently available evidence does not allow the difference between these dates to be safely interpreted as dates of design, construction or completion. Both references are therefore retained as given by their respective sources without imposing an unsupported explanation.
Agios Nektarios
The chapel is dedicated to Saint Nektarios of Pentapolis, one of the most widely venerated modern saints of the Orthodox Church.
Saint Nektarios was born in 1846 at Selymbria in Eastern Thrace and served as Metropolitan of Pentapolis. The later part of his life became particularly associated with the island of Aegina, where he founded a women's monastery. He died in 1920 and was formally canonised by the Ecumenical Patriarchate in 1961. His feast is celebrated on 9 November.
Agios Nektarios within the ecclesiastical landscape of Agia Varvara
The principal parish church of the community is the Church of Agia Varvara. The village also contains smaller churches and chapels, including Agios Nektarios, the Holy Cross and Agia Paraskevi.
The Chapel of Agios Nektarios is distinguished from the older religious sites of the area by its contemporary architecture and its direct association with the charitable and educational work of Father Stavros Papagathangelou.
Classification
Name: Chapel of Agios Nektarios
Dedication: Saint Nektarios of Pentapolis
Type: Orthodox Christian chapel
Religion: Christianity
Denomination: Orthodox Church
Location: Agia Varvara
District: Nicosia
Country: Cyprus
Associated institution: Papastavros Papagathangelou Foundation
Founder/builder according to the Church historical source: Father Stavros Papagathangelou
Architectural project date according to Fereos Architects: 1982
Chronological reference given by the Church of Cyprus: 1989, in connection with the establishment of the Foundation and nursery school
Architectural character: Contemporary restrained curvilinear design combining tradition and minimalism
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 2/3/2016
Sources
Church of Cyprus – historical documentation concerning Father Stavros Papagathangelou and the Chapel of Agios Nektarios.
Fereos Architects – Agios Nektarios Church, Nicosia.
Holy Metropolis of Tamassos and Orinis / Church of Cyprus – Agia Varvara.
Polignosi – Father Stavros Papagathangelou.
Deputy Ministry of Social Welfare – Papastavros Papagathangelou Foundation, Agia Varvara.
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – original post on Agios Nektarios at Agia Varvara.
