Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αμμόχωστος, 20/11/2016.
Η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου είναι ένας μικρός μεσαιωνικός ορθόδοξος ναός στο νότιο τμήμα της εντός των ενετικών τειχών κατεχόμενης Αμμοχώστου. Βρίσκεται πολύ κοντά στην επίσης βυζαντινής παράδοσης Εκκλησία της Αγίας Ζώνης και αποτελεί ένα από τα σωζόμενα κατάλοιπα της ορθόδοξης συνοικίας της μεσαιωνικής πόλης.
Δεν πρέπει να συγχέεται με τον μεγάλο Καθεδρικό Ναό του Αγίου Νικολάου, το γοτθικό οικοδόμημα της κεντρικής πλατείας που μετά την οθωμανική κατάκτηση μετατράπηκε σε τζαμί και σήμερα είναι γνωστό ως Τέμενος Λαλά Μουσταφά Πασά.
Η ορθόδοξη συνοικία της Αμμοχώστου
Κατά τον Μεσαίωνα η Αμμόχωστος ήταν μια πολυπολιτισμική και πολυθρησκευτική πόλη, με ναούς που εξυπηρετούσαν διαφορετικές χριστιανικές κοινότητες. Στο νότιο τμήμα της περιτειχισμένης πόλης διατηρήθηκαν μικρές εκκλησίες της βυζαντινής αρχιτεκτονικής παράδοσης, μεταξύ των οποίων ο Άγιος Νικόλαος και η γειτονική Αγία Ζώνη.
Οι δύο ναοί παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η μορφή τους διαφέρει έντονα από τους μεγάλους γοτθικούς λατινικούς ναούς της Αμμοχώστου. Αποτελούν μαρτυρίες της συνέχισης της ορθόδοξης αρχιτεκτονικής παράδοσης κατά τους τελευταίους αιώνες του Μεσαίωνα.
Αρχιτεκτονική
Ο Άγιος Νικόλαος είναι ένας μικρός δίκλιτος ναός. Η κατασκευή διέθετε δύο τρούλους, στοιχεία των οποίων εξακολουθούν να διακρίνονται στα σωζόμενα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.
Ιδιαίτερο τεχνικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν μικρές κοιλότητες στους τοίχους, πίσω από τις οποίες έχουν εντοπιστεί πήλινα αγγεία ενσωματωμένα στην τοιχοποιία. Η χρήση τέτοιων κεραμικών στοιχείων μπορούσε να μειώνει το βάρος της κατασκευής, ενώ έχει επίσης συνδεθεί με τη βελτίωση της ακουστικής στο εσωτερικό των ναών.
Η μορφή του Αγίου Νικολάου, όπως και εκείνη της κοντινής Αγίας Ζώνης, χαρακτηρίζεται από τη γεωμετρική μετάβαση μεταξύ τετράγωνων, πολυγωνικών και κυκλικών μορφών που δημιουργούν οι βάσεις και οι τρούλοι.
Χρονολόγηση
Ο ναός αποδίδεται στην ύστερη μεσαιωνική περίοδο. Σύγχρονες περιγραφές τον τοποθετούν στον 15ο αιώνα και τον εντάσσουν στις εκκλησίες της ορθόδοξης συνοικίας της Αμμοχώστου.
Η αρχιτεκτονική του παρουσιάζει τη συνύπαρξη της παραδοσιακής βυζαντινής εκκλησιαστικής μορφής με επιδράσεις που αναπτύχθηκαν στην Κύπρο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Η γειτονική Αγία Ζώνη αποτελεί επίσης χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συνύπαρξης βυζαντινών μορφών και δυτικών αρχιτεκτονικών επιδράσεων.
Η σημερινή κατάσταση
Ο Άγιος Νικόλαος δεν διατηρείται ακέραιος. Οι αιώνες εγκατάλειψης και φθοράς έχουν επηρεάσει σημαντικά το οικοδόμημα και τμήματα του ναού έχουν καταρρεύσει. Ωστόσο, αρκετά αρχιτεκτονικά στοιχεία εξακολουθούν να σώζονται και επιτρέπουν την αναγνώριση της αρχικής του διάταξης.
Ιδιαίτερη αξία έχει το γεγονός ότι ο Άγιος Νικόλαος και η Αγία Ζώνη εξακολουθούν να σώζονται σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. Ιστορική απεικόνιση της Αμμοχώστου του 1967 καταγράφει χαρακτηριστικά τους τρούλους των δύο αυτών βυζαντινών παρεκκλησίων στο τοπίο της παλιάς πόλης.
Ο μικρός Άγιος Νικόλαος μπορεί να μην έχει τις μνημειακές διαστάσεις των μεγάλων γοτθικών εκκλησιών της Αμμοχώστου, αποτελεί όμως σημαντικό τεκμήριο της ελληνορθόδοξης παρουσίας και της βυζαντινής αρχιτεκτονικής παράδοσης μέσα στη μεσαιωνική πόλη.
Συντεταγμένες
Δεν προσθέτω συντεταγμένες χωρίς ασφαλή επιβεβαίωση του ακριβούς σημείου του μικρού Αγίου Νικολάου. Είναι ιδιαίτερα εύκολο να γίνει σύγχυση στις ηλεκτρονικές χαρτογραφικές καταχωρίσεις με τον μεγάλο πρώην Καθεδρικό του Αγίου Νικολάου ή με άλλους ομώνυμους ναούς.
Η τεκμηριωμένη θέση του μικρού ναού είναι στο νότιο τμήμα της εντός των τειχών Αμμοχώστου, πολύ κοντά στην Αγία Ζώνη.
Πηγές
Text and photos: George Konstantinou – Famagusta, 20 November 2016.
The Church of Agios Nikolaos is a small medieval Orthodox church situated in the southern part of occupied Famagusta within the Venetian walls. It stands very close to the Byzantine-tradition Church of Agia Zoni and is one of the surviving monuments associated with the Orthodox quarter of the medieval city.
It should not be confused with the great Cathedral of St Nicholas, the monumental Gothic building in the central square which was converted into a mosque following the Ottoman conquest and is today known as the Lala Mustafa Pasha Mosque.
The Orthodox quarter of Famagusta
Medieval Famagusta was a multicultural and multi-confessional city, containing churches serving several different Christian communities. Small churches belonging to the Byzantine architectural tradition survived in the southern part of the walled city, including Agios Nikolaos and the neighbouring Agia Zoni.
These two churches are particularly interesting because their architectural forms contrast strongly with the monumental Gothic Latin churches for which medieval Famagusta is famous. They provide evidence for the continuation of the Orthodox architectural tradition during the later Middle Ages.
Architecture
Agios Nikolaos is a small double-aisled church. The structure originally possessed two domes, traces of which can still be recognised in the surviving architectural remains.
An especially interesting construction feature is the presence of small openings associated with clay vessels incorporated into the masonry. Such ceramic elements could reduce the structural load and have also been associated with improving the acoustics within churches.
The architectural form of Agios Nikolaos, like that of nearby Agia Zoni, displays a distinctive geometric transition between square, polygonal and circular forms created by the supports and domes.
Dating
The church belongs to the late medieval period. Modern descriptions date it to the 15th century and place it among the churches of Famagusta's Orthodox quarter.
Its architecture reflects the continuation of the Byzantine ecclesiastical tradition while also belonging to the wider architectural environment that developed in Cyprus during Frankish rule. The neighbouring Agia Zoni similarly demonstrates the coexistence of Byzantine forms with Western architectural influences.
The church today
Agios Nikolaos does not survive intact. Centuries of abandonment and deterioration have substantially affected the building and parts of the church have collapsed. Nevertheless, sufficient architectural remains survive to reveal important aspects of its original arrangement.
The survival of both Agios Nikolaos and Agia Zoni within a short distance of each other is particularly significant. A historical depiction of Famagusta dating from 1967 records the domes of these two Byzantine chapels as distinctive features of the old city.
Although the small Church of Agios Nikolaos lacks the monumental scale of Famagusta's great Gothic churches, it remains important evidence of the Greek Orthodox presence and Byzantine architectural tradition within the medieval city.
Coordinates
I have not included coordinates without reliable confirmation of the precise position of this small Church of Agios Nikolaos. Online mapping records can easily confuse it with the former Cathedral of St Nicholas or with other churches of the same dedication.
Its documented location is in the southern part of the walled city of Famagusta, very close to Agia Zoni.
Sources
CVAR – Old Turkish Quarter Famagusta
Turquoise Bay – St Nikolas Church, Famagusta
No comments:
Post a Comment