Το κατεχόμενο χωριό Ελιά - Καραβά - Elia - Karava Village - Cyprus
List of cities towns and villages in Cyprus - Κατάλογος δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Ελιά Καραβά, 20/10/2016
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου είναι ο ενοριακός ναός της κατεχόμενης κοινότητας Ελιάς Καραβά, της επαρχίας Κερύνειας. Η Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας καταγράφει τον ναό ως Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου – Ελιά και διατηρεί μέχρι σήμερα την εκκλησιαστική σύνδεση της εκτοπισμένης κοινότητας με την ενορία της.
Η Ελιά είναι μικρό χωριό στους βόρειους πρόποδες του Πενταδακτύλου, στην περιοχή του Καραβά και δυτικά της Κερύνειας. Πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 ήταν ελληνοκυπριακή κοινότητα. Μετά την κατάληψη της περιοχής οι νόμιμοι κάτοικοί της εκτοπίστηκαν και το χωριό βρίσκεται έκτοτε στην περιοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας που τελεί υπό τουρκική στρατιωτική κατοχή.
Ακριβής θέση και συντεταγμένες
Η Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας δημοσιεύει συγκεκριμένες γεωγραφικές συντεταγμένες για τον ίδιο τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου:
Συντεταγμένες εκκλησίας: 35.336086° N, 33.215536° E
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.336086%2C33.215536
Η ανοικοδόμηση του ναού
Οι διαθέσιμες ιστορικές πληροφορίες αναφέρουν ότι η εκκλησία του Αγίου Νικολάου ανοικοδομήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα.
Η χρήση του όρου «ανοικοδομήθηκε» έχει σημασία, επειδή υποδηλώνει παλαιότερη εκκλησιαστική παρουσία στην ίδια θέση ή στην άμεση περιοχή. Ωστόσο, από τις διαθέσιμες πηγές δεν προκύπτουν επαρκή στοιχεία ώστε να καθοριστούν με βεβαιότητα η χρονολογία, η αρχιτεκτονική μορφή ή η ιστορία ενός προγενέστερου ναού.
Ο Άγιος Νικόλαος αποτελούσε το επίκεντρο της θρησκευτικής ζωής της μικρής κοινότητας. Ο ναός ήταν στενά συνδεδεμένος με τις Κυριακές, τις μεγάλες θρησκευτικές εορτές, τις οικογενειακές τελετές και γενικότερα την κοινωνική ζωή των κατοίκων.
Το σημαντικό μεσαιωνικό ταφικό ανάγλυφο
Ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά στοιχεία της εκκλησίας ήταν μια παλαιά ανάγλυφη πλάκα ενσωματωμένη στον βόρειο τοίχο του ναού.
Στην πλάκα απεικονιζόταν πάνοπλος άνδρας, περίπου σε φυσικό μέγεθος, ενώ στην παράσταση υπήρχε και οικόσημο. Το αντικείμενο έχει καταγραφεί ως μεσαιωνική ταφόπλακα.
Ο Rupert Gunnis, ο οποίος μελέτησε μεγάλο αριθμό ιστορικών και εκκλησιαστικών μνημείων της Κύπρου, τοποθέτησε την παράσταση στα τέλη του 15ου αιώνα, βασιζόμενος κυρίως στον τύπο της πανοπλίας της εικονιζόμενης μορφής.
Το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή ο σημερινός ναός είναι πολύ νεότερος. Η ενσωμάτωση ενός μεσαιωνικού ταφικού μνημείου στον ναό αποτελεί μαρτυρία μιας πολύ παλαιότερης ιστορικής παρουσίας στην περιοχή της Ελιάς.
Η επιγραφή και το οικόσημο
Γύρω από την παράσταση του ένοπλου άνδρα υπήρχε ελληνική επιγραφή, η οποία ήδη στις παλαιότερες καταγραφές αναφερόταν ότι βρισκόταν σε κακή κατάσταση και δεν μπορούσε να διαβαστεί ολοκληρωμένα.
Στο ανάγλυφο υπήρχε επίσης οικόσημο, στοιχείο που ενισχύει τον ταφικό και μεσαιωνικό χαρακτήρα του μνημείου.
Χωρίς ασφαλή ανάγνωση της επιγραφής δεν είναι δυνατό να ταυτιστεί με βεβαιότητα το πρόσωπο που απεικονίζεται. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να αποδίδεται η ταφόπλακα σε συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο χωρίς πρόσθετη επιστημονική τεκμηρίωση.
Η Ελιά στο μεσαιωνικό τοπίο της περιοχής
Η μεσαιωνική ταφόπλακα πρέπει να εξετάζεται και μέσα στο ευρύτερο ιστορικό περιβάλλον της περιοχής Καραβά–Ελιάς.
Ιστορικές καταγραφές για την περιοχή αναφέρουν την ύπαρξη μεσαιωνικών κτημάτων και φέουδων. Γίνεται επίσης αναφορά στο λεγόμενο τσιφλίκι της Ελιάς, το οποίο εκτεινόταν από την περιοχή της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου προς την παραλιακή περιοχή του Πέντε Μιλίου.
Στην ίδια ιστορική έρευνα αναφέρεται και αρχοντική κατοικία οικογένειας κοντά στην εκκλησία.
Οι πληροφορίες αυτές προσφέρουν σημαντικό ιστορικό πλαίσιο για την παρουσία της μεσαιωνικής ταφόπλακας, χωρίς όμως να αποτελούν από μόνες τους απόδειξη για την ταυτότητα του προσώπου που απεικονίζεται σε αυτή.
Η κοινή εκκλησιαστική ζωή της Ελιάς, των Φτερύχων και του Παλαιόσοφου
Η Ελιά, τα Φτέρυχα και ο Παλαιόσοφος ήταν μικρές γειτονικές ελληνοκυπριακές κοινότητες με πολύ στενούς κοινωνικούς και εκκλησιαστικούς δεσμούς.
Για πολλά χρόνια πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 ο ίδιος ιερέας, ο παπά-Αριστοτέλης, εξυπηρετούσε εκ περιτροπής τις τρεις κοινότητες.
Λειτουργούσε στον Άγιο Νικόλαο της Ελιάς, στην εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στα Φτέρυχα και στην Αγία Παρασκευή στον Παλαιόσοφο.
Η Θεία Λειτουργία τελούνταν εκ περιτροπής στις τρεις εκκλησίες. Έτσι, οι κάτοικοι των μικρών αυτών χωριών μετακινούνταν από τη μία κοινότητα στην άλλη ανάλογα με το πού τελούνταν η λειτουργία.
Η πρακτική αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της στενής συνεργασίας που υπήρχε μεταξύ των μικρών κοινοτήτων της περιοχής πριν από το 1974.
Οι μεγάλες θρησκευτικές γιορτές
Η κοινή εκκλησιαστική ζωή ήταν ιδιαίτερα εμφανής κατά τις μεγάλες γιορτές.
Τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά, τα Θεοφάνεια και το Πάσχα εορτάζονταν εκ περιτροπής στις εκκλησίες των τριών χωριών.
Όταν η σειρά ερχόταν στον Άγιο Νικόλαο της Ελιάς, πιστοί από τα Φτέρυχα και τον Παλαιόσοφο συγκεντρώνονταν μαζί με τους κατοίκους της Ελιάς στον ναό.
Για τις μικρές αυτές κοινότητες η εκκλησία δεν αποτελούσε μόνο χώρο λατρείας. Ήταν επίσης σημαντικός τόπος κοινωνικής συνάντησης, επικοινωνίας και διατήρησης των δεσμών μεταξύ των κατοίκων των γειτονικών χωριών.
Η εορτή του Αγίου Νικολάου
Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Νικολάου στις 6 Δεκεμβρίου.
Η ημερομηνία αυτή αποτελούσε την κύρια εορτή του ενοριακού ναού της Ελιάς και εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για τους εκτοπισμένους κατοίκους και τους απογόνους τους.
Η Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας οργανώνει ετήσια σύναξη των εκτοπισμένων κατοίκων της Ελιάς με την ευκαιρία της εορτής του Αγίου Νικολάου.
Οι εκδηλώσεις αρχίζουν με τον Εσπερινό στις 5 Δεκεμβρίου και συνεχίζονται με την πανηγυρική Θεία Λειτουργία στις 6 Δεκεμβρίου.
Τελούνται επίσης μνημόσυνα για παλαιούς ενορίτες, για ανθρώπους της κοινότητας που έχασαν τη ζωή τους και για εκτοπισμένους κατοίκους που πέθαναν μακριά από το χωριό τους.
Με αυτό τον τρόπο η εορτή του Αγίου Νικολάου εξακολουθεί να λειτουργεί ως σημείο συνάντησης και διατήρησης της συλλογικής μνήμης της Ελιάς.
Ο ερειπωμένος ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ
Η εκκλησιαστική ιστορία της Ελιάς δεν περιορίζεται στον Άγιο Νικόλαο.
Σε μικρή απόσταση από το χωριό υπήρχε παλαιός, ερειπωμένος ναός αφιερωμένος στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, στον οποίο είχαν καταγραφεί κατάλοιπα τοιχογραφιών.
Η Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας καταγράφει επίσης το συγκεκριμένο μνημείο και δημοσιεύει τις συντεταγμένες του:
35.335723° N, 33.219546° E
Η παρουσία του ερειπωμένου αυτού ναού, σε συνδυασμό με το μεσαιωνικό ταφικό ανάγλυφο στον Άγιο Νικόλαο, αποτελεί σημαντική ένδειξη της μακράς εκκλησιαστικής ιστορίας της περιοχής.
Η τουρκική εισβολή του 1974
Το καλοκαίρι του 1974 η ιστορική συνέχεια της κοινότητας διακόπηκε βίαια.
Κατά την τουρκική εισβολή η Ελιά καταλήφθηκε από τα τουρκικά στρατεύματα και οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοί της εκτοπίστηκαν από τα σπίτια και τις περιουσίες τους.
Με την προσφυγοποίηση των κατοίκων διακόπηκε και η κανονική ενοριακή ζωή στον Άγιο Νικόλαο. Ο ναός παρέμεινε στην κατεχόμενη περιοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας χωρίς την κοινότητα που τον είχε οικοδομήσει, συντηρήσει και χρησιμοποιήσει επί δεκαετίες.
Η λεηλασία του ναού
Η μεταγενέστερη κατάσταση της εκκλησίας έχει καταγραφεί και φωτογραφικά.
Δημοσιευμένο φωτογραφικό υλικό παρουσιάζει το εσωτερικό του Αγίου Νικολάου μετά τη λεηλασία του. Η τεκμηρίωση αυτή επιβεβαιώνει τις σοβαρές συνέπειες που είχε η κατοχή για το εσωτερικό και τον εκκλησιαστικό εξοπλισμό του ναού.
Δεν έχει εντοπιστεί, ωστόσο, πλήρης και ασφαλής δημοσιευμένη απογραφή όλων των εικόνων, ιερών σκευών και άλλων αντικειμένων που υπήρχαν στον Άγιο Νικόλαο πριν από το 1974 και χάθηκαν αργότερα. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να αποδίδονται στον ναό συγκεκριμένες απώλειες χωρίς τεκμηρίωση.
Η ενορία στην προσφυγιά
Παρά την τουρκική κατοχή του χωριού και τον εκτοπισμό των κατοίκων, η ενορία του Αγίου Νικολάου της Ελιάς εξακολουθεί να υφίσταται εκκλησιαστικά.
Η Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας συνεχίζει να καταγράφει τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Ελιάς και την ενοριακή του επιτροπή.
Οι θρησκευτικές εκδηλώσεις των εκτοπισμένων κατοίκων, ιδιαίτερα κατά την εορτή του Αγίου Νικολάου, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους τρόπους με τους οποίους διατηρείται ο δεσμός τους με την κατεχόμενη κοινότητα.
Ένα μνημείο που ενώνει διαφορετικές ιστορικές περιόδους
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή συνδέει διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της Ελιάς.
Ο σημερινός ναός ανοικοδομήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, αλλά στον βόρειο τοίχο του διατηρήθηκε ένα πολύ παλαιότερο μεσαιωνικό ταφικό ανάγλυφο, το οποίο έχει χρονολογηθεί στα τέλη του 15ου αιώνα.
Με αυτό τον τρόπο ένα σχετικά νεότερο εκκλησιαστικό οικοδόμημα έγινε φορέας ενός πολύ παλαιότερου ιστορικού τεκμηρίου.
Η καταγραφή του ναού, της ταφόπλακας, των θρησκευτικών παραδόσεων και της ζωής της ενορίας πριν από το 1974 είναι σημαντική για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης της Ελιάς και για τις νεότερες γενιές που δεν είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν το χωριό όπως ήταν πριν από την κατοχή.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου
Τύπος: Ορθόδοξος ενοριακός ναός
Αφιέρωση: Άγιος Νικόλαος
Εορτή: 6 Δεκεμβρίου
Χωριό: Ελιά Καραβά
Επαρχία: Κερύνειας
Χρονολόγηση σημερινού ναού: Ανοικοδόμηση στις αρχές του 20ού αιώνα
Ιδιαίτερο ιστορικό στοιχείο: Μεσαιωνική ταφόπλακα με ένοπλη μορφή και οικόσημο, χρονολογημένη από τον Rupert Gunnis στα τέλη του 15ου αιώνα
Εκκλησιαστική δικαιοδοσία: Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας
Καθεστώς: Βρίσκεται στην κατεχόμενη περιοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας
Συντεταγμένες: 35.336086° N, 33.215536° E
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία φωτογραφιών: Ελιά Καραβά, επαρχία Κερύνειας
Ημερομηνία φωτογραφιών: 20/10/2016
Πηγές
Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας – Ελιά και Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου
Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας – Ελιά
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια / Polignosi – Ελιά Κερύνειας
Δήμος Καραβά – Τα περίχωρα του Καραβά και ιστορικά στοιχεία
Biodiversity of Cyprus – Αρχική καταγραφή της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου στην Ελιά
EXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – ELIA, KARAVAS, 20/10/2016
The Church of Agios Nikolaos
The Church of Agios Nikolaos is the parish church of the occupied community of Elia, in the Karavas area of Kyrenia District.
The Holy Metropolis of Kyrenia continues to record the church as the Church of Agios Nikolaos – Elia, maintaining the ecclesiastical connection between the displaced community and its parish.
Elia is a small village on the northern foothills of the Kyrenia mountain range, in the Karavas area west of Kyrenia. Before the Turkish invasion of 1974 it was a Greek Cypriot community. Following the occupation of the area, its lawful inhabitants were displaced and the village has remained within the territory of the Republic of Cyprus under Turkish military occupation.
Exact location and coordinates
The Holy Metropolis of Kyrenia provides geographical coordinates specifically for the Church of Agios Nikolaos:
Church coordinates: 35.336086° N, 33.215536° E
Google Maps:
https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=35.336086%2C33.215536
Reconstruction of the church
Available historical information states that the Church of Agios Nikolaos was rebuilt in the early twentieth century.
The use of the word “rebuilt” is significant because it suggests an earlier ecclesiastical presence at the site or in its immediate vicinity. The available evidence, however, is insufficient to establish with certainty the date, architectural form or history of an earlier church.
Agios Nikolaos was at the centre of the religious life of the small community. The church was closely associated with Sunday worship, major religious festivals, family ceremonies and the wider social life of the inhabitants.
The important medieval funerary relief
One of the most important historical features associated with the church was an old relief slab incorporated into its north wall.
The slab depicted a fully armed man approximately life-size and also bore a coat of arms. It has been recorded as a medieval tombstone.
Rupert Gunnis, who studied many of the historic and ecclesiastical monuments of Cyprus, dated the representation to the late fifteenth century, principally on the basis of the armour worn by the figure.
This is particularly important because the present church is considerably later. The incorporation of a medieval funerary monument into the church provides evidence of a much older historical presence in the area of Elia.
The inscription and coat of arms
A Greek inscription surrounded the representation of the armed man. Older records already described it as badly damaged and not completely legible.
A coat of arms was also associated with the relief, further supporting its medieval funerary character.
Without a secure reading of the inscription, the person represented on the tombstone cannot be identified with certainty. It should therefore not be attributed to a particular historical individual without additional scientific evidence.
Elia within the medieval landscape
The medieval tombstone should also be considered within the wider historical landscape of the Karavas–Elia area.
Historical accounts refer to medieval estates and fiefs in the region. They also mention the Elia estate, which extended from the vicinity of the Church of Agios Nikolaos towards the coastal area of Pentemili.
A family residence near the church is also mentioned in historical research.
These records provide useful historical context for the medieval tombstone, although they do not by themselves establish the identity of the individual represented on it.
Shared ecclesiastical life of Elia, Ftericha and Palaiosofos
Elia, Ftericha and Palaiosofos were small neighbouring Greek Cypriot communities with close social and ecclesiastical ties.
For many years before the Turkish invasion of 1974, the same priest, Father Aristotelis, served the three communities in rotation.
He celebrated services at the Church of Agios Nikolaos in Elia, the Church of the Apostles Peter and Paul in Ftericha, and Agia Paraskevi in Palaiosofos.
Divine Liturgy was celebrated in rotation among the three churches, and residents travelled between the neighbouring villages according to where the service was being held.
This practice provides a valuable example of the close cooperation that existed among these small communities before 1974.
Major religious festivals
The shared ecclesiastical life was particularly evident during the major religious festivals.
Christmas, New Year, Epiphany and Easter were celebrated in rotation among the churches of the three villages.
When it was the turn of Agios Nikolaos in Elia, worshippers from Ftericha and Palaiosofos joined the inhabitants of Elia at the church.
For these small communities, the church was therefore not only a place of worship but also an important centre of social contact and communication.
Feast of Agios Nikolaos
The Orthodox Church commemorates Agios Nikolaos on 6 December.
This was the principal feast of the parish church of Elia and continues to hold particular significance for the displaced inhabitants and their descendants.
The Holy Metropolis of Kyrenia organises an annual gathering of the displaced community in connection with the feast.
Celebrations begin with Vespers on 5 December and continue with the festal Divine Liturgy on 6 December.
Memorial services are also held for former parishioners, members of the community who lost their lives, and displaced villagers who died away from their ancestral home.
The annual feast therefore continues to serve as an important focus for preserving the collective memory of Elia.
The ruined Church of Archangel Michael
The ecclesiastical history of Elia is not limited to Agios Nikolaos.
A short distance from the village stood an old ruined church dedicated to Archangel Michael, where remains of wall paintings had been recorded.
The Holy Metropolis of Kyrenia also records this monument and provides its coordinates:
35.335723° N, 33.219546° E
The existence of this ruined church, together with the medieval funerary relief at Agios Nikolaos, provides important evidence of the long ecclesiastical history of the area.
The Turkish invasion of 1974
In the summer of 1974, the historical continuity of the community was violently interrupted.
During the Turkish invasion, Elia came under Turkish military occupation and its Greek Cypriot inhabitants were displaced from their homes and properties.
Their displacement also brought the continuous parish life of Agios Nikolaos to an end. The church remained in the occupied area without the community that had built, maintained and worshipped in it for decades.
Looting of the church
The subsequent condition of the church has been documented photographically.
Published photographic material records the interior of the Church of Agios Nikolaos after it had been looted. This documentation confirms the serious consequences of the occupation for the interior and ecclesiastical contents of the church.
A complete verified inventory of all icons, sacred vessels and other objects present in the church before 1974 and subsequently lost has not been located. Individual losses should therefore not be stated without supporting documentation.
The parish in displacement
Despite the occupation of the village and displacement of its inhabitants, the parish of Agios Nikolaos in Elia continues to exist ecclesiastically.
The Holy Metropolis of Kyrenia continues to list the Church of Agios Nikolaos, Elia, together with its parish committee.
Religious gatherings of the displaced inhabitants, particularly those associated with the feast of Agios Nikolaos, remain an important means of maintaining their connection with their occupied community.
A monument linking different historical periods
The Church of Agios Nikolaos is particularly interesting because it links different periods in the history of Elia.
The present church was rebuilt in the early twentieth century, but its north wall preserved a much older medieval funerary relief dated to the late fifteenth century.
A relatively recent ecclesiastical building thus became the custodian of a much older historical monument.
Recording the church, the medieval tombstone, the religious traditions and the life of the parish before 1974 is important for preserving the historical memory of Elia and for younger generations who never had the opportunity to know the village as it existed before the occupation.
Classification
Name: Church of Agios Nikolaos
Type: Greek Orthodox parish church
Dedication: Agios Nikolaos – Saint Nicholas
Feast day: 6 December
Village: Elia, Karavas
District: Kyrenia
Present church: Rebuilt in the early twentieth century
Important historical feature: Medieval funerary relief depicting an armed figure with a coat of arms, dated by Rupert Gunnis to the late fifteenth century
Ecclesiastical jurisdiction: Holy Metropolis of Kyrenia
Status: Located within the territory of the Republic of Cyprus under Turkish occupation
Coordinates: 35.336086° N, 33.215536° E
Photographer: George Konstantinou
Photo location: Elia, Karavas, Kyrenia District
Date photographed: 20/10/2016
Sources
Holy Metropolis of Kyrenia – Elia and Church of Agios Nikolaos
Union of Communities of Kyrenia District – Elia
Great Cyprus Encyclopedia / Polignosi – Elia, Kyrenia District
Municipality of Karavas – Historical information about the surrounding communities of Karavas
Biodiversity of Cyprus – Original record of the Church of Agios Nikolaos at Elia
No comments:
Post a Comment